1. Giriş
Ülkemiz, dünyada sebze üretimi yönünden uygun ve farklı ekolojilere sahip nadir ülkelerden birisidir. Başta Akdeniz, Ege ve Marmara bölgeleri olmak üzere 29.552.920 ton sebze üretimi yapılmakta olup bu üretim miktarının 6.352.143 tonu örtüaltı sebze yetiştiriciliğinden elde edilmektedir (TÜİK, 2016). Sebze tarımında verim, erkencilik ve kaliteyi etkileyen kültürel uygulamalardan birisi de malç kullanımıdır ve sahip olduğu avantajlardan dolayı özellikle son yıllarda hızla yaygınlaşmaya başlamıştır.
Malç, toprak yüzeyini örtmek amacıyla kullanılan doğal veya yapay malzemelere verilen addır. Malçlamada inorganik malç materyali olarak farklı renk ve özelliklerdeki plastikler, kağıt, agroteks yer örtüsü, alüminyum kaplı plastik folyo, çakıl taşı ve ufalanmış kayalar kullanılmaktadır. Organik malç materyali olarak ise sap- saman, ağaç yaprak ve kabukları, ot, budama artıkları ve her türlü ürün artıklarından yararlanılmaktadır. Malç materyallerinin toprak yüzeyine serilmesi işlemi elle veya makinayla yapılmaktadır (Şekil 1).
S. Seda Gazan - Zir. Yük. Müh. Bafra Sebze Üreticileri Bir.
Yrd. Doç. Dr. Dilek Kandemir-OMÜ Samsun MYO Doç. Dr. Ertan Sait Kurtar-OMÜ Bafra MYO
Malç Kullanımının Sebze Yetiştiriciliğinde Verim, Erkencilik Ve Kalite Üzerine Etkileri
Tarımsal üretim içerisinde önemli bir yere sahip olan sebze yetiştiriciliğinde, üretim miktarı ve kalite artışının sağlanması üzerine çeşidin genetik potansiyeli ile birlikte yetiştirme
tekniği, iklim koşulları ve kültürel uygulamalar etkili olmaktadır.
Şekil 1. Polietilen malç materyalinin makinayla serilmesi
T TARIM TÜRK T
UZMAN GÖRÜŞÜ | EXPERT ADVICE
Malçlama amacıyla günümüzde daha çok siyah veya koyu renkli plastik örtüler tercih edilse de, son yıllarda daha çok farklı renk ve özelliklere sahip polietilen materyaller kullanılmaya başlanmıştır (Şekil 2). Gelişen teknolojiyle birlikte polietilen örtülere kazandırılan renk ve özellikler sayesinde bitkilerin büyüme ve gelişmeleri olumlu yönde etkilenmektedir.
Farklı renkteki malçların büyüme, gelişme ve sonuçta verim üzerine olan olumlu etkisi, kök bölgesindeki uygun sıcaklık ve nem değerleri ile malç yüzeyinden yapraklara geri yansıtılan ışıktan kaynaklanmaktadır.
Polietilen malç örtülerine eklenebilen ısı geçirgenliği özelliği sayesinde, kızıl ötesi ışığı geçirerek diğer polietilen örtülere göre toprağın daha iyi ısınmasını sağlamaktadır. Bu malçların, bitki büyüme ve gelişmesi üzerine olumlu etkilerinin yanında bazı hastalık ve zararlı popülasyonlarını azaltması da son yıllarda kullanımlarını artıran diğer bir nedendir. Organik malçlar içerisinde en çok saman malç tercih edilmektedir (Şekil 2). Bununla birlikte, son yıllarda özellikle organik tarımda, çeşitli atıklardan elde edilen kompostlar da yaygın olarak kullanılmaktadır.
Bu derleme çalışmasında, malç materyallerinin sebze tarımında kullanımının sağladığı faydalar ile verim, erkencilik ve kalite üzerine olan etkileri değerlendirilmiş ve sebze yetiştiricilerine yararlı olabilecek bazı teknik bilgiler sunulmuştur.
2. Sebze Yetiştiriciliğinde Malç Kullanımının Etkileri
Sebze yetiştiriciliğinde farklı malç materyalleri kullanılarak yapılan
malçlamanın, toprakta ve sebze türlerinin yetiştiriciliğinde birçok yönden fayda sağladığı ve bu faydaların da ürün miktarı, erkencilik ve kalitesine yansıdığı bir çok araştırıcı tarafından bilimsel olarak da ortaya konulmuştur (Kurtar ve Abak, 1996; Koçer ve Eltez, 2004; Ekinci ve Dursun, 2006; Küçükyumuk ve Kelen, 2006; Kurtar, 2010; Kurtar ve Civelek, 2010; Aksakal, 2011; Kitiş, 2011; Nergiz, 2011; Uzun ve ark., 2013; Lushi ve ark., 2012; Mochiah ve ark., 2012; Kosterna, 2014; Mu ve ark., 2014). Malçlamanın sağladığı faydalar ve etki mekanizmaları, aşağıdaki başlıklar altında özetlenmiştir.
