ﻲﻧﺎّﺑﺮﻟا ﻢِﻟﺎﻌﻟا عروو ﺔﻴﻗﻼﺧﻷا ﻂﺑاﻮﻀﻟا ﻦﻴﺑ :ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷا
(Mahmud Mısri) يﺮﺼﻣ دﻮﻤﺤﻣ * صﺧﻠﻣ ّﻞﻌﻟ ّﺘﻳ ﺎﻣ زﺮﺑأ ﻦﻣ ﺔﻧﺎﻣﻷا ﻻ ﻲﻘﻠﺘﻟا ﻲﻔﻓ .ءادﻷاو ﻲﻘﻠﺘﻟا ﱵﻬﺟ ﻦﻣ ﺔﻴﻗﻼﺧﻷا ﻂﺑاﻮﻀﻟﺎﺑ مﺰﺘﻟا يﺬﻟا ،ﱐﺎﺑﺮﻟا ﱂﺎﻌﻟا ﻪﺑ ﻢﺴ ّﺪﺑ ّﻓﻮﺗ ﻦﻣ ﻞﻫأ ﻦﻋ ﺬﺧﻷا ﺮ ﻻ ءادﻷا ﰲو ،ﻢﻬﻔﻟا ﰲ ﺔﻧﺎﻣﻷاو ،ﻲﻘﻠﺘﻟا بادﺂﺑ ﺪّﻴﻘﺘﻟاو ،ﻞﻴﺼﺤﺘﻟا ﰲ ﺔﻴﺠﻬﻨﳌاو ،ﻞﻀﻔﻟا ّﺪﺑ ّﻓﻮﺗ ﻦﻣ .ﺔﻏﺎﻴﺼﻟا ﻦﺴﺣو ،ﺐَﻃﺎﺨﳌا لﺎﺣ ةﺎﻋاﺮﻣو ،ﻞﻘﻨﻟا ﰲ قﺪﺼﻟاو ،ﺔﻴﻠﺻﻷا ردﺎﺼﳌا ﱃإ وﺰﻌﻟاو ،ﺔﻴﻠﻫﻷا ﺮ ﺔﻴﺣﺎﺘﻔﻤﻟا تﺎﻤﻠﻜﻟا : ّﻘﻠﺘﻟا ،ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷا وﺰﻌﻟا ،ﻞﻘﻨﻟا ،ءادﻷا ،ﻲ * .د , ﺲﻳرﺪﺘﻟا ﺔﺌﻴﻫ ﻮﻀﻋ ﺔﻴﻔﻗﻮﻟا ﺢﺗﺎﻔﻟا ﺪﻤﳏ نﺎﻄﻠﺴﻟا ﺔﻌﻣﺎﺟ ﰲ* Dr., Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, İslami İlimler Fakültesi, İstanbul/Türkiye,
Sayı/Number 4 Yıl/Year 2014 Güz/Autumn © 2014 Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
Ahlakî Kriterler ve Rabbanî Âlim Hassasiyeti Açısından İlmî Emanet
Özet
İlmî emanet, telakkî ve edâ yönünden ahlaki kriterlere uymayı kendine prensip edin-miş rabbânî bir alimin en bâriz sıfatlarından birisidir. Telakkîde ilmi fazilet ehlinden al-mak ve ilmin tahsilinde metot takibi elzemdir. Yine telakkî âdâplarına uyal-mak ve metni yorumlamakta güvenilirlik de vazgeçilmez prensiplerdendir.
Bilginin aktarılmasında liyakat, ana kaynağın gösterilmesi, ilmî alıntı kurallarına ri-ayet, muhatabın durumunun dikkate alınması ve ifade güzelliği gibi ilkeler ilmî çalışma-ların olmazsa olmaz şartçalışma-larındandır.
Anahtar Kelimeler: Güvenirlilik, ilim, telakki, nakil, alıntı
Scientific Reliability: Between the Moral Disciplines and Godliness of the Religious Scholar Scientist
Abstract
The reliability may be the most prominent characteristic of the religious scholar who abides by the moral principles in both reception and performance. So, it’s a must that the reception is received from the people of favor, along with committing to the reception dis-ciplines, and the reliability in understanding; on the other hand, it’s a must that the capabi-lity is available in performance, in addition to ascribing to references, the trustworthiness in transmission, taking into account the state of the recipient, and the good formulation.
ﻲﻧﺎّﺑﺮﻟا ﻢِﻟﺎﻌﻟا عروو ﺔﻴﻗﻼﺧﻷا ﻂﺑاﻮﻀﻟا ﻦﻴﺑ :ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷا ﻞﻬﳉاو ﻢﻠﻈﻟا ﻊﻓﲑﻟ نﺎﺴﻧﻹا ﺎﻬﻠﲪ ﱵﻟا ﺔﻧﺎﻣﻸﻟ مﺎﻌﻟا مﻮﻬﻔﳌا ﺖﲢ ﻢﻠﺴﳌا ﺚﺣﺎﺒﻟا ىﺪﻟ ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷا جرﺪﻨﺗ :ﻪﻟﻮﻗ ﰲ ﱃﺎﻌﺗ ﻖﳊا دﺎﺷرﺈﺑ ﻼﻤﻋ ،ﻪﺴﻔﻧ ﻦﻋ ) َﻦْﻴَـﺑَﺄَﻓ ِلﺎَﺒِﺠْﻟاَو ِضْرَْﻷاَو ِتاَوﺎَﻤﱠﺴﻟا ﻰَﻠَﻋ َﺔَﻧﺎَﻣَْﻷا ﺎَﻨْﺿَﺮَﻋ ﺎﱠﻧِإ ﺎَﻬَـﻨْﻠِﻤْﺤَﻳ ْنَأ ًﻻﻮُﻬَﺟ ﺎًﻣﻮُﻠَﻇ َنﺎَﻛ ُﻪﱠﻧِإ ُنﺎَﺴْﻧِْﻹا ﺎَﻬَﻠَﻤَﺣَو ﺎَﻬْـﻨِﻣ َﻦْﻘَﻔْﺷَأَو ( ] :باﺰﺣﻷا 72 [. نأ ﻰﻠﻋ ﺎﻨّﻟد ﺪﻘﻓ ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷاو .ﻞﻬﳉاو ﻢﻠﻈﻟا ﻪﺴﻔﻧ ﻦﻋ ﻊﻓﺪﻴﻟ ﺎﻬﻠﻤﳊ جﺎﺘﺣﺎﻓ ،ﺔﻧﺎﻣﻷا ﻞﲪ ﻞﺒﻗ ﻻﻮﻬﺟ ﺎﻣﻮﻠﻇ نﺎﻛ نﺎﺴﻧﻹا ﺑ ﺔﻧﺎﻣﻷا ﻞﲪ ﺮﻫﺎﻈﻣ ﻦﻣ اﺮﻬﻈﻣ ﺎ�ﻮﻛ ﻦﻋ جﺮﲣ ﻻ ّﺜﻤﺘﳌا مﺎﻌﻟا ﲎﻌﳌﺎ .ﺔﻨﺴﻟاو بﺎﺘﻜﻟﺎﺑ ﺎﻨﻠﺻو يﺬﻟا ،ﻲﺣﻮﻟﺎﺑ ﻞ " :ﻢﻠﺳو ﻪﻴﻠﻋ ﷲا ﻰﻠﺻ ﻪﻟﻮﻗ ﰲ ﺔﻨﺴﻟاو بﺎﺘﻜﻟا ﻢﻠﻋو ﺔﻧﺎﻣﻷا ﲔﺑ ﻂﺑﺮﻟا ﺪﳒ ﻚﻟﺬﻟو ِرْﺬَﺟ ﻲِﻓ ْﺖَﻟَﺰَـﻧ ُﺔَﻧﺎَﻣَْﻷا ا َﻦِﻣ اﻮُﻤِﻠَﻋَو ،ِنآْﺮُﻘْﻟا َﻦِﻣ اﻮُﻤِﻠَﻌَـﻓ ،ُنآْﺮُﻘْﻟا َلَﺰَـﻧ ﱠﻢُﺛ ، ِلﺎَﺟﱢﺮﻟا ِبﻮُﻠُـﻗ ِﺔﱠﻨﱡﺴﻟ " 1 ﺔﻧﺎﻣﻷا ﻞﻤﳊ داﺪﻌﺘﺳﻻا نﺎﻜﻓ ، .ﺔﻨﺴﻟاو نآﺮﻘﻟﺎﺑ ﻢﻬﻤﻠﻋ نﺎﻛ ﻪﻴﻠﻋ ءﺎﻨﺑو ،ةﺄﱠﻴﻬﳌا بﻮﻠﻘﻟا ﰲ ادﻮﺟﻮﻣ ّدأ ﻪﻧأ ﻰﻠﻋ ﱃﺎﻌﺗ َﷲا ﻢﻠﺳو ﻪﻴﻠﻋ ﷲا ﻰﻠﺻ ﱯﻨﻟا ﺪﻬﺷأ ﱵﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷا ﻮﻫ ﻲﺣﻮﻟا ﻢﻠﻋ ﻎﻴﻠﺒﺗ نإو ﻦﻣ نﺎﻛ اﺬﳍو ،ﺎﻫا ﻢﻠﺳو ﻪﻴﻠﻋ ﷲا ﻰﻠﺻ ﷲا لﻮﺳر ﻪﺑ ﻒﺼﺗا ﺎﻣ ﻢﻫأ ﺔﻧﺎﻣﻷا ﺔﻧﺎﻴﺼﻟ ﺎﻨﻘﻠﻄﻨﻣ ﻞﻌﳒ ﺎﻨﻫ ﻦِﻣو .ﲔﻣﻷا قدﺎﺼﻟا ﻪﻧأ .ﺎﻬﻈﻔﺣو ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ءﺎﻓﻮﻟا ﺔﻐﻟ ﺔﻧﺎﻣﻷاو 2 ﻚﻟذ نﺎﻛ ءاﻮﺳو ،ﻩﲑﻏ وأ ﻻﺎﻣ نﺎﻛ ءاﻮﺳ ،ﻪﻴﻓ فﺮﺼﺘﻟا مﺪﻋو ءﻲﺸﻟا ﻆﻔﺣ :ﺎﺣﻼﻄﺻاو ، ﻩﲑﻐﻟ وأ ﻪﻟ ﺎﻛﻮﻠﳑ ءﻲﺸﻟا 3 " :ﻢﻠﺳو ﻪﻴﻠﻋ ﷲا ﻰﻠﺻ لﺎﻗ صﻮﺼﺨﳌا ﲎﻌﳌﺎﺑ ﺔﻧﺎﻣﻷا ﺔﻴﳘأ ﻦﻋو . ﻻ ﻻ ﻦﻤﻟ ﻦﻳد ﻪﻟ ﺔﻧﺎﻣأ " 4 . ﺔﻴﻗﻼﺧﻷا ﻂﺑاﻮﻀﻟﺎﺑ مﺰﺘﻟا يﺬﻟا ،ﱐﺎﺑﺮﻟا ﱂﺎﻌﻟا ﻪﺑ ﻢﺴﺘﻳ ﺎﻣ زﺮﺑأ ﻦﻣ ﻪّﻠﻌﻠﻓ ﺔﻧﺎﻣﻷا ﱃإ ﻢﻠﻌﻟا ﺔﺒﺴﻧ صﻮﺼﺧ ﺎﻣأو :ﱃﺎﻌﺗ ﻪﻟﻮﻘﺑ ﺎﻬﻨﻋ ّﱪﻌﳌا ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﺒﺗﺮﻟا ﱃإ ﻰﻘﺗرﺎﻓ ،ءادﻷاو ﻢﻬﻔﻟاو ﻲﻘﻠﺘﻟا ﺔﻬﺟ ﻦﻣ ﻢﻠﻌﻟا ﻞﻫﻷ ) اﻮُﻧﻮُﻛ ْﻦِﻜَﻟَو َﻦﻴﱢﻴِﻧﺎﱠﺑَر َنﻮُﺳُرْﺪَﺗ ْﻢُﺘْﻨُﻛ ﺎَﻤِﺑَو َبﺎَﺘِﻜْﻟا َنﻮُﻤﱢﻠَﻌُـﺗ ْﻢُﺘْﻨُﻛ ﺎَﻤِﺑ ( ] :ناﺮﻤﻋ لآ 79 [ ﰲ ﻪﻳﺪﻟ ﺖﻠﲡ ﺔﻴﻧﺎﺑﺮﻟا ﻩﺬﻫو . 1 َﺑ) ﱳﻔﻟا ﰲ ،ﻲﻔﻌﳉا يرﺎﺨﺒﻟا ﻞﻴﻋﺎﲰإ ﻦﺑ ﺪﻤﶈ ،ﻪﻣﺎﻳأو ﻪﻨﻨﺳو ﻢﻠﺳو ﻪﻴﻠﻋ ﷲا ﻰﻠﺻ ﷲا لﻮﺳر رﻮﻣأ ﻦﻣ ﺮﺼﺘﺨﳌا ﺢﻴﺤﺼﻟا ﺪﻨﺴﳌا ﻊﻣﺎﳉا ُبﺎ َﻦِﻣ ٍﺔَﻟﺎَﺜُﺣ ِﰲ َﻲِﻘَﺑ اَذِإ ﻢﻗر ( ِسﺎﱠﻨﻟا 6497 ، 8 / 104 . 2 ﻂﻴﺳﻮﻟا ﻢﺠﻌﳌا 1 / 28 . 3 ،يﺮﻜﻧ ﺪﲪﻷا لﻮﺳﺮﻟا ﺪﺒﻋ ﻦﺑ ﱯﻨﻟا ﺪﺒﻋ ﻲﺿﺎﻘﻠﻟ ،نﻮﻨﻔﻟا تﺎﺣﻼﻄﺻا ﰲ مﻮﻠﻌﻟا ﻊﻣﺎﺟ وأ ءﺎﻤﻠﻌﻟا رﻮﺘﺳد 1 / 118 . 4 ،ﱐاﱪﻄﻟا ﻲﻣﺎﺸﻟا ﻲﻤﺨﻠﻟا ﺪﲪأ ﻦﺑ نﺎﻤﻴﻠﺴﻟ ﲑﺒﻜﻟا ﻢﺠﻌﳌا 3 / 61 .
،ﻢﻬﻔﻟا ﰲ ﺔﻛﺮﺑ تﺮﲦأ ﺔﻧﺎﻣﻷا ﻚﻠﺗ نإ ﰒ ،ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷا ﺎﻤﻬﻨﻋ ﺖّﳕ ﻦﻳﺬﻠﻟا ﻢﻠﻌﻟا ﰲ صﻼﺧﻹاو قﺪﺼﻟا ﻌﻟا ءادأ ﺪﻨﻋ ﺔﺑﺎﺠﺘﺳاو ﻼﺒﻘﺗو ،ﱃﻮﳌا ﻦﻣ ﻻﻮﺒﻗو ﻢﻠ ﻪﻠﻫأ ﱃإ . ﻞﻘﻧ ﰲ ﺔﻧﺎﻣﻷاو ،ﻪﻠﻤﲢو ﻢﻠﻌﻟا ﻲﻘﻠﺗ ﰲ ﺔﻧﺎﻣﻷا :ﲔﺴﻴﺋر ﲔﻤﺴﻘﺑ ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷا تﺎﻴّﻠﲡ ﻒّﻨﺼﻧ نأ ﺎﻨﻨﻜﳝو :ﻪﺋادأو ﻢﻠﻌﻟا ّﻤﺤﺗو ﻢﻠﻌﻟا ﻲﻘﻠﺗ ﻲﻓ ﺔﻧﺎﻣﻷا :ﻻوأ :ﻪﻠ ،ﻢﻠﻌﻠﻟ ﻪﺒﻠﻃ ﰲ ﻢﻠﻌﺘﳌا ﻪﻌﻀﻳ مﺪﻗ لوأ ﺬﻨﻣ ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷا ةﺎﻋاﺮﻣ أﺪﺒﺗ ردﺎﺒﺘﻳ ﺎﻤﻛ ﺲﻴﻟو ّﻛﺆﻧو .ﻢﻠﻌﻟا ءادأ ﺪﻨﻋ ﺮﺼﺤﻨﺗ ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷا نأ ﱃوﻷا ﺔﻠﻫﻮﻠﻟ :ﺔﻴﺗﻵا طﺎﻘﻨﻟا لﺎﻟﻤﺠا اﺬﻫ ﰲ ﺪ 1 -:ﻞﻀﻔﻟا ﻞﻫأ ﻦﻋ ﺬﺧﻷا خﻮﻴﺷ ﻦﻣ ءﻼﻀﻔﻟا ةﺬﺗﺎﺳﻷا ﻦﻋ ﺬﺧﻷا ﺔﻴﳘأ ﺪﻴﻛﺄﺗ ناﻮﻨﻌﻟا اﺬﻫ ﺖﲢ جرﺪﻨﻳو ّﲰو ،ﺐﺘﻜﻟا ﻦﻋ ﺬﺧﻷا نﻮﻣﺪﻘﺘﳌا ﻩﺮﻛ ﺎﻨﻫ ﻦﻣو .ﺐﺘﻜﻟا ﻰﻠﻋ رﺎﺼﺘﻗﻻا ﺲﻴﻟو ،ﻢﻠﻌﻟا ﺐﺘﻜﻟا ﻦﻣ ﺬﺧﺄﻳ يﺬﻟا اﻮ ﻒﻳﺮﺤﺘﻟاو ﻒﻴﺤﺼﺘﻟا ﰲ ﻊﻘﻴﺳ ﻪﻧﻷ ،ﺎًّﻴﻔﺤﺻ خﻮﻴﺸﻟا نود 5 . ﺞ� ﻰﻠﻋ ﺔﻣﺎﻘﺘﺳﻻﺎﺑ فﺮُﻋ ﻦﻣ خﻮﻴﺸﻟا ﻦﻣ ﻢﻠﻌﻟا ﺐﻟﺎﻃ ﲑﺨﺘﻳ نأ ﺔﻴﳘأ ﺪﻴﻛﺄﺗ صﻮﺼﺧ ﻚﻟذ ﺖﲢ جرﺪﻨﻳ ﰒ َﻔﳜ ﻻ ﻢﻫو .ﲔﻠﻣﺎﻌﻟا ءﺎﻤﻠﻌﻟا ﻦﻣ نﺎﻛ ﻦﻣو ،ﺔﻋﺎﻤﳉاو ﺔﻨﺴﻟا ﻞﻫأ ﻫو .ﺮﺼِﻣ ﻞﻛ ﰲو ،ﺮﺼﻋ ﻞﻛ ﰲ نﻮ ﺎﻣ اﺬ " :ﻢﻠﺳو ﻪﻴﻠﻋ ﷲا ﻰﻠﺻ ﱯﻨﻟا لﻮﻗ ﰲ ﻩﺪﳒ ﻦﱠﻤَﻋ ْﺮُﻈﻧﺎَﻓ ،َﻚُﻣَدَو َﻚُﻤْﺤَﻟ َﻮُﻫ ﺎَﻤﱠﻧِإ ،َﻚَﻨﻳِد َﻚَﻨﻳِد ،َﺮَﻤُﻋ َﻦﺑا ﺎﻳ اﻮُﻟﺎَﻣ َﻦﻳِﺬﱠﻟا ِﻦَﻋ ْﺬُﺧﺄَﺗ َﻻَو ،اﻮُﻣﺎَﻘَـﺘْﺳا َﻦﻳِﺬﱠﻟا ِﻦَﻋ ْﺬُﺧ ،ُﺬُﺧْﺄَﺗ " 6 ﻻ" :ﺎﻤﻬﻨﻋ ﷲا ﻲﺿر سﺎﺒﻋ ﻦﺑا لﻮﻗ ﻪﻨﻣو . اوﺬﺧﺄﺗ "ﻪُﺗدﺎﻬﺷ ُزﻮﲡ ﻻ ْﻦﱠِﳑ َﻢﻠﻌﻟا 7 ﻦّﻤﻋ اوﺮﻈﻧﺎﻓ ،ﻦﻳد ﻢﻠﻌﻟا اﺬﻫ نإ" :ﷲا ﻪﲪر ﻦﻳﲑﺳ ﻦﺑ ﺪﻤﳏ لﻮﻗو ، "ﻢﻜﻨﻳد نوﺬﺧﺄﺗ 8 :اﻮﻟﺎﻘﻓ ."يﲑﻏ اﻮﻟﺄﺳا" :لﺎﻘﻓ ﻪﻴﺑأ ﻦﻋ ﻞِﺌُﺳ ﷲا ﻪﲪر ﲏﻳﺪﳌا ﻦﺑ ﻲﻠﻋ نأ ﻒﻴﻛ ىﺮﻧو . "ﻒﻴﻌﺿ ﰊأ ،ﻦﻳﺪﻟا ﻮﻫ اﺬﻫ" :لﺎﻗو ﻪﺳأر ﻊﻓر ﰒ ،قﺮﻃﺄﻓ ."كﺎﻨﻟﺄﺳ" 9 ﻓ . نأ ﻪﻨﻣ ﺖﻀﺘﻗا ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷﺎ .ﻪﺘﻳاور ﰲ سﺎﻨﻟا ّﱰﻐﻳ ﻼﻓ ،ﻩﺎﺑأ ﻒّﻌﻀﻳ 5 ﻤﶈ ﺚﻳﺪﳊا ﺢﻠﻄﺼﻣو مﻮﻠﻋ ﰲ ﻂﻴﺳﻮﻟا ﺮﻈﻧا ،ﺔﺒﻬُﺷ ﻮﺑأ ﻢﻠﻳﻮﺳ ﻦﺑ ﺪﻤﳏ ﻦﺑ ﺪ 150 . 6 يداﺪﻐﺒﻟا ﺐﻴﻄﺨﻠﻟ ﺔﻳاوﺮﻟا ﻢﻠﻋ ﰲ ﺔﻳﺎﻔﻜﻟا 121 . 7 ﺔﻳﺎﻔﻜﻟا 95 . 8 ﱠنَأ ﰲ ُبﺎَﺑ) ،يرﻮﺑﺎﺴﻴﻨﻟا يﲑﺸﻘﻟا جﺎﺠﳊا ﻦﺑ ﻢﻠﺴﳌ ،ﻢﻠﺳو ﻪﻴﻠﻋ ﷲا ﻰﻠﺻ ﷲا لﻮﺳر ﱃإ لﺪﻌﻟا ﻦﻋ لﺪﻌﻟا ﻞﻘﻨﺑ ﺮﺼﺘﺨﳌا ﺢﻴﺤﺼﻟا ﺪﻨﺴﳌا نأو ِﻦﻳﱢﺪﻟا َﻦِﻣ َدﺎَﻨْﺳِْﻹا بﺬﻟا ﻦﻣ ﻞﺑ ﺔﻣﺮﶈا ﺔﺒﻴﻐﻟا ﻦﻣ ﺲﻴﻟ ﻪﻧأو ﺐﺟاو ﻞﺑ ﺰﺋﺎﺟ ﻢﻬﻴﻓ ﻮﻫ ﺎﲟ ةاوﺮﻟا حﺮﺟ نأو تﺎﻘﺜﻟا ﻦﻋ ﻻإ نﻮﻜﺗ ﻻ ﺔﻳاوﺮﻟا ،(ﺔﻣﺮﻜﳌا ﺔﻌﻳﺮﺸﻟا ﻦﻋ 1 / 14 . 9 ،ﱵﺴُﺒﻟا نﺎﺒﺣ ﻦﺑ ﺪﻤﶈ ،ﲔﻛوﱰﳌاو ءﺎﻔﻌﻀﻟاو ﲔﺛﺪﶈا ﻦﻣ ﲔﺣوﺮﻟﻤﺠا بﺎﺘﻛ 2 / 15 .
بﺎﺘﻛ ﰲ ﺺﺼﺨﺘﳌا ﻦﻋ ﺚﺤﺒﻧ ﻞﺑ ،نﻮﻨﻔﻟا ﻦﻣ ﻦﻓ ّﻞﻛ ﰲ ﺺﺼﺨﺘﻟا بﺎﺤﺻأ ﻦﻋ ﺬﺧﻷا ﻪﺘﲢ جرﺪﻨﻳ ﻚﻟﺬﻛ ﱟﻦﻓ ﻦﻣ ﲔﻌﻣ ﺪﻤﺘﻌُﻳ" :ﷲا ﻪﲪر ﺔﻋﺎﲨ ﻦﺑا لﻮﻘﻳ .بﺎﺘﻛ ﻞﻛ ﰲو ّﻦﻓ ﻞﻛ ﰲ بﻮﻠﻄﻣ ﺺﺼﺨﺘﻟا ﺐﻠﻄﻓ ،ﲔﻌﻣ ﱢﻞﻛ ﰲ "ﻩأﺮﻗ يﺬﻟا بﺎﺘﻜﻟﺎﺑ ﻢﻫﱪﺧأو ،ﻪﻨﻣ ًﻼﻴﺼﲢو ﻪﻴﻓ ﺎًﻘﻴﻘﲢ ُﺮﺜﻛأو ،ﻪﻟ ﺎًﻤﻴﻠﻌﺗ ﻦﺴﺣأ ﻮﻫ ﻦَﻣ ﱟﻦﻓ 10 . 2 -:ﻢﻠﻌﻟا ﻞﻴﺼﺤﺗ ﻲﻓ ﺔﻴﺠﻬﻨﻤﻟا ﻪﲪر نوﺪﻠﺧ ﻦﺑا لﻮﻘﻳ ،ﻩرﺎﺒﻛ ﱃإ ﻢﻠﻌﻟا رﺎﻐﺻ ﻦﻣ جرﺪﺘﻟا ﺎﻬﺘﲢ جرﺪﻨﻳو ﺪﺘﻟا ﻰﻠﻋ نﺎﻛ اذإ اًﺪﻴﻔﻣ نﻮﻜﻳ ﺎﳕإ ﲔﻤﻠﻌﺘﻤﻠﻟ مﻮﻠﻌﻟا ﲔﻘﻠﺗ نأ ﻢﻠﻋا" :ﷲا ﻲﻘﻠُﻳ ، ًﻼﻴﻠﻗ ًﻼﻴﻠﻗو ﺎًﺌﻴﺸﻓ ﺎًﺌﻴﺷ ،ﺞﻳر ،بﺎﺒﻟا ﻚﻟذ لﻮﺻأ ﻲﻫ ﻦﻔﻟا ﰲ ٍبﺎﺑ ّﻞﻛ ﻦﻣ ﻞﺋﺎﺴﻣ ًﻻوأ ﻪﻴﻠﻋ ،لﺎﲨﻹا ﻞﻴﺒﺳ ﻰﻠﻋ ﺎﻬﺣﺮﺷ ﰲ ﻪﻟ بﱢﺮﻘﻳو ﻪﻟ ﻞﺼﳛ ﻚﻟذ ﺪﻨﻋو ،ﻦﻔﻟا ﺮﺧآ ﱃإ ﻲﻬﺘﻨﻳ ﱴﺣ ﻪﻴﻠﻋ ُدِرﻮُﻳ ﺎﻣ لﻮﺒﻘﻟ ﻩداﺪﻌﺘﺳاو ﻪﻠﻘﻋ ةﻮﻗ ﻚﻟذ ﰲ ﻲﻋاﺮُﻳو ﻻإ ،ﻢﻠﻌﻟا ﻚﻟذ ﰲ ٌﺔَﻜَﻠﻣ ﺔﻔﻴﻌﺿو ﺔﺌﻳﺰﺟ ﺎ�أ . ﻪﻠﺋﺎﺴﻣ ﻞﻴﺼﲢو ﻦﻔﻟا ﻢﻬﻔﻟ ﻪﺗﺄّﻴﻫ ﺎ�أ ﺎﻬﺘﻳﺎﻏو . ﱃإ ﻪﺑ ﻊﺟﺮﻳ ﰒ ﻪﻟ ﺮﻛﺬﻳو ،لﺎﲨﻹا ﻦﻋ جﺮﳜو نﺎﻴﺒﻟاو حﺮﺸﻟا ﰲﻮﺘﺴﻳو ﺎﻬﻨﻣ ﻰﻠﻋأ ﱃإ ﺔﺒﺗﺮﻟا ﻚﻠﺗ ﻦﻋ ﲔﻘﻠﺘﻟا ﰲ ﻪﻌﻓﲑﻓ ﺔﻴﻧﺎﺛ ﻦﻔﻟا ﻪﺘﻜﻠﻣ دﻮﺠﺘﻓ ،ﻦﻔﻟا ﺮﺧآ ﱃإ ﻲﻬﺘﻨﻳ نأ ﱃإ ﻪﻬﺟوو فﻼﳋا ﻦﻣ ﻚﻟﺎﻨﻫ ﺎﻣ . ﰒ كﱰﻳ ﻼﻓ اﺪﺷ ﺪﻗو ﻪﺑ ﻊﺟﺮﻳ "ﻪﺘﻜَﻠﻣ ﻰﻠﻋ ﱃﻮﺘﺳا ﺪﻗو ّﻦﻔﻟا ﻦﻣ ﺺﻠﺨﻴﻓ ﻪﻠَﻔﻘﻣ ﻪﻟ ﺢﺘﻓو ﻪﺤّﺿو ﻻإ ﺎًﻘﻠﻐﻨﻣ ﻻو ﺎًﻤﻬﺒﻣ ﻻو ﺎًﺼﻳﻮﻋ 11 . ﺐﺘﻛ ﻦﻣ ﻻإ ﻲﻬﻘﻔﻟا ﺐﻫﺬﳌا ﺬﺧﺄﻳ ﻼﻓ ،ّﻦﻓ ّﻞﻜﻟ ﺔﻴﻠﺻﻷا ردﺎﺼﳌا ﻦﻣ ﺬﺧﻷا ﺔﻴﺠﻬﻨﳌا ﺖﲢ جرﺪﻨﻳ ﻚﻟﺬﻛو نﻮﺘﳌا ﻦﻣ اءﺪﺑ ،ةﱪﺘﻌﳌا ﺐﻫﺬﳌا بﺎﺤﺻأ ..ﺖﻜﻨﻟاو تﺎﻤﻬﺒﳌاو تاﺪﻴﻴﻘﺘﻟاو ﻲﺷاﻮﳊﺎﺑ ءﺎﻬﺘﻧاو حوﺮﺸﻟﺎﺑ اروﺮﻣو :ﷲا ﻪﲪر ﻩداز ﻲﻠﻘﺟﺎﺳ لﻮﻘﻳ نﻮﻨﻔﻟا نﻮﺘﻣ اﻮﻟوﺎﻨﺗ ﻢ�أ ﻢﺗﻬﺎﻔﻟﺆﻣ ﰲ ﻢﺗﻬﺎﻤﻠﻛ ﻦﻣ ردﺎﺒﺘﳌاو ،ﻢﻫﲑﺳ ﻦﻣ لﻮﻘﻨﳌا ةرﻮﻬﺸﳌا ﺎﻬﻠﺋﺎﺴﻣ ﻲﻫو ةﱪﺘﻌﳌا .12 3 :ﻲﻘﻠﺘﻟا بادﺂﺑ ﺪّﻴﻘﺘﻟا ﻪّﺒﻧ ﱵﻟا بادﻵا ﻦﻣ ﺔﻠﲨ ﻲﻫو نﻮﻜﻴﻓ ،ﻢﻠﻌﻟا ﺐﻟﺎﻃ ﺎﺑﻬ ﻰّﻠﺤﺘﻴﻟ ،ءﺎﻤﻠﻌﻟا ﺎﻬﻴﻟإ ﻞﻤﻌﻟا ﰒ ،ﺔﻳﻮﻴﻧد ضاﺮﻏﻷ ﺔّﻴﻄﻣ ﻢﻠﻌﻟا ﺬﺨّﺘﻳ ﻼﻓ ،ﱃﺎﻌﺗ ﷲ صﻼﺧﻹا ﺎﻬﳘأ ﻦﻣو .ﻲﻘﻠﺘﻟاو ﺬﺧﻷا ﰲ ﺎﻨﻴﻣأ ﺔﻴﻋﻮﺿﻮﳌﺎﺑ فﺎﺼﺗﻻاو ،ﱐﺄﺘﻟاو ﱪﺼﻟﺎﺑ ﻲﻠﺤﺘﻟاو ،ﻢﻠﻌﻟا ﻞﺟﻷ ﺔﻠﺣﺮﻟاو ،ﺐﻠﻄﻟا ﰲ ّﺪﳉاو ،ﺔّﻤﳍا ّﻮﻠﻋو ،ﻢﻠﻌﻟﺎﺑ ،فﺎﺼﻧﻹاو ةدﺎﻓإ ﺚﻳﺪﳊا ﺔﻛﺮﺑ ﻦﻣ" :ﷲا ﻪﲪر ﻚﻟﺎﻣ لﻮﻘﻳ ،ءﻼﻣﺰﻠﻟ ةﺪﺋﺎﻔﻟا لﺬﺑو ،ﻢﻫﲑﻗﻮﺗو ةﺬﺗﺎﺳﻷا ماﱰﺣاو "ﺎًﻀﻌﺑ ﻢﻬﻀﻌﺑ 13 . 10 ﳌاو ﻢﻠﻌﻟا بدأ ﰲ ﻢﻠﻜﺘﳌاو ﻊﻣﺎﺴﻟا ةﺮﻛﺬﺗ ،ﺔﻋﺎﲨ ﻦﺑا ﻦﻳﺪﻟا رﺪﺒﻟ ،ﻢﻠﻌﺘ 112 . 11 ،نوﺪﻠﺧ ﻦﺑا ﺪﻤﳏ ﻦﺑ ﻦﲪﺮﻟا ﺪﺒﻌﻟ ﺔﻣﺪﻘﳌا 2 / 347 . 12 ،ﻩداز ﻲﻠﻘﺟﺎﺴﺑ ﲑﻬﺸﻟا ﻲﺸﻋﺮﳌا ﺮﻜﺑ ﰊأ ﻦﺑ ﺪﻤﶈ ،مﻮﻠﻌﻟا ﺐﻴﺗﺮﺗ 80 . 13 ﻲﻘﻬﻴﺒﻠﻟ ىﱪﻜﻟا ﻦﻨﺴﻟا ﱃإ ﻞﺧﺪﳌا 2 / 122 ،ﱰﻋ ﻦﻳﺪﻟا رﻮﻨﻟ ﺚﻳﺪﳊا مﻮﻠﻋ ﰲ ﺪﻘﻨﻟا ﺞﻬﻨﻣ ﻊﺳﻮﺘﻠﻟ ﺮﻈﻧاو . 189 .
4 :ﻢﻠﻌﻟا ﻢﻬﻓ ﻲﻓ ﺔﻧﺎﻣﻷا ﻒﻌﺿ ﺔﺠﻴﺘﻧ ﰐﺄﺗو ،ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻸﻟ ﺔﻧﺎﻴﺧ ﻢﻠﻌﻟا ﻢﻬﻓ ءﻮﺳ نأ ﻪﻴﻓ ّﻚﺷ ﻻ ﺎﳑ ﻋ ءﺎﻤﻠﻌﻟا مﻼﻛ ﻞﲪو ،ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻋﺎﻀﺒﻟا ﺔّﻠﻗو ،ﺔﻜَﻠﳌا ﻞﻬﳉاو ،ءاﻮﻫﻷا عﺎﺒﺗاو ،ﻢﺑﻬ ﻦﻈﻟا ءﻮﺳو ،ةﺪﺳﺎﻓ نﺎﻌﻣ ﻰﻠ ﲑﻏ ﰲ ﺎﺑﻬ ﺪﻬﺸﺘﺴﻳو ،ةﺪﺳﺎﻓ ةرﻮﺼﺑ لاﻮﻗﻷا حﺮﺸﻴﻓ .ﻪﺑﺎﺑرأ ﻦﻋ ّﻦﻔﻟا ﺬﺧأ مﺪﻋو ،ﻢﻬﻴﻣاﺮﻣو ﻢﺗﻬﺎﺤﻠﻄﺼﲟ .ﻞﻬﺟ ﻦﻋ ﺖﻧﺎﻛ مأ ةدﻮﺼﻘﻣ ﺖﻧﺎﻛأ ءاﻮﺳ ،ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻴﳋا ﻦﻣ ناﻮﻟأ ﻚﻟذ ﻞﻛو ،ﺎﻬّﻠﳏ ﷲا ﻰﻠﺻ ﱯﻨﻟا ﻒﺻو ﻢﻬﻔﻧ ﺎﻨﻫ ﻦﻣو ﻪﻠﻫﺆﻳ ﺎﻣ تاداﺪﻌﺘﺳﻻا ﻦﻣ ﻚﻠﳝ ﻻ ﺎًﻌﺿﻮﻣ ﻪﺴﻔﻧ ﻊﻀﻳ يﺬﻠﻟ ﻢﻠﺳو ﻪﻴﻠﻋ " :ﻪﻟ ﻖﻴﻄُﻳ ﻻ ﺎﻤﻟ ءﻼﺒﻟا ﻦﻣ ضّﺮﻌﺘﻳ" :لﺎﻗ ؟ُﻪَﺴﻔﻧ ﱡلِﺬُﻳ ﻒﻴﻛو :ﻞﻴﻗ ،"ﻪَﺴﻔﻧ ﱠلﺬُﻳ نَأ ﻦﻣﺆﻤﻠﻟ ﻲﻐﺒﻨﻳ ﻻ " 14 . ﻊﻗو ﻪﺘﺒﺗﺮﻣ نود ﻒﻗو ﻦﻣو ،ﻪﺘﺒﺗﺮﻣ نوﺪﻟ ّﻂُﺣ ﻪﺘﺒﺗﺮﻣ قﻮﻓ ﻰﻋدا ﻦﻣ" :ﷲا ﻪﲪر قورز ﺦﻴﺸﻟا لﻮﻘﻳ ﻦﻣو ،ﺎﻬﻗﻮﻓ "ﺎﻬﻗﺎﻘﺤﺘﺳا ﰲ عزﻮﻧ ﻪﺘﺒﺗﺮﻣ ﻰﻋدا 15 . ﻢﻠﻌﻟا ﻢﻬﻓ ﰲ ﺔﻧﺎﻣﻷا ﺖﲢ جرﺪﻨﻳو -ﺔﺒّﻴﻄﻟا تاداﺪﻌﺘﺳﻻا بﺎﺤﺻأ ﻦﻣ ﺐﻟﺎﻄﻟا نﺎﻛ ﻮﻟ ﺎﻤﻴﻓ ﱃإ عﻮﺟﺮﻟا ﻪﻴﻓ ﺔّﻠﻌﻟا نأ ﻊﻣ ،ءﺎﻤﻠﻌﻟا ﺔﺌﻄﲣ ﰲ عﺮﺴﺘﻟا ﺐﻨ ّﲡو ،ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا تﺎﻤﻬﺒﳌاو تﻼﻜﺸﳌاو تﻼﻀﻌﳌا ّﻞﺣ ﰲ ءﺎﻤﻠﻌﻟا ﻣﻼﻛ ﻢﻬﻔﻳ ﱂ ﺚﻴﺣ :داﺮﳌا ﻪﺟﻮﻟا ﻰﻠﻋ ﻢﻬ ِﻢﻴﻘﺴﻟا ِﻢﻬﻔﻟا ﻦﻣ ﻪُﺘﻓآو ﺎًﺤﻴﺤﺻ ًﻻﻮﻗ ٍﺐﺋﺎﻋ ﻦِﻣ ﻢﻛو 16 :ﻪﺋادأو ﻢﻠﻌﻟا ﻞﻘﻧ ﻲﻓ ﺔﻧﺎﻣﻷا :ﺎًﻴﻧﺎﺛ ﺐﻟﺎﻃ ﻖﻘﺤﺘﻟ ﺲﺳﺆﺗ ﻪﻤﻬﻓو ﻢﻠﻌﻟا ﺬﺧأ ﰲ ﺔﻧﺎﻣﻷا ﻦﻣ ﻖﺒﺳ ﺎﻣ ةﺎﻋاﺮﻣ نإ ﻷا ءادﻷ ّمﺎﻌﻟا مﻮﻬﻔﳌا ﺖﲢ جرﺪﻨﻳ ﻮﻫو .ﻪﺋادأ ﰲ ﺔﻧﺎﻣﻷا ﱐﺎﻌﲟ ﻢﻠﻌﻟا ﻪﻴﻠﻋ ﷲا ﻰﻠﺻ ﻪﻟﻮﻘﺑ ﻪﺑ ﺎﻧﺮﻣُأ يﺬﻟا ﺔﻧﺎﻣ " :ﻢﻠﺳو َﻚَﻨَﻤَﺘْـﺋا ِﻦَﻣ ﻰَﻟِإ َﺔَﻧﺎَﻣَْﻷا ﱢدَأ " 17 ﺚﻴﺣ ﻢﻠﺳو ﻪﻴﻠﻋ ﷲا ﻰﻠﺻ ﻪﻨﻣ لﺎﻟﻤﺠا اﺬﻫ ﰲ صﺎﳋا ﻪﻴﺟﻮﺘﻟا نﺎﻛ ﰒ . " :لﺎﻗ ﻦَﻣ ﻰﻟإ ٍﻪﻘﻓ ﻞﻣﺎﺣ ﱠبُرو ،ٍﻪﻴﻘَﻓ ِﺮﻴﻏ ٍﻪﻘﻓ ﻞﻣﺎﺣ ﱠبُﺮﻓ ،ﺎﻬﻐﱠﻠﺒﻓ ﻲﺘﻟﺎﻘﻣ ﻊﻤﺳ ًأَﺮﻣا ﷲا َﺮﱠﻀَﻧ ُﻪﻘﻓأ ﻮﻫ 14 ﻦﻨﺳ ﻢﻗر ،ﻢﻠﺳو ﻪﻴﻠﻋ ﷲا ﻰﻠﺻ ﷲا لﻮﺳر ﻦﻋ ﱳﻔﻟا باﻮﺑأ ﰲ يﺬﻣﱰﻟا ﻰﺴﻴﻋ ﻦﺑ ﺪﻤﶈ ،يﺬﻣﱰﻟا 2254 ، 4 / 523 ،ﻪﺟﺎﻣ ﻦﺑا ﻦﻨﺳو ، ﶈ ،ﲏﻳوﺰﻘﻟا ﺪﻳﺰﻳ ﻦﺑ ﺪﻤ :ﱃﺎﻌﺗ ﻪﻟﻮﻗ بﺎﺑ) ﱳﻔﻟا ﰲ ) ْﻢُﻜَﺴُﻔْـﻧَأ ْﻢُﻜْﻴَﻠَﻋ اﻮُﻨَﻣآ َﻦﻳِﺬﱠﻟا ﺎَﻬﱡـﻳَأ ﺎَﻳ ( :ةﺪﺋﺎﳌا] 105 ﻢﻗر ([ 4016 ، 2 / 1332 . 15 ،ﻲﺴﻧﱪﻟا ﻲﺳﺎﻔﻟا قورز ﻦﺑ ﺪﲪأ ﻦﺑ ﺪﲪﻷ فﻮﺼﺘﻟا ﺪﻋاﻮﻗ فﻮﺼﺘﻟا ﺪﻋاﻮﻗ 123 . 16 ،يﺪﻨﻜﻟا ﱯﻨﺘﳌا ﺐﻴﻄﻟا ﰊﻷ ﱯﻨﺘﳌا ناﻮﻳد 222 . 17 ،ﱐﺎﺒﻴﺸﻟا ﻞﺒﻨﺣ ﻦﺑ ﺪﲪأ ﺪﻨﺴﻣ 24 / 150 .
ﻪﻨﻣ " 18 وأ ﻪﻧاﺮﻗأ دﺎﻓأ ءاﻮﺳ ،ﻢﻠﻌﻟا ﻢﺘﻜﻳ ﻻو ،ﻲﻫ ﺎﻤﻛ ﺎﻬﻳدﺆﻳ نأ ﻢﻠﻌﻟا ﺐﻟﺎﻃ ﻰﻠﻋ ﺔﻧﺎﻣأ ﻪﺗاذ ّﺪﺣ ﰲ ﻞﻘﻨﻟﺎﻓ . .ﻪﺗﺬﻣﻼﺗ :ﰐﺄﻳ ﺎﻣ ﻢﻠﻌﻟا ءادأ وأ ﻞﻘﻨﻟا ﺔﻧﺎﻣأ ﺖﲢ جرﺪﻨﻳو 1 :ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻴﻠﻫﻷا ﺮﻓﻮﺗ ﺎﻬﻴﻓ ﺔﺑﺎﺘﻜﻟا وأ ﻢﻠﻌﻟا ﻞﺋﺎﺴﻣ ﰲ ضﻮﺨﻠﻟ يﺪﺼﺘﻟا ﻢﻠﻌﻟا ﺐﻟﺎﻄﺑ ﻦُﺴﳛ ﻻ ﱂ ﺎﻣ طﺎﺒﻨﺘﺳﻻا نإ ﰒ .ﺮﻳﺪﻘﺗ ّﻞﻗأ ﻰﻠﻋ ﺎﻬﻤﻴﻠﻌﺗو ﻞﺋﺎﺴﳌا ﻚﻠﺗ ﻞﻘﻧ ﰲ ﻞﻟﺰﻟا ﻦﻣ ﻪﻴﻓ ﻦﻣﺄﻳ ﺔﻴﻠﻫﻷا ﻦﻣ ﺎًﻐﻠﺒﻣ ﻎﻠﺒﻳ ﺪﻗو .لﻮﺻﻷا ﺐﺘﻛ ﰲ ﻪُﻃوﺮﺷ ﺔﻨﱠﻴﺒﻣو ،مﻮﻠﻌﻣ ﻮﻫ ﺎﻤﻛ ﻞﱡﻫﺄﺘﻟا ﻦﻣ ﻰﻠﻋأ ىﻮﺘﺴﻣ ﺐﻠﻄﺘﺗ دﺎﻬﺘﺟﻻاو ﺔﺸﻗﺎﻨﳌاو " :ﻢﻠﺳو ﻪﻴﻠﻋ ﷲا ﻰﻠﺻ ﱯﻨﻟا ﻦﻋ ﺎﻧدرو ِﺖَﻌﱢـﻴُﺿ اَذِإ َﺔَﻋﺎﱠﺴﻟا ِﺮِﻈَﺘْـﻧﺎَﻓ ،ُﺔَﻧﺎَﻣَْﻷا ْوَأ ؟َﻒْﻴَﻛ ،ِﷲا َلﻮُﺳَر ﺎَﻳ :َلﺎَﻗ ،" " : َلﺎَﻗ ؟ﺎَﻬُـﺘَﻋﺎَﺿِإ ﺎَﻣ ﺔﻋﺎﺴﻟا ﺮﻈﺘﻧﺎﻓ ،ﻪِﻠﻫأ ُﺮﻴﻏ َﺮﻣﻷا َﺪﱠﺳﻮﺗ اذإ " 19 . ﺔﻧﺎﻣﻸﻟ ﺎﻨﺋﺎﺧ نﻮﻜﻳ ﻚﻟﺬﻟ ﻪﻠّﻫﺆﺗ ﱵﻟا تاودﻷا كﻼﺘﻣا نود ىﻮﺘﻓ وأ ٍﺢﻴﺟﱰﻟ ىﺪﺼﺘﻳو مﺎﻜﺣﻷﺎﺑ ﺚﺒﻌﻳ يﺬﻟاو ﻌﻟا .ﻪﻧﺎﻣﺮﲝ ﺐﻗﻮﻋ ﻪﻧاوأ ﻞﺒﻗ ءﻲﺸﻟا ﻞﺠﻌﺘﺳا ﻦﻣو ،ﺔﻴﻤﻠ ُﻢﻴﻬﻓ َبﺎﺘﻜﻟا أﺮﻗ ﻦَﻣ ﱡﻞﻛ ﺎﻣ ٌﻖﺷﺎﻋ َﺔﺑﺎﺒﺼﻟا فﺮﻋ ﻦَﻣ ﱡﻞﻛ ﺎﻣ ّﺮﺴﺘﻳو ،ﺔّﻟدﻷا ﺐﻠﻃ ﰲ نوﺮّﺼﻘﻳ ﻒﻴﻛ مﻮﻴﻟا ءﻻﺆﻫ لﺎﺜﻣأ ىﺮﻧو ،ﺺﺧﺮﻟا ﰲ نﻮﻠﻫﺎﺴﺘﻳو ،مﺎﻜﺣﻷا ﰲ نﻮﻋ ﻢ�ﺄﺷ ﻮﻠﻌﺑ ﺔﻣﻷا تﺪﻬﺷ ﻦﻳﺬﻟا ﲔﻣﺪﻘﺘﳌا ﺔﻤﺋﻷا ﻦﻋ نﻮﻟﻮﻘﻳ ﻢﻫ ﰒ ،ىﻮﺘﻔﻟاو لﻮﻘﻟا ﻦﻣ ّذﺎﺸﻟا ﻢﻬﻨﻋ رﺪﺼﻳو ."لﺎﺟر ﻦﳓو لﺎﺟر ﻢﻫ" :ﻢﻠﻌﻟا ﰲ 2 :ﻩرﺪﺼﻣ ﻰﻟإ ﻢﻠﻌﻟا وﺰﻋ ﻲﻓ ﺔﻧﺎﻣﻷا ﺎﺸﻣ ﻪﻨﻋ َتﺬﺧأ ﺎﳌﺎﻋ رﺪﺼﳌا نﺎﻛ وأ ﺎﺑﺎﺘﻛ رﺪﺼﳌا نﺎﻛأ ءاﻮﺳ ﺔﻬﻓ ﻪﺑﺎﺘﻛ ﺔﻣﺪﻘﻣ ﰲ ﲔﺒﻳ ﷲا ﻪﲪر يﺰﻳﺮﻘﳌا ىﺮﻧ ﻼﺜﻣ ﻦﳓ ﺎﻬﻓ .بﺎﺘﻛ ﻦﻋ ﺎﻬﻠﻘﻨﻳ ﻻ ﱵﻟا ﺔﺻﺎﳋا ﻪﺗﻻﻮﻘﻣ ﻦﻣ ﺔﻳاوﺮﻟاو ،مﻮﻠﻌﻟا ﰲ ﺔﻔﻨﺼﳌا ﺐﺘﻜﻟا ﻦﻣ ﻞﻘﻨﻟا" :ﻼﺋﺎﻗ ،ٍحﺎﻨﻣ ﺔﺛﻼﺛ اﺬﻫ ﻪﺑﺎﺘﻛ ﰲ ﻚﻠﺳ ﻪﻧأ (رﺎﺒﺘﻋﻻاو ﻆﻋاﻮﳌا) ةﺪﻫﺎﺸﳌاو ،سﺎﻨﻟا ﺔﱠﻠ ِﺟو ﻢﻠﻌﻟا ﺔﺨﻴﺷ ﻦﻣ ُﺖﻛردأ ﻦﻤﻋ "ﻪُﺘﻳأرو ﻪُﺘﻨﻳﺎﻋ ﺎﳌ . رﺪﺼﳌا ﱃإ وﺰﻌﻟا ﻪﺑﺎﺘﻛ ﰲ مﺰﺘﻟا ﺪﻗو خﻮﻴﺸﻟا ﻦﻣ ﻪﺛّﺪﺣ ﻦﻣ ﻢﺳﺎﺑ ﺢﻳﺮﺼﺘﻟاو ،ﻪﻨﻣ ﻞﻘﻧ يﺬﻟا 20 . 18 ﻢﻗر (عﺎﻤﺴﻟا ﻎﻴﻠﺒﺗ ﻰﻠﻋ ﺚﳊا ﰲ ءﺎﺟ ﺎﻣ بﺎﺑ) ﻢﻠﺳو ﻪﻴﻠﻋ ﷲا ﻰﻠﺻ ﷲا لﻮﺳر ﻦﻋ ﻢﻠﻌﻟا باﻮﺑأ ﰲ يﺬﻣﱰﻟا 2656 ، 5 / 33 ﻦﺑاو ، ﻢﻗر (ﺎًﻤﻠﻋ ﻎّﻠﺑ ﻦﻣ بﺎﺑ) ﻪﺟﺎﻣ 230 ، 1 / 84 . 19 ﻢﻗر (ﺔﻧﺎﻣﻷا ﻊﻓر بﺎﺑ) قﺎﻗﱢﺮﻟا ﰲ يرﺎﺨﺒﻟا 6496 ، 8 / 104 ﺪﲪأو ، 14 / 344 .ﻪﻟ ﻆﻔﻠﻟاو ، 20 .يﺰﻳﺮﻘﳌا ﻲﻠﻋ ﻦﺑ ﺪﲪﻷ رﺎﺒﺘﻋﻻاو ﻆﻋاﻮﳌا ﺔﻣﺪﻘﻣ ﺮﻈﻧا
ﺖﲢ ﺔﻧﺎﻣﻷا ﻩﺬﻫ ﺔﻧﺎﻴﺧ ﻦﻣ ﺮﻳﺬﺤﺘﻟا جرﺪﻨﻳو .ﺔﻳﺮﻜﻔﻟا ﺔﻴﻜﻠﳌا قﻮﻘﺣ ماﱰﺣا ﻲﻀﺘﻘﺗ ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷﺎﻓ اﺬﻜﻫو :ﻢﻠﺳو ﻪﻴﻠﻋ ﷲا ﻰﻠﺻ ﻪﻟﻮﻗ " ﻴﻠﻓ ﻪﻟ ﺲﻴﻟ ﺎﻣ ﻰﻋّدا ﻦَﻣ رﺎﻨﻟا ﻦﻣ ﻩَﺪﻌﻘﻣ أﻮﺒﺘﻴﻟو ،ﺎّﻨﻣ ﺲ " 21 لﻮﻗ ﺎﻨﻫ ﻦﻣو . نإو ،ﻩﺮﻜﺷو ﻢﻠﻌﻟا ﰲ قﺪﺼﻟا ﻦﻣ ﺎﻫﺪﻴﻔﻣ ﱃإ ةﺪﺋﺎﻔﻟا ﺔﺒﺴﻧ نإ" :ﱃﺎﻌﺗ ﷲا ﻪﲪر يرﻮﺜﻟا نﺎﻴﻔﺳ مﺎﻣﻹا "ﻩﺮﻔﻛو ﻢﻠﻌﻟا ﰲ بﺬﻜﻟا ﻦﻣ ﻚﻟذ ﻦﻋ تﻮﻜﺴﻟا 22 يوﻮﻨﻟا مﺎﻣﻹا لﻮﻗو . نأ ِﺔﺤﻴﺼﻨﻟا ﻦﻣو" :ﱃﺎﻌﺗ ﷲا ﻪﲪر ُﺗ ﱵﻟا ُةﺪﺋﺎﻔﻟا َفﺎﻀﺗ ﻦﻣ ﻩﺬﺧﺄﻳ ﺎﻤﻴﻓ َﻢﻫوأ ﻦﻣو ،ﻪﻟﺎﺣو ﻪﻤﻠﻋ ﰲ كرﻮُﺑ ﻚﻟذ ﻞﻌﻓ ﻦﻤﻓ ،ﺎﻬﻠﺋﺎﻗ ﱃإ بﺮﻐﺘﺴ " ٍلﺎﺣ ﰲ ﻪﻟ كرﺎﺒُﻳ ﻻو ،ﻪﻤﻠﻌﺑ ﻊﻔﺘﻨﻳ ّﻻأ ٌﺮﻳﺪﺟ ﻮﻬﻓ ﻪﻟ ﻪﻧأ ﻩﲑﻏ مﻼﻛ 23 ﺎﻧﺎﺴﻧإ دﺎﻓأ اذإ ﷲا ﻪﲪر ﻞﻴﻠﳋا نﺎﻛو . ﻪﻨﻣ دﺎﻔﺘﺳا ﻪﻧأ ﻩارأ ﺎﺌﻴﺷ ﺪﺣأ ﻦﻣ دﺎﻔﺘﺳا نإو ،ﻩدﺎﻓأ ﻪﻧأ ﻩﺮُﻳ ﱂ ﺎﺌﻴﺷ 24 . ﺪﻗو ﱵﻟا ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا تﺎﻗﺮﺴﻟا ﺔﻠﲨ ﻦﻣ نﺎﻛو ،ﻞﺋﺎﺳرو ﺐﺘﻛ ﺎﻬﻴﻓ ﺖﻔﱢﻟُأ ﲔﺒﳉا ﺎﳍ ىﺪﻨﻳ تﺎﻗﺮﺳ ﻢﻠﻌﻟا ﺦﻳرﺎﺗ ﺪّﻠﺧ ﺎﻨﻟ ﺎﻬﺘﻔّﻠﺧ ﱵﻟا تﺎﻃﻮﻄﺨﳌا تﺎﻧﻮﻨﻜﻣ ﺎﻬﺘّﻤﺿ ﱵﻟا ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا تﺎﻔﺸﺘﻜﳌا ﻦﻣ ةﲑﺒﻛ ﺔﻋﻮﻤﳎ ،ﻢﻠﻌﻟا ﺦﻳرﺎﺗ ﺎﻬﻔﺸﻛ ﺼﻋ نﺎّﺑإ بﺮﻐﻟا ﺐﺘﻛ ﰲ ﺪﻌﺑ ﺎﻤﻴﻓ تﺮﻬﻇ ﰒ ،ﺔﻴﻣﻼﺳﻹا ةرﺎﻀﳊا ﺎﺑﻬﺎﺤﺻﻷ ﺎﻫوﺰﻋ نود ،ﺔﺑروأ ﰲ ﺔﻀﻬﻨﻟا ﺮ ﺔﻳﻮﻣﺪﻟا ةروﺪﻠﻟ يﺮﺠﳍا ﻊﺑﺎﺴﻟا نﺮﻘﻟا ﰲ ﺲﻴﻔﻨﻟا ﻦﺑا فﺎﺸﺘﻛا ﻚﻟذ لﺎﺜﻣو .ﺔﻴﻣﻼﺳﻹا ةرﺎﻀﳊا ءﺎﻤﻠﻋ ﻦﻣ ﺮﺜﻛأ ﺪﻌﺑ ،ﰲرﺎﻫ مﺎﻴﻟو ﱐﺎﻄﻳﱪﻟا ﺐﻴﺒﻄﻟا ﱃإ اروز ﻚﻟذ ﺐﺴُﻧ ﺪﻗو ،(نﻮﻧﺎﻘﻟا ﺢﻳﺮﺸﺗ حﺮﺷ) ﻪﺑﺎﺘﻛ ﰲ ىﺮﻐﺼﻟا نﺎﻛ ﰲرﺎﻫو .نوﺮﻗ ﺔﺛﻼﺛ ﻦﻣ ،سﻮﺘﻴﻓﲑﺳ ﻰﻤﺴﳌا ﻮﻫو ،ﺲﻴﻔﻨﻟا ﻦﺑا بﺎﺘﻛ ﻦﻣ ءاﺰﺟأ ﻢﺟﺮﺗ ﻦّﻤﻋ ﻚﻟذ ﺬﺧأ ﺪﻗ نﻮﻜﻴﺑ ﺮﺟور تﺎﻗﺮﺳ ﺎﻀﻳأ ﻚﻟذ لﺎﺜﻣو .ﺲﻴﻔﻨﻟا ﻦﺑا بﺎﺘﻛ ﻦﻣ ﺔﻴﻓﺮﺣ ﺖﻧﺎﻛ ﺔﲨﱰﻟا نأ ﺪﺟُو ﲔﻨﺘﳌا ﺔﻧرﺎﻘﲟو .ﲑﺜﻛ ﻚﻟذ ﲑﻏو .ﻢﺜﻴﳍا ﻦﺑﻻ ﺮﻇﺎﻨﳌا بﺎﺘﻛ ﻦﻣ ةرﻮﻬﺸﳌا ﺔﻴﻓﺮﳊا ﻷا ﺪﳒ ﺎﻨﻧﺈﻓ ﻚﻟذ ﻦﻣ ﺾﻴﻘﻨﻟا ﻰﻠﻋو يزاﺮﻟا ﻮﻫ ﺎﻬﻓ ،ﺔﻴﻣﻼﺳﻹا ةرﺎﻀﳊا ءﺎﻤﻠﻋ ﺪﻨﻋ ﺎﻫرﻮﺻ ﻰﺑﻬﺄﺑ ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣ طاﺮﻘﺑأ ﺮﻛﺬﻴﻓ ،ىﺮﺧﻷا تارﺎﻀﳊا ءﺎﻤﻠﻋ ﻦﻣ ﻪﻘﺒﺳ ﻦﻣ ﱃإ ﺔﺣاﺮﺻ وﺰﻌﻳ ،(ﺐﻄﻟا ﰲ يوﺎﳊا) ﲑﻬﺸﻟا ﻪﺑﺎﺘﻛ ﰲ ..ﻪﻳﻮﺳﺎﻣ ﻦﺑ ﲕﳛو قﺎﺤﺳإ ﻦﺑ ﲔﻨﺣو نوﺮﻫأو ﺲﻟﻮﺑ :لﺎﺜﻣأ ﻢﻫﺪﻌﺑ ﻦَﻣو ..سﻮﺳﺎﻣرأو سﻮﻨﻴﻟﺎﺟو 21 ﻳ ﻮﻫو ﻪﻴﺑأ ﻦﻋ ﺐﻏر ﻦَﻣ نﺎﳝإ لﺎﺣ نﺎﻴﺑ بﺎﺑ) نﺎﳝﻹا ﰲ ﻢﻠﺴﻣ ﻢﻗر (ﻢﻠﻌ 112 ، 1 / 79 ﺎﻣ ﻰﻋﱠدا ﻦَﻣ بﺎﺑ) مﺎﻜﺣﻷا ﰲ ﻪﺟﺎﻣ ﻦﺑاو ، ﻢﻗر (ﻪﻴﻓ ﻢﺻﺎﺧو ﻪﻟ ﺲﻴﻟ 2319 ، 2 / 777 . 22 ،ﲏﻴﻋﱡﺮﻟا بﺎﻄﳊﺎﺑ فوﺮﻌﳌا ،ﰊﺮﻐﳌا ﻲﺴﻠﺑاﺮﻄﻟا ﺪﻤﳏ ﻦﺑ ﺪﻤﶈ ﻞﻴﻠﳉا ﺐﻫاﻮﻣ 1 / 4 . 23 ،يوﻮﻨﻟا فﺮﺷ ﻦﺑ ﲕﳛ ﻦﻳﺪﻟا ﻲﶈ ،ﲔﻓرﺎﻌﻟا نﺎﺘﺴﺑ 15 . 24 ﺲﻤﺸﻟ ءﻼﺒﻨﻟا مﻼﻋأ ﲑﺳ نﺎﻤﺜﻋ ﻦﺑ ﺪﲪأ ﻦﺑ ﺪﻤﳏ ﻦﻳﺪﻟا ،ﱯﻫﺬﻟا 7 / 431 .
رّﺬﺣ ﺪﻗو ،سﺎﻨﻠﻟ ﺎﻫﺮﻬﻈُﻳ ﺔﻤﻴﻈﻋ رﻮﻣأ ﻦﻣ ﻞﺟﺮﻟا ﻪﻠﻤﳛ ﺎﲟ راﱰﻏﻻا ﻦﻣ ﻪﻨﻋ ﷲا ﻲﺿر بﺎﻄﳋا ﻦﺑ ﺮﻤﻋ ﺎﻧﺪﻴﺳ "َﺔَﻧﺎﻣَﻷا ىﱠدَأ ﻦَﻣ ُﻪﱠﻨﻜﻟو ،ُﻪُﺘَﻨَﻄْﻨَﻃ ِﻞﺟﱠﺮﻟا ﻦِﻣ ﻢُﻜﱠﻨَـﺒِﺠﻌُﻳ ﻻ" :ﺔﻧﺎﻣﻷا ﺎﻬﻴﻓ ىّدأ ﻞﻫو ،ﺎﻬﺘﻘﻴﻘﺣ ﺔﻓﺮﻌﻣ نود 25 . ﻔﺼﻟا ﻞﻘﻨﻳ ﻦَﻣ مﻮﻴﻟا ﺪﳒ نأ ﺎًّﻘﺣ ﱂﺆﳌا ﻦﻣو ،ﻪﻨﻋ ﺬﺧأ يﺬﻟا رﺪﺼﳌا ﱃإ ةرﺎﺷﻹا نود ﻩﲑﻏ ﻦﻋ تﺎﻴﻟﺎﺘﺘﳌا تﺎﺤ ،تﺎﻗﺮﺴﻟا ﻚﻠﺗ ﻰﻠﻋ ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا تﺎﺟرﺪﻟا ﻞﻴﻧو ﺐﺘﻜﻟا ﺔﻗﺮﺳ ﻚﻟذ ﻦﻣ ﻊﻨﺷﻷاو ،تارﺎﺒﻌﻟا ﻞﻘﻨﻳ ﻦّﻤﻋ ﻼﻀﻓ .قرﺎﺴﻠﻟ ﻖﻴﻘﺤﺘﻟا ﺔﺒﺴﻧ ﻊﻣ بﺎﺘﻜﻟا ﺮﺸﻧ ةدﺎﻋإو تﺎﻘﻴﻘﺤﺘﻟا ﺔﻗﺮﺳو ﻟا روز ﰊﻮﺛ ﺲﺑﻼﻟﺎﻛ قرﺎﺴﻟا ﻚﻟذ قورز ﺦﻴﺸﻟا ّﺪﻋ ﺪﻗو ﻪﲪر لﺎﻗ ذإ ،ﻢﻠﺳو ﻪﻴﻠﻋ ﷲا ﻰﻠﺻ ﱯﻨﻟا ﻪﻔﺻو يﺬ ﺔّﻳﺰﻣ ﺪﺤﺟو ﻪﺴﻔﻧ ﺔّﻳﺰﻣ ﺖﺒﺛأ ﻦﻤﻓ :ﻪﻨﻋ ﷲا ﻲﺿر بﺎﻄﳋا ﻦﺑ ﺮﻤﻋ لﺎﻗ ﺎﻤﻛ ،ﻒﻴﻔﻄﺗو ءﺎﻓو ءﻲﺷ ﻞﻜﻟ" :ﷲا ﻮﻬﻓ ﺢﻳﻮﻠﺗ وأ ﺢﻳﺮﺼﺘﺑ ﻪﺴﻔﻨﻟ ﲑﻐﻟا ﺔﻠﻴﻀﻓ فﺎﺿأ نإ ﺎﻣﺄﻓ .لﺎﳊاو ﻞﻤﻌﻟاو ﻢﻠﻌﻟا ءاﻮﺳو ،ﺎﻔّﻔﻄﻣ نﺎﻛ ﻩﲑﻏ و ،قرﺎﺳ ﺎﻤﺑ ﻊﺒﱢﺸﺘﻤﻟا روز ﻲَﺑﻮَﺛ ِﺲِﺑﻼﻛ َﻂﻌُﻳ ﻢﻟ " 26 . .قرﺎﺴﻟا ﻊﻄﻗ ﰲ قرﺎﺒﻟا :ناﻮﻨﻌﺑ ﷲا ﻪﲪر ﻲﻃﻮﻴﺴﻟا ﻪﻔّﻨﺻ ﺎﻣ تﺎﻗﺮﺴﻟا ﰲ ﺔﻔﻴﻄﻠﻟا ﻒﻴﻟﺂﺘﻟا ﻦﻣو ﻢﻬﻴﻟإ ﺐﻠُﻃ ﱵﻟا ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ثﻮﺤﺒﻠﻟ ﲔﻤّﻜﶈا ةﺬﺗﺎﺳﻷا ﱘﻮﻘﺗ لﻮﺣ تﺎﻇﻮﺤﻠﳌا ﺾﻌﺒﺑ ﺮﱢﻛﺬﻧ نأ ﺎﻨﻫ سﺄﺑ ﻻو ﺎﻬﻴﻓ يأﺮﻟا ءاﺪﺑإو ،ﺎﻬﻤﻴﻜﲢ ﻟﻤﺠا ﰲ ﺮﺸﻨﻠﻟ مﻮﻴﻟا ﺔﺼﺼﺨﺘﳌا ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا تﻼ ﺔﻴﻀﻘﺑ ﻖﻠﻌﺘﻳ ﺎﳑ تﺎﻇﻮﺤﻠﳌا ﻩﺬﻫو ، :لﻮﻘﻨﻓ ،ﻪﺴﻔﻧ عﻮﺿﻮﳌا لوﺎﻨﺗ ﻪﻴﻠﻋ ﻖﺑﺎﺳ ﺮﺧآ ﺚﲝو ﻢّﻜﶈا ﺚﺤﺒﻟا ﲔﺑ ﻪﺑﺎﺸﺘﻟا نإ ﺮﺻﺎﻨﻋو ﺔﻣﺪﻘﻣ :ﺚﺤﺒﻟا :ﺔﲤﺎﺧو ﺪﻫاﻮﺸﻟا ﻰﻠﻋ تﺎﻘﻴﻠﻌﺗو ﺪﻫاﻮﺷو رﺎﻜﻓأو ﺔﻓوﺮﻌﻣ ﺪﻫاﻮﺸﻟا ﺖﻧﺎﻛ اذإ :ﺪﻫاﻮﺸﻟا لﺎﻤﻌﺘﺳا ﻲﻓ ﻪﺑﺎﺸﺘﻟا :أ ﻄﻣو ﻼﻓ ﻢﻠﻌﻟا ﻞﻫأ ﲔﺑ ﺔﻟواﺪﺘﻣو اﲑﺜﻛ ﺔﻗوﺮ اﺬﻫو ،ثﻮﺤﺒﻟاو ﻊﺟاﺮﳌا تاﺮﺸﻋ ﱃإ ﺚﺣﺎﺒﻟا وﺰﻌﻴﺳ ﺔﻟﺎﳊا ﻩﺬﻫ ﰲ ﻪﻧﺄـﻟ ،ﺎﺑﻬ ﺪﻬﺸﺘﺳا ﻦﻣ ﱃإ ﺎﻫوﺰﻌﻟ لﺎﳎ ﻲﻠﺻأ رﺪﺼﻣ ﱃإ وﺰﻌﻟا ﻚﺷ ﱏدأ نود ﺎﻨﻫ ﺐﺟﻮﺘﳌا ﺎﳕإو ،ﺎﻜﺤﻀﻣ اﺮﻣأ نﻮﻜﻴﺳ ﻞﺑ ،اﺪﺣاو ﻻﻮﻗ ﺎﺑﻮﻠﻄﻣ ﺲﻴﻟ ﻻﺎﺜﻣ بﺮﺿأو .ﺪﻫﺎﺸﻟا ﻪﻴﻓ درو ﰲ ﺔﺑﺎﺘﻜﻠﻟ ﲏﻘﺒﺳ ﻦﳑ ﲑﺜﻜﻓ ،ﻪﻧوؤﺮﻘﺗ يﺬﻟا ﺚﺤﺒﻟا اﺬﻫ ﻦﻣ ﻚﻟذ ﻰﻠﻋ لﻮﻘﻟا وﺰﻋ ﻻإ ﺎﻨﻫ ﻲﻠﻋ ﺐﳚ ﻼﻓ ،مﻮﻠﻌﻟﺎﺑ جرﺪﺘﻟا ﰲ نوﺪﻠﺧ ﻦﺑا لﻮﻘﺑ ﺪﻬﺸﺘﺳا ﻞﺿﺎﻓﻷا ﻦﻣ ﻪﺴﻔﻧ عﻮﺿﻮﳌا ﰲ دﺎﻬﺸﺘﺳﻻا ﻞﻴﺒﻘﻟا اﺬﻫ ﻦﻣو .مﻮﻠﻌﻟﺎﺑ جرﺪﺘﻟا لﺎﳎ ﰲ ﻪﻟﻮﻘﺑ ﺪﻬﺸﺘﺳا ﻦﻣ ﻞﻛ ﱃإ ﺲﻴﻟو ،نوﺪﻠﺧ ﻦﺑا ﱃإ اﺬﻫ ﺔﺟﺎﺣ ﻻو .ﻰﻔﳜ ﻻ يﺬﻟا اﺪﺟ لواﺪﺘﳌا ﻦﻣ اﺬﻬﻓ ﺔﻳﻮﻣﺪﻟا ةروﺪﻟا ﻒﺸﺘﻜﻣ ﻮﻫ ﺲﻴﻔﻨﻟا ﻦﺑا نﺄﺑ ﺚﺤﺒﻟا 25 ،ﻲﻠﻈﻨﳊا ﺢﺿاو ﻦﺑ كرﺎﺒﳌا ﻦﺑ ﷲا ﺪﺒﻌﻟ ،ﻖﺋﺎﻗﺮﻟاو ﺪﻫﺰﻟا 242 . 26 ﺨﺘﻓا ﻦﻣ ﻰﻬﻨُﻳ ﺎﻣو ،ﻞﻨﻳ ﱂ ﺎﲟ ﻊّﺒﺸﺘﳌا بﺎﺑ) حﺎﻜﻨﻟا ﰲ يرﺎﺨﺒﻟا ﻪﺟﺮﺧأ "روز ﰊﻮﺛ ﺲﺑﻼﻛ ﻂﻌُﻳ ﱂ ﺎﲟ ﻊﺒﺸﺘﳌا" :ﺚﻳﺪﺣو .فﻮﺼﺘﻟا ﺪﻋاﻮﻗ رﺎ ﻢﻗر (ةﱠﺮﱠﻀﻟا 5219 ، 7 / 35 .
.ﻼﺻأ ﺎﻨﻫ وﺰﻌﻟ ﺪﺣﻷ ﺎﻜﻠﻣ نﻮﻜﺗ ﻻ ﺔﻟواﺪﺘﻤﻟا ﺔﻣﺎﻌﻟا تﺎﻣﻮﻠﻌﻤﻟاو ﺖﲢ جرﺪﻨﻳ ﺪﻫاﻮﺸﻟا ﻦﻣ ﻢﺴﻘﻟا اﺬﻫو . .ﻪﺗﺎﻴﺳﺎﺳأو ﻢﻠﻌﻟا تﺎﻳﺪﲜأ ﻲﻓ ﻞﻀﻓ لوﻷا ﺚﺣﺎﺒﻠﻟ ﺎﻤﻣ ﺪﻫاﻮﺸﻟا ﺖﻧﺎﻛ اذإ ﺎﻣأ ﻪﺗارﺎﻴﺘﺧا ﻦﻣ ﻲﻫو ،ﺎﻬﻨﻋ ﺐﻴﻘﻨﺘﻟا ﻦﺴﺤﺘﺴﳌا ﻦﻤﻓ ﻊﻴﻨﺻ ﻦﺴﺣ ﱃإ ﺚﺤﺒﻟا ﰲ ُتﺮﺷأ ﺎﻤﻛ ،ﻲﻠﺻﻷا ﺎﻫرﺪﺼﻣ ﱃإ ﺎﻫوﺰﻋ ﻊﻣ ﺚﺣﺎﺒﻟا ﻊﻴﻨﺻ ﻦﺴﺣ ﱃإ ةرﺎﺷﻹا ردﺎﺼﻤﻠﻟ توﺰﻋو ،ﻲﻃﻮﻴﺴﻠﻟ قرﺎﺴﻟا ﻊﻄﻗ ﰲ قرﺎﺒﻟا بﺎﺘﻛ ﻖﻴﻘﺤﺘﻟ ﻪﺘﻣﺪﻘﻣ ﰲ ﺲﻴﻧﻷا ﻢﻴﻜﳊا ﺪﺒﻋ رﻮﺘﻛﺪﻟا .ﺔﻴﻠﺻﻷا اذإ ﺎﻣأو ﻮﻫ ﺪﻫﺎﺸﻟا نﺎﻛ ﺎﻬﻴﻟإ ﻖﺒﺳ ةﺮﻜﻓ ﻦﻋ ةرﺎﺒﻋ ﺮﻴﻐﻟا ﺚﺣﺎﺒﻟا ﻦﻜﻟ ، ﺎﻬﻏﺎﺻ ،ةﺮﺼﺘﳐ ىﺮﺧأ ﺔﻏﺎﻴﺻ ﻮﻬﻓ ﺮﺼﺘﺧاو ،ةﺮﺷﺎﺒﻣ ﻪﻣﻼﻜﺑ ﺪﻬﺸﺘﺴﻳ ﻻ ﰱﻮﺘﺳا ﺎﻣ لوﻷا ﺎﻨﻫ ﻦﻜﻤﻴﻓ ،ﻪﻨﻋ ﺚﻳﺪﳊا ﺚﺣﺎﺒﻟا ﱃإ ﲑﺸﻳ نأ ﻪﻟﻮﻘﺑ مﺪﻘﺘﳌا دآ ﻰﻠﻋ ﻪﻣﻼﻛ ﰲ ﱰﻋ ﻦﻳﺪﻟا رﻮﻧ رﻮﺘﻛﺪﻟا ﱃإ ةرﺎﺷﻹا ﰲ ُﺖﻠﻌﻓ ﺎﻤﻛ ."اﺬﻛ ﻊﺳﻮﺘﻠﻟ ﺮﻈﻧا" : با ﺔﻧﺎﻣﻷا ﻰﻠﻋ ﻪﻣﻼﻛ ﰲ نﻼﻴﺴﻋ رﻮﺘﻛﺪﻟاو ،ﻦﻳﺮﻄﺴﺑ ﺎﺗﻬﺮﺼﺘﺧاو ﺔﻟﻮﻄﻣ تﺎﺤﻔﺼﺑ ﻪﻨﻋ ﺐﺘﻛ يﺬﻟا ﻢﻠﻌﻟا ﺐﻟﺎﻃ .تﺎﻃﻮﻄﺨﳌا ﻖﻴﻘﲢ ﰲ ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﻪﻨﻣ صﺎﺨﻟا طﺎﺒﻨﺘﺳﻻا ﻲﻓ ﻪﺑﺎﺸﺘﻟاو ﺪﻫﺎﺸﻟا ﻰﻠﻋ ﻖﻴﻠﻌﺘﻟا ﻲﻓ ﻪﺑﺎﺸﺘﻟا :ب ﺎﻣاﺰﻟ ﺚﺣﺎﺒﻟا ﻰﻠﻋ ﺐﺟﻮﺘﻳ ﺎﻨﻫو ، ﺒﻴﻟ مﺪﻘﺘﳌا ﺚﺣﺎﺒﻟا ﱃإ وﺰﻌﻟﺎﺑ ةرﺎﺷﻹا ﺎﻣأ ،ﻩﺎﻨﻌﲟ وأ ﻪﻓوﺮﲝ ﻪﻠﻘﻧ ءاﻮﺳ ﻪﺑ صﺎﳋا ﻪﻃﺎﺒﻨﺘﺳا ﻪﻨﻋ ﻞﻘﻧ ﻪﻧأ ﲔ .ﻪﻓوﺮﲝ ﻪﻠﻘﻧ اذإ ﻻإ ىﺰﻌُﻳ ﻼﻓ ﺮﻫﺎﻈﻟا مﺎﻌﻟا طﺎﺒﻨﺘﺳﻻا :ﺚﺤﺒﻟا ﺮﺻﺎﻨﻋ ﻲﻓ ﻪﺑﺎﺸﺘﻟا :ج نﺎﻋﻮﻧ ﻮﻫو لوﻷا ﺎﻬﻴﻓ ةﺮﻜﻓ ﻞﻤﳛ ﱘﺪﻘﺘﻟا نﺎﻛ اذﺈﻓ ،ﺚﺤﺒﻠﻟ ﱘﺪﻘﺘﻟا ﻮﻫ ذ ﱃإ ﺎﻣ وأ ﺔﺻﺎﺧ ﺔﻴﳘأ ﺮﻛذ وأ ﺔﺒﺳﺎﻨﻣ وأ ﻂﺑر ﻼﺜﻤﻓ .وﺰﻌﻟﺎﺑ ﻚﻟذ نﺎﻴﺑ ﺐﺠﻴﻓ ﲑﻐﻟا ﻦﻣ ﺔﺴﺒﺘﻘﻣ ﺖﻧﺎﻛو ،ﻚﻟ "ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷا" ﺚﺤﺒﻟا ناﻮﻨﻋ ﻂﺑر :ﻲﻫو ،ﺔﺒﺳﺎﻨﳌﺎﺑ ﻖﻠﻌﺘﺗ ةﺮﻜﻓ ﻪﻧوؤﺮﻘﺗ يﺬﻟا ﺚﺤﺒﻟا اﺬﻫ ﺔﻣﺪﻘﻣ ﰲ نﺎﻛ ناﻮﻨﻌﻟا اﺬﺑﻬ ﻖﺑﺎﺳ ﺚﲝ يأ ﰲ ﺐﺘﻜُﻳ ﱂ ﺎﳑ اﺬﻬﻓ ،نﺎﺴﻧﻺﻟ ﱃﺎﻌﺗ ﷲا ﺎﻬﻠّﲪ ﱵﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷﺎﺑ ﻢﻠﻋأ ﺎﻣ ﻰﻠﻋ ﻮﻟو ، ُﻛ .ﺔﻣﺎﻋ ﺔﻴﻫﺪﺑ تﺎﻣﻮﻠﻌﻣ ﺖﺴﻴﻟو ،ﻪﺒﺣﺎﺼﺑ صﺎﺧ ﻂﺑر ﻪﻧﻷ ﻪﻟ ةرﺎﺷﻹا ّﻲﻠﻋ ﺐﺟو ﺐﺘ ﻲﻧﺎﺜﻟاو ﰲ ﻪﺑﺎﺸﺘﻟا : ةرﺎﺷﻹا ﺖﺒﺟو ﻩﲑﻏ ﻒﻴﻨﺼﺗ ﺬﺧأ ﻦﻤﻓ ،ﺔﻴﺋﺰﳉا تﺎﻧاﻮﻨﻌﻟا لﻼﺧ ﻦﻣ ﻰﻠﺠﺘﻳ يﺬﻟا ،ﺚﺤﺒﻟا ﺮﺻﺎﻨﻋ ﻒﻴﻨﺼﺗ .ﻒﻴﻨﺼﺘﻟا ﺐﺣﺎﺻ ﱃإ 3 :ﺔﻴﻠﺻﻷا ردﺎﺼﻤﻟا ﻰﻟإ عﻮﺟﺮﻟا ﰲ ةﺪﻤﻌﻟﺎﻓ .ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷﺎﺑ ﺔﻘﻠﻌﺘﳌا بادﻵا ﻦﻣ اﺬﻫ ّﺪﻌﻧ نأ ﻦﻜﳝو ٌرﺪﺼﻣ ﻞَﻘﻧ اذﺈﻓ .ﺎًﺒﻟﺎﻏ ﻒﻴﻨﺼﺘﻟا مﺪﻘﺑ ﺔﻴﻋﺮﻔﻟا ﺔﻳاوﺮﻟا ﻦﻋ ﺰﻴﻤﺘﺗ ﱵﻟا ،ﺔﻴﻠﺻﻷا ﺔﻳاوﺮﻟا ﻰﻠﻋ ﺎًﻤﺋاد نﻮﻜﺗ ﺞﻳﺮﺨﺘﻟا ﻲﻠﺻأ ٌرﺪﺼﻣ مﺪﻗﻷا رﺪﺼﳌﺎﻓ اًدﻮﺟﻮﻣ مﺪﻗﻷا رﺪﺼﳌا نﺎﻛو ،ﻪﻨﻣ مﺪﻗأ رﺪﺼﻣ ﻦﻋ ردﺎﺼﳌا ﻦﻣ ،ﻲﻋﺮﻓ ﺮﺧﻵاو ﺪﲪأ مﺎﻣﻹا ىور اذﺈﻓ .ﺎًّﻴﻠﺻأ اًرﺪﺼﻣ ﻪﻨﻋ ﻞﻘﻧ يﺬﻟا رﺪﺼﳌا نﻮﻜﻴﻓ اًدﻮﺟﻮﻣ مﺪﻗﻷا رﺪﺼﳌا ﻦﻜﻳ ﱂ اذإ ﺎﻣأو قازﺮﻟا ﺪﺒﻋ ﻒﻨﺼﻣ ﻰﻠﻋ ﻪﳚﺮﲣ ﰲ ةﺪﻤﻌﻟﺎﻓ قازﺮﻟا ﺪﺒﻋ ﻒﻨﺼﻣ ﰲ ﺚﻳﺪﳊا نﺎﻛو ،قازﺮﻟا ﺪﺒﻋ ﻦﻋ ﺎًﺜﻳﺪﺣ ًﻼﺜﻣ ﺪﺼﻣ ﺪﻨﺴﳌا نﻮﻜﻳو ،ﺎًّﻴﻠﺻأ اًرﺪﺼﻣ ﻮﻫ نﻮﻜﻳ يﺬﻟا ﺔﺨﺴﻧ ﰲ ﺚﻳﺪﳊا ﻦﻜﻳ ﱂ اذإ ﺎﻣأو ،ﻞﺻﻷا دﻮﺟﻮﻟ ﺎًّﻴﻋﺮﻓ اًر
وﺰﻋ زﻮﳚ ﻻ مﺎﻋ ﻞﻜﺸﺑو .ﻞﺻﻷا دﻮﺟو مﺪﻌﻟ ﺎًّﻴﻠﺻأ اًرﺪﺼﻣ ﺪﲪأ مﺎﻣﻹا ﺪﻨﺴﻣ نﻮﻜﻴﻓ ﺎﻨﻳﺪﻳأ ﲔﺑ ﱵﻟا ﻒﱠﻨﺼﳌا .ﺺﻨﻟا ﻪﻴﻓ درو يﺬﻟا مﺪﻗﻷا رﺪﺼﳌا دﻮﺟو ﻊﻣ ثﺪﺣأ رﺪﺼﻣ ﱃإ ﺺﻨﻟا 4 :ﻞﻘﻨﻟا ﻲﻓ قﺪﺼﻟا ةﺎﻋاﺮﻣ لﻼﺧ ﻦﻣ ﻚﻟذو :ﰐﺄﻳ ﺎﻣ ،ﺶﻣﺎﳍا ﰲ ةﺮﺷﺎﺒﻣ رﺪﺼﳌا ﺮﻛﺬﺑ ﰲﺮﳊا ﻞﻘﻨﻟا ﱃإ ةرﺎﺷﻹاو .ﺎًّﻴﻓﺮﺣ ﻞﻘﻨﻟا لﺎﺣ ﰲ ظﺎﻔﻟﻷﺎﺑ فﺮﺼﺘﻟا مﺪﻋ .ﺲﺒﺘﻠﻳ ﻼﻴﻛ ،ﱳﳌا ﰲ ﺺﻴﺼﻨﺗ ﱵﻣﻼﻋ ﲔﺑ لﻮﻘﻟا ﺮﺼﺣ ﻦﺴﺤﺘﺴﻳو - جَرﺪﳌا مﻼﻜﻟا نﺎﻴﺑ نود ،ﻩﺮﺧآ وأ ﻞﻘﻨﻟا ﻂﺳو ،ﻪﻨﻋ لﻮﻘﻨﳌا مﻼﻛ ﻊﻣ ﻞﻗﺎﻨﻟا مﻼﻛ جاردإ ﻲﺷﺎﲢ .ﻪﻠﺼﻓو ﲎﻌﳌﺎﺑ ﻞﻘﻨﻟا ﱃإ ةرﺎﺷﻹاو ،ﲎﻌﳌﺎﺑ ﻞﻘﻨﻟا لﺎﺣ ﰲ (اًﺪﺼﻗ وأ ﻼﻬﺟ) ﻪﻨﻋ لﻮﻘﻨﳌا داﺮﻣ ﻦﻋ ﲎﻌﳌا ﺔﻟﺎﺣإ مﺪﻋ .ﱳﳌا ﰲ ﺺﻴﺼﻨﺗ ﱵﻣﻼﻋ ﲔﺑ لﻮﻘﻟا ﺮﺼﺣ مﺪﻋو ،ﺶﻣﺎﳍا ﰲ "اﺬﻛ ﺮﻈﻧا" :ﻚﻟﻮﻘﺑ ﻻو ،ﻪﻨﻋ ﻞﻘُﻧ يﺬﻟا ﱂﺎﻌﻟا ىﺪﻟ ﺪﻤﺘﻌﳌا لﻮﻘﻟا ﻮﻫ لﻮﻘﻨﳌا لﻮﻘﻟا نأ ﻖﻘﺤﺘﻟا ﰲ ﻪﻔﻟﺎﳜ ﻩﺪﻌﺑ ﻪﻟ لﻮﻗ ﺪﺟﻮﻳ .تﺎﻘﺜﻟا ﻪﺗﺬﻣﻼﺗ ﻪﻨﻋ ﻪﻠﻘﻧ وأ ،ﺮﺧآ بﺎﺘﻛ ﺐﻫﺬﻣ ﺐﺘﻛ ﻦﻣ ﺐﻫﺬﳌا ءارآ ﻞﻘﻧ مﺪﻋو ،ﻪﺑ ﱴﻔﳌا وأ ﺪﻤﺘﻌﳌا ﻮﻫ ﺎﻣ ﺐﻫﺬﻣ ﻦﻋ لﻮﻘﻨﳌا لﻮﻘﻟا نأ ﻖﻘﺤﺘﻟا .نرﺎﻘﳌا ﻪﻘﻔﻟا ﺔﻘﻳﺮﻃ ﻰﻠﻋ ﺔﻔﻨﺼﳌا ﺐﺘﻜﻟا ﻦﻣ وأ ،ﺮﺧآ ﻧ نإ ٍلﻮﻘﺑ قﻮﺒﺴﳌا" :ﷲا ﻪﲪر قورز ﺦﻴﺸﻟا لﻮﻘﻳ اﺬﻛو .ﺎﺴﱢﻟﺪﻣ نﺎﻛ ﻻإو ،ﻪﺒﺣﺎﺼﻟ وﺰﻌﻟا ّﲔﻌﺗ ﻆﻔﻠﻟﺎﺑ ﻞﻘ ﻪﻴﻓ فﺮﺼﺗ ﻪﻟ ﻊﻗو نﺈﻓ ..ﻞﺋﺎﻘﻟا ﻆﻔﻠﻟ يذﺎﶈا ﲎﻌﳌﺎﺑ -مﻼﻜﻟﺎﺑ لﻼﺧإ ﲑﻏ ﻦﻣ ﻪﻌﻣ ﻪﺟﻮﻟا ﺰﻴﻴﲤ ﻦﻜﳝ مﺰﻟ ﲟر ﻪﻧﻷ ،ﻪﻤﻬﻓ ﻞﻘﻧ ﺎﳕﺈﻓ ﲎﻌﳌﺎﺑ ﻞﻘﻧ ﻦﻣ :ﻞﻴﻗ ذإ ،ﻪﻴﻟإ ﻞﻘﻧ ﺎﻣو ﻪﻴﻠﻋ ﺪﻳز ﺎﻣ ﻊﻣ ﻪﻴﻓ ﺮﻈﻨﻴﻟو ..ﻪﻬﺟﻮﺑ ﱟﻞﻛ نﺎﻴﺑ ﺎ ﻞﻴﻤﻜﺘﻟا ﻦﻣ مﺰﻠﻳ ﻻو .ّﱪﻟﺎﺑ ﺢﻤﻘﻟا ﰲ ﻮﻟو ﲎﻌﳌﺎﺑ يواﺮﻟا ﻪﺑ ﺮﻌﺸﻳ ﻻ ﺎﻣ ﱐﺎﻌﳌا ةدﺎﻳز ﻦﻣ ﻆﻔﻠﻟا ﰲ نﺎﻛ ".ﻖﳊا رﺎﻬﻇﺈﺑ ّﻞﳐ ﻚﻟذ ماﺰﻟإ نﺈﻓ ،ﱐﺎﺜﻟا ىﻮﻋد ﻻو ،لوﻷا ﺔﻤﻴﻀﻫ ﺔﻳﻮﻘﺘﻟاو ﺢﻴﺟﱰﻟاو 27 ﺎﻧﺪﺟو ﺪﻗو ،ﺲﻴﻟﺪﺘﻟاو ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻴﳋا ﻦﻣ ّﺪﻌﻳ ﺎﺗﻬﺎﻋاﺮﻣ ﺐﺟاﻮﻟا رﻮﻣﻷا ﻦﻣ ﻖﺒﺳ ﺎﲟ لﻼﺧﻹا ﺪّﻤﻌﺗ نﺈﻓ اﺬﻜﻫو ﱃإ ةءﺎﺳﻹا ﺪﺼﻘﺑ ﲎﻌﻤﻠﻟ ﺎﺴﻴﻜﻨﺗ وأ داﺮﳌا ﻩﺎﻨﻌﻣ ﻦﻋ ﻼﻳﻮﲢ وأ ﺎﺼﻘﻧ وأ ﺺﻨﻟا ﰲ ةدﺎﻳز ﻚﻟذ ﻞﻌﻔﻳ ﻦﳑ اﲑﺜﻛ وأ ،ﺮﻔﻜﻟﺎﺑ ﺎﲟرو ﺔﻋﺪﺒﻟﺎﺑ ﻪﻤﺻو ﱃإ ﻻﻮﺻو ﺐﻫﺬﻣ وأ ﱂﺎﻋ ﻦﻳﺬﻟا عﺎﺒﺗﻷا ﻦﻣ ﺔﻣﺎﻌﻟﺎﺑ ﺮﻳﺮﻐﺘﻟا ﺪﺼﻘﺑ ﻚﻟذ نﻮﻜﻳ 27 فﻮﺼﺘﻟا ﺪﻋاﻮﻗ 123 .
ةءﺎﺳﻹا لﻼﺧ ﻦﻣ ،ةﺮﺷﺎﺒﻣ ﲑﻏ ﺔﻘﻳﺮﻄﺑ ةﺪﺳﺎﻓ ﺐﻫاﺬﳌ ﻚﻟﺬﺑ نﻮﺟﱢوﲑﻓ ،ﺮﱡﺼﺒﺗ نود ﻢﻬﻴﻟإ فﺬﻘﻳ ﺎﻣ نﻮﻔﻘﻠﺘﻳ .لﺎﻌﻓﻷا ﻩﺬﻫ ﻞﺜﳌ ﻊﻓاﺪﻟا ﻮﻫ ﺪﺴﳊا نﺎﻛ ﺎﲟر تﻻﺎﳊا ﺾﻌﺑ ﰲو .مﻮﺼﺨﻠﻟ 5 :ﻢﻠﻌﻟﺎﺑ ﺐَﻃﺎﺨﻤﻟا لﺎﺣ ةﺎﻋاﺮﻣ ًﻼّﻫﺆﻣ نﻮﻜﻳ نﺄﺑ ﻪﻴﻟإ ﻰﻘﻠُﻳ ﺎﻣ ﻢﻬﻔﻟ :ﻪﻨﻋ ﷲا ﻲﺿر ﻲﻠﻋ ﻦﻋ درو ﺪﻘﻓ ، " ُﻪُﻟﻮُﺳَرَو ﷲا َبﱠﺬَﻜُﻳ ْنَأ َنﻮﱡﺒُِﲢَأ َنﻮُﻓِﺮْﻌَـﻳ ﺎَِﲟ ،َسﺎﱠﻨﻟا اﻮُﺛﱢﺪَﺣ " :ﱃﺎﻌﺗ ﻪﻟﻮﻗ ﻪﻴﻟإ ﲑﺸﻳ ﺎﻣ اﺬﻫو . ) ْنَأ ْﻢُﻛُﺮُﻣْﺄَﻳ ﷲا ﱠنِإ ﺎﻬﻠﻫأ ﻰﻟإ ِتﺎَﻧﺎَﻣَﻷا اوﱡدَﺆُـﺗ ( :ءﺎﺴﻨﻟا] 58 ﻮﻗ ﻚﻟذ ﻦﻣو .[ نأ ﻢﻬﳌا لﻮﻘﺗ ﺎﻣ ﻢﻬﳌا ﺲﻴﻟ" :ﻲﻣوﺮﻟا ﺎﻧﻻﻮﻣ ل ."ﻚﺒَﻃﺎﳐ ﻚﻤﻬﻔﻳ 6 :ﺔﻏﺎﻴﺼﻟا ﻦﺴﺣ ُﻳ ذإ ﺔﻧﺎﻣﻷا ﻦﻣ رﺎﻜﻓﻷا ﻞﻘﻧ ﰲ مﺎﻬﻳﻹا مﺪﻋو ،ﺔﺒﺳﺎﻨﳌا تارﺎﺒﻌﻟاو ظﺎﻔﻟﻷا يﺮﲢ ّﺪﻌ ﻴﻘﺣ ﰲ ﲎﻌﳌا ةﺎﻋاﺮﻤﻛ مزﻻ ﲎﻌﳌا ﻞﻴﺻﻮﺘﻟ ﻆﻔﻠﻟا ةﺎﻋاﺮﻣ" :ﷲا ﻪﲪر قورز ﺦﻴﺸﻟا لﻮﻘﻳ .ﺔﺒﺟاﻮﻟا ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻘ رﻮﺼﻘﻟ ٌﻖﻘ ُﳏ ﻖّﺴُﻓو عّﺪُﺑو ﺮﱢﻔُﻛ ﺎﲟرو ..ﺎﻬﻨﻋ ﺔﻧﺎﺑﻹا ﰲ نﺎﺴﻠﻟا ﻂﺒﺿ ﰒ ،ﺲﻔﻨﻟا ﰲ ﱐﺎﻌﳌا ﻂﺒﺿ مﺰﻠﻓ ،ﻆﻔﻠﻟا ﻢﻬﻴﻠﻋ رﺎﻜﻧﻹا ﺮﺜﻛ ﱴﺣ ﺔﻴﻓﻮﺼﻠﻟ ﻦﻔﻟا اﺬﻫ ﻊﻗو ﺎﻣ ﺮﺜﻛأو .ﻪﺒﺸﻟا ﻦﻋ ﻢﻴﻠﺳ ﻪﺟﻮﺑ ﻩﺪﺼﻘﻣ ﻞﻴﺻﻮﺗ ﻦﻋ ﻪﺗرﺎﺒﻋ "ﺎﺗاﻮﻣأو ءﺎﻴﺣأ 28 . 7 -ﻷا ﻦﻣ "ﻢﻠﻋأ ﻻ" لﻮﻗ ﻰﻟإ ءﺎﺠﺘﻟﻻا :ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣ ﺐﻟﺎﻃ ﻰﻠﻋ ﻞﻬﺴﻳ نأ ءادﻷا ﺪﻨﻋ ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷا ﻦﻣو .لﻮﻘﻳ ﺎﻤﻴﻓ مأ ﺐﺘﻜﻳ ﺎﻤﻴﻓ ﻚﻟذ نﺎﻛأ ءاﻮﺳ ،ﺔﻟﺄﺴﳌﺎﺑ ﻪﺘﻓﺮﻌﻣ مﺪﻋ لﺎﺣ ﰲ ،"ﻢﻠﻋأ ﻻ" :لﻮﻗ ﻢﻠﻌﻟا ﷲا ﺪﺒﻋ ﻦﻋ يرﺎﺨﺒﻟا ﰲ درو ﺪﻘﻓ دﻮﻌﺴﻣ ﻦﺑ ،ﻪﺑ ﻞُﻘﻴﻠﻓ ﺎًﺌﻴﺷ ﻢِﻠَﻋ ﻦﻣ ،سﺎﻨﻟا ﺎﻬﻳأ ﺎﻳ" :لﺎﻗ ، ﻢﻠﻌﻳ ﱂ ﻦﻣَو :ﻢﻠﻌَﻳ ﻻ ﺎﳌ َلﻮﻘﻳ نأ ﻢﻠِﻌﻟا ﻦِﻣ ﱠنﺈﻓ ،ﻢَﻠﻋأ ﷲا :ﻞُﻘﻴﻠﻓ ا لﺎﻗ ،ﻢَﻠﻋأ ﷲا :ﻢﻠﺳو ﻪﻴﻠﻋ ﷲا ﻰﻠﺻ ﻪﻴﺒﻨﻟ ﱠﻞﺟو ﱠﺰﻋ ﷲ ) َﻦﻴِﻔﱢﻠَﻜَﺘُﻤْﻟا َﻦِﻣ ﺎَﻧَأ ﺎَﻣَو ٍﺮْﺟَأ ْﻦِﻣ ِﻪْﻴَﻠَﻋ ْﻢُﻜُﻟَﺄْﺳَأ ﺎَﻣ ْﻞُﻗ ( ] :ص 86 [" 29 ىور ﺪﻗو . يداﺪﻐﺒﻟا ﺐﻴﻄﳋا ﰲ ﻦﻋ ﻪﳜرﺎﺗ ﺮﻤﻋ ﻦﺑا يردأ ﻻو ،ﺔﻴﺿﺎﻣ ﺔﱠﻨُﺳو ،ﻖﻃﺎﻧ بﺎﺘﻛ :ﺔﺛﻼﺛ ﻢﻠﻌﻟا" :لﺎﻗ ﻪﻧأ ﺎﻤﻬﻨﻋ ﷲا ﻲﺿر " 30 . ﻦﺑ دﺎّﲪ لﺎﻗو ﻻ :لﺎﻘﻓ .ﻚﻳأﺮﺑ ﻪﻴﻓ ﻞﻘﻓ :ﻪﻟ ﻞﻴﻘﻓ .ءﻲﺷ ﻪﻴﻓ ﲏﻐﻠﺒﻳ ﱂ :لﺎﻘﻓ ءﻲﺷ ﻦﻋ بﻮﻳأ ﻞِﺌُﺳ" :ﺪﻳز ﻲﻳأر ﻪﻐﻠﺒﻳ " 31 ﻮﻫو ﻢﱠﻠﻜﺘﻴﻓ ِءﻲﺸﻟا ﻦﻋ ﻢﻫُﺪﺣأ لﺄﺴُﻳ ﺎًﻣاﻮﻗأ ُﺖﻛردأ" :ﷲا ﻪﲪر ﺐﺋﺎﺴﻟا ﻦﺑ ءﺎﻄﻋ لﺎﻗو . 28 رﺪﺼﳌا ﻖﺑﺎﺴﻟا 124 . 29 :ﱃﺎﻌﺗ ﻪﻟﻮﻗ بﺎﺑ) نآﺮﻘﻟا ﲑﺴﻔﺗ ﰲ يرﺎﺨﺒﻟا ) ﲔﻔّﻠﻜﺘﳌا ﻦﻣ ﺎﻧأ ﺎﻣو ( ﻢﻗر ( 4809 ، 6 / 124 . 30 ،يداﺪﻐﺒﻟا ﺐﻴﻄﳋا ﻲﻠﻋ ﻦﺑ ﺪﲪﻷ ﻪﻟﻮﻳذو داﺪﻐﺑ ﺦﻳرﺎﺗ 4 / 243 . 31 ،يﻮﺴﻔﻟا ﻲﺳرﺎﻔﻟا ناﻮﺟ ﻦﺑ نﺎﻴﻔﺳ ﻦﺑ بﻮﻘﻌﻴﻟ ﺦﻳرﺎﺘﻟاو ﺔﻓﺮﻌﳌا 2 / 234 .
ﺪﻋﺮﻳ " 32 ،"يردأ ﻻ" :لﺎﻘﻓ ﺔﻟﺄﺴﻣ ﻦﻋ ﻚﻟﺎﻣ ﻞِﺌُﺳو . :ﻞﻴﻘﻓ ،ٌﺔﻠﻬﺳ ﺔﻔﻴﻔﺧ ﺔﻟﺄﺴﻣ ﻲﻫ ﺲﻴﻟ" :لﺎﻗو َﺐﻀﻐﻓ "ٌﻒﻴﻔﺧ ٌءﻲﺷ ِﻢﻠﻌﻟا ﰲ 33 . 8 :تﺎﻃﻮﻄﺨﻤﻟا ﻖﻴﻘﺤﺗ ﻲﻓ ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷا ﺔﻴﺻﻮﺼﺧ يﺬﻟا طﻮﻄﺨﳌا ّﺺﻨﻟا نأ ﻻوأ ﻢﻠﻌﻳ نأ ﻖﱢﻘﶈا ﻰﻠﻋ صﻮﺼﻨﻟاو طﻮﻄﺨﳌا ﺺﻧ ﻞﻘﻨﺑ مﺰﺘﻠﻳ نأ ﻪﻴﻠﻋ ﰒ .ﺔﻘﺋﻻ ﲑﻏ ةرﻮﺼﺑ ﺎﻬﺟﺮﳜ نأ ﻖﻴﻠﻳ ﻻ ،ﻩﺪﻨﻋ ﺔﻧﺎﻣأ ﻪﻳﺪﻳ ﲔﺑ تﺎﻘﻴﻠﻌﺘﻟا ﰲ ىﺮﺧﻷا ﻦﻣ بﺎﺘﻜﻠﻟ ٍﺔﻳوار ﺔﻟﺰﻨﲟ ﻖﻘﶈﺎﻓ .ﻞﻳﺪﺒﺗ وأ ﻒﻳﺮﲢ وأ نﺎﺼﻘﻧ وأ ةدﺎﻳز نود ﺔﺳارﺪﻟاو ﺚﺒﻌﻟاو ،ﺔﻴﺒﻫﺬﳌاو ﺔﻴﺼﺨﺸﻟا ءاﻮﻫﻷا ﻦﻋ ﻖﻘﶈا ﺪﻌﺘﺒﻳ نأ ﺎﻀﻳأ ﺔﻧﺎﻣﻷا ﻦﻣو .ﻚﻟذ ﰲ ﷲا ﻖﺘﻴﻠﻓ ،ةدﺎﺟﻮﻟا ﻖﻳﺮﻃ ﻞﻜﺷ يأ ﻰﻠﻋ طﻮﻄﺨﳌا جاﺮﺧﺈﺑ ،ﺔﻳدﺎﳌا ﺐﺳﺎﻜﳌا ﻖﻴﻘﲢو ،رﺎﺜﻜﺘﺳﻻا ﰲ ﺔﺒﻏر ةرﻮﺻو دﻮﻬﺟ ﻰﻠﻋ ﻮﻄﺴﻟﺎﺑ وأ ﻦﻳﺮﺧﻵا 34 . :ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷا ﻦﻣ ﺔﻗﺮﺸﻣ جذﺎﻤﻧ :ﺎًﺜﻟﺎﺛ ﺔﻴﻟﺎﻌﻟا ﺔّﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷا ﻦﻋ ةّﱪﻌﳌا ﺔﻔﻴﻄﻠﻟا رﺎﺒﺧﻷا ﺾﻌﺑ ﺎﻨﻫ درﻮﻧ ﻲﻣﻼﺳﻹا ﻲﻤﻠﻌﻟا ﺎﻨﺛاﺮﺗ ﰲ ﺎﻨﻴﻟإ ﺖﻠﻘُﻧ 35 : 1 - ﷲا ﻲﺿر ﻲﻌﻓﺎﺸﻟا ﺎﻨﻣﺎﻣإ ﲔﻨَﲤﺆﳌا سأر ﺔﻧﺎﻣﻷا ىدأ ﺪﻗو" :ﷲا ﻪﲪر ﻲﻃﻮﻴﺴﻟا لﺎﻗ "ﻩﺪﻨﺴﻣ" ﰲ ىوﺮﻓ ،ﻪﻨﻋ ﻪﻨﻴﺑ لﺎﺟر ﺔﺛﻼﺛ ﺔﻃﺎﺳﻮﺑ ،ﻚﻟﺎﻣ ﻦﻋ ﺦﻴﺷ ﻦﻋ ﺦﻴﺷ ﻦﻋ ﺦﻴﺷ ﻦﻋ ،ﻪﻨﻣ ﻪﻌﻤﺴﻳ ﱂ "ﻚﻟﺎﻣ" ﺚﻳﺪﺣ ﻦﻣ ﺎﺜﻳﺪﺣ ﻪﻨﻜﻟ ؟ﻪﻌﻓاﺪﻳ وأ ﻪﻋزﺎﻨﻳ نﺎﻛ ﻦﻣ ﺔﻄﺳاو ﻼﺑ ﻪﻨﻋ ﻩاور ﻮﻠﻓ ،ﻪﺜﻳﺪﺣ ّﻞﺟ ﺬﺧأ ﻪﻨﻋو ،ﻪﺨﻴﺷ ﻚﻟﺎﻣو اﺬﻫ ،ﻪﻨﻴﺑو و ﺔﻧﺎﻣﻷا ءادأ ﻦﻣ ﻪﻣﺎﻘﲟ ﻖﺋﻼﻟا ﻞﻌﻓ ﻪﻨﻋ ﷲا ﻲﺿر ﻖّﺒﻃو ،ﻪﻤﻠﻌﺑ ﷲا ﻊﻔﻧ اﺬﻬﻠﻓ ،ﺔﻧﺎﻴﳋاو ﺔﻗﺮﺴﻟا ﻦﻋ زّﺮﺤﺘﻟا "ﺎًﺑﺮﻏو ﺎًﻗﺮﺷ ضرﻷا 36 . 2 اﺬﻫ ﺎﻣ ﷲاو :لﺎﻗ .ﻚﺗارﺎﻴﺘﺧا ﻦﻣ ﺎﻨﺗدز ﻮﻠﻓ ،رﺎﻌﺷﻸﻟ كرﺎﻴﺘﺧا ﻦﺴﺣأ ﺎﻣ" : ّﱯﻀﻠﻟ رﺎﻜﺑ ﻦﺑ سﺎﺒﻌﻟا لﺎﻗ رﺎﺒﺧﻷﺎﺑ ﻪﻴﻟإ دﻮﻋأو فﻮﻃأ ﺖﻨﻜﻓ ،يﺪﻨﻋ ﱰﺘﺳا ﷲا ﺪﺒﻋ ﻦﺑ ﻢﻴﻫاﺮﺑإ ﻦﻜﻟو ،ﱄ رﺎﻴﺘﺧﻻا ﰒ ،ﲏﺛّﺪﳛو ﺲﻧﺄﻴﻓ ﻦﻳﺮﻄﻤﻗ ﻩﺪﻨﻋ ﺖﻛﱰﻓ ،ﺎﻬﻴﻓ ﺮﻈﻨﻟا ﱃإ ﺢﻳﱰﺳﻷ يﺪﻨﻋ ﻚﺒﺘﻛ ﻞﻌﺟا :ﱄ لﺎﻘﻓ ﺎﻣﺎﻳأ ﱵﻌﻴﺿ ﱃإ جوﺮﺧ ﱄ ضﺮﻋ 32 ص ،يوﻮﻨﻟا فﺮﺷ ﻦﺑ ﲕﳛ ﻦﻳﺪﻟا ﻲﶈ ﱵﻔﺘﺴﳌاو ﱵﻔﳌاو ىﻮﺘﻔﻟا بادآ ﺔﻣﺪﻘﻣ 15 . 33 ،حﻼﺼﻟا ﻦﺑﺎﺑ فوﺮﻌﳌا ﻦﲪﺮﻟا ﺪﺒﻋ ﻦﺑ نﺎﻤﺜﻌﻟ ﱵﻔﺘﺴﳌاو ﱵﻔﳌا بدأ 80 . 34 ،نﻼﻴﺴﻋ ﷲا ﺪﺒﻌﻟ ،ﻞﺜﻣﻷا ﺞﻬﻨﻟاو ﻊﻗاﻮﻟا ﲔﺑ تﺎﻃﻮﻄﺨﳌا ﻖﻴﻘﲢ ﻊﺳﻮﺘﻠﻟ ﺮﻈﻧا 42 . 35 ﺪﻳﺰﳌا ﻰﻠﻋ فﻮﻗﻮﻠﻟ ﺮﻈﻧا ﺘﻜﻟ ﻪﻘﻴﻘﺤﺘﻟ ﺲﻴﻧﻷا ﻢﻴﻜﳊا ﺪﺒﻋ رﻮﺘﻛﺪﻟا ﺎﻬﺒﺘﻛ ﱵﻟا ﺔﻠﻴﻤﳉا ﺔﻣﺪﻘﳌا ﻲﻃﻮﻴﺴﻠﻟ قرﺎﺴﻟا ﻊﻄﻗ ﰲ قرﺎﺒﻟا بﺎ . 36 ﻲﻃﻮﻴﺴﻠﻟ قرﺎﺴﻟا ﻊﻄﻗ ﰲ قرﺎﺒﻟا 48 .
ﻪﺘﻌﻤﺠﻓ ،ﺮﻌﺸﻠﻟ سﺎﻨﻟا ﻆﻔﺣأ نﺎﻛو ،رﺎﻌﺷﻷا ﻩﺬﻫ ﻰﻠﻋ ﻢّﻠﻋ ﺪﻗ ﻪﺗﺪﺟو تﺪﻋ ﺎﻤﻠﻓ ،رﺎﺒﺧأو رﺎﻌﺷأ ﺎﻤﻬﻴﻓ "ﻞّﻀﻔﳌا رﺎﻴﺘﺧا :سﺎﻨﻟا لﺎﻘﻓ ،ﻪﺘﺟﺮﺧأو 37 . 3 -ﺐﺟر ﻦﺑا لﺎﻗ :لﺎﻗ ﺎﺌﻴﺷ دﺎﻔﺘﺳا اذإ ﺮﻳزﻮﻟا نﺎﻛو" :يزﻮﳉا ﻦﺑا لﺎﻗ :يروﺪﻟا ةﲑﺒﻫ ﻦﺑا ﺮﻳزﻮﻟا ﺔﲨﺮﺗ ﰲ ﺣ ،نﻼﻓ ﻪﻴﻧدﺎﻓأ " :ﻮﻫو ،ٌﺚﻳﺪﺣ ﺎﻣﻮﻳ ﻪﻟ ضﺮﻋ ﻪﻧإ ﱴ ﻩﻼﺼﻓ ﻞﻴﻠﻟا ﻦﻣ بﺰﺣ ﻪﺗﺎﻓ ﻦﻣ ﻪﻧﺄﻛ نﺎﻛ لاوﺰﻟا ﻞﺒﻗ ﻞﻴﻠﻟﺎﺑ ﻰّﻠﺻ " أ .ﻪﻘﻔﻟاو ﺔﻐﻠﻟا ﰲ ﺮﻫﺎﻇ اﺬﻫ :ﻪﻟ ﺖﻠﻘﻓ ؟اﺬﻫ ﲎﻌﻣ ﺎﻣ يردأ ﺎﻣ :لﺎﻘﻓ ، بﺮﻌﻟا نﺈﻓ :ﺔﻐﻠﻟا ﺎﻣ ﻞﻌﺟ ﺪﻘﻓ ،لاوﺰﻟا ﻞﺒﻗ ﺔّﻴﻨﺑ مﻮﺼﻟا ﺢﺤﺼﻳ ﺔﻔﻴﻨﺣ ﺎﺑأ نﺈﻓ :ﻪﻘﻔﻟا ﺎﻣأو .لاوﺰﻟا ﺖﻗو ﱃإ ﺔﻠﻴﻠﻟا ﺖﻨﻛ ﻒﻴﻛ :لﻮﻘﺗ اﺬﻫ ﲎﻌﻣ يردأ ﺖﻨﻛ ﺎﻣ :ﲑﺜﻜﻟا ﻊﻤﳉا ﲔﺑ لﻮﻘﻳ نﺎﻛو ،لﻮﻘﻟا اﺬﻫ ﻪﺒﺠﻋﺄﻓ .ﻞﻴﻠﻟا ﻢﻜﺣ ﰲ ﺖﻗﻮﻟا ﻚﻟذ ﻣ ﻲﻴﺤﺘﺳأ ﺖﻨﻜﻓ ،يزﻮﳉا ﻦﺑا ﻪﻴﻨﻓﱠﺮﻋ ﱴﺣ ﺚﻳﺪﳊا "ﺔﻋﺎﻤﳉا ﻦ 38 . 4 :ﱃﺎﻌﺗ ﷲا لﺎﻗ :ﻲﻌﻓﺎﺸﻟا لﺎﻗ :ةرﺎﻬﻄﻟا بﺎﺘﻛ" :ﻩﺮﺼﺘﳐ لوأ ﰲ ﱐﺰﳌا لﺎﻗ ) ًءﺎَﻣ ِءﺎَﻤﱠﺴﻟا َﻦِﻣ ﺎَﻨْﻟَﺰْـﻧَأَو اًرﻮُﻬَﻃ ( ] :نﺎﻗﺮﻔﻟا 48 [ ﺢِﺘﺘﻔﳌا نأ سﺎﻨﻟا ﻢﻠﻌﻴﻟ ،"ﱃﺎﻌﺗ ﷲا لﺎﻗ :ﻲﻌﻓﺎﺸﻟا لﺎﻗ" :لﺎﻗ ﺎﳕإ :بﺎﺤﺻﻷا لﺎﻗ . "ﻮﻫ ﻻ ،ﻲﻌﻓﺎﺸﻟا ﻮﻫ ﺔﻳﻵا ﻩﺬﺑﻬ 39 . 5 دﺮﺳو .مﺎﺴﻗأ ﺔﺴﲬ ﱃإ ﻢﺴﻘﻨﺗ ﺔﻋﺪﺒﻟا نأ مﻼﺴﻟا ﺪﺒﻋ ﻦﺑا ﻦﻳﺪﻟا ﺰﻋ ﺦﻴﺸﻟا ﻦﻋ ﷲا ﻪﲪر يوﻮﻨﻟا ﻞﻘﻧ ﻪﻴﻟإ وﺰﻋ ﲑﻏ ﻦﻣ ﻚﻟذ ﺮﻛﺬﻳ ﱂو .ﺪﻋاﻮﻘﻟا ﰲ ﻪﺗرﺎﺒﻋ – ﺐﻫﺬﳌا ﺪﻋاﻮﻗ ﻦﻣ اًذﻮﺧﺄﻣ نﺎﻛ نإو ءادأ ﻰﻠﻋ ﺎًﺻﺮﺣ ﺔﻧﺎﻣﻷا 40 . 6 -ﺬﻟا ﺮﺠﺣ ﻦﺑا ﻞﻀﻔﻟا ﻮﺑأ ﺮﺼﻌﻟا ﻆﻓﺎﺣو مﻼﺳﻹا ﺦﻴﺷ اﺬﻫو ﺚﻳﺪﳊا درﻮﻳ ﻪﻨﻣ ﻆﻔﺣأ ﻪﻧﺮﻗ ﰲ نﺎﻛ ﺎﻣ ي ﻻو ."نﻼﻓ ﺞﻳﺮﲣ ﱃإ ﱐﻼﻔﻟا ﻪﺑﺎﺘﻛ ﰲ ﻩاﺰﻋ ﻩﲑﻏ وأ ﻲﻗاﺮﻌﻟا ﺎﻨﺨﻴﺷ ﺖﻳأر" :لﻮﻘﻴﻓ ﻪﻴﻠﻋ ﻒﻘﻳ ﱂ ﻞﺻأ ﻦﻣ :ﻪﻟﻮﻘﺑ ﻪﺒﻘﻌﻳ ﰒ ﻚﻟذ ﺮﻛﺬﻳ ءﺎﻴﺷأ ﰲو .ﻪﻨﻣ ﻞﻘﻧ يﺬﻟا بﺎﺘﻜﻟا ﺮﻛذ ﲑﻏ ﻦﻣ "نﻼﻓ ﻪﺟﺮﺧأ" :لﻮﻘﻳ نأ ﺰﻴﺠﺘﺴﻳ ﺘﻜﻟا ﰲ ﻚﻟذ ﺪﻌﺑ ﻪﺘﻳأر ﰒ" "رﻮﻛﺬﳌا بﺎ 41 . 37 ،ﻲﻃﻮﻴﺴﻟا ﻦﻳﺪﻟا لﻼﺟ ﺮﻜﺑ ﰊأ ﻦﺑ ﻦﲪﺮﻟا ﺪﺒﻌﻟ ﺎﻬﻣﻮﻠﻋو ﺔﻐﻠﻟا ﰲ ﺮﻫﺰﳌا 2 / 273 . 38 ﲪﺮﻟا ﺪﺒﻋ :ت ،ﺐﺟر ﻦﺑﻻ ﺔﻠﺑﺎﻨﳊا تﺎﻘﺒﻃ ﻰﻠﻋ ﻞﻳﺬﻟا ،ﲔﻤﻴﺜﻌﻟا ﻦ 2 / 124 . 39 قرﺎﺒﻟا 50 ،ﱐﺰﳌا ﻞﻴﻋﺎﲰإ ﻦﺑ ﲕﳛ ﻦﺑ ﻞﻴﻋﺎﲰﻹ ،ﺮﺼﺘﺨﳌا ﺮﻈﻧاو ، 1 . 40 قرﺎﺒﻟا 54 ،يوﻮﻨﻟا فﺮﺷ ﻦﺑ ﲕﳛ ﻦﻳﺪﻟا ﻲﶈ ،تﺎﻐﻠﻟاو ءﺎﲰﻷا ﺐﻳﺬﺗﻬ ﺮﻈﻧاو ، 3 / 22 . 41 قرﺎﺒﻟا 54 .
7 ﺎﳌ :لﺎﻗ حﻮﻧ ﻦﺑ ﻢﻴﺣﺮﻟا ﺪﺒﻋ ﲏﺛﺪﺣ :ﺪﻌﺳ ﰊأ ﻦﺑا لﺎﻗ" :"ﲔﻳﻮﺤﻨﻟا تﺎﻘﺒﻃ" ﰲ يﺪﻴﺑﺰﻟا ﺮﻜﺑ ﻮﺑأ لﺎﻗ ﺎﺑأ ﺎﻳ ﺖﻨﺴﺣأ ﺪﻘﻟ :لﺎﻘﻓ ،يﺪﻬﳌا ﻦﺑ ﻢﻴﻫاﺮﺑإ ﻰﻠﻋ ﻪﺿﺮﻋ "نﻮﺤﻠﻟاو ﻢﻐﻨﻟا" ﰲ ﻪﺑﺎﺘﻛ ﻢﻴﻫاﺮﺑإ ﻦﺑ قﺎﺤﺳإ ﻊﻨﺻ ﻞﻴﻠﳋا ﻦﺴﺣأ ﻞﺑ :ﻢﻴﻫاﺮﺑإ لﺎﻘﻓ ،ﻦﺴﲢ ﺎﻣ اﲑﺜﻛو ﺪﻤﳏ ﺎﻣ :ﻢﻴﻫاﺮﺑإ لﺎﻘﻓ ،نﺎﺴﺣﻹا ﱃإ ﻞﻴﺒﺴﻟا ﻞﻌﺟ ﻪﻧﻷ ، :لﺎﻘﻓ ،ّﺐﳛ ﻦﳌ جﺎﺘﻫﺎﻓ ﺔﻣﺎﲪ ﻊﲰ ذإ ﻞﺒﻘﻣ ﻦﺑا ﻦﻣ :لﺎﻘﻓ ؟ﻪﺗﺬﺧأ ﻦﻤﻤﻓ ،مﻼﻜﻟا اﺬﻫ ﻦﺴﺣأ ِمﱡﺪﻨﺘﻟا ﻞﺒﻗ َﺲﻔﻨﻟا ُﺖﻴﻔﺷ ﻰﻠﻴﻠﺑ ًﺔﺑﺎﺒﺻ ﺖﻴﻜﺑ ﺎﻫﺎﻜﺒﻣ ﻞﺒَﻗ ﻮﻠﻓ ﻫﺎﻜﺑ ﺎﻜﺒﻟا ﱄ ﺞّﻴﻬﻓ ﻲﻠﺒﻗ ﺖﻜﺑ ﻦﻜﻟو "ِمﱢﺪﻘﺘﻤﻠﻟ ﻞﻀﻔﻟا :ُﺖﻠﻘﻓ ،ﺎ 42 ﺔﻤﺗﺎﺧ ،ﺔﻴﻗﻼﺧﻷا ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﻂﺑاﻮﻀﻟا ﻪﻴﻀﺘﻘﺗو ،ﱐﺎﺑﺮﻟا ﱂﺎﻌﻟا ﻪﺑ ﻢﺴﺘﻳ ﻖﻠﺧ ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷا نأ مﺪﻘﺗ ﺎﳑ ﲔﺒﺗ : ءادأ ﰲ ﺔﻧﺎﻣﻷا ﺮﻬﻈﺗ ﻦﻠﻓ ﻚﻟﺬﺑ ﻢﻠﻌﻟا ﺐﻟﺎﻃ ﻖﻘﺤﺘﻳ ﱂ ﺎﻣو ،ﻻوأ ﻪﻠﻫأ ﻦﻋ ﺬﺧﻷاو ﻢﻠﻌﻟا ﻲﻘﻠﺗ ﰲ ﻰﻠﺠﺘﺗ ﻲﻫو ا اﺬﻫو ،ﺎﻴﻧﺎﺛ ﻪﻠﻘﻧو ﻢﻠﻌﻟا ةرﻮﺼﺑ ﻪﻨﻋ اوﱪﻋو ،ﺔﻴﻣﻼﺳﻹا ةرﺎﻀﳊا ﰲ ءﺎﻴﻔﺻﻷا ءﺎﻤﻠﻌﻟا ﺪﻨﻋ ﻪﺗﺎﻘﻴﺒﻄﺗ ﺎﻧﺪﺟو ﻂﺑاﱰﻟ تﻻﻮﻘﻣ ﻦﻣ ﻢﻬﻨﻋ ﻞﻘﻧ ﺎﻤﻋ ﻼﻀﻓ ﺔﻴﻠﻤﻋ ﻦﻣ ﻲﻘﻠﺘﻟا ﰲ ﺮﻬﻈﺗ ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷا نأ ﺎﻧﺪﺟوو .ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷا ﰲ ،ﻲﻘﻠﺘﻟا بادﺂﺑ ﺪّﻴﻘﺘﻟاو ،ﻞﻴﺼﺤﺘﻟا ﰲ ﺔﻴﺠﻬﻨﳌاو ،ﻞﻀﻔﻟا ﻞﻫأ ﻦﻋ ﺬﺧﻷا لﻼﺧ ﰲ ﺮﻬﻈﺗو ،ﻢﻬﻔﻟا ﰲ ﺔﻧﺎﻣﻷاو ،ﺐَﻃﺎﺨﳌا لﺎﺣ ةﺎﻋاﺮﻣو ،ﻞﻘﻨﻟا ﰲ قﺪﺼﻟاو ،ﺔﻴﻠﺻﻷا ردﺎﺼﳌا ﱃإ وﺰﻌﻟاو ،ﺔﻴﻠﻫﻷا ﺮﻓﻮﺗ لﻼﺧ ﻦﻣ ءادﻷا .ﺔﻏﺎﻴﺼﻟا ﻦﺴﺣو ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺔﻧﺎﻣﻷا ﺪﻘﻓ ﺮﻄﺧ َﻲﻌﻳ نأو ،مﻼﻋﻷا ﺔﻤﺋﻷا ءﻻﺆﺑﻬ ﻰﺳﺄﺘﻳ نأ ّﻖﲝ ﻢﻠﻌﻟا ﺐﻟﺎﻃ ﻰﻠﻋ نإ :ﺔﺻﻼﳋاو ﻼﺧﻹا ﻦﻣ ﻪﻧﻷ ،ﻪﻳﺪﻟ ﻦِﻣ َنوُﺪِﻘﻔَﺗ ﺎَﻣ لوأ" :ﻪﻨﻋ ﷲا ﻲﺿر دﻮﻌﺴﻣ ﻦﺑ ﷲا ﺪﺒﻋ لﺎﻗ ﺎﻨﻫ ﻦﻣو .ﻦﻳﺪﻟﺎﺑ ل "ُﺔَﻧﺎﻣَﻷا :ُﻢُﻜِﻨﻳِد 43 . 42 قرﺎﺒﻟا 56 . 43 ،رﻮﺼﻨﻣ ﻦﺑ ﺪﻴﻌﺳ ﻦﻨﺳ 1 / 352 .
:ﻊﺟاﺮﻤﻟاو ردﺎﺼﻤﻟا راد ،ﰊﺎﳉا بﺎﻫﻮﻟا ﺪﺒﻋ مﺎﺴﺑ ت ،يوﻮﻨﻟا فﺮﺷ ﻦﺑ ﲕﳛ ﻦﻳﺪﻟا ﻲﶈ ﱵﻔﺘﺴﳌاو ﱵﻔﳌاو ىﻮﺘﻔﻟا بادآ ط ،ﻖﺸﻣد ،ﺮﻜﻔﻟا 1 ، 1408 .ـﻫ ﱵﻔﳌا بدأ ،ردﺎﻘﻟا ﺪﺒﻋ ﷲا ﺪﺒﻋ ﻖﻓﻮﻣ ت ،حﻼﺼﻟا ﻦﺑﺎﺑ فوﺮﻌﳌا ﻦﲪﺮﻟا ﺪﺒﻋ ﻦﺑ نﺎﻤﺜﻌﻟ ﱵﻔﺘﺴﳌاو ط ،ةرﻮﻨﳌا ﺔﻨﻳﺪﳌا ،ﻢﻜﳊاو مﻮﻠﻌﻟا ﺔﺒﺘﻜﻣ 2 ، 2002 .م ،ﰊد ،يﲑﳋا ﻞﻤﻌﻟاو ﺔﻴﻣﻼﺳﻹا نوﺆﺸﻟا ةﺮﺋاد ،ﻲﻃﻮﻴﺴﻠﻟ قرﺎﺴﻟا ﻊﻄﻗ ﰲ قرﺎﺒﻟا 2012 .م ،يوﻮﻨﻟا فﺮﺷ ﻦﺑ ﲕﳛ ﻦﻳﺪﻟا ﻲﶈ ،ﲔﻓرﺎﻌﻟا نﺎﺘﺴﺑ .ثاﱰﻠﻟ نﺎﻳﺮﻟا راد ﺐﺘﻜﻟا راد ،ﺎﻄﻋ ردﺎﻘﻟا ﺪﺒﻋ ﻰﻔﻄﺼﻣ ت ،يداﺪﻐﺒﻟا ﺐﻴﻄﳋا ﻲﻠﻋ ﻦﺑ ﺪﲪﻷ ﻪﻟﻮﻳذو داﺪﻐﺑ ﺦﻳرﺎﺗ ط ،توﲑﺑ ،ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا 1 ، 1417 .ه ،ﺔﻴﻨﻃﻮﻟا ﺪﻬﻓ ﻚﻠﳌا ﺔﺒﺘﻜﻣ ،نﻼﻴﺴﻋ ﷲا ﺪﺒﻌﻟ ،ﻞﺜﻣﻷا ﺞﻬﻨﻟاو ﻊﻗاﻮﻟا ﲔﺑ تﺎﻃﻮﻄﺨﳌا ﻖﻴﻘﲢ 1994 .م ﻢﻠﻌﻟا بدأ ﰲ ﻢﻠﻜﺘﳌاو ﻊﻣﺎﺴﻟا ةﺮﻛﺬﺗ ،ﻲﻤﺠﻌﻟا يﺪﻬﻣ ﻦﺑ ﺪﻤﳏ ت ،ﺔﻋﺎﲨ ﻦﺑا ﻦﻳﺪﻟا رﺪﺒﻟ ،ﻢﻠﻌﺘﳌاو ،توﲑﺑ ،ﺮﺋﺎﺸﺒﻟا راد 2012 .م راد ،ﺪﲪأ ﺪﻴﺴﻟا ﻞﻴﻋﺎﲰإ ﻦﺑ ﺪﻤﳏ ت ،ﻩداز ﻲﻠﻘﺟﺎﺴﺑ ﲑﻬﺸﻟا ﻲﺸﻋﺮﳌا ﺮﻜﺑ ﰊأ ﻦﺑ ﺪﻤﶈ ،مﻮﻠﻌﻟا ﺐﻴﺗﺮﺗ ط ،توﲑﺑ ،ﺮﺋﺎﺸﺒﻟا 1 ، 1988 .م ،يوﻮﻨﻟا فﺮﺷ ﻦﺑ ﲕﳛ ﻦﻳﺪﻟا ﻲﶈ ،تﺎﻐﻠﻟاو ءﺎﲰﻷا ﺐﻳﺬﺗﻬ .ﺔﻳﲑﻨﳌا ﺔﻌﺒﻃ ﻦﻋ ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺐﺘﻜﻟا راد ﺮﻳﻮﺼﺗ ﻦﺑ ﺪﻤﶈ ،ﻪﻣﺎﻳأو ﻪﻨﻨﺳو ﻢﻠﺳو ﻪﻴﻠﻋ ﷲا ﻰﻠﺻ ﷲا لﻮﺳر رﻮﻣأ ﻦﻣ ﺮﺼﺘﺨﳌا ﺢﻴﺤﺼﻟا ﺪﻨﺴﳌا ﻊﻣﺎﳉا ط ،ةﺎﺠﻨﻟا قﻮﻃ راد ،ﺮﺻﺎﻨﻟا ﲑﻫز ﺪﻤﳏ ت ،ﻲﻔﻌﳉا يرﺎﺨﺒﻟا ﻞﻴﻋﺎﲰإ 1 ، 1422 .ـﻫ ﻘﻠﻟ ،نﻮﻨﻔﻟا تﺎﺣﻼﻄﺻا ﰲ مﻮﻠﻌﻟا ﻊﻣﺎﺟ وأ ءﺎﻤﻠﻌﻟا رﻮﺘﺳد ﺪﲪﻷا لﻮﺳﺮﻟا ﺪﺒﻋ ﻦﺑ ﱯﻨﻟا ﺪﺒﻋ ﻲﺿﺎ ط ،توﲑﺑ ،ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺐﺘﻜﻟا راد ،ﺺﺤﻓ ﱐﺎﻫ ﻦﺴﺣ :ﺔﻴﺳرﺎﻔﻟا ﻪﺗارﺎﺒﻋ بّﺮﻋ ،يﺮﻜﻧ 1 ، 2000 .م ،ﺪﻨﳍا ﺔﻌﺒﻃ ،يﺪﻨﻜﻟا ﱯﻨﺘﳌا ﺐﻴﻄﻟا ﰊﻷ ﱯﻨﺘﳌا ناﻮﻳد 1916 .م ،نﺎﻜﻴﺒﻌﻟا ﺔﺒﺘﻜﻣ ،ﲔﻤﻴﺜﻌﻟا ﻦﲪﺮﻟا ﺪﺒﻋ :ت ،ﺐﺟر ﻦﺑﻻ ﺔﻠﺑﺎﻨﳊا تﺎﻘﺒﻃ ﻰﻠﻋ ﻞﻳﺬﻟا ط ،ضﺎﻳﺮﻟا 1 ، 2005 .م ﺐﺘﻜﻟا راد ،ﻲﻤﻈﻋﻷا ﻦﲪﺮﻟا ﺐﻴﺒﺣ ت ،ﻲﻠﻈﻨﳊا ﺢﺿاو ﻦﺑ كرﺎﺒﳌا ﻦﺑ ﷲا ﺪﺒﻌﻟ ،ﻖﺋﺎﻗﺮﻟاو ﺪﻫﺰﻟا .توﲑﺑ ،ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا .ﺔﻴﺑﺮﻌﻟا ﺐﺘﻜﻟا ءﺎﻴﺣإ راد ،ﻲﻗﺎﺒﻟا ﺪﺒﻋ داﺆﻓ ﺪﻤﳏ ت ،ﲏﻳوﺰﻘﻟا ﺪﻳﺰﻳ ﻦﺑ ﺪﻤﶈ ،ﻪﺟﺎﻣ ﻦﺑا ﻦﻨﺳ ﺪﻤﳏ ﺪﲪأ ت ،يﺬﻣﱰﻟا ﻰﺴﻴﻋ ﻦﺑ ﺪﻤﶈ ،يﺬﻣﱰﻟا ﻦﻨﺳ ةﻮﻄﻋ ﻢﻴﻫاﺮﺑإو ﻲﻗﺎﺒﻟا ﺪﺒﻋ داﺆﻓ ﺪﻤﳏو ﺮﻛﺎﺷ ط ،ةﺮﻫﺎﻘﻟا ،ﱯﻠﳊا ﰊﺎﺒﻟا ﻰﻔﻄﺼﻣ ﺔﻌﺒﻄﻣ ،ضﻮﻋ 2 .
،ﺔﻴﻔﻠﺴﻟا راﺪﻟا ،ﻲﻤﻈﻋﻷا ﻦﲪﺮﻟا ﺐﻴﺒﺣ ت ،ﱐﺎﺟزﻮﳉا ﱐﺎﺳاﺮﳋا رﻮﺼﻨﻣ ﻦﺑ ﺪﻴﻌﺴﻟ ،رﻮﺼﻨﻣ ﻦﺑ ﺪﻴﻌﺳ ﻦﻨﺳ ط ،ﺪﻨﳍا 1 ، 1982 .م نﺎﻤﺜﻋ ﻦﺑ ﺪﲪأ ﻦﺑ ﺪﻤﳏ ﻦﻳﺪﻟا ﺲﻤﺸﻟ ءﻼﺒﻨﻟا مﻼﻋأ ﲑﺳ ﱯﻫﺬﻟا ،ﺔﻟﺎﺳﺮﻟا ﺔﺴﺳﺆﻣ ،ﲔﻘﻘﶈا ﻦﻣ ﺔﻋﻮﻤﳎ :ت ، .توﲑﺑ ﺐﺘﻜﻟا راد ،ﱄﺎﻴﺧ ﺪﻴﻟﻤﺠا ﺪﺒﻋ ت ،ﻲﺴﻧﱪﻟا ﻲﺳﺎﻔﻟا قورز ﻦﺑ ﺪﲪأ ﻦﺑ ﺪﲪﻷ فﻮﺼﺘﻟا ﺪﻋاﻮﻗ فﻮﺼﺘﻟا ﺪﻋاﻮﻗ ،توﲑﺑ ،ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا 2005 .م ،ﺪﻳاز ﻢﻴﻫاﺮﺑإ دﻮﻤﳏ ت ،ﱵﺴُﺒﻟا نﺎﺒﺣ ﻦﺑ ﺪﻤﶈ ،ﲔﻛوﱰﳌاو ءﺎﻔﻌﻀﻟاو ﲔﺛﺪﶈا ﻦﻣ ﲔﺣوﺮﻟﻤﺠا بﺎﺘﻛ ،ﻲﻋﻮﻟا راد ط ،ﺐﻠﺣ 1 ، 1396 .ـﻫ .ﺪﻨﳍا ط ،يداﺪﻐﺒﻟا ﺐﻴﻄﳋﺎﺑ فوﺮﻌﳌا ﻲﻠﻋ ﻦﺑ ﺪﲪأ ﺮﻜﺑ ﰊﻷ ﺔﻳاوﺮﻟا ﻢﻠﻋ ﰲ ﺔﻳﺎﻔﻜﻟا .توﲑﺑ ،ﺔﻓﺮﻌﳌا راد ،ﱐﺰﳌا ﻞﻴﻋﺎﲰإ ﻦﺑ ﲕﳛ ﻦﺑ ﻞﻴﻋﺎﲰﻹ ،ﺮﺼﺘﺨﳌا ،ضﺎﻳﺮﻟا ،ﻒﻠﺴﻟا ءاﻮﺿأ ،ﻲﻤﻈﻋﻷا ﻦﲪﺮﻟا ءﺎﻴﺿ ﺪﻤﳏ ت ،ﻲﻘﻬﻴﺒﻠﻟ ىﱪﻜﻟا ﻦﻨﺴﻟا ﱃإ ﻞﺧﺪﳌا 1420 ،ـﻫ ط 2 . ﺐﺘﻜﻟا راد ،رﻮﺼﻨﻣ ﻲﻠﻋ داﺆﻓ :ت ،ﻲﻃﻮﻴﺴﻟا ﻦﻳﺪﻟا لﻼﺟ ﺮﻜﺑ ﰊأ ﻦﺑ ﻦﲪﺮﻟا ﺪﺒﻌﻟ ﺎﻬﻣﻮﻠﻋو ﺔﻐﻠﻟا ﰲ ﺮﻫﺰﳌا ط ،توﲑﺑ ،ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا 1 ، 1998 .م ط ،ﺔﻟﺎﺳﺮﻟا ﺔﺴﺳﺆﻣ ،ﻦﻳﺮﺧآو طوﺆﻧرﻷا ﺐﻴﻌﺷ ت ،ﱐﺎﺒﻴﺸﻟا ﻞﺒﻨﺣ ﻦﺑ ﺪﲪأ ﺪﻨﺴﻣ 1 ، 2001 .م ظﻮﻔﳏ ت ،ﻲﻜﺘﻌﻟا وﺮﻤﻋ ﻦﺑ ﺪﲪﻷ راﺰﺒﻟا ﺪﻨﺴﻣ ﻖﻟﺎﳋا ﺪﺒﻋ يﱪﺻو ،ﺪﻌﺳ ﻦﺑ لدﺎﻋو ،ﷲا ﻦﻳز ﻦﲪﺮﻟا ط ،ةرﻮﻨﳌا ﺔﻨﻳﺪﳌا ،ﻢﻜﳊاو مﻮﻠﻌﻟا ﺔﺒﺘﻜﻣ ،ﻲﻌﻓﺎﺸﻟا 1 ، 2009 .م جﺎﺠﳊا ﻦﺑ ﻢﻠﺴﳌ ،ﻢﻠﺳو ﻪﻴﻠﻋ ﷲا ﻰﻠﺻ ﷲا لﻮﺳر ﱃإ لﺪﻌﻟا ﻦﻋ لﺪﻌﻟا ﻞﻘﻨﺑ ﺮﺼﺘﺨﳌا ﺢﻴﺤﺼﻟا ﺪﻨﺴﳌا ﱰﻟا ءﺎﻴﺣإ راد ،ﻲﻗﺎﺒﻟا ﺪﺒﻋ داﺆﻓ ﺪﻤﳏ ت ،يرﻮﺑﺎﺴﻴﻨﻟا يﲑﺸﻘﻟا .توﲑﺑ ،ﰊﺮﻌﻟا ثا ﻦﺑا ﺔﺒﺘﻜﻣ ،ﻲﻔﻠﺴﻟا ﺪﻴﻟﻤﺠا ﺪﺒﻋ ﻦﺑ يﺪﲪ ت ،ﱐاﱪﻄﻟا ﻲﻣﺎﺸﻟا ﻲﻤﺨﻠﻟا ﺪﲪأ ﻦﺑ نﺎﻤﻴﻠﺴﻟ ﲑﺒﻜﻟا ﻢﺠﻌﳌا ط ،ةﺮﻫﺎﻘﻟا ،ﺔﻴﻤﻴﺗ 2 . راد ،ﺔﻴﺑﺮﻌﻟا ﺔﻐﻠﻟا ﻊﻤﳎ ،رﺎﺠﻨﻟا ﺪﻤﳏو ،ردﺎﻘﻟا ﺪﺒﻋ ﺪﻣﺎﺣو ،تﺎﻳﺰﻟا ﺪﲪأو ،ﻰﻔﻄﺼﻣ ﻢﻴﻫاﺮﺑﻹ ﻂﻴﺳﻮﻟا ﻢﺠﻌﳌا .ةﺮﻫﺎﻘﻟا ،ةﻮﻋﺪﻟا ﺔﻓﺮﻌﳌا ﺔﺴﺳﺆﻣ ،يﺮﻤﻌﻟا ءﺎﻴﺿ مﺮﻛأ ت ،ﻒﺳﻮﻳ ﻮﺑأ ،يﻮﺴﻔﻟا ﻲﺳرﺎﻔﻟا ناﻮﺟ ﻦﺑ نﺎﻴﻔﺳ ﻦﺑ بﻮﻘﻌﻴﻟ ﺦﻳرﺎﺘﻟاو ط ،توﲑﺑ ،ﺔﻟﺎﺳﺮﻟا 2 ، 1981 .م ،ﻖﺸﻣد ،ﻲﺨﻠﺒﻟا راد ،ﺶﻳورد ﷲا ﺪﺒﻋ ت ،نوﺪﻠﺧ ﻦﺑا ﺪﻤﳏ ﻦﺑ ﻦﲪﺮﻟا ﺪﺒﻌﻟ ﺔﻣﺪﻘﳌا 2004 .م ط ،ﻖﺸﻣد ،ﺮﻜﻔﻟا راد ،ﱰﻋ ﻦﻳﺪﻟا رﻮﻨﻟ ﺚﻳﺪﳊا مﻮﻠﻋ ﰲ ﺪﻘﻨﻟا ﺞﻬﻨﻣ 2 ، 1979 .م
ط ،توﲑﺑ ،ﺔﻴﻤﻠﻌﻟا ﺐﺘﻜﻟا راد ،يﺰﻳﺮﻘﳌا ﻲﻠﻋ ﻦﺑ ﺪﲪﻷ رﺎﺒﺘﻋﻻاو ﻆﻋاﻮﳌا 1 ، 1418 .ـﻫ ط ،ﺮﻜﻔﻟا راد ،ﲏﻴﻋﱡﺮﻟا بﺎﻄﳊﺎﺑ فوﺮﻌﳌا ،ﰊﺮﻐﳌا ﻲﺴﻠﺑاﺮﻄﻟا ﺪﻤﳏ ﻦﺑ ﺪﻤﶈ ﻞﻴﻠﳉا ﺐﻫاﻮﻣ 3 . .ﰊﺮﻌﻟا ﺮﻜﻔﻟا راد ،ﺔﺒﻬُﺷ ﻮﺑأ ﻢﻠﻳﻮﺳ ﻦﺑ ﺪﻤﳏ ﻦﺑ ﺪﻤﶈ ﺚﻳﺪﳊا ﺢﻠﻄﺼﻣو مﻮﻠﻋ ﰲ ﻂﻴﺳﻮﻟا
