Dilin Bileşenleri
Dr. Gökçe Karaman Benli
DİL
Koddur. Uzlaşmadır.
Dizgedir.
İletişim içindir.
3
Dil Biçim
İçerik Kullanım
Biçim; düşüncelerin karşı tarafın anlayacağı şekle
dönüştürülmesini sağlayan
koddur.
5
BİÇİM
Fonoloji (Ses Bilgisi) Morfoloji (Biçim Bilgisi)
Sentaks (Söz Dizimi)
Bir dildeki konuşma seslerinin anlam aktarma işlevlerini, dağılımlarını,
diziliş kurallarını
inceler.
Fonoloji (Ses Bilgisi)
B
7
Sesbirimi
Bir dilde kendi başına anlamı olmadığı halde anlam aktarma ve değiştirme işlevi üstlenen en küçük birimdir.
Örneğin;/p/, /d/ birer sesbirimdir.
pil - dil
B
Sesbirimler ya da sesler bir dilde neden önemlidir?
B
9
Bir sesbilimci, örneğin /k/ sesinin
insanlar tarafından nasıl üretildiğini, bu sesin üretiliş biçimlerini,
bu sesin fiziksel dayanağını, akustik özelliklerini ve
algılanışını betimleyebilir.
B
Ötümlü (titreşimli) sesler:
Ses tellerinin kapanma sırasındaki titreşimlerinden ötümlü sesler çıkarılır.
Ötümsüz (titreşimsiz) sesler :
Ses tellerinin birbirinden ayrı olduğu
sıradaki titreşimler sonucu da ötümsüz sesler çıkarılır.
B
11
Sesler, sesletim yeri ve şekline göre sınıflandırılır.
B
B
13
Sözcüklerdeki kök ve ekleri, bunların kurallı düzenleniş biçimleri ile
türetilişlerindeki özellikleri içerir.
Morfoloji (Biçim Bilgisi)
B
Sesbilgisinin temeli sesbirim ise biçimbilgisinin temeli ne olabilir?
B
15
Biçimbirim im imbir Biç
B
Biçimbirim (morfem), bir dilde kendi başına anlam taşıyan en küçük birimdir.
Örneğin; Bana soru sor.
Bu cümlede herbiri ayrı ayrı biçimbirimdir.
Bağımsız Bağımlı B
17
Biçimbirim bilgisi dillerin sözcük yapısına ilişkin bilgi verir. Türkçe eklemeli bir dildir.
B
Ya da tümcebilgisi, sözcüklerin kurallı bir biçimde sözce içinde diziliş
kurallarını içerir.
Sentaks (Söz Dizimi)
B
19
Türkçe’de tümce yapıları ––––
sıralanışını temel alır.
Özne Tümleç Eylem
B
İçerik (Anlambilim-Semantik):
Nesneler, olaylar ve bunlar
arasındaki ilişkileri simgeleyen
sözcükler ve cümlelere karşılık gelen anlam bilgisini içerir. Yani içerik,
kişinin evren hakkında ne bildiğinin
dil bilimsel gösterimidir.
21
Bir dilin söz varlığı içeriğin göstergesidir.
İ
İçerik
Anlam İşlevli Sözcükler
Dilbilgisel İşlevli Sözcükler
İ
23
• Anlam öğrenme karmaşık bir süreçtir.
İ
Kullanım (Edimbilim- Prgmatik): Dilin sosyal
bağlamda iletişim amacına
uygun olarak kullanımıdır. Dilin
kullanımı edimbilimi kapsar.
25
Söz edilen “sosyal bağlam”
terimiyle ne anlatılıyor?
K
K
Sosyal bağlam,
insanların aynı ya da değişik amaçlara ulaşmak için dilin biçimsel seçenekleri arasından
nasıl seçim yaptıklarını belirtir.
27
• İletişim sürecinde dilsel olmayan kurallar vardır. Bu kurallar sosyal bağlamı da
etkiler. Sosyal bağlam da bu kurallardan etkilenir. Bunlar neler olabilir?
K
Göz kontağı K
Konuyu Yer sürdürme
Gelen mesajı Yeniden düzenleme
29
Dilsel olmayan kurallar
• Toplumlara göre değişir.
• Cinsiyete göre değişir.
• Sosyal konuma (statüye) göre değişir.
• Dillere göre değişir.
K
Örnekler Verelim
KAYNAK / KONUŞMACI
ALICI / DİNLEYİCİ
Düşünce Kodlama
Mesaj
Mesaj
Çözümleme Düşünce
Geri besleme-dönüt
Sözel dil ya da Sözel olmayan biçimler
Kaynaklar
• Pınar San Bayhan ve İsmihan Artan:
“Çocuk Gelişimi ve Eğitimi” Morpa Yayınları.
• Seyhun Topbaş: “Dil ve Kavram Gelişimi”
Kök Yayıncılık.
31