2.1 Toprak Sıcaklığının Düzenlenmesi
Kullanılan malç materyalinin özelliğine göre toprak sıcaklığı değişkenlik göstermektedir. Organik malçlar, toprağın ısınmasını engellediklerinden özellikle yaz aylarında daha çok tercih edilmektedir. Bu malçlar, toprağı serin tutarak ve topraktaki sıcaklık dalgalanmalarını engelleyerek sebzelerin büyüme ve gelişmelerine katkıda bulunmaktadır. İnorganik kökenli plastik malçlar ise malç kullanılmayan alanlara göre toprak sıcaklığının 3–5 0C derece yükselmesini sağlayarak daha iyi bir kök gelişimine olanak verirler (Kaygısız, 1997).
Bu özellikleri nedeniyle özellikle ilkbahar dönemi sebze yetiştiriciliğinde erkencilik sağlarlar. Sıcaklık artışı sağlaması bakımından şeffaf (saydam) malçlar, ışık geçirgenliklerinin daha fazla olması nedeniyle siyah malçlardan daha üstündür. Isıtılmayan ya da anti-don seralarda çoğunlukla şeffaf PE malç materyali kullanılmaktadır. Ancak bu malçların yabancı ot kontrolü yönünden etki mekanizması yoktur.
2.2. Yabancı Ot Kontrolü
Sebze yetiştiriciliğinde önemli bir sorun olarak karşımıza çıkan yabancı otlar;
yetiştirdiğimiz ürünle devamlı olarak bir yarış içerisinde su, ışık ve bitki besin maddelerine ortak olurlar. Ayrıca, hastalık ve zararlılara da konukçuluk yaparlar.
Bundan dolayı, önemli düzeyde ürün kayıplarına ve kalite azalmasına neden olurlar.
Dünyada yabancı otlar nedeniyle meydana gelen ürün kayıpları birçok üründe hastalık ve zararlılar nedeniyle yaşanan ürün kayıplarının toplamından çok daha fazla olabilmektedir. Hatta bazı ürünlerin tarımı, yabancı otlar nedeniyle imkansız hale gelebilmektedir.
Yabancı otlar ayrıca, sürümü ve hasadı güçleştirerek üretim maliyetlerini yükseltirler ve zehirli etkileri ile insan ve hayvanların sağlığı üzerine tehlike oluştururlar. Yabancı otlarla mücadelede en etkili yöntemlerden olan malç kullanımı, herbisit kullanımına alternatif çevre dostu bir uygulamadır.
Özellikle de organik sebze yetiştiriciliği için büyük öneme sahiptir. Işığı geçirmeme özelliğine sahip olan inorganik malç materyalleri (Şekil 3) ile yeterli kalınlıkta serilen organik malç materyalleri yabancı ot çıkışını başarılı bir şekilde kontrol etmektedir.
Şekil 2. Farklı renk ve özelliklere sahip inorganik ve organik malç materyallerinin görünümü
Yabancı otlar ürün kayıplarına ve kalite azalmasına neden olurlar.
T TARIM TÜRK T
UZMAN GÖRÜŞÜ | EXPERT ADVICESebze türlerinin büyük bir çoğunluğu, büyüme ve gelişmeleri için türlere göre değişen oranlarda suya ihtiyaç duymaktadırlar.
Su noksanlığı, sebzelerde yüksek oranlarda verim kayıplarının yanı sıra, ürün kalitesinde de azalışlara neden olmaktadır. Yağışların ve buna bağlı olarak su kaynaklarının azalması, dünyanın pek çok yerinde olduğu gibi ülkemizde de özellikle yüksek sıcaklığa sahip ve yeterli miktarda su bulunmayan yerler için ciddi bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır.
Toprak yüzeyinden buharlaşmayla olan su kaybı önemli düzeylere çıkabilmektedir. Evaporasyonla olan su kaybı malç kullanımı ile önemli ölçüde azaltılmakta ve böylece sulama sıklığı ve miktarı azaldığından su ekonomisi sağlanmaktadır. Toprak neminin muhafazasında malçların etkinliği;
toprak yapısına, iklime, yetiştirilen türe, malç materyalinin özelliğine göre farklı düzeylerde olabilmektedir.
Malç materyalleri özelliklerine göre topraktan suyun buharlaşmasını
% 10-50 oranında veya daha fazla azaltabilmektedir (Şekil 4). Özellikle organik malçlar kullanılarak yapılan malçlamada bu oran, % 70’lere kadar çıkabilmektedir (Ekinci ve Dursun, 2006).
Organik malç materyalinin serilme kalınlığı bu oran üzerine etkili olmaktadır.
Organik malçlar ayrıca yağmur sularının geçirgenliğini kolaylaştırken, plastik malçlar toprak su geçirgenliğini olumsuz yönde etkilemektedir.
