Başlık: VAN iLi VE YÖRESii\OEKi KIL KEÇiLERiNDE GÖZLENEN MASTITIs OLAYLARı ÜZERINDE PATOLOJIK INCELEMELER.Yazar(lar):Gül, Yusuf Cilt: 37 Sayı: 3 DOI: 10.1501/Vetfak_0000001332 Yayın Tarihi: 1990 PDF

A.

O;

Vet. Fak. Der!!

37 (2): 401-419, 1990

VAN iLi VE YÖRESii\OEKi KIL KEÇiLERiNDE GÖZLENEN MASTITIs

OLAYLARı ÜZERINDE PATOLOJIK INCELEMELER.

Yusuf Gül*"

Pathological imestigations on mastilis apl'caring in hair ~oats in Van.

Summaıy:

In this study,

1000

/ıair-goats from

Vali Munipicial

Abatloir and 1035 hair-goats from dil/erent villages of Van have been

examined

clinically,

C1lemically and particular/y

pathologically

for

mastitis.

An asymetry has beeıı seeıı ({mouııg the two udder-Iobes of

92

of

the goats at ahatloir. it has heen determined that the

108

teats of 58

goats were pendulous and extended,

the skin of 79 udder-Iobes

of 45

goats, exfo/iations

and ('rusts ıvere also encountered.

/n these anİmals the udders have been seen a /itlle tough by

pal-pation. /n additioıı in the corpus and less degree in teats of iO udder-Iobes

ol9

goats hard nodulles were seen.

By inspection, woundı' H'erefound in teats of 7 goats andfew

ticks

were observed in

7

teats of goats. Polythelie

was ohserved in

5

udder-lobes of 5 goats and teat-b/iııdness in 7 udder udder-lobes of 7 goats.

Of the

1367

milk and secretioıı samples collected from

685

goats

at ({battoir, in

137

samples ./i'om

79

goats color-'c1ıange had been found.

The milk and secretion samples collected from

50

udder-Iobes

ol 27

goats were observed to contain white, thin, thread-like

clots.

Of the

685

goats

in which Califomia

Mastilis

Test

(CM.T.)

app/ication was doııe,

59

ol these animals was showed clinical masıilis

and

307

subcliııical mastitis. CM. T. and sırip-cup

tests were made on

mi/k

and secretion s({lIlples collected ./i'om

997

goats from

villages.

As a result of CM. T. applications,

37

goats shoıved the clinical mastitis

and

21 4

goats

suhc!inical

mastitis.

The strip-cup

test showed

that

35 goats ıvere with mastitis.

* Bu çalışma, Y.Y.U. Araştırma Fonu tarafından destcklcncn aynı başlıklı doktora tczindcn özetlcnmiştir.

402 YUSUF GÜl.

From udder-tissues

(271

udder-lobes ji-om

146

goats)

collected

from goats on abattoir, color changes were observed on seetion of

ı

56

udder-Iobes of9 goats, abscess were seen. On seetion oL 17 udder-Iobes of

,10 goats, smail nodules were observed. Volume increase was seen in the

supramammary

Iymph nodes of 160 udder-Iobes

of 91 goats. And of

these, in

132

goats, color change were observed.

Tn microscopic examination

of 271 corpus ol udder-Iobes eolleeted

fronı

146

goats, mastitis acuta was seen

6

udder-Iobes of

5

goats,

mas-titis chronica apostematosa

et necroticans was seen in 16 udder-Iobes

of

13

goats, mastitis chronica nonprulenta was seen in

203

udder-Iobes

of 128 goats. In microscopic examination

oj' tea ts of these udder-Iobes

theilitis

chronica necroticans

was determined

in

8

udder-Iobes

oj

7

goats and theilitis chronica nonprulenta

was determined in 39

udder-/obes oj

25

goats. in the supramamnıary ıymph nodes oj

ı

8

udder.lobes

oj 14 goats Iymphadenitis simplex was seen and Iymplıadenitis chronica

were observed in supramammary

~ymp1ı nodes oj

ı

55 udder-Iobes

of

83 goats.

