Patoloji ve Laboratuar
Yrd. Doç. Dr. Hanife ÖZKAYALAR
Patoloji = Pathos +Logos
•Hücre, doku ve organlardaki yapısal ve işlevsel değişikliklerle ilgilenir.
•Hücresel ve moleküler düzeydeki bozuklukları inceler.
Hastalık Bilimi
• Hücreleri
• Dokuları
• Organları
• Vücut sıvılarını
• Tüm vücudu
• Morfolojik
• Mikrobiyolojik
• İmmünolojik
• Möleküler yöntemler
Hastalardaki belirti ve bulguların nedenlerini açıklamaya çalışır Hastalığı tanımlar
Temel bilimler ve klinik bilimler arası köprüdür.
Hastalığın gelişme süreci 4 öğeden oluşur:
• Etiyoloji: Hastalığın nedenidir. Hastalığın oluşmasında sadece tek neden Etiyoloji:
yeterli olmayabilir.
1.İçsel 2.Edinsel
• Patogenez: Hücre ve dokunun etiyolojik etkene yanıtında ilk uyarandan Patogenez:
hastalığın oluşmasına kadar gerçekleşen olaylar zinciridir.
• Yapısal Değişiklik: Hücre ve dokularda hastalıkların karakteristiği olan tanısal Yapısal Değişiklik:
nitelikteki yapısal değişikliklerdir.
• İşlevsel bozukluklar ve klinik önemi: Yapısal değişiklikler ve çeşitli doku / İşlevsel bozukluklar ve klinik önemi:
organlardaki dağılımları, normal işleyişi etkiler ve hastalığın klinik özelliklerini sseyrini ve sağkalımını belirler
Patolojinin Bölümleri:
• Genel ve Özel Patoloji olarak 2’ye ayrılır.
• Klinik Patoloji: Anatomik Patoloji & Klinik Patoloji
• Veteriner Patolojisi
• Fitopatoloji:
Cerrahi Patoloji Adli Patoloji
Doku, organları makroskopik, mikroskobik, kimyasal ve
moleküler yöntemlerle inceler
Kan, idrar gibi vücud sıvılarını ve dokuları kimyasal,
mikrobiyolojik, hematolojik ve moleküler yöntemlerle inceler
Patoloji Laboratuarı ve Güvenlik:
• Laboratuardaki zararlı maddelerin tanınması güvenliğin birinci adımıdır.
• Her kullanılan maddenin adı, içeriği, bulunduğu yer, saklanma koşulları ve kullanım alanları bilinmelidir.
• Tanımlanmamış içeriği bilinmeyen ve kullanım alanı olmayan materyal ortamdan uzaklaştırılmalıdır.
• Hatalı kullanım, kimyasalların atılması veya lavaboya dökülme gibi
uygulamalarda maruziyet için dikkatli olunmalıdır
• Uyulması Gereken Kurallar: Laboratuarda zararlı maddeler ve kişisel hijyen için uyulması gereken kuralları içeren yazılı bir talimatname olmalıdır.
• Personel Eğitimi: Eğitimli kişiler tarafından verilecek olan güvenlik eğitimi her yıl tekrarlanmalı ve kayıt altına alınmalıdır.
• Mesleki ve Biyolojik Maruziyet Sınırları: Yaygın kullanımı olan
kimyasallar için «maruziyet standartları (mesleki maruziyet limitleri)»
belirlenmiştir.
• A. B. D. Mesleki Güvenlik ve Sağlık İdaresi: İzin Verilebilir Maruziyet Limitleri (Permissible Exposure Limits- PEL)
• Amerikan Resmi Endüstriyel Hijyenistler Konferansı: Eşik Limit Değerler (Threshold Limit Values - TLV)
• TWA: Zamana göre düzeltilmiş ortalama maruziyeti (Time Weighted Average Exposure) belirtir.
• STEL: Kısa süreli (Short Term Exposure Limit) en kötü 15 dakikalık dönemde izin verilen ortalama maruziyeti belirtir.
• CL: Tavan limiti (Ceiling Limit), çalışma sırasında herhangi bir andaki izin verilen en yüksek maruziyeti belirtir.
