Obstrüktif uyku apne sendromu ön tanısı ile başvuran hastalarda, obezite ve kardiyovasküler hastalıkların görülme sıklığı

(1)

T.C.

DĐCLE ÜNĐVERSĐTESĐ TIP FAKÜLTESĐ

HALK SAĞLIĞI ANABĐLĐM DALI

OBSTRÜKTĐF UYKU APNE SENDROMU

OBSTRÜKTĐF UYKU APNE SENDROMU ÖN TANISI ĐLE

ÖN TANISI ĐLE

BAŞVURAN

BAŞVURAN HASTALARDA,

HASTALARDA,

HASTALARDA, OBEZĐTE

OBEZĐTE

OBEZĐTE VE KARDĐYOVASKÜLER

OBEZĐTE

VE KARDĐYOVASKÜLER

HASTALIKLARIN

HASTALIKLARIN GÖRÜLME SIKLIĞI

GÖRÜLME SIKLIĞI

YÜKSEK LĐSANS TEZĐ

MEHMET EMĐN MEHMET EMĐN MEHMET EMĐN

MEHMET EMĐN KURTKURTKURTKURT

TEZ YÖNETĐCĐSĐ

Prof. Dr. PERRAN TOKSÖZProf. Dr. PERRAN TOKSÖZProf. Dr. PERRAN TOKSÖZProf. Dr. PERRAN TOKSÖZ

(2)

III

ÖNSÖZ

Son yirmi-otuz yıl içerisinde obstüriktif uyku apne sendromuna (OUAS) ait risk faktörlerinin, fizyopataloji ve komplikasyonlarının daha iyi anlaşılmasıyla, OUAS’ ın önemli bir mortalite ve morbidite nedeni olduğu ortaya konulmuştur. OUAS için çeşitli risk faktörleri tarif edilirken, üst solunum yolu genişliğini azaltan veya kollabe olmasını kolaylaştıran faktörler OUAS’ a eğilimi arttırmaktadır. Obezite, erkek cinsiyet ve yaş en belirgin risk faktörleri iken, OUAS ve obezitenin beraber veya bağımsız olarak kardiyovasküler hastalıkların nedeni oldukları ortaya konulmuştur. Bu çalışmada amaç; OUAS ön tanılı hastalarda obezite ve kardiyovasküler hastalıkların görülme sıklığını araştırmaktır.

Yüksek lisans çalışmalarım sırasında danışmanlığımı yürüten Prof. Dr. Ersen ĐLÇĐN’ e, sahip olduğum bilgi birikimim için Halk Sağlığı Anabilim Dalı hocalarım; Prof. Dr. Nuran ELMACI’ ya, Prof. Dr. Melikşah ERTEM’ e, Doç. Dr. Ali CEYLAN’ a, Doç. Dr. Günay SAKA’ ya, tez çalışmamla ilgili olarak birikimlerini benimle paylaşan, teknisyenliğini yürüttüğüm Uyku Bozuklukları Merkezi hocamız Yrd. Doç. Dr. Gökhan KIRBAŞ’ a ayrıca çalışmamın her aşamasında bilgi ve birikimlerini esirgemeyen, tez danışmanım, hocam Prof. Dr. Perran TOKSÖZ’ e, çok teşekkür ederim.

Eğitimim boyunca yardımlarını esirgemeyen aileme sonsuz minnettarlığımı sunarım.

MEHMET EM

ĐN KURT

(3)

IV ĐÇĐNDEKĐLER TABLO DĐZĐNĐ………...VI ŞEKĐL DĐZĐNĐ………...VII KISALTMALAR………....VIII ÖNSÖZ………..III ÖZET………..IX SUMMARY………....XI 1. GĐRĐŞ……….1 2. GENEL BĐLGĐLER………...4 2. 1. OUAS’ ın Tarihçesi 2. 2. OUAS’ ın Tanımı 2. 3. OUAS’ ın Anatomisi 2. 4. Uyku Fizyolojisi 2. 5. Uykunun Nörofizyolojisi

2. 6. Üst Solunum Yolu Fizyopatolojisi 2. 7. OUAS’ ın Epidemiyolojisi

2. 8. OUAS’ ın Sonuçları

2. 9. OUAS’ ta Tanı Yöntemleri 2. 10. OUAS’ ta Tedavi Yöntemleri

(4)

V

3. GEREÇ VE YÖNTEM………46

3. 1. Araştırma Bölgesi 3. 2. Veri Toplama Teknikleri 3. 3. Bağımlı Değişkenler 3. 4. Bağımsız Değişkenler 3. 5. Araştırmanın Kısıtlılıkları 3. 6. Verilerin Değerlendirilmesi 4. BULGULAR………..49

5. TARTIŞMA………...63

6. SONUÇ VE ÖNERĐLER……….73

7. KAYNAKLAR………75

8. ÖZGEÇMĐŞĐM...87

(5)

VI TABLO DĐZĐNĐ Sayfa No

1.

Tablo 4. 1

. Araştırma Kapsamına Alınan Hastaların………...50

Sosyodemografik özellikleri.

2.

Tablo 4. 2. Ara

ştırma Kapsamına Alınan Hastaların OUAS……...51

Düzeyleri Yönünden Đncelenmesi.

3.

Tablo 4. 3. Ara

ştırma Kapsamına Alınan hastaların Yaş Gruplarına Göre...51

OUAS Tanılarının Đncelenmesi.

4.

Tablo 4. 4. Ara

ştırma Kapsamına Alınan Hastaların OUAS Tanılarına Göre...54

Sosyodemografik Özelliklerinin Đncelenmesi.

5.

Tablo 4. 5

. Araştırma Kapsamına Alınan Hastaların OUAS-BKI Düzeyleri...55 Arasındaki Đlişkinin Đncelenmesi.

6.

Tablo 4. 6. Ara

ştırma Kapsamına Alınan Hastaların OUAS ve Kardiyovasküler…56

Hastalık Tanılarının Đncelenmesi.

7.

Tablo 4. 7.

Araştırma Kapsamına Alınan Hastaların OUAS ve Hipertansiyon……57 Tanılarının Đncelenmesi.

8.

Tablo 4. 8.

Araştırma Kapsamına Alınan Hastaların OUAS tanıları ile Kan...58 Lipid-Kolesterol Değerleri Arasındaki Đlişki.

9.

Tablo 4. 9. Ara

ştırma Kapsamına Alınan Hastaların BKI Düzeyleri ile...59

Kardiyovasküler Hastalık Tanıları Arasındaki Đlişki.

10.

Tablo 4. 10

. Araştırma Kapsamına Alınan Hastaların BKI Düzeyleri ile...60

Hipertansiyon Tanıları Arasındaki Đlişki.

11.

Tablo 4. 11

. Araştırma Kapsamına Alınan Hastaların Kardiyovasküler Hastalık...61

Tanısı ile Kan-Lipid Değerleri Arasındaki Đlişkinin Đncelenmesi.

12.

Tablo 4. 12

. Hastaların OUAS Şiddeti ve BKI’ ye Göre Kardiyovasküler...62

(6)

VII ŞEKĐL DĐZĐNĐ Sayfa No

1- Şekil 1. OUAS, obezite, kardiyovasküler hastalıklar arasında patofizyolojik 33

etkileşimler 2- Şekil 2. OUAS tanısı ile yaş grupları arasındaki ilişki...52

3- Şekil 3. OUAS ile BKI arasındaki ilişki...55

4- Şekil 4. OUAS Tanısı ile Kardiyovasküler Hastalık Tanısı Arasındaki ilişki...56

5- Şekil 5. OUAS Tanısı ile Hipertansiyon Arasındaki ilişki...57

6- Şekil 6. BKI ile Kardiyovasküler Hastalık Tanıları Arasındaki Đlişki...59

(7)

VIII KISALTMALAR

OUAS: Obstrüktif Uyku Apne Sendromu

ÜSY: Üst Solunum Yolu

BKI: Beden Kitle Đndeksi

PSG: Polisomnografi

AHĐ: Apne/Hipopne indeksi

RDI: Respiratory Disturbance Index

Non–REM: Non–Rapid Eye Movements

REM: Rapid Eye Movements ( Hızlı Göz Hareketleri )

EEG: Elektroensefelografi

EMG: Elektromiyografi

EOG: Elektrookulografi

GAUH: Gündüz Aşırı Uyku Hali

CPAP: Continuous positive air pressure

KVH: Kardiyovasküler Hastalıklar

(8)

IX ÖZET

OBSTRÜKTĐF UYKU APNE SENDROMU ÖN TANISI ĐLE BAŞVURAN HASTALARDA, OBEZĐTE VE KARDĐYOVASKÜLER HASTALIKLARIN

GÖRÜLME SIKLIĞI

MEHMET EMĐN KURT

Obstrüktif uyku apne sendromu (OUAS); uyku boyunca tekrarlayan üst hava yolu obstrüksiyonu epizotları ve sıklıkla kan oksijen düzeyinin düşmesi ile tanımlanır. Üst solunum yolu genişliğini azaltıp, kollabe olmasını kolaylaştıran faktörler OUAS’ a eğilimi arttırmaktadır. Bu faktörlerin; obezite, ileri yaş, erkek cinsiyet, anatomik anomaliler ve uyku sırasında meydana gelen solunum kontrolündeki aksamalar olduğu bildirilmiştir.

OUAS veya obeziteye sahip olmak, birçok kardiyovasküler hastalığı beraberinde getirmektedir. Bu çalışmanın amacı OUAS’ lı hastalarda obezite ve kardiyovasküler hastalıkların görülme sıklığını değerlendirmektir.

Bu çalışma Ekim 2004-Ocak 2006 tarihleri arasında Dicle Üniversitesi Eğitim Araştırma Hastanesi Uyku Bozuklukları Merkezine OUAS ön tanısıyla başvurup, OUAS tanısı alan/almayan 254 hasta üzerinde yürütülmüştür. Çalışma tanımlayıcı kesitsel tipte planlanmış, OUAS ön tanısıyla başvuran her hastaya OUAS tanısını koydurmada en önemli tanı yöntemi olan PSG (Polisomnografi) “Altın Standart Tanı Yöntemi” uygulanmış ve OUAS düzeyleri saptanmıştır.

Çalışmada her hastadan kan örnekleri alınarak kardiyovasküler risk faktörlerini belirlemede önemli göstergeler olan kan-lipid değerleri ve kan basıncı ölçümleri yapılmıştır.

(9)

X Araştırmada, OUAS ön tanılı hastaların 183’ ü (% 72.0) PSG ile OUAS tanısı almıştır. Hastaların % 83.1’ i erkek, % 16.9’ u kadındır. Olguların % 16.9’ unun AHI (Apne-Hipopne Đndeksi) düzeyi hafif, % 24.8’ inin orta, % 30.3’ ünün ağır bulunmuştur.

OUAS’ lı hastaların çoğunluğu (% 81.9) 30-60 yaş grubundadır. BKI (Beden Kitle Đndeksi)’ lerine göre değerlendirildiğinde; ağır OUAS’ lıların % 81.8’ inin obez, % 15.6’ sının kilolu, orta düzey OUAS’ lıların % 17.8’ sinin obez, % 63.5’ inin kilolu ve hafif düzey OUAS’ lıların % 18.6’ sının obez, % 62.8’ inin kilolu oldukları saptanmıştır.

Çalışmada OUAS’ lı hastalarda görülen kardiyovasküler komplikasyonların görülme sıklığı % 42.6, hipertansiyon ise % 17.5 olarak belirlenmiştir.

OUAS’ lıların % 61.2’ sinde trıgliserit, % 65.5’ inde kolesterol, % 70.2’ sinde LDL (Low Density Lipoprotein) düzeyi yüksek bulunmuş, HDL (High Density Lipoprotein) düzeyi ise % 55.7’ sinde düşük çıkmıştır.

BKI ile kan-lipid değerleri arasındaki ilişki incelendiğinde; Obezlerin % 78.5’ inde trıgliserit düzeyi, % 82.8’ inde kolesterol, % 76.4’ ünde LDL düzeyi yüksek bulunmuş, HDL düzeyi ise % 70.9’ unda düşük çıkmıştır.

OUAS’ lı obezlerin % 65.8’ i ile kiloluların % 29.1’ inde kardiyovasküler komplikasyonlar, OUAS’ lı obezlerin % 84.4’ ü ile kiloluların % 12.5’ inde hipertansiyon saptanmıştır.

Sonuç olarak; OUAS’ lı hastalarda obezitenin sıklıkla görüldüğü, OUAS ve obezite birlikteliğinin, kardiyovasküler hastalıkların ve hipertansiyonun görülme riskinin artmasına yol açtığı söylenebilir.

(10)

XI SUMMARY

THE FREQUENCY OF OBESITY AND CARDIOVASCULAR DISEASES IN PATIENTS WITH EARLY “OBSTRUCTIVE SLEEP APNEA SYNDROME

DIAGNOSIS

MEHMET EMĐN KURT

Obstructive Sleep Apnea Syndrome (OUAS) is diagnosed with the

upper respiractory tract obstruction epizots recurring during sleep and

with the frequent decrease in blood oxygen level. The factors contracting

the upper respiratory tract and enabling it to shrink, increasy the

tendency to OUAS. These factors are noted to be obesity, older age,

male gender, anatomic anomaly and the inability to control respiration

during sleep.

OUAS or obesity brings out many cardiovascular diseases. The aim

of this study is to assess the frequency of obesity and cardiovascular

diseases in patients with OUAS.

This study has been conducted on 254 patients who applied to Dicle

University Training and Research Hospital Sleep Disorders Centre with

early OUAS diagnosis on October 2004-January 2006, and who have

been diagnosed with OUAS or not.

This study has been designed in descriptive sectional type, PSG

(Polisomnografi) “ Gloden Standard Diagnosis Method”, the most

important diagnosis method to diagnose OUAS, has been applied on

each patient consulting with early OUAS diagnosis and their AHI

(Apne-Hipopne

Đ

ndeksi) level has been found out.

(11)

XII

In the study, blood-lipid vawes and blood pressure, which are

significant indicators to find out cardiovascular risk factors, have been

measured by taking blood samples from each patient.

In the research 183 (% 72.0) of the patients with early OUAS

diagnosis have been diagnosed as OUAS with polysomnography. % 83.1

of the patients is male, % 16.9 is female. % 16.9 of the incidents has

been stated to have low, % 24.8 medium, % 30.8 high AHI level.

Most of the patients with OUAS (% 81.9) are at 30-60 age group.

When evalvated according to their BKI, it has been stated that % 81.8

with high OUAS is obese, % 15.6 is overweight, % 17.8 of the ones with

medium level of OSAS is obese, % 63.5 is overweight and % 18.6 with

low level of OUAS is obese, % 62.8 is overweight.

In the study, the frequency of cardiovascular complications has

been cited as % 42.6 and the hypertension as % 17.5 in OUAS patients.

In % 61.2 of the patients with OUAS, trigliserid; in % 65.5,

cholesterol; in % 70.2, level of LDL (Low Density Lipoprotein) has been

stated high, and in % 55.7, HDL (High Density Lipoprotein) level was

low.

When looked into the relation between BKI and blood-lipid valves, in

% 78.5 of obese, trigliserid level, in % 82.8, cholesterol, in % 76.4 LDL

level has been stated high and in % 70.9, HDL level was low.

In % 65.8 of obeses with OUAS and % 29.1 of the overweight,

cardiovascular complications; in % 84.4 of obeses with OUAS and %

12.5 of overweight patients hypertension has been identified.

(12)

XIII