Ö-ıet:

Bu

çalışmada;

Van İli Belediye

Mezba1ıasııw

kasaphk

olarak getirilen

1000 adet ve Van ili Merkez İlçe'ye bağh

ı

5 değisik

köydeki

1035

adet kıl keçisi;

klinik,

kimyasal

ve özellikle patolojik

yöntemlerle

mastitis açısmdan değerlendirilmiştir.

Mezbahadaki

hayvanlardan 92'sinin meme loplan oıasll1da asimetri

tespit edilmiştir.

Bunlardan

58'

ine ait

i08

meme başmm pendül gibi

sarkık

ve genişlemiş

olduğu, meme

derilerinin kalmlaştığı

ve esnek

olmadığı belirlenmiştir.

Yine bu hayvanlardan

45

tanesine ait

79

meme

lobu derisinde ehfoliasyon

ve kabuklanmalara

rastlanmıştır.

Asimetri

gözlenen kıl keçilerinden

88'

ine ait

150

meme /obunun

sert kıvamda

olduğu palpasyonla

anlaşılnl1ştır. Ayrıca 9 kıl keçisine

ait LO meme lobunun korpusunda ve daha az olarak da meme başmda

sert kıvamlı nodüllere rast/anmıştır.

İnspeksiyonda

7

hayvana ait birer meme /obunun meme başında

yara/ar ve 5 hayvana ait 7 meme lobunun meme başmda kene/erin

bu-lunduğu tespit edilmiştir.

Mezbahadaki

kıl keçi/erinden

5' inin farkli

5 meme lobunda po/ythelie olgusuna, 5'inin 7 meme lobunda ise meme

başı ucu körlüğüne rast/anmıştır.

Mezbahadaki

kıl keçi/erinden alman

(685

hayvana ait

ı

367

adet)

süt veya sekresyondan

79

hayvana ait

137

Ilumunede renk değişimi

KIL KEÇiLERiNDE GÖZLENEN MASTİTİs OLAYLARı 403

gözlenmiştir.

Bunlardan

27

hayvana ait

50

meme lobundan alınan süt

veya sekresyon numunelerinin,. beyaz, ince, ipliksi yapıda pıhtılar ihtiva

ettikleri

gözlenmiştir.

Mezbahada Calif'vrnia Mastitis

Test (C.M.T.)

uygulaması

yapıla-bilen kd keçilerindeli

(685

adet)

59'ıil1un klinik

mastitisli,

307'sinin

ise subklinik mastitisli olduğu anlaşdn1lştır. Köylerdeki kd keçilerinden

alman

(997

adet)

süt ve sekresyonlarda

C.M.T.

ve strip-cup

testleri

uygulann'/lştır. C.M.T.

uygulamalan

sonucu kd

keçilerinden

37'sinin

klinik

mastitisli.

2

i

4'ünün

subklinik

mastitisli

olduğu anlaşdmıştır.

SII'ip-cup testi sonucu

35

hayvanm mastitisli olduğu anlaşdmıştır.

Mezbahadaki

kıl keçilerinden alman

(146

hayvana ait

271

meme

lobu)

meme dokularmdan

93

hayvana ait

i

56

meme lobunun kesit

yüzlerinde renk değişimi gözlenmiştir.

Bundan başka

9

kıl keçisine ail

i

O meme lobunun kesit yüzlerinde,. içleri irin 'kitlesi ile dolu apse

odak-lan,

i

O kd keçisine ait 17 meme lobunlifl kesit yüzünde ise küçük sert

nodüller güzlenmiştir.

9

i

kd keçisinin

i

60 adet meme lobuna ait

sup-ramammar lenf düğümlerinde hacim artışı, bunların l32'sinde ise renk

değişimi tespit edilmiştir.

Mezbahadaki

146

adet kıl keçisinden alman

271

meme lobu

kor-pusunun mikroskopik

muayenesinde,.

5

kıl keçisine ait

6

meme lobunda

mastitis akuta,

i

3 hayvana ait

i

6 meme lobunda mastilis kronika

apos-tematoza et netrotikans

ve

128

hayvanm

203

meme

lobunda mastilis

kronika

ııonprulenta bulunduğu saptann1lştır. Bu memelete

ail meme

başlanılın mikroskopik

muayenesinde ise,.

7

hayvana ait

8

meme başmda

telitis kronika nekrotikans,

25

hayvana ait

39

meme başıııda da telitis

kronika

nonprulenta

saptann1lştır.

i4

hayvana ait

18

meme lobunun

supramammar

lenf düğümünde

lenfadenitis

simpleks,

83

hayvana ait

155 lJ1.'?melobunun

supramammar

lenf

düğümünde

ise lenfadenitis

kronika gözlenmiştir.

Giriş

Dünyada keçi yetiştiriciliğinin artmasına paralelolarak keçi hastalıklarında, özellikle meme hastalıklarında artış gözlenmektedir. Keçi meme hastalıklarının en önemlilerinden birisi de mastitistir (I, 23, 24, 25).

Sasshofer ve Schlerka (23), akut stafilokokkal keçi mastitisinde hayvanda, sağlığını etkileyen genel klinik belirtiler bulunduğunu

belir-YUSUF GÜL

lemişler, Abu-Samra ve ark.(I) ise mastitisli keçilerin zayıfladığını gözlemişlerdir..

Kronik keçi masititsinde iki taraflı ya da tek taraflı ol,mk geniş-lemiş, hacımları değişken, pendül gibi sarkmış meme başları ile bez dokuda geniş indurasyon alanları bulunduğu bildirilmiştir (6).

Erdoğan ve Batu (9), Marmara Bölgesi keçilerinde yaptıkları araştırmada; hayvanlardan 20

(%

0.08)'sinin klinik, 228

(%

l2.8)'inin ise subklinik mastitisli olduğunu belirlemişlerdir. Ayrıca böyle bir araştırmanın Türkiyede ilk defa yapıldığını ifade etmişlerdir. Manser (IS) ise mastitisin yayılışını sürülere göre

%

15-79 bulmuştur.

Mycoplasma arginini ile deneysel keçi mastitisi olu~turan Prasad ve ark. (21), meme kesit yüzlerinin hemorajik bir eksudatla kirli ol-duğunu gözlemişler, etken inokülasyonundan 20 gün sonra ölen keçi-lerde ise meme kesit yüzlerinin gri-beyaz renk te ve h(~Jif bir eksudatla kirli olduğunu saptamışlardır.

Değişik etkenlerle oluşan keçi ımıstitislerinde supmmammar lenf düğümlerinin hafif derecede büyüyebilcceğine işarat edilmiştır (6. 8). Deneysel streptekokka.l keçi mastitisinde araştırıcılar (ı 8, 19, 20), mikroskopik olarak; inokiilasyonlard,ın sonra nötrofil lökositlerin bazal membran ve asini duvarlarına göçtüğünü, bUr<darda bulunan makrofaj ve fibroblastların aktif hale geldiğini, makrofajların bulun-duğu kısımlarda ve büyük süt kanallarında kokların bulunduğunu, epitelieri vakuollü bir hal alan asinilerin düzensiz kümeler halinde bulunduğunu, lenf damarlarının genişlediğini ve lenf düğümlerinde makrofaj ve nötrofil lökosit reaksiyonu bulunduğunu bildirmişlerdir. Benzer bulguların mycoplasmal keçi mastitisinde de saptandığı bil-dirilmiştir (8, 21).