Dışarı verilen solunum havasında, idrar ve kan testleri ile saptanan
«biyolojik maruziyet indeksleri (Biological Exposure Indices – BEI )»
belirlenmiştir.
Zararlı Biyolojik ve Kimyasal Maddelerin Kontrolü:
• Biyozararlılar: İnfeksiyöz ajanlar ve bu ajanların bulaştığı maddelerdir.Biyozararlılar:
• İrritan (Tahriş Edici) Kimyasallar: Canlı dokuda temas ettiği noktada İrritan (Tahriş Edici) Kimyasallar:
inflamatuar geri dönüşümlü zedelenme oluştururlar.
• Koroziv (Aşındırcı) Kimyasallar: Sağlığa zarar verir, fiziksel etki oluşturur. Koroziv (Aşındırcı) Kimyasallar:
Canlı dokuda yarattığı maruziyet geri dönüşümsüzdür.
• Duyarlılaştırıcılar: Maruz kalan kişilerin çoğunda alerjik reaksiyona Duyarlılaştırıcılar:
neden olur. Duyarlılık ömür boyu sürer ve sonraki maruziyetler ile ağırlaşır.
• Karsinojenler: İnsanlarda tümör gelişme riski oluşturur. (formaldehit, Karsinojenler:
kloroform, bazik fuksin, benzidin türevi boyalar)
• Toksik Maddeler: Belirli konsantrasyonlarda sindirim, deri veya solunum Toksik Maddeler:
yoluyla alındığında ölüme neden olabilirler. Ortaya çıkan ani risk yüksektir. (Metanol)
• Hedef organ etkisi olan kimyasallar: Belirli anatomik ve fizyolojik Hedef organ etkisi olan kimyasallar:
sistemler üzerinde etki oluşturur. Etkileri hemen ortaya çıkmaz; birikici ve geri dönüşsüzdür.
• Parlayıcılar: Tutuşma noktaları 38C üzerinde olan maddelerdir. Parlayıcılar:
• Yanıcılar: Tutuşma noktaları 38C’den aşağıdadır. Yanıcılar:
• Patlayıcı Kimyasallar: Patolojide nadirdir. Kullanıldıktan sonra Patlayıcı Kimyasallar:
saklanmaları önerilmez
Yanıcı oksitleyici maddeler:
Yanıcı oksitleyici maddeler: Diğer maddeler üzerinden yangına neden
olabilirler.
• Önlükler, koruma gözlükler ve maskeler en sık kullanılan kullanılması gereken ekipmanlardır.
• Laboratuarda çözeltilere dayanıklı giysiler ve ayakuçları kapalı ayakkabılar kullanılmalıdır.
• Eldivenler genellikle geçirgendir ve zararlıların geçişini belirli süre geciktirirler.
• Laboratuarda yemek yenmemeli, içecek ve sigara içilmemelidir.
• Kozmetik ürünler kullanılmamalıdır.
• İlk ve en kritik aşama havalandırmanın sağlanmasıdır. havalandırmanın sağlanmasıdır.
• Oda havası saatte 4-12 kez değişirse kimyasal madde buharı kalmaz.
• Bölgesel çalışma alanlarındaki filtreler ortamdaki buharı çekebilmelidir. Filtreler zamanı geldiğinde değiştirilmelidir.
• İlk yardım gerektiren kazalar:
Madde yutma
Göze temas
Yoğun deri teması
• Gözlere kimyasal madde sıçradığında önce göz kapakları açılarak 15- 30 dk iyice yıkanmalı, kısa sürede hekime başvurulmalıdır.
• Deri maruziyetinde 15-30 dk yıkanmak gerekir; ancak çok zehirli kimyasallarda yeterli olmayabilir.
• Çoğu kimyasal sıradan dolaplarda güvenli şekilde depolanabilir.
• Ancak tehlikeli sıvılar şişelerin kırılması veya devrilmesinden oluşan risk nedeniyle yüksek dolaplarda / raflarda saklanmamalıdır.
• Laboratuarda döküntüleri nötralize edebilen koruyucu ve temizleyici
malzemeler bulunmalıdır.
• İnsandan alınan taze örnekler her zaman infeksiyöz olabilir.
• Patolojide biyozararlılar açısından en büyük risk makroskopi işlemidir.
• Doğru fiksasyon ile risk önemli ölçüde azaltılır.
• Doku takibi sırasında alkol ile işleme giren dokuda prionlar hariç tüm infeksiyöz ajanlar öldürülür.
• Deli dana hastalığı gibi hastalıkların etkeni olan prionlar normal buhar sterilizasyonda inaktive olmaz.
• Şüpheli materyal 48 saat formalinde bekletildikten sonra 1 saat konsantre formik asitte tutulur ve tekrar 48 saat formalinde tutulur.
Patoloji Laboratuarının
İşleyişi
• Patoloji Laboratuarına gelen numunelerin alınması,
taşınması
laboratuara doğru kabulü
çalışılması
dağıtımı
saklanmasına ilişkin yöntemler kurallar ile belirlenir.
Laboratuar Kuralları:
1. Laboratuvarda önlükle çalışılmalı, biyopsi ve sitoloji materyallerinin makroskobik işlemi sırasında özel giysiler ve koruyucu giyilmelidir.
2. Laboratuvar ortamında yiyecek içecek bulundurulmamalıdır.
3. Temizlik ve laboratuvar düzenine uyulmalıdır. Kullanılan malzemeler yerine kaldırılmalıdır.
4. Kimyasal maddelere direkt olarak dokunulmamalıdır. Solumaktan kaçınılmalıdır. Bu tür maddeler açıkta bırakılmamalı, kullanıldıktan sonra kapağı hemen kapatılmalıdır.
5. Çalışma sırasında eldiven kullanılmalı ve sonrasında eller yıkanmalıdır.
6. Özelliğini yitiren solüsyonlar yenileriyle değiştirilmeli, tarihi geçmiş olanlar kullanılmamalıdır.
7. Yanıcı ve tahriş edici maddelerin cilt ya da göz ile temas halinde bol su ile yıkanmalı ve görevlilere haber verilmelidir.
8. Cihazlar özenle kullanılmalı, her cihazın kullanım prosedürüne dikkat edilmelidir.
9. Hijyen şartlarına mutlaka uyulmalıdır.
Materyal Kabulü:
1. Patoloji laboratuvarında gündüz mesai saatleri(08:00-17:00) içinde hizmet verilir;
özel hizmet gerektiren durumlarda gerekli personel mesai dışında da çalışabilir.
2. Materyal hasta, hasta yakını, ameliyathane personeli ya da diğer hastane görevlileri tarafından laboratuvara ulaştırılır.
3. Gelen sitoloji ya da biyopsi materyalinin bulunduğu kap üzerinde mutlaka hastanın adı soyadı ve protokol numarası bulunmalıdır.
4. Materyal uygun kap içerisinde, yeterli düzeyde fiksatif içerisinde ve oda ısısında gönderilmeli, kapağı sıkıca kapatılmış olmalıdır.
5. Tetkik istek formunda hastanın adı&soyadı, doğum tarihi, protokol numarası, doktorun ismi, klinik öykü ve FM bulguları, lab. sonuçları, ön tanı & önceki patoloji tanıları yer almalıdır.
6. Materyal laboratuvar görevlisi tarafından teslim alınır. Materyal
üzerindeki ve istek formundaki bilgilerin uygunluğu belirlendikten sonra
geliş tarihi, saati, gönderildiği birim ve materyalin alındığı lokalizasyonu
bildirilerek kayıt defterine kaydedilir ve numaralandırılır. Aynı numara
materyalin gönderildiği kutunun üzerine de yazılır.
Makroskobik Değerlendirme:
A)Biopsi Materyalleri:
1. Gelen biopsi materyallerinin makroskobisi patoloji uzman doktoru tarafından laboratuar görevlisinin yardımı ile alınır.
2. Makroskobik değerlendirme makroskobi rehberi doğrultusunda yapılır ve gerekli parçalar alınır.
3. Kasetlenen doku parçaları formaldehit dolu kavanozda biriktirilir ve gün sonunda doku takip cihazında işleme alınır.
4. İşlemden geçen dokular ertesi sabah laboratuvar görevlisi tarafından bloklanır.
5. Bloklanan dokular laboratuvar görevlisi tarafından sırasıyla kesilir, H&E boyası ile boyanır, kapatılır.