Şekil 3. Plastik malç kullanılan ve kullanılmayan masuraların görünümü 2.3. Toprak Neminin Muhafazası
Şekil 4. Malçlama sayesinde evaporasyonla olan su kaybınının azaltılması
Şekil 5. Malç kullanılan arazide yetiştirilen temiz ve sağlıklı meyvelerin görünümü 2.4. Toprak Yapısının Korunması ve
Düzenlenmesi
Toprak, bitkilerin büyümesi ve gelişmesi için gerekli olan besin elementleri ve suyu içeren fiziksel ortam olarak görev yapar. Erozyon, toprağı uzaklaştırarak fiziksel özelliklerinin bozulmasına, bitki besin elementlerinin kaybına ve dolayısıyla üretkenliğinin azalmasına neden olur. Malçlama, yüzey akışın kontrolü ile suyun sebep olduğu toprak erozyonunun ve kaymak tabakası oluşumunun azaltılmasında önemli bir toprak koruma yöntemidir. Organik materyallerle yapılan malçlama, toprağın organik madde içeriği ile toprağın havalanmasını, su geçirgenliğini ve su tutma kapasitesini artırarak yapısının düzenlenmesine yardımcı olmaktadır. Ayrıca toprak yapısının düzenlenmesine yardımcı olan, başta toprak solucanları olmak üzere birçok mikroorganizmanın etkinliğini artırarak, ortam biyoçeşitliliğinin zenginleşmesini de sağlamaktadır.
2.5. Hastalık ve Zararlı Kontrolü Sebze türlerinde görülen hastalık ve zararlılar, bitkilerin büyüme ve gelişmesi üzerine etki ederek, verim unsurlarının önemli düzeylerde azalmasına neden olurlar. Malç kullanımı, hastalık ve zararlıların etkisinin azaltılması üzerine olumlu yönde etki yapmaktadır. Özellikle sera sebzeciliğinde topraktaki nem, malç ile toprak yüzeyi arasında kaldığından ve sera havasına karışmadığından hava nemine bağlı olarak gelişen birçok mantari hastalık önlenebilmektedir.
Sebze yetiştiriciliğinde, özellikle de organik sebze yetiştiriciliğinde zararlıların
doğal düşmanlarının popülasyonlarının artırılması ile birlikte malç kullanımı, zararlı kontrolü üzerine son derece etkilidir. Ancak zararlı kontrolü yönünden uygun malç materyalinin seçimi de oldukça büyük bir önem taşımaktadır. Farklı renklerdeki malçtan yansıtılan ışık spektrumu sadece bitki büyüme ve gelişmesi ile ürün verim potansiyelini değil, bitkilere gelen zararlıların davranışını da etkilemektedir.
Renkli malçlar, çeşitli zararlıları çekme ya da uzaklaştırma özelliği nedeniyle virüs hastalıklarını taşıyan zararlılardan bitkilerin korunması için de önemlidir.
Sarı ve açık portakal renkli malçların afit ve beyazsinekleri, mavi renkli malçların thripsleri cezbettiği literatürde belirtilmektedir. Metalik gri malçtan yansıtılan kısa ve uzun dalgadaki ışıklar yaprak bitlerinin algılamalarını karıştırarak uçuş davranışlarını etkilemekte ve ortamdan uzaklaşmalarına yol açmaktadır. Bunun yanı sıra metalik gri ve beyaz renkli yansıtıcı özellikteki malçların; thrips ve beyazsinekleri uzaklaştırdıkları bildirilmektedir (Koçer ve Eltez, 2004).
2.6. Diğer Faktörler
Malçlama erkencilik ve verimlilik üzerine etkilidir. Özellikle ilkbahar turfandacılığında, plastik malçlama ile belirgin düzeyde erkencilik sağlandığından, yetiştiricilerin gelirlerinde bir artış olmaktadır. Ayrıca farklı malç materyalleri kullanılarak yapılan malçlamayla toplam verim miktarlarında artış olduğu, birçok araştırıcı tarafından bildirilmektedir.
T TARIM TÜRK T
UZMAN GÖRÜŞÜ | EXPERT ADVICE
Özellikle sera içinde kullanılan organik malçlar, ortamı CO2 (karbondioksit) miktarı yönünden de zenginleştirerek bitkilerde fotosentezi artırmakta bu da verim ve kaliteye yansımaktadır.
Ayrıca organik materyallerle yapılan malçlamanın sebzelerin besin içerikleri üzerine olumlu yönde etki yaptığı birçok araştırma sonucu ile ortaya konulmuştur (Sekhon ve ark., 2008; Kosterna, 2014). Malçlama uygulaması toprakta yağışlarla olan besin maddesi kaybını azaltacağından gübre kullanımı azalır ve gübrelerin etkinliği de artar. Evaporasyonla olan su kaybı malçlamayla önemli düzeyde azaldığından, toprak derinliklerinde bulunan tuzların yüzeye hareketi yavaşlamakta ve toprak yüzeyinde tuzluluk sorunu engellenmektedir.
Polietilen malç materyallerinin kullanımı, özellikle meyvesi tüketilen sebze türlerinde ürünlerin çürümelerine ve küflenmelerine engel olarak sağlıklı ve kaliteli olmalarını sağlar. Ayrıca yetiştirilen sebzelerin toprakla teması engellendiğinden, ürünlerin daha temiz görünmeleri de sağlamış olur (Şekil 5).