Bazı araştırıcılar (6,8,21), kronik meı.stitisli keçi memesinin inter-alveolar ve interlobuler duvarında daha çok lenfosit ve daha az sayıda plazmositlerden oluşan bir infiltrasyonun var olduğunu, perialveolar ve interlobuler fibrozisin orta şiddette olduğunu ve meme bez doku-sunun geniş bağdokukordonları ile birbirinden ayrıldığını, bazı böl-gelerde atrofik olan glanduler bez dokunun fibröz bağdoku ile bir-birinden tamamen ayrılmış durumda olduğunu gözlemişlerdir. Yine bu araştırıcılar (6,8,21), seyrek olarak lökositler ve lenfohistiyositler-den oluşan yangısel hücrelerin alveolar duvara ya da lumene infiltre olduğunu, bazı epitel hücrelerinde rejenerasyon bulunduğunu sap-tamışlardır.

KIL KF(iLERi]\;D[ GÖZLENEN MASTiTls OLAYLARı 40:;

Chineme

ve Add:ı (6)'nun

ya;)mış

oldukları

araşıırmada

mikros-kopik olarak;

bazı kesitlerde

alveolar

ki st benzeri y,~pıbrın

bulunduğu,

hstlerin

görüldüğü

~l1vnllerin

genellikle

yassı

w uwn

hücreler

ile

çevrili

olduğu.

içIcrınde

koyu

peillbe

bir kitlenin

Y" ch tortu!a~;;ıl1Iş

kitlelerin

bulunduğu

gö/.lenmiştir.

Keçilerde

Coryneb"ctcriLlm

pyogenes

ile deneysel

m~ı.stitis

olu~-turan Jain (12), meme b'l~l?rının

propria

nıukozasında

aksc:-ior bezler

bulunduğunu

saptamış

ve ctkcn

inokülasyonundan

SOI1l",,-propria

mukoB

ile birlikte

bu bezlerin

de yangıl:;ındı.~ını

bildirmistir.

Bruceıla

8boflus

ilc infekt::

gebe

ke~'ilerin supram~'ml1ı<ı.r

lenf

yumrul".rının

mikroskl)pik

incelemesinde

Meador

ve ark. (16),

tara-fından

enfeksiyonun

dön~l11i ["Legöre

akuttC'n

k roniğe

kCl.dar değişen

karakterde

yangıscl

değişiklikler

saptanmıştır.

Benzer

değişiklikler

1,ıjn (12) tarafJl1d~ln d;,- gözle'lmiş

ve kapsular

sinuslard,ıki

nötrofil

lökosit

infiltrasyonunun

pcrivasküler

manşan

tarzında

olduğu

belir-lenmiştir.

Ülkemizde

daha

önce

böyle

bir ç,ılışmanın

yapılmamış

olması,

ayrıca

keçi sayısının

ülkemizde,

dolayısı

ilc de Yan

i

li ve Yöresinde

azımsanamayacak

düzeyde

bulunması

dikkate

alınarak

Y,ın

ili ve

Yöresindeki

kıl

keçi

mastitislerinin;

klinik,

kimyasal

ve özellikle

patolojik

yönden

amştırılarak

bölgedeki

keçi

mastitis

insidansının

sapteı.nmaya

çalışılması

bu araştırmanın

,l.masını

oluşturmuştur.

Materyal

ye

i\!Ietot

Bu çalışmad,~;

a) Yan ili Belediye

Mezbahasına

20.9.1988

- 10.9.1989

tarihleri

arasında

kesime getirilen

1000 adet kıl keçisi,

b) Yan

İli Merkez

İlçeye

bağlı

(10.4.1989-

10.9.19g9

tarih-lerinde

gidilen)

i

5 değişik

köyden

sağlanan

topla.m

i

035 adet

kıl

keçisi,

materyal

olar,~k kullanılmıştır.

Mezbaha

materyali

ob.n

1000 adet kıl keçisinden

685'inin

meme-leri

hem

kesimdw

önce,

hem

de

kesimden

sonra

inspeksiyon

ve

palpasyon

ile, sütleri ise California

\1astitis

Test (CM.T.)

ilc mastisis

bakımından

incelenmişti

r. Geri

kalan

3l5'inin

memeleri

ise yalnızc,ı

inspeksiyon

ve p,!lpasyc.n

ile masıitis

açısından

kontrol

edilmiştir.

Daha sonra belirlenen

sonuçlara

uygun olarak

mezbahada

kesilen

h'ıy-vanlarda

mastitisin

yayılışı

saptanmıştır.

406 YUSUF GÜL

Değişik 15 köydeki 1035 hayvandan süt alınabilen

99Tsi

CM.T. ve strip-cup testleri ile, süt alınanMyan 38'i ise sadece inspeksiyon ve palpasyon ilc muayene edilerek kıl keçilerindeki nıestitis insidansı saptanmışt.ır.

Mezbahadaki hayvanlarda uygulanan inspeksiyon, palp::ısyon ve CM.T. sonucu mastitisli oldukları saptanan 146 hayvana ait 271 meme lobu (125 hayvanda iki, 21 hayvanda ise sadece bir meme lobu) patolojik yoklamalar için alınmıştır.

Patolojik muayeneler için alınmış olan meme loplarının korpus, meme başı ve mpramammar lenf yumrularının özellikle Iczyonlu bölgelerinden olmak üzere doku örnekleri alınmış ve

%

iO'luk for-maldehit solüsyonunda tespit edilmiştir. Bu doku örneklerinden; İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi Patoloji Anabilim Dalı laboratuvarıarında bilinen patolojik yöntemlerle kesitler alınmış ve rutin olarak Hematoxylin Eosin (H-E) ile boyanmışıır. Gerekli görülen kesitlerde Van-Gieson, Ziehl-Neelsen, Gram ve Sudan 111

gibi değişik boyama yöntemleri uygulanmıştır.

Bulgular

a) Klinik Bulgular: Mezbahadaki kıl keçilerinin kesim öncesi yapılan klinik muayenelerinde hayvanların sağlığını etkileyen genel semptomlara rastlanmamıştı r.

Kesim sonrası hayvanların memelerinin inspeksiyon ve palpasyo-nununda saptanan bulgular tablo l'de gösterilmiştir.

Köylerde muayene edilen 38 kıl keçisinin memelerinde mastitis belirtisi sayılabilecek değişimler saptanamamıştır.

b) Sütlere ilgili bulgular: Mezbahadaki hayvanların memelerinden alınabilen süt veya sekresyonların inspeksiyonla muayenesinde gözle-nen bulgular tablo

ii

'de gösterilmiştir.

Mezbahadaki hayvanlardan 42'sinin her iki meme lobunda, 17'-sinin ise sadece bir meme lobunda olmak üzere toplam 59

(%

8.61) hayvan da klinik masıitis bulunduğu belirlenmiştir. Meme başı uçla.rı kör olan hayvanlar da klinik mastiıisli kabul edilmiş, dolayısı ile gerçek klinik masıitisli hayvan sayısı 64

(%

9.3 i) olarak saptanmıştır. Ayrıca toplam 307

C':'

44.gl) hayvanın (266'slııln iki, 41'inin bir meme lobu) subklinik mastiıisli olduğu saptanmıştır.

KIL KEÇiLERiNDE GÖZLENEN MASTiTis OLAYLARI1U7

Tablo ı. Kıl keçi memelerinin inspeksiyon ve paloasyonundaki hılgular (The findings in inspection and palpaıion of hair goals udder).

Bulguların Sayısı

Meme lopları arasında asiınetri 9' Meme başlarınd,' sarkm,: ve geniskıııe 8 Esnek olmayan. normale göre fazla kalııı ıneme

rlerisi i)

Meme derisinde kabuklanına 1i

Meme derisinde gerginlik 40

Meme derisinde kıvrım bulunması 5

Memelerde sert kıvam 15

Memelerde yumuşama (haınur kıvamı) 4

Meme başında kerıelerin nrlığı 1,

Meme başında yara bulunması 7

Memelerde sert nodüııeriıı bulunması x Rudimenter meme başı (p'1lyıhelie) 5

Meme başı ue!! kör'üğii 1,

Bulguh'ııı ismi Tek lop

J

Topl. iki lop Hyv. Say

92 50 5e 1,7 52 1,4 45 7 47 i 12 73 88 i

,

2 5 7 9 5 2 5

Tablo

ıı.

Mezbahadaki kıl keçilerinin sütlerinde inspeksiyonla gÖLlenen değişimler (The insoeelion variations oecured in n,ilk (': I'air g<,ats slaughtered at abatloir).

Bulguların İsıni

Bulguların Soıyısı Ton. Yyv. Tck lop iki lop Say. Yeşilimtrak-san renk değişimi ve irin kıvamı

Kahverengimsi-pembe renk değişiıni ve kan ilc karısık olma

Sarımsı-kreın reı~k değişimi

İplibi yapıda. beyaz renkle pıhtıların varlığı

i

-:.----_:.-.--_----'----Köylerde sütleri CM.T. ilc muayene edilen 997 kıl keçisinden 37

(%

3.71, 35'inin iki, 2'sinin bir meme lobu)'sinin klinik mastitisli olduğu, 214'ünün

(%

2 1.46, 189'unun iki, 25'inin bir lobu) ise sLlb-klinik mastitisli olduğu belirlenmiştir. Aynı hayvanlarda uygulanan strip---eup test'i sonucu 33'ünün her iki Iobu ve 2'sinin sadece bir meme lobu olmak üzere toplam 35 hayvanın mastitisli olduğu anlaşılmıştır.

c) Memelerde Görülen Patolojik Bulgular: Meme korpuslarmııı, supramammar lenf yumrularının kesit yüzlerinde inspeksiyon ve pal-pasyonla (makroskopik olarak) gözlenen bulgular aşağıdaki tabloda (tablo, i i i) gösterilmiştir. Sisterna mukozalarında ise önemli bir deği-şim gözlenel1'!cmiştir.

ç) Memelerde Görülen Mikroskopik Bulgular: Buradaki bulgula-rın "hafif, orta, şiddetli" şeklindeki derecelendirilmesi, bazı araştırı-cıların (6, 12,

i

9) araştırmaları temel alınarak yapılmıştır.

YUSüF GÜl.

Tablo il

ı.

\1eme ve supramaınınar lenf dliğliınlerindcki patolojik bulgular (The pathological findings of udder and supramaıııınary Iymph nodes).

i'~ i cl 3 7 lO (, l3 19 .- -22 GCL ₉₁ 15 (,O 75 i! 16 29 Bulguların ismi \ Bulguların Sayısı. i op. Hay.

ı

Tek lop iki lop Say.

----B-e-y-az-ı-n-ıı-ra-k-'.-g-ri-re-'n-k-d-q-',i-şı-'n -'i----I'---1-45 -1--7~31~- 1---8~l\5~-i vo B07.kırmızııııtrak renk değişimi

:!! ~ İı;leri irin ile dolu apse odaklarınııı

<: •... lwlunması

~ ~ Kesit yi"ızi'ıpde sert nodiilkr Kesit yiizünlin la.,k m g()rünlinıü ---;J-Ibc'ı~ı 'arıışı . - _. ..

--I

..:...'?

ı

Kesit ylizlıııde renk dei!işinıi ~ ~:~ Kesit .YliZliııde kahverengi.hem, boz

[/J...J CC .beyaz renklerde küçlik odaklar

M,l.kroskopik

olar<ık; haCLm artışı, hamur

kıvam! ve kesit yüzünde

boz -kırmızımtrak

renk

değişimi

saptanan

5 hayvana

ait 6 meme

lobunun

mikroskopik

incelenmesinde

bu loplarda

masıiıis

akuta

tespit

edilmiştir.

Masıitis

akutada

gözlenen

değişiklikler

tablo

lV'de

gös-terilmiştir.

Tablo LV. Mastitis akutadaki mikroskopik bulgular (The microscopical findings in mastitis acuta).

Buı.~.uların İsn,i Damarlarda hiperemi

!nterstisyel dokuda vc alveollerin lumeninde ödem sıvısı

Fritrosit infiltrasyon u NötroLI liik~ısit infiltrasyonu Aktif dokıı hiqiY0sitlerinin varlığı Alveol epitel hücrelerinde deienerasyon Alveol epitel hlicrelerinde deskuamasyon Alveollerin lumeninde ,ıe m bl" mavi renkte,

rıla7m:ı: ik kitlenin varlığı

Alveol lumenlerinde corpora <.ıııylacea'ların bulunıııası

Bulguların Derecesi

i

. Hafif ..

_1 _

~)~~a . ~iddetli.

i

i

i

-I

Klinik

olarak

meme başlarında

kene gözlenen

2, meme başı ucu

kör!üğü

saptamm

4 w sert

nodüllere

sahip oldukları

palpasyonla

anıa~ılan

LO

meme

lobunun

mikroskopik

incelenmesinde

mastisis

kronika

apOSLCIl1<ı.loza

Ci

nekroıikans

bulunduğu

anlaşılmıştır.

Bu

KIL KEÇiLERiNDE GÜZI ENEl': MASTiTis OLAYI.ARI '1111)

Tablo V. Masl;lis kronika aposleınalma el :ıekn,ıikansda mikrnskopik hılı;ular (The ;'ıicroscopical findings in mastiıis chronica apostenıaıosa et necroticans).

Bul;~.l'I:ırıl;iSıni

inıerstisyel dokuda bağdoku artışı Fibroblası ve fibrosiılerde arlış Lenfo-histiyosiıer hücre infil'rasyonu

Alveollerin sayı ve hacmınoa azalma (atrofi) Alveollerin ııımeninde pembe-mor "en:deı'd~

plazmaıik kiılenin varlığı

Alveol lumenlerinde corpora anıylacea'lar Alveol epitel hücrelerinde dejeneralif

değişiklikler .

Alveol epitel hücrelerinde desk uamasyon Apse odaklarının varlığı ve odakların

merke-zinde koagulasyon nekrozunuıı bulunması (resim, i)

Apse odaklarında kireçlennıe

Apse odaklarının çevresinde yoğun lenfo-hisıiyositer hücre kuşağı ile fibroblası ve fibrositlerden oluşan kapsülün bulunması Langhans lipi dev hücrelerinin varlığı (resim,

ii)

Apse odaklarının çevresindeki alveollerde aırofi

Bulguların Dereee'.j Hafif Oru Şiddetli

-\

-1---l-.

.f. ---'---_._-

---Resim

ı.

Merkezde nekroz ve yer yer kalsifiye oımuş odak ve çevresindek i alvcollerde atrofi. H-Ex260.

(Fig. I. Cenırally nccrosed and partly ealcified focus and athrophy of surroundings alveol i, H-E x 260).

110 YUSUF GÜL

Resim ıl. Nektorik kalsifiye odaklar ve Langhans tipi dev hücre, H-E x 2(,0. (Fig.

ıı.

Necrosed-calcified foci and Langhans giant ceJl, H-E x 250). Dev hücre gözlenen numunelerin kesitlerinde Ziehl-Neelsen boyama yönL~mi uygulanmış, fakat tüberküloz etkenleri gözlene-memiştir.

Materyal. olarak değerlendirilen meme loplarının çoğunda (75 hayvanın iki, 53 hayvanın bir meme lobu olmak üzere toplam 203 meme lobu) mastitis kronika nonprulenta gözlenmiştir. Bu olaylarda gözlenen değişimler tablo Vl'de gösterilmiştir.

Birer meme lobunda mastitis akuta bulunan 4 ve mastitis kronika nonprulenta bulunan 42 hayvanııı diğer loplarında mikroskopