Akflehir (Konya) Gölü Bentik Faunas ve Baz Limnolojik Özellikleri

Girifl

Bir göl ekosisteminde yaflayan bentik omurgas›z organizmalar, göldeki besin zincirinin fitoplanktonik ve zooplanktonik organizmalardan sonraki üçüncü halkas›n›

oluflturmaktad›r. Fitoplanktonik ve zooplanktonik organizmalar gibi bentik omurgas›z organizmalar da göldeki besin maddesi çevriminde önemli rolü olan, bir gölün biyolojik verimlili¤inde etken olan ve özellikle bal›klar›n besininin önemli bir k›sm›n› teflkil eden organizmalard›r (1,2,3 ve 4).

Bentik omurgas›z organizmalar›n›n tür kompozisyonu, biyomas de¤erleri ve bunlarda meydana

gelen mevsimsel de¤iflmeler ve baz› türler göllerin genel ekolojik yap›s›n›, trofik düzeyini, su kalitesi ve kirlili¤ini belirleyen önemli indikatörler olarak kabul edilmektedir.

Dip organizmalar› üzerinde yap›lan çal›flmalarda özellikle Chironomidae larvalar› ve Oligochaeta türlerinin dip çamurunun havaland›r›lmas›n› sa¤lad›¤› ve mineralizasyonu önemli derecede etkiledi¤i, putrifikasyonu engelledi¤i, fotosentez için gerekli hammadde sa¤lanmas›nda art›r›c› rol oynad›¤› ortaya konulmufltur (1,2,4,5 ve 6). Bu nedenlerle göllerin bentik faunas› üzerinde yap›lan araflt›rmalar giderek önem kazanmakta ve yayg›nlaflmaktad›r.

Akflehir (Konya) Gölü Bentik Faunas› ve Baz›

Limnolojik Özellikleri

Mustafa SÖZEN, Sibel Y‹⁄‹T

Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü, 06100 Beflevler, Ankara - TÜRK‹YE

Gelifl Tarihi: 26.12.1996

Özet: Bu çal›flmada Akflehir Gölü bentik faunas›n›n nitel ve nicel özellikleri ile bunlar›n ayl›k de¤iflimleri ortaya konuldu. Bunun için gölde 9 de¤iflik istasyondan Temmuz 1992 - Haziran 1993 aras›nda ayl›k olarak bentik örnekleri al›nd›. Gölün bentik faunas›n›n 5 hayvan grubu, Insecta, Oligochaeta, Crustacea, Nematoda, Mollusca ve bunlara ait 27 cins taraf›ndan oluflturuldu¤u saptand›. Bentik faunan›n birey say›s›/m²olarak y›ll›k ortalama de¤eri 1754,08 olarak bulunmufltur. Bunun % 51,55`i Chironomidae larvalar›, % 45,97`si Oligochaeta örnekleri, % 2,48`i oran›nda di¤er bentik omurgas›z gruplar› taraf›ndan oluflturulmaktad›r. Bentik faunan›n yafl a¤›rl›¤› y›ll›k ortalama olarak 4,57 g/m<sup>2</sup>olarak bulunmufltur. Bunun % 82,49`unu Chironomidae larvalar›, % 13,57`sini Oligochaeta örnekleri ve % 3,94`ünü di¤er bentik omurgas›zlar oluflturmaktad›r. Gölde ayr›ca ayl›k olarak hava ve su s›cakl›klar›, pH, Oksijen, Tuzluluk, Elektriksel iletkenlik, ›fl›k geçirgenli¤i, Toplam sertlik °F, Nitrat, Klorür, Sülfat, Ortofosfat, Amonyak, Alkalinite parametreleri ölçülmüfltür.

Anahtar Sözcükler: Bentik fauna, Chironomidae, Oligochaeta, Akflehir Gölü

The Benthic Fauna and some Limnological Aspects of Lake Akflehir (Konya)

Abstract: The qualitative and quantitative aspects of benthic fauna of Lake Akflehir were studied along with monthly changes.

Benthic samples were taken monthly from nine different stations between July 1992 and June 1993. It was determined that the benthic fauna of the lake consist of five animal groups: Insecta, Oligochaeta, Crustacea, Nematoda, Mollusca and 27 genera of these.

It was found that the annual mean value of benthic fauna as the animal number per m²was 1754.08. Of these 51.55 % were Chironomidae larvae, 45.97 % were Oligochaeta samples and 2.48 % were other benthic invertebrates . It was found that the annual mean value of benthic fauna as fresh weight per m²was 5.57 g. Of these Chironomidae larvae were 82.49 %, Oligochaeta samples were 13.57 % and other benthic invertebrates were 3.94 %. The water and air temperatures, pH, oxygen, salinity, electric conductivity, light permeability, total hardness °F, nitrate, chlorine, sulphate, orthophosphate, ammonia and alkalinity of the lake were also measured.