Malç kullanımının diğer bir faydası da, daha az sulama ve daha az çapalama gerektirdiğinden işgücü ihtiyacının azalmasını sağlaması ve böylece özellikle işçiliğin pahalı olduğu yerlerde maliyetleri düşürerek, işletme içerisinde işgücünün daha verimli (rantabl) kullanılmasına imkan vermesidir.
3. Sebze Yetiştiriciliğinde Malç Kullanımı Sonucunda Ortaya Çıkabilecek Bazı Sorunlar
Günümüzde kullanılan polietilen malç materyallerinin büyük bir çoğunluğu toprağa karıştırılamadığından ve geri dönüşüme de kazandırılamadığından dolayı çevre kirliliğine neden olurlar.
Ancak son yıllarda yabancı ülkelerde kullanımı hızla artan çevre dostu biyobozunur (Bio-Flex) malç filmleri bu soruna çözüm üretmektedir. Polietilen malç materyallerinin özellikle rüzgarlı olan arazilerde delinme ve yırtılmaya karşı dayanımının az olması, uzun süreli kullanımını sınırlamaktadır. Bu
materyallerin arazide uygulanması ve toplanması esnasında bazı özel ekipmanlara ihtiyaç duyulur, işçilik gerektirir ve maliyeti fazladır. Asit içeren malç malzemeleri, malç zehirlenmesine neden olabilir. Malç zehirlenmesi pH’ı 1.8-2.5 arasında olan plastik malzemelerde görülmektedir. Bu malzemeler, toprak pH’sını düşürerek bitki dokusuna hızla zarar vermekte veya bitkilerin ölümlerine neden olmaktadır.
Bu nedenle, kullanılan malç materyalinin pH’sının bilinmesi önemlidir. Bu örtülerin hava ve su geçirme özelliğinin yeterli olmamasından dolayı, örtü altındaki havasız koşullarda hastalık oluşturan bazı toprak kökenli patojenlerin artmasına neden olabilmektedir (Kitiş, 2011). “Agroteks yer örtüsü”, plastik malç materyallerinin sahip olduğu hava ve su geçirmeme olumsuzluklarını ortadan kaldırabilecek özelliklere sahiptir. Bu materyalin gözenekli bir yapıya sahip olması nedeniyle, bitki kök bölgesi yeterli havalanabilmekte ve bitki, yağmur suyundan istifade edebilmektedir. Ayrıca dayanımının daha yüksek olması, arazide uygulanması ve toplanmasının polietilen örtülere göre daha kolay olması, bu örtülerin kullanımını artırmaktadır.
Malç uygulamalarının hastalık ve zararlı kontrolü yönünden olumlu yönleri yanında, bazı olumsuz yönleri de bulunmaktadır. Zararlı böcekler ve kemirgenler, malçlarda kışı geçirebilir.
Malç tabakası altında yaşamlarını devam ettiren fare, salyangoz, sümüklüböcek, karınca gibi zararlılar ürünlerde zarara neden olabilmektedir. Malç içerisindeki zararlı mikroorganizmalar da bazen büyük sıkıntılar oluşturabilmektedir.
Özellikle organik malçlar çok nemli olursa, üzerlerinde mantari hastalıklara neden olan organizmalar gelişebilir.
Yabancı ot tohumları, organik malçlar aracılığıyla toprağa karışabilir.
4. Sebzelerde Malç Uygulamalarının Etkilerinin Belirlenmesine Yönelik Araştırma Sonuçları
Sebze yetiştiricilerinin konu ile ilgili bu araştırmalardan daha iyi
yararlanabilmesi amacıyla, farklı sebze türlerinin yetiştiriciliğinde malç kullanımının etkileri ile ilgili yürütülmüş bazı bilimsel çalışmalar aşağıda özet olarak sunulmuştur.
Abak ve ark. (1990), malç uygulamasının patlıcan, biber, kavun ve karpuz yetiştiriciliğinde erkenci ve toplam verim üzerine etkisini inceledikleri çalışmada, malç materyali olarak şeffaf plastik kullanmışlardır. Malç uygulamasının türlere göre erkenci verim değerlerini sırasıyla % 47, % 18, % 147 ve % 306 oranlarında; toplam verim değerlerini ise
% 22, % 21, % 67 ve % 98 oranlarında artırdığını belirlemişlerdir.
Pakyürek ve ark. (1992), Harran Ovası koşullarında domates, biber ve patlıcan türlerinin yetiştiriciliğinde siyah ve şeffaf plastik ile buğday samanı malç materyallerinin verim ve meyve kalitesi üzerine etkilerini araştırmışlardır. Plastik malç uygulamalarının her üç türde de erkencilik ve verimi artırdığı saptanmıştır.
Şeffaf malç kullanımı kavunda 7-10 gün kadar erkencilik sağlamış, toplam verimi
% 52 ile % 84 oranında yükseltmiş, suda çözünebilir toplam kuru madde (% S.Ç.K.M.) miktarını artırmıştır (Kurtar ve Abak, 1996). Gebeloğlu (1998), yüksek plastik tünellerde hıyar yetiştiriciliğinde siyah malç, şeffaf malç
Birçok sebze
türünde farklı malç materyallerinin erkencilik, verim ve kalite üzerine etkilerinin
belirlenmesine yönelik çok
sayıda araştırma yürütülmüştür.
T TARIM TÜRK T
UZMAN GÖRÜŞÜ | EXPERT ADVICEve saman malç materyallerini kullanarak yaptığı malçlama çalışmasında; şeffaf plastik malçın erkencilik, erkenci verim ve toplam verim bakımından en üstün performansı gösterdiğini bildirmiştir.
Sera marul yetiştiriciliğinde; şeffaf, siyah, beyaz, mavi, sarı, gri ve altı siyah üstü beyaz renkte olan farklı renklerdeki polietilen malç materyallerinin verim ve kalite üzerine etkisini araştırdığı çalışmasında Koçer (2001), dikimden 75 gün sonra bitkilerin şeffaf malçta % 56 ve siyah malçta % 50 oranlarında hasada geldiklerini tespit etmiştir.
Toplam baş ağırlığı ile ortalama baş ağırlığının malç uygulamalarıyla artış gösterdiği ve özellikle altı siyah üstü beyaz malçın kontrole göre verimi % 21.4 oranında artırdığı belirlenmiştir.
Domates yetiştiriciliğinde mavi, yeşil, şeffaf ve siyah malç materyalleri kontrol uygulamasına göre toprak sıcaklığını yükselterek verim ve kaliteyi artırmıştır.
En yüksek verim miktarı 8469 kg/da değeri ile şeffaf malç uygulamasında, en düşük verim değeri (5128 kg/da) ise kontrol uygulamasında belirlenmiştir. En yüksek ortalama meyve ağırlığı (151.21 g) ise siyah malç kullanımında elde edilmiştir (Ünlü ve ark., 2006).
Kavun yetiştiriciliğinde şeffaf plastik malç kullanılarak yapılan malçlamanın;
pazarlanabilir toplam verim değerini kontrole göre % 25-28 oranında artırdığı, siyah plastik malç uygulamasının ise
% 15 oranında artırdığı saptanmıştır (Ekinci ve Dursun, 2009).Özer ve ark.
(2009), siyah malç, yaldızlı malç (altı siyah, üstü metalik gri) ve yüzeysel örtü ile birlikte siyah malç (alta siyah malç, üste yüzeysel örtü gelecek şekilde) uygulamalarının; ilk turfanda organik
biber yetiştiriciliğinde büyüme ve verim üzerine etkilerini belirlemişlerdir. Yaldızlı malç, bitki başına verim değerini kontrole göre % 23.2 oranında, siyah malç ise % 8.0 oranında artırmıştır. Yaldızlı malçın güneşten gelen solar radyasyonu bitki kanopi içerisine ve atmosfere geri ilettiği, bu yansıyan ışıktan bitkinin faydalandığı ve ürettiği kuru madde miktarının arttığı, bunun da toplam verimi artırdığı bildirilmiştir. Isıtmasız cam serada plastik malç uygulamalarının (siyah, şeffaf ve gri), sonbahar dönemi yazlık kabak yetiştiriciliğinde verim ve kalite üzerine etkilerini inceleyen Kurtar (2010), siyah malç uygulamasının pazarlanabilir erkenci ve toplam verimde en yüksek değerleri verdiğini kaydetmiştir. Araştırıcı, yetiştirme dönemi boyunca siyah malçın kontrole göre toprak sıcaklığını 2.5 °C’ye kadar yükselterek kontrole göre erkenci verimi % 130 oranında, toplam verim miktarını ise % 66 oranında artırdığını belirtmiştir.
Farklı renklerdeki malç kullanımı kavun ve karpuzda erkenci verimi organik yetiştiricilikte sırasıyla % 51-74 ve % 14-24 oranlarında, konvansiyonel yetiştiricilikte ise % 51-71 ve % 11-22 oranlarında artırmıştır. Malçlar arasında siyah malç en uygun bulunmuştur (Kurtar ve Civelek, 2010). Seymen ve ark. (2010), yaz dönemi sera biber yetiştiriciliğinde beyaz malç, siyah malç, mantar kompost atığı, çiftlik gübresi ve sap- saman malç materyalleri kullanımının verim üzerine etkisini araştırdıkları çalışmada, en yüksek verim miktarını 4497 kg/da değeri ile sap-saman malç kullanımında tespit etmişlerdir. En düşük verim değeri (3057 kg/da) ise siyah malç kullanımında elde edilmiştir. Yaz dönemi sera yetiştiriciliğinde sap-saman
malç materyali, pratikte uygulanabilirlik yönünden önerilmiştir. Yakar ve Uygur (2010), serada organik domates ve hıyar yetiştiriciliğinde yabancı ot mücadele yöntemlerini karşılaştırmışlardır. Yabancı otlarla mücadelede; kağıt malç, siyah plastik malç, malç tekstili, örtücü bitki (bakla) malç materyalleri ile el çapası uygulamalarının etkileri araştırılmıştır.
Hem domateste ve hem de hıyarda en yüksek verim değerleri sırasıyla 9080.4 kg/da ve 8296.6 kg/da ile siyah plastik malç uygulamasında belirlenirken, yabancı otlarla mücadele yapılmayan kontrol uygulamasında ise bu değer sırasıyla 5992.5 kg/da ve 5556 kg/da olarak kaydedilmiştir.
Nergiz (2011), farklı renklerdeki (kahverengi, şeffaf, siyah, beyaz ve gri) plastik malç materyallerinin aşılı ve aşısız karpuz yetiştiriciliğine etkisini incelediği çalışmasında, verim ve meyve büyüklüğü açısından malç ve aşılı bitki kullanımının çok önemli olduğunu tespit etmiştir. Çalışmada, aşılı bitkilerde en yüksek verim değeri (7.70 kg/m2) kahverengi malçtan elde edilmiştir. Bunu şeffaf (6.55 kg/m2), siyah (6.18 kg/m2), gri (5.55 kg/m2) ve beyaz (5.52 kg/m2) renkli malçlar izlemiştir. Aşısız bitkilerde ise en yüksek verim değeri (6.55 kg/m2) siyah malç kullanımında kaydedilmiştir.
Bunu şeffaf (5.88 kg/m2), kahverengi (4.67 kg/m2), gri (4.57 kg/m2) ve beyaz (2.55 kg/m2) renkli malçlar takip etmiştir.
Sönmez ve ark. (2011), toprak kökenli fungus (Sclerotium rolfsii) ile bulaşık üretim parselinde biber tohum verimi ve kalitesi üzerine, siyah plastik ve Tyvek ticari isimli plastik örtü malzemesinin etkilerini incelemişlerdir. Araştırıcılar, kullanılan örtü materyallerinin değişik oranlarda bu fungustan kaynaklanan hastalığı baskı altına aldığını tespit etmişlerdir. Tyvek örtü malzemesi kullanımı ile tohum verim değerinin 11.6 kg/da, siyah plastik malçta ve kontrolde ise bu değerin sırasıyla, 5.7 kg/da ve 0.56 kg/da olduğunu belirlemişlerdir. Organik ve geleneksel sebze yetiştiriciliğinde sorun olan yabancı otlara karşı bazı fiziksel ve mekanik yöntemlerin etkisinin belirlenmesi amacıyla yürütülen bir
En yüksek ortalama meyve ağırlığı ve bitki başına verim değerleri yaldızlı malç kullanımında saptanmıştır.
T TARIM TÜRK T
UZMAN GÖRÜŞÜ | EXPERT ADVICE
Abak K., Pakyürek A.Y., Gürsöz N., Onsinejad R., 1990. Malç uygulamalarının serada toprak sıcaklığı ile bazı sebzelerin verim ve erkencilikleri üzerine etkisi. Türkiye V. Seracılık Sempozyumu, 17-19 Ekim İzmir, 55-62.Aksakal E.L., 2011. Toprak yüzey malcının Yüzey akış ve toprak kayıpları üzerine etkisi. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 42(2): 139-144.Arslan Z.F., Uygur F.N., 2014. Sebze üretiminde sorun olan yabancı otlara karşı bazı yeni ve etkili yöntemler: malç tekstili, fırçalama aleti ve keser çapa. Bitki Koruma Bülteni, 54(3): 219-232Ekinci M., Dursun A., 2006. Sebze yetiştiriciliğinde malç kullanımı. Derim, Dergisi 23(1): 20-27.Ekinci M., Dursun A., 2009. Effects of different mulch materials on plant growth, some quality parameters and yield ın Melon (Cucumis melon L.) cultivars ın high altıtude environmental condition.
Pakistan Journal of Botany, 41(4): 1891-1901.Gebeloğlu, N., 1998. Yüksek plastik tünellerde hıyarın verim ve erkenciliği üzerine değişik malç materyalleri ve ekim zamanlarının etkisi. II.
Sebze Tarım Sempozyumu, 26-28 Eylül Tokat, 168-172Kaygısız H., 1997. Sebzecilik, Genel Teknikler, Özel Uygulamalar.
Hasad Yayıncılık Ltd. Şti., İstanbul.Kitiş Y.E, 2011. Yabancı ot mücadelesinde malç ve solarizasyon uygulamaları. GAP VI. Tarım Kongresi, 9-12 Mayıs Şanlıurfa, 463-468.Koçer G., 2001. Farklı renklerde polietilen ile malçlamanın sera marul yetiştiriciliğine etkileri. Journal of Aegean Agricultural Research Institute, 11(1):
47-55.Koçer G., Eltez, S., 2004. Serada domates yetiştiriciliğinde farklı renkte malç kullanımının verim, kalite ve sera beyaz sineği Trialeurodes vaporariorum (Westw.) (Homoptera:Aleyrodidae) nimf populasyonuna olan etkileri üzerine araştırmalar. Alatarım, 3 (2): 36-42.Korkmaz S.S., Balkaya A., 2016. Isıtmasız plastik serada sonbahar dönemi taze fasulye yetiştiriciliğinde farklı renklerde plastik malç uygulamalarının erkencilik, verim ve kalite üzerine etkilerinin belirlenmesi. Bahçe Özel Sayı, VII. Ulusal Bahçe Bitkileri Kongresi Bildirileri, Cilt 2, 278-282.Kosterna E., 2014. The effect of soil mulching with straw on the yield and selected components of nutritive value in broccoli and tomatoes.
Folia Horticulturae 26(1): 32-34.Kurtar E.S., Abak K., 1996.
Alçak tünel kavun yetiştiriciliğinde malçın ve değişik budama şekillerinin erkencilik, verim ve kalite üzerine etkisi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 11(2): 101-116.Kurtar E.S., 2010. Isıtmasız cam serada sonbahar dönemi yazlık kabak (Cucurbita pepo L.) yetiştiriciliğinde malç uygulamalarının etkileri.
Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 14(2): 69-76.Kurtar E.S., Civelek C., 2010. Influences of organic and conventional fertilizing and mulching on yield and quality of melon and watermelon under protected cultivation. International Conference on Organic Agriculture in Scope of Environment Problems, 3-7 February Famagusta, 51-54.Küçükyumuk C., Kelen M., 2006. Organik tarımda malç kullanımı. Türkiye 3. Organik Tarım Sempozyumu, 1-4 Kasım Yalova, 427-440.Lushi I., Haxhinasto L., Balaj N., Hasani F., 2012. Comparison of different mulch materials on some tomato cultivars under controlled environment conditions. Research Journal of Agricultural Science, 44(1): 99- 103. Mochiah M.B., Baldop P.K., Acheampong G., 2012. Effect of mulching materials on agronomic characteristic, pest of pepper (Capsicum annum L.) and their natural enemies population.
Agriculture and. Biology Journal of North America, 3(6): 253-261.
Mu, L., Liang Y., Zhang C., Wang K., Shi G., 2014. Soil respiration of hot pepper (Capsicum annuum L.) under different mulching practices in a greenhouse, including controlling factors in China. Acta Agriculturae Scandinavica, Section B Soil and Plant Science, 64: 85-95Nergiz B.A., 2011. Aşılı ve aşısız karpuzlarda farklı renklerde malç kullanımının bitki büyümesi, verim ve kaliteye etkileri. Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı, 47 s.Özer H., Kandemir D., Uzun S., 2009. İlk turfanda organik biber yetiştiriciliğinde farklı malç uygulamalarının büyüme ve verime etkisi. 1. GAP Organik Tarım Kongresi, 17-20 Kasım Şanlıurfa, 784-790.Pakyürek A.Y., Abak K., Sarı N., Güler Y., 1992. Harran Ovası koşullarında toprak örtüsü (malç) kullanımının domates, biber ve patlıcanda verim, erkencilik ve kalite üzerine etkileri. Türkiye I. Ulusal Bahçe Bitkileri Kongresi, 13-16 Ekim Bornova-İzmir, Cilt II, 165-169.
Sekhon N.K., Singh Ch.B., Sidhu A.S., Thind S.S., Hira G.S., Khurana D.S., 2008. Effect of straw mulching, irrigation and fertilizer nitrogen levels on soil hydrothermal regime, water use and yield of hybrid chilli. Archives of Agronomy and Soil Science, 54(2): 163-174. Seymen M., Türkmen Ö., Paksoy Y., 2010. Yaz Dönemi sera biber yetiştiriciliğinde kullanılan farklı yapıdaki malçların verim ve bazı meyve özelliklerinin etkileri. VIII. Sebze Tarımı Sempozyumu, 23-26 Haziran Van, 128-131.Sönmez İ., Beşerli G, Şimşek M., 2011. Farklı Malç kullanımının biberlerde (Capsicum annum L.) tohum verimine kalitesi üzerine etkisi belirlenmesi. 4. Tohumculuk Kongresi, 14-17 Haziran Samsun, 132-135.Şener S., Uygur F.N., 2015. Organik Patlıcan ve Biber Yetiştiriciliğinde Alternatif Yabancı Ot Kontrol Yöntemlerinin Etkinliğinin Belirlenmesi. Selçuk Tarım Bilimleri Dergisi. 2(2):91- 97.TÜİK, 2016. Bitkisel üretim istatistikleri. http://www.tuik.gov.
tr/ , [Erişim: 20 Ekim 2016]Uzun S., Kandemir D., Özkaraman F., Özer H., 2013. Açıkta ve serada organik sebze yetiştiriciliği.
Doğu Karadeniz 1. Organik Tarım Kongresi. 26-28 Haziran Kelkit- Gümüşhane, 85-93.Ünlü Ö.H., Ünlü H., Karataş A., Padem H., Kitiş Y.E., 2006. Farklı renkteki malçların domateste verim ve kalite özelliklerine etkisi. Alatarım, 5(1): 10-14.Yakar Ş., Uygur F.N., 2010. Seralarda ekolojik domates ve hıyar yetiştiriciliğinde kimyasal olmayan yabancı otmücadele yöntemlerinin araşt ırılması. Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Cilt: 22-1.
KAYNAKLAR çalışmada; malçlama (malç tekstili,
mısır sapı ve yerfıstığı kabuğu malç materyalleri), çapalama (kültivatör, freze, el çapası, keser çapa) ve fırçalama (yatay dönen fırçalama aleti) uygulamalarının etkisi incelenmiştir. Değerlendirmeler sonucunda; domates yetiştiriciliği yapılan tarladaki yabancı otlara etkisi bakımından en etkili uygulamanın malç tekstili olduğu, bu materyalde yabancı ot çıkışının hiç olmadığı ve bu yüzden bu uygulamanın tek başına yeterli kontrolü sağladığı belirlenmiştir. Sıra arasındaki en etkili uygulamalar sırasıyla malç tekstili, freze ve kültivatör iken; sıra üzerindeki ve parsel genelindeki en etkili uygulama olan malç tekstilini, el çapası ve freze takip etmiştir. Domates verimi bakımından tüm uygulamaların artışa neden olduğu, en yüksek değerlerin el çapası, freze ve malç tekstili uygulamalarından elde edildiği belirlenmiştir (Arslan ve Uygur, 2014).
Patlıcan ve biber yetiştiriciliğinde alternatif yabancı ot kontrol yöntemleri olarak;
siyah plastik malç, saman malç, el çapası, örtücü bitki ve kontrol uygulamalarının incelendiği bir araştırmada, uygulamaların bitki büyüme ve gelişmesine, verime ve bitki besin elementi alımına olan etkileri belirlenmiştir. Çalışma sonucunda en etkili uygulamanın, siyah plastik malç olduğu saptanmıştır. Bu materyalin uygulandığı alanlarda, bitki büyüme ve gelişme özellikleri ile verim değerlerinin diğer uygulamalara göre daha yüksek sonuçlar verdiği kaydedilmiştir. En yüksek verim değerleri siyah plastik malç uygulamasından (patlıcan: 3585.16 kg/
da; biber: 2286.85 kg/da) elde edilmiştir.
Alternatif yabancı ot kontrol yöntemlerinin istatistiksel olarak bitkilerin besin elementi alımına önemli düzeyde etkisinin olmadığı tespit edilmiştir (Şener ve Uygur, 2015). Korkmaz ve Balkaya (2016), farklı renklerdeki (sarı, siyah ve şeffaf) plastik malç uygulamalarının ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde yetiştirilen taze fasulye çeşitlerinde (Naz Sırık ve 4F-89) erkencilik, verim ve kalite üzerine etkilerini belirlemişlerdir. İlkbahar döneminde ilk hasat, Naz sırık çeşidinde siyah malç uygulamasında (51 günde), 4F-89 çeşidinde ise sarı malç uygulamasında (60 günde) gerçekleşmiştir. Sonbahar
döneminde siyah renk malç uygulaması her iki çeşitte de diğer malç renklerine göre belirgin sürelerde erkencilik sağlamıştır.
Her iki yetiştirme döneminde en yüksek verim değeri, iki fasulye çeşidinde de siyah malç uygulamasında tespit edilmiştir.
5. Sonuç ve Öneriler
Farklı özelliklere sahip organik ve inorganik materyallerle toprağın örtülmesi yabancı ot kontrolünü, topraktaki nemin muhafaza edilmesini, toprak yapısının korunmasını ve düzenlenmesini, su ve besin elementi kaybının azalmasını, hastalık ve zararlıların kontrolünü, daha sağlıklı ve temiz ürün elde edilmesini, üretim maliyetlerinin azalmasını ve ayrıca toprak sıcaklığının dengelenmesini sağlamaktadır. Bütün bu özellikler sayesinde yetiştirilen üründe erkencilik, verim ve kalite artışı belirgin olarak görülmekte, bu ise tüketici talepleri doğrultusunda üretici kazancının artışına neden olarak tarımsal ekonomiyi desteklemektedir. Belirtilen bu yararlarından dolayı, hem organik hem de geleneksel sebze yetiştiriciliğinde, özellikle geri dönüştürülebilir (yinelenebilir) çevre dostu malç türlerinin kullanımının teşvik edilerek yaygınlaştırılması büyük bir önem taşımaktadır.Yetiştirme dönemine ve yetiştirme tekniğine göre kullanılacak malçın etkileri, farklılık göstermektedir.
Bu nedenle sebze üreticilerinin, yukarıda belirtilen yararlardan hangilerinin en önemli olduğuna karar vermesi ve duyulan gereksinime en uygun olan malç materyalini seçmesi gereklidir. Son yıllarda plastik teknolojisinde yaşanan gelişmelere bağlı olarak üretilmeye başlanan farklı renk ve özelliklere sahip yeni malç materyallerinin araştırıcılar tarafından farklı sebze türlerinde etkilerinin araştırılması ve buna göre üretici tavsiyelerinin yapılması sebze tarımı adına yararlı olacaktır.