Key Words: Benthic fauna, Chironomidae, Oligochaeta, Lake Akflehir

Çal›flma Alan›n›n Tan›m›

Akflehir Gölü, ‹ç Anadolu Bölgesi`nin güneybat›s›nda bulunan ve yaklafl›k 7500 km²su toplama alan›na sahip Akarçay kapal› havzas›n›n en düflük kotlu yerinde (rak›m:

957 m.) bulunur. Göl 38° 26` 00” - 38° 32` 00” kuzey enlemleri, 31° 18` 00” - 31° 33` 00” do¤u boylamlar›

aras›nda bulunmaktad›r. Gölün yüzölçümü ve derinli¤i y›llara göre büyük de¤ifliklikler göstermektedir. Göl 1929 - 1933 aras›nda tamamen kurumufltur. 1936 y›l›nda yüzölçümü 261 km²`dir . Yine gölün yüzölçümü 1969 y›l›nda 343 km², maksimum derinli¤i yaklafl›k 7 m. iken (7 ve 8) Kazanc› ve arkadafllar› (9) taraf›ndan 1992 - 1993 y›llar›nda yap›lan ölçümlerde 138 km²aç›k su alan›

ve 39 km² kam›fl örtü olmak üzere toplam 177 km² olarak hesaplanm›flt›r. Yine ayn› çal›flmaya göre maksimum derinli¤i 4,35 m. olarak belirlenmifltir.

Belirtilen özelliklerine göre Akflehir Gölü “çok s›¤ göller”

grubuna (10) girmektedir (fiekil 1).

Akflehir Gölü yaklafl›k 10 km. uzunlu¤unda bir kanal ile kuzey bat›da bulunan ve Akflehir Gölü`nden 8 - 10 m.

kadar daha yüksek rak›mda (965 m.) bulunan Eber Gölü ile ba¤lant›l›d›r. Bu ba¤lant› kanal›na Eber akar› veya Bükler kanal› ad› verilmektedir. Eber gölünde su seviyesinin yükseldi¤i dönemlerde bu kanaldan Akflehir gölüne su ak›fl› olmaktad›r. Akflehir gölünün di¤er su girdilerini ya¤›fllar, Kapu deresi, fiimflek deresi, Cevizli p›nar›, Ayanc› deresi, Sorkunlu p›nar›, Evliya deresi, Nadir çay›, Akflehir çay› ve Akflehir ilçesi kanalizasyonu oluflturmaktad›r (7,8 ve 11). Kazanc› ve ark. (9)

taraf›ndan yap›lan çal›flmada gölün baz› bölgelerinde dip suyu s›cakl›¤›n›n beklenenden düflük olmas› buralardan göle yeralt› suyu giriflleri olarak de¤erlendirilmifltir.

Akflehir Gölü`nün d›fla ak›nt›s› olmay›p su kay›plar› sadece buharlaflma yoluyla olmaktad›r. Göl suyu hafif tuzlu (12);

çok hafif tuzlu (13); pek hafif, hissedilmeyecek derecede tuzlu (14); gölün güney ve güneybat› kesimleri çok az tuzlu, kuzeydo¤u k›s›mlar›nda göreceli olarak çok daha yüksek tuzlu (9) olarak nitelenmektedir. Göldeki tuzluluk gölün kapal› bir göl olmas› ve sular›n› yeterince d›flar›ya boflaltamamas›ndan kaynaklanmaktad›r (14 ve 15).

Gölün Bal›kç›l›k Durumu

Akflehir Gölündeki bafll›ca su ürünleri flöyledir.

Cyprinus carpio (Sazan), Esox lucius (Turna bal›¤›), Leuciscus cephalus (Tatl›su kefali), Alburnus orontis (‹nci bal›¤›), Gobio gobio (Dere kayabal›¤›), Cobitis taenia (Tafl›s›ran), Noemacheilus angorae (Çöpçübal›¤›), Noemacheilus tigris (Çöpçübal›¤›), Astacus leptodactylus (Kerevit) (16 ve 17).

Uzun y›llardan beri gölde Su Ürünleri Kooperatifleri taraf›ndan ticari amaçl› bal›k avc›l›¤› yap›lmaktad›r. Y›ll›k su ürünleri üretimi 1970`li y›llardan itibaren giderek azalmaktad›r (11,18,19 ve 20). Çal›flmam›z boyunca (1992 - 1993) Alt›nda¤ (17) taraf›ndan Leuciscus cephalus üzerinde yap›lan çal›flma s›ras›nda gölden hiç Esox lucius (Turna bal›¤›) yakalanamamas› gölde bu bal›¤›n›n neslinin tükendi¤ini göstermektedir.

km

0 4

Eber Gölü

Akflehir Gölü

AKfiEH‹R

VI VII

IV

III VIII

I II

IX V

fiekil 1. Akflehir Gölü haritas›.

( Örnek alma istasyonlar›

... Göldeki kam›fll›¤›n s›n›r›

Örnek Alma ‹stasyonlar›n›n Tan›m›

I. ‹stasyon

Gölün bat›s›nda olup Gölçay›r Köyü istikametindedir.

‹stasyondan çal›flma boyunca 270 - 380 cm. aras›ndaki derinliklerden örnek al›nm›flt›r. En derin istasyondur.

Zemin ço¤unlukla yumuflak çamurlu ve gri renklidir. Baz›

yerlerde killi yap›s›ndan dolay› oldukça özlüdür. Çamurda bitkisel art›k ve organik madde miktar› azd›r.

II. ‹stasyon

Gölün güneyinde, Sorkun köyü aç›klar›ndad›r. Çamur gri, bazen hafif kahverengimsi gri renkte, organik madde miktar› az ve bitkisel art›klar biraz mevcuttur. Çamur bazen killi, bazen de biraz kumlu ç›km›flt›r.

III. ‹stasyon

Gölün do¤usunda, Pazarkaya Köyü aç›klar›ndad›r. Bu istasyonda zemin genellikle kumlu, killi ve sert yap›da;

renk genellikle gri, sazl›klara yak›n k›s›mlarda ise biraz siyah›ms›d›r. Çamurda organik madde ve koku genelde az, sazl›klara yak›n k›s›mlardan al›nan çamurda ise çürümekte olan bitki art›klar› ve bunlar›n oluflturdu¤u koku hissedilmektedir.

IV. ‹stasyon

Gölün kuzeyinde, k›y›dan gölün içine do¤ru sazl›klar›n iyice azald›¤› k›s›mlard›r. Zemin genellikle yumuflak, biraz kumludur. Çamur rengi gri, siyah›ms›-kahve ve grimsi kahverengi olarak gözlenmifltir. Sazl›klara yak›n bölgeler oldu¤undan çamurun yap›s›nda bitkisel art›k genelde fazla olarak bulunmufltur.

V. ‹stasyon

Gölün kuzeybat›s›nda olup Taflköprü köyü istikametindedir. Gölün içine do¤ru sazl›klar›n seyrek oldu¤u k›s›mlardan çamur örnekleri al›nm›flt›r. Zemin yumuflak balç›k fleklinde, renk gri, siyah›ms›-kahve ve grimsi kahverengi olarak gözlenmifltir. Çamurun yap›s›nda sazl›klardan kaynaklanan çürümekte olan bitkisel art›klar›n oluflturdu¤u art›klar› ve az miktarda çözünmekte olan organik madde gözlenmifltir. Çamurda bu maddelerin oluflturdu¤u koku hissedilmektedir.

VI. ‹stasyon

Gölün kuzeybat›s›nda, Eber akar›n›n göle kar›flt›¤›

yere yak›n, s›¤ ve sazl›klar›n çok yo¤un oldu¤u bir bölgedir. Çamur balç›k fleklinde, koyu grimsi-kahve, siyah›ms› kahve ve sar›ms›-kahve renklerindedir.

Çamurun yap›s›nda çürümekte olan sazl›k parçalar›n›n

oluflturdu¤u bitkisel art›klar yo¤un olarak gözlenmifltir.

Çamur genelde çürümeden dolay› a¤›r kokuludur.

VII. ‹stasyon

Gölün kuzeyinde k›y›ya yak›n, sazl›klarla kapl› s›¤

bölgedir. Dip balç›k halinde, dipte yer yer makrofitler mevcut. Çamur koyu renkli siyah›ms›-kahve, grimsi-kahve renklerinde gözlenmifltir. Çamurun yap›s›nda genelde k›r›nt› halinde bitkisel art›klar oldukça fazla ve a¤›r kokulu.

VIII. ‹stasyon

Gölün bat›s›nda, Pazarkaya köyü aç›klar›nda, k›y›ya yak›n, sazl›klar›n yo¤un oldu¤u s›¤ bölgedir. Zemin baz›

k›s›mlarda kumlu ve sert, baz› k›s›mlarda az kumlu, yumuflak ve bitkisel art›k fazlad›r. Zeminde genelde de¤iflik makrofitler mevcut. Çamur rengi genelde gri, grimsi-aç›k kahve renklerindedir. Çamurda genelde k›r›nt›

halinde bitki art›klar› mevcut ve bundan dolay› çürüme kokusu hissedilmektedir.

IX. ‹stasyon

Gölün güneyinde, Sorkun köyü aç›klar›nda, k›y›ya yak›n, sazl›klar›n yo¤un oldu¤u s›¤ bölgedir. Çamur genelde killi veya biraz kumlu yap›da. Yer yer de¤iflik makrofitler mevcut. Çamurda de¤iflik miktarlarda bitkisel art›klar ve organik madde mevcut. Çürüme kokusu genelde hissediliyor. Renk gri, grimsi-siyah ve siyah›ms›- kahve olarak gözlendi.

Materyal Metot

Gölden Temmuz 1992 - Haziran 1993 tarihleri aras›nda fiekil 1`de gösterilen 9 istasyondan ayl›k olarak çamur örnekleri al›nd›. Her istasyonun dip sedimentinin yap›s› incelendi ve kaydedildi. Ayr›ca her istasyonda suyun cm. cinsinden derinli¤i, c›val› adi termometre ile havan›n ve suyun s›cakl›¤›; arazi tipi pilli digital pHmetre ile suyun pH`s›; arazi tipi pilli, ibreli salinometre ile suyun tuzlulu¤u ve elektriksel iletkenli¤i; arazi tipi pilli, ibreli Oksijenmetre ile sudaki çözünmüfl oksijen miktarlar› ve seki-disk ile suyun ›fl›k geçirgenli¤i cm. cinsinden ölçülmüfltür. Ayr›ca göl yüzey suyundan toplam sertlik, Nitrat, Klorür, Sülfat, Ortofosfat, Amonyak ve Alkalinite analizleri yap›lm›flt›r.

Elde edilen veriler tablo ve grafikler halinde ifade edilmifltir (Tablo 5, fiekil 11,12, 13, 14). Çal›flma süresi içinde Aral›k 1992, Ocak ve fiubat 1993 aylar›nda olumsuz k›fl flartlar› ve gölün buz tutmas› nedeniyle gölde çal›flma yap›lamam›flt›r.

Çamur örnekleri Ekman Birge çamur alma kab› ile (15 x 15 cm.) her istasyondan ikifler kez al›nm›flt›r. Al›nan çamur örnekleri ayr› ayr› plastik pofletlere konularak üzerine istasyon numaras› ve tarih yaz›l›p büyük bir bidon içerisine konularak incelenmek üzere laboratuvara getirilmifltir.

Laboratuvara getirilen her bir istasyona ait çamur örnekleri göz aç›kl›klar› 210 - 3600 µm`ler (0,21 - 3,6 mm) aras›nda de¤iflen seri eleklerde elenerek eleklerdeki mevcut tüm organizmalar al›n›p üzerinde istasyon no ve

örnek alma tarihi yaz›l› küçük kavanozlara konuldu ve % 4`lük formaldehit çözeltisi ile fikse edildi.

Her istasyondan elde edilen bentik örnekleri Lagler (21)`in metoduna göre kalitatif ve kantitatif olarak de¤erlendirilip ayl›k olarak her bir grubun birey say›s›

(BS) / m² ve g/m² de¤erleri hesaplanm›flt›r. Bentik organizmalar›n taksonomik teflhisleri Wesenberg-Lund (22), Ward and Whiple (23), Needham (24), Bilgin (25), Geldiay ve Bilgin (26), Macan (27, 28), Pennak (29) ve fiahin (30)`den yararlan›larak mikroskop ve binokülerde

—

—

—

—

—

—

—

—

4000 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500

0 1 2 3 4 5 6 1 2 3 4 5 6 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 2 3 4 5 6 7 8 9

Birey say›s› /m²

1 2 3 4 5 6 7 8 9 5 6 7 8 9 1 2 3 4 5 6

A¤ustos

Temmuz Eylül Ekim Kas›m Mart Nisan May›s Haziran

1992 1993

fiekil 2. Chironomidae larvalar›n›n aylara ve istasyonlara göre ortalama birey say›lar›.

Birey say›s›/m2

1 2 3 4 5 6 7 8 9

‹stasyonlar 1600

1400 1200 1000 800 600 400 200 0

fiekil 3. Chironomidae larvalar›n›n istasyonlara göre y›ll›k ortalama birey say›lar›

(BS./m²).

1800 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0

Temm. A¤us. Eylül Ekim Kas›m Mart Nisan May›s Haz.

Chironomidae Oligochaeta Di¤er Organizmalar

Birey say›s›/m2

fiekil 4. Bentik fauna gruplar›n›n aylara göre ortalama birey say›lar› (BS./m²)

incelemek suretiyle yap›lm›flt›r. Bentik fauna elementlerinin yafl a¤›rl›klar› 0,0001 gr hassasiyette digital elektronik terazi ile tart›lm›flt›r.

Her ay her bir istasyona ait bentik organizmalar teflhis edilerek say›lar› ve a¤›rl›klar› tespit edilmifltir. Bu verilerden Lagler (21)`in yöntemine göre her ay her bir istasyonda tespit edilen bentik organizmalar›n gölün 1 m<sup>2</sup>`lik dip yüzey alan›ndaki ortalama birey say›lar› (BS/m²) ve a¤›rl›klar› (g/m²) hesapland›. Bu de¤erlerden yararlan›larak organizmalar›n aylara ve istasyonlara göre m²`deki say›sal ve oransal de¤erleri ile gölün ayl›k toplam ortalama say›sal ve oransal de¤erleri saptand›. Elde edilen bu de¤erler tablo ve grafikler halinde ifade edildi.

Bulgular

Dip Fauna Elementleri

Akflehir gölü dip faunas›n› saptamak amac›yla yap›lan bu çal›flmada bentik faunan›n 5 hayvan grubuna ait 24 cins taraf›ndan oluflturuldu¤u saptand›. Ancak bunlardan Mollusca flubesine ait kabuklar›n canl› örneklerine rastlanmam›flt›r. Bunlar›n sadece kabuklar› bulunmufltur ve bu kabuklardan teflhisleri yap›lm›flt›r. Canl› örnekleri bulunmad›¤› için de bu kabuklar›n say›mlar› ve tart›mlar›

yap›lmam›flt›r ve bentik fauna biyomas› hesaplamada de¤erlendirmeye al›nmam›flt›r.

I. Insecta

a. Ephemeroptera (Larva) Familya: Ephemerellidae Tür: Ephemerella sp.

b. Hemiptera

Familya: Corixidae (Nimf) Tür: Micronecta sp.

c. Trichoptera (Larva)

Tür: Larvadan teflhis yap›lamam›flt›r.

d. Diptera

Familya 1: Chironomidae (Larva) Tür: 1. Tanytarsus gregarius K.

2. Tanipus punctipennis Mg.

3. Fleuria lacustris K.

4. Dicrotendipes nervosus Staeg.

5. Chironomus plumosus L.

Familya 2: Ceratopogonidae Tür: Culicoides sp.

II. Oligochaeta Familya: Tubificidae Tür: Tubifex sp.

III. Crustacea a. Ostracoda

Familya: Cyprididae Tür: Candona sp.

b. Cladocera

Familya: Chydoridae Tür: Leydigia sp.

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

5500 5000 4500 4000 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500

0 1 2 3 4 5 6 1 2 3 4 5 6 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 2 3 4 5 6 7 8 9

Birey say›s› /m²

1 2 3 4 5 6 7 8 9 5 6 7 8 9 1 2 3 4 5 6

A¤ustos

Temmuz Eylül Ekim Kas›m Mart Nisan May›s Haziran

1992 1992

fiekil 5. Oligochaeta populasyonun aylara ve istasyonlara göre ortalama birey say›lar›

c. Copepoda Familya: Cyclopidae Tür: Cyclops sp.

IV. Nematoda Familya: Rhabditidae Tür: Coenorhabtidis sp.

Rhabditis sp.

V. Mollusca a. Gastropoda Ordo: Bassomatophora Familya : Lymnaeidae

1. Tür: Lymnaea stagnalis (L., 1758) 1. Tür: Stagnicola palustris (Müller, 1774) 3. Tür: Radix auricularia (L., 1758) Familya : Physidae

4. Tür: Physa acuta (Draparnaud, 1805) Familya : Planorbidae

5. Tür: Planorbis planorbis (L., 1758) 6. Tür: Planorbarius corneus (L., 1758) Familya : Ancylidae

7. Tür: Acroloxus lacustris (L., 1758) Ordo: Stylommatophora

Familya : Zonitidae 8. Tür: Zonitides sp.

Ordo: Mesogastropoda Familya : Valvatidae

9. Tür: Valvata naticina Menke, 1845.

Familya : Hydrobiidae

10. Tür: Bithynia pseudemmerica Schütt, 1964.

b. Pelecypoda

Ordo: Eulamellibranchiata Familya : Sphaeriidae 11. Tür: Pisidium sp.

Familya : Dreissenidae

12. Tür: Dreissena polymorpha (Pallas, 1771)

Dip Fauna Elementlerinin Yay›l›fl ve Biyomaslar›

Chironomidae Larvalar›

Larva ve pupa evreleri su içinde, ergin safhalar› su d›fl›nda geçen Chironomidae larvalar› y›ll›k ortalama birey say›s› bak›m›ndan istasyon olarak en fazla VI. istasyonda (1456,67 BS/m²), ay olarak ise en fazla Eylül ay›nda (1614,83 BS/m²) bulunmufltur. A¤›rl›k (g/m²) olarak ise en fazla Ekim ay›nda (6,69 g/m²) bulunmufltur.

Chironomidae larvalar›n›n toplam bentik fauna içindeki oranlar› BS/m² olarak % 51,55, g/m² olarak ise % 84,49`dur. Böylece bentik faunada dominant grubu oluflturmaktad›r (Tablo 1, 3, 4; fiekil 2,3,4 ve 7).

Çal›flma süresi içinde Chironomidae larvalar›n›n biri ilkbahar, di¤eri sonbaharda olmak üzere iki devrede say›sal art›fl gösterdikleri saptanm›flt›r. ‹lkbahar aylar›ndaki art›fl I. ve II. istasyonlarda Mart; V. ve VII.

istasyonlarda Nisan; VI. istasyonda Nisan ve May›s aylar›nda görülmüfltür. Sonbahardaki art›fl III. ve IV.

istasyonlarda Eylül; I., II., VI. ve IX. istasyonlarda Ekim;

V. VII. istasyonlarda Kas›m ay›nda görülmüfltür. Yaz aylar›nda ise sadece A¤ustos ay›nda II. ve Haziranda IX.

istasyonda bir art›fl gözlenmifltir (fiekil 2).

Chironomidae Larva Elementleri

Çal›flma süresi içinde Akflehir Gölünde Chironomidae larva elementlerinden Tanypus punctipennis Mg., Tanytarsus gregarius K., Fleuria lacustris K., Dicrotendipes nervosus Staeg. ve Chironomus plumosus L. türleri tespit edilmifltir. Bu türlerden F. lacustris BS/m² olarak % 47,97`lik oran›yla gölde en yayg›n türdür. Bunu

% 37,82`lik oranla T. punctipennis takip etmektedir.

Tanytarsus gregarius % 6,16; C. plumosus % 5.87; D.

nervosus ise % 2,18 oranlar›ndad›r.

Çal›flma süresince D. nervosus türüne III., IV., VIII. ve IX. istasyonlarda hiç rastlan›lmam›flt›r. F. lacustris türü y›ll›k ortalama olarak III., IV., VI., VII. ve VIII.

istasyonlarda; T. punctipennis türü ise I., II., V. ve IX.

istasyonlarda dominant olarak bulunmufltur. C. plumosus ve D. nervosus türlerinin her ikisinin de en yo¤un oldu¤u bölge VI. istasyondur. VI. istasyon toplam Chironomidae miktar› bak›m›ndan da en zengin istasyondur. T.

gregarius türü ise genellikle I., II. ve V. istasyonlarda bulunmufltur.

Oligochaeta

Bentik faunan›n Chironomidae`den sonra ikinci büyük grubunu oluflturmaktad›r. Toplam bentik fauna içindeki

‹st.

No

1

2

3

4

5

6 7 8

9

Top

Ort.

Chi.

BS/m² %

a 0,34 400 b 26.09

0,06 67

4,37 0,11 133

8,68 0,15 178

11.61 0,11 133

8,68 0,53 622

40,57

1.30 1533

100 255,50

‹st.

No

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Top

Ort.

Oli.

BS/m² %

a 2.16 2533 b 73.55

0.32 378

4,37 0,11 133

8,68 0,15 267

11.61 0,11

8,68 0,53 133

40,57

2.93 3444

100 574.00

Chi.

BS/m²%

2,08 2444

30,89 0,98 1156

14,61 3,63 4267

53,94 -

0,04 44

0,56 6,73 7911

100 1582,2

Oli.

BS/m²%

2,16 2593

44,18 -

2,73 3200

55,82 -

-

4,88 5733

100 1146,6

Tri.

BS/m²%

-

-

0,04 44

100 -

-

0,04 44

100 88,0

Eph.

BS/m²%

0,04 44

16,54 -

0,19 222

83,46 -

-

0,23 266

100 532,0

Hem.

BS/m²%

-

-

0,08 89

100 -

-

0,08 89

100 178

Toplam BS/m²%

4,28 5021

0,99 1156

6,68 7822

-

0,04 44

11,96 14043

2808,6 Chi.

BS/m²%

2,73 3200

43,91 2,73 3200

43,91 0,11 133

1,82 0,04 44

0,60 -

-

0,61 711

9,76 -

-

6,22 7288

100 809,78

Oli.

BS/m²%

1,17 1378

15,98 1,40 1644

18,07 1,55 1822

24,14 2,16 2533

29,38 -

083 978

11,34 0,04 44

0,51 -

0,19 222

2,58 7,34 8621

100 957,89

Tri.

BS/m²%

-

-

0,04 44

33,08 -

-

-

0,07 89

66,92 -

-

0,12 133

100 14,78

Eph.

BS/m²%

-

-

-

-

-

-

0,11 133

75,14 0,04 44

24,86 -

0,15 177

100 19,67

Hem.

BS/m²%

-

-

-

-

-

-

0,04 44

100 -

-

0,04 44

100 4,89

Toplam BS/m²%

3,90 4578

4,13 4844

1,7 1999

2,20 2577

-

0,83 978

0,87 1021

0,04 44

0,19 222

13,86 16263

1807,0 Chi.

BS/m²%

0,07 89

1,01 0,04 44

0,50 -

-

2,54 2978

33,84 2,76 3244

36, 87 2,01 2356

26,78 0,04 44

0,50 0,04 44

0,50 7,50 8799

100 977,67

Oli.

BS/m²%

0,23 267

2,22 0,53 622

5,16 1,13 1333

11,07 1,82 2133

17,71 1,36 1600

13,28 -

0,76 899

7,38 0,76 3956

7,38 1,06 1244

10,33 10,26 12044

100 1338,2

Tri.

BS/m²%

-

-

0,04 44

100 -

-

-

-

-

-

0,04 44

100 4,89

Hem.

BS/m²%

-

-

-

-

-

-

0,07 89

100 -

-

0,07 89

100 9,89

Toplam BS/m²%

0,30 356

0,57 666

1,17 1377

1,82 2133

3,90 4578

2,76 3244

2,84 3334

3,41 4000

1,10 1288

17,87 20976

2330,7 Toplam

BS/m² %

2,50 2933 b

0,38 445

0,22 266

0,38 445

0,11 133

0,64 755

4,23 4977

829,50 Chi.

BS/m² %

0,76 889

18,52 2,04 2400

52,69 0,21 244

5,36 0,15 178

3,90

- 0,72 844

18,55

3,88 4555

100 759,17

Oli.

BS/m² %

1,36 1600

45,01 0,91 1067

30,01 0,04 44

1,24 0,45 533

14,99

- 0, 27 311

8,75

3,03 3555

100 592,50

Toplam BS/m² %

2,12 2489

2,95 3467

0,25 288

0,60 711

- 0,99 1155

6,92 8110

1351,67 Chi.

BS/m² %

2,01 2256

24,32 1,06 1244

12,84 0,95 1111

11,47 2,54 2978

30,73 0,07 89

0,92 1,63 1911

19,72

8,26 9689

100 1614,80

Oli.

BS/m² %

1,97 2311

55,92 0,38 944

10,74 0,04 44

1,06 0,68 800

19,36 0,15 178

4,31 0,30 356

8,61

3,52 4133

100 688,83

Toplam BS/m² %

3,98 4667

1,44 1688

0,98 1155

3,22 3778

0,22 267

1,93 2267

11,78 13822

2303,63 Chi.

BS/m² %

2,27 2667

20,69 2,16 2533

19,66 0,26 311

2,41 0,11 133

1,03 0,42 489

3,80 2,50 2933

22,76 -

0,11 133

1,03 3,14 3689

28,62 10,97 12888

100 1432,00

Oli.

BS/m² %

1,02 1200

38,85 0,64 756

24,48 0,40 467

15,12 -

0,42 489

15,83 0,08 89

2,88 -

0,04 44

1,42 0,04 44

1,42 2,62 3098

100 343,20

Tri.

BS/m² %

-

- 1,59 1867

100

-

-

- - -

-

1,59 1867

100 207,44

Toplam BS/m² %

3,29 3867

2,80 3289

2,25 2645

0,11 133

0,84 978

2,58 3022

- 0,15 177

3,18 3733

15,20 17844

1982,66

1992 TEMMUZ 1992 A⁄USTOS 1992 EYLÜL 1992 EK‹M

Tablo 1. Bentik fauna gruplar›n›n aylara ve lstasyonlara göre say›sal (BS/m²) ve oransal (%) yay›l›fllar›.

1992 KASIM 1993 MART 1993 N‹SAN

Tablo 1. (Devam) Bentik fauna gruplar›n›n aylara ve lstasyonlara göre say›sal (BS/m²) ve oransal (%) yay›l›fllar›.

Chi.: Chironomidae, Oli.: Oligochaeta, Tri.: Trichoptera, Eph.: Ephemeroptera, Hem.: Hemiptera, BS/m²: Birey say›s› / m². a: Organizmalar›n y›ll›k toplam organizma say›s› (117 365) içindeki oran›, b: Organizmalar›n ayl›k toplam organizma içindeki oran›.

Bofl b›rak›lan istasyonlardan örnek al›namam›flt›r.

‹st.

No

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Top

Ort.

Chi.

BS/m² %

-

-

-

-

0,49 578

18,58 1,78 2089

67,15 0,38 444

14,27 -

-

2,65 3111

100 345,67

‹st

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Organizmalar

Nematoda Ostracoda Leydigia Cyclops Nematoda Ostracoda Leydigia Cyclops Nematoda Ostracoda Leydigia Cyclops Nematoda Ostracoda Leydigia Cyclops Nematoda Ostracoda Leydigia Cyclops Nematoda Ostracoda Leydigia Cyclops Nematoda Ostracoda Leydigia Cyclops Nematoda Ostracoda Leydigia Cyclops Nematoda Ostracoda Leydigia Cyclops

1992 Temm.

*

*

*

*

*

1992 A¤us.

*

*

*

*

1992 Eylül

*

*

1992 Ekim

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

1992 Kas›m

* *

*

*

1992 Mart

*

*

* *

* * *

*

*

*

* *

*

1992 Nisan

* *

*

* *

*

*

* *

* *

*

*

*

*

* * *

1992 May›s

*

******

* *

*

*

* *

* *

* *

*

* * *

1992 Haz.

*

*

*

*

* *

*****

*

* *

*

*

* * * Oli.

BS/m² %

0,04 44

1,68 0,11 133

5,07 0,15 178

6,79 0,98 1156

44,09 0,45 533

20,33 0,30 356

13,58 0,19 222

8,46 -

-

2,21 2622

100 291,33

Eph.

BS/m² %

-

-

-

0,04 44

100 -

-

-

-

-

0,04 44

100 4,89

Hem.

BS/m² %

-

-

-

-

-

-

-

-

0,11 133

100 0,11 133

100 14,78

Toplam BS/m² %

0,04 44

0,11 133

0,15 178

1,02 1200

0,95 1111

2,09 2445

0,57 666

-

0,11 133

5,04 5910

656,67

Chi.

BS/m² %

0,38 444

13,69 0,04 44

1,36 0,23 267

8,23 -

0,27 311

9,59 0,27 311

9,59 -

0,04 44

1,36 1,55 1822

56,18 2,76 3243

100 360,30

Oli.

BS/m² %

0,11 133

1,12 0,80 933

7,83 -

2,05 2400

20,15 1,78 2089

17,54 0,45 533

4,48 -

0,26 311

2,61 4,70 5511

46,27 10,16 11910

100 1323,33

Eph.

BS/m² %

-

-

0,23 267 100 -

-

-

-

-

-

0,23 267 100 29,67

Toplam BS/m² %

0,49 577

0,87 977

0,45 534

2,04 2400

2,04 2400

0,72 844

-

0,30 355

6,25 7333

13,14 15420

1713,33

GENEL TOPLAM BS/m² %

1,62 19511

13,21 15509

7,20 8442

11,40 13377

12,34 14488

13,52 15866

10,94 12843

3,90 4576

10,87 12753

117 365 a 100

ORTALAMA BS/m² %

2438,88

1938,62

1055,25

1672,12

1609,78

1762,89

2140,50

762,67

2125,50

1993 MAYIS 1993 HAZ‹RAN

Tablo 1. (Devam) Bentik fauna gruplar›n›n aylara ve lstasyonlara göre say›sal (BS/m²) ve oransal (%) yay›l›fllar›.

*Çok az, **Az, ***Çok, ****Çok fazla, *****Yo¤un

Tablo 2. Nematoda, Ostracoda, Leydigia sp ve Cyclops sp elementlerinin aylara ve istasyonlara göre bolluk durumlar›

oranlar› BS/m² olarak % 43,41, g/m² olarak % 13,57 oran›nda bulunmaktad›rlar. Oligochaeta örnekleri I., IV.

ve IX. istasyonlarda daha fazla bulunmufllard›r. Ayl›k ortalamalar dikkate al›nd›¤›nda en fazla Oligochatea Kas›m, Nisan ve Haziran aylar›nda bulunmufltur.

Oligochaeta, Chironomidae larvalar›n›n en yo¤un olarak bulundu¤u VI. istasyonda en az olarak bulunmufltur (Tablo 1,3, 4; fiekil 4,5,6,7).

Di¤er Bentik Omurgas›zlar

Gölde dominant olarak bulunan Chironomidae ve Oligochaeta d›fl›ndaki di¤er gruplar bir bütün olarak de¤erlendirilerek “Di¤er Bentik Omurgas›zlar” ad› alt›nda incelenmifltir. Bu gruptan Ephemeroptera, Trichoptera ve Hemiptera bireylerinin say›sal ve oransal de¤erleri Tablo 1`de verilmifltir. Ancak Nematoda ve Crustacea elementleri çok küçük olmalar›, bir k›sm›n›n en küçük gözlü elekten (0,21 mm) bile geçmeleri, elekten pens ile almaya çal›fl›l›rken parçalanmalar› gibi sebeplerden dolay›

saymak ve tartmak mümkün olmam›flt›r. Ancak bunlar›n nispi bolluk durumlar› verilmifltir (Tablo 2). Dip faunas›nda canl› Mollusca bireylerine rastlanmad›¤› için kabuklar› say›lmam›fl, sadece cinsleri tespit edilmifl ve flekilleri verilmifltir (fiekil 15). Mollusca kabuklar›

sazl›klar›n yo¤un oldu¤u k›y›ya yak›n IV., V., VI., VII. ve VIII. istasyonlarda daha yo¤un olarak bulunmufltur. Cins olarak ise en fazla Lymnaea, daha sonra s›ras›yla Bithynia,

Planorbis, Stagnicola, Acroloxus, Valvata, Radix, Pisidium ve Planorbarius bireyleri bulunmufltur. Dreissena ve Zonitides cinsleri ise nadiren bulunmufltur.

Ceratopogonidlerden Culicoides sp.`e sadece 1993 Nisan ay›nda ve VIII. istasyondan al›nan çamurda 1 adet (22 adet/m²) rastlan›lm›fl, di¤er ay ve istasyonlarda hiç bulunmam›flt›r. Di¤er bentik omurgas›zlar grubunda verilen canl›lar en yo¤un olarak Kas›m ve Mart aylar›nda bulunmufltur. En yo¤un bulunduklar› istasyon ise Kas›m ay›nda VII. istasyondur (Tablo 1, 2; fiekil 5, 7).

Crustacea flubesinden Cyclops, Leydigia ve Candona örnekleri zooplanktonik organizmalar olmalar›na ra¤men gölden çekilen plankton içinde nadiren görülmüfl, daha ziyade bentik örneklerinde bulunmufltur. Bu durum bu zooplanktonik canl›lar›n bentik bir hayat sürdüklerini göstermektedir.

Buraya kadar istasyonlara ve aylara göre nitel ve nicel da¤›l›mlar› verilen bentik hayvansal organizmalar bir bütün olarak de¤erlendirildi¤inde, Akflehir Gölü zemininde istasyonlara göre ayl›k ortalama toplamlar›n›n çal›fl›lan ay say›s›na bölünmesiyle belirlenen hesaplamada gölde m²`de ortalama 1754,08 hayvansal organizma bulunmufltur. Bu say›sal de¤er içinde gruplar›n bulunma oranlar› Chironomidae larvalar› için % 51,55; Oligochaeta için % 45,94; di¤er hayvanlar için % 2,48 olarak hesaplanm›flt›r. Gölde m<sup>2</sup>`deki ortalama birey say›s› en

AYLAR ORGAN‹ZMALAR Chironomidae Oligochaeta Di¤er organizmalar Toplam

Temmuz 1992 g/m² %

1,11 2,70 0,44

1,07 _

1,55 3,77

A¤ustos 1992 g/m² %

2,92 7,10 0,46

1,12 _

3,38 8,22

Eylül 1992 g/m² %

5,81 14,13 0,53

1,29 _

6,34 15,42

Ekim 1992 g/m² %

6,69 16,27 0,26

0,63 0,13

0,32 7,08

17,22 Kas›m 1992 g/m² %

6,18 15,03 0,88

2,14 0,72

1,75 7,78

18,92 Mart 1992 g/m² %

4,78 11,63 0,74

1,80 0,27

0,66 5,79

14,09 Nisan 1992 g/m² %

4,05 9,85 1,03

2,51 0,02

0,05 5,10

12,41 May›s 1992 g/m² %

0,92 2,24 1,02

0,54 0,09

0,22 1,23

3,00 Haziran

1992 g/m² %

1,45 3,53 0,22

2,48 0,39

0,95 2,86

6,96

TOPLAM g/m² %

33,91 82,49 5,58

13,57 1,62

3,94 41,11

100,00

Ortalama g/m² %

3,77 82,49 0,62

13,57 0,18

3,94 4,57

100,00

Tablo 3. Bentik fauna gruplar›n›n aylara göre ortalama yafl a¤›rl›k (g/m²) ve oransal (%) da¤›l›m›

AYLAR ORGAN‹ZMALAR Chironomidae Oligochaeta Di¤er organizmalar Toplam

Temmuz 1992 BS/m² %

255,50 1,62 574,00

3,64 _

829,50 5,26

A¤ustos 1992 BS/m² %

759,17 4,81 592,50

3,75 _

1351,67 8,56

Eylül 1992 BS/m² %

1614,80 10,23 688,83

4,36 _

2303,63 14,59

Ekim 1992 BS/m² %

1432,00 9,07 343,22

2,18 207,44

1,32 1982,66

12,57 Kas›m 1992 BS/m² %

1582,20 10,03 1146,60

7,26 79,80

0,51 2800,60

17,80 Mart 1992 BS/m² %

809,78 5,13 957,89

6,07 39,34

0,25 1807,01

11,45 Nisan 1992 BS/m² %

977,67 6,19 1338,22

8,48 14,78

0,09 1330,67

14,76 May›s 1992 BS/m² %

345,67 2,19 291,33

1,85 19,67

0,12 656,67

4,16 Haziran

1992 BS/m² %

360,30 2,28 1323,33

8,38 29,67

0,19 1713,30

10,85

TOPLAM BS/m² %

8137,09 51,55 7255,92

45,97 393,70

2,48 15786,71

100

Ortalama BS/m² %

904,12 51,55 806,21

4597 43,41

2,48 1754,08

100

Tablo 4. Bentik fauna gruplar›n›n aylara göre ortalama say›sal (BS/m²) ve oransal (%) da¤›l›m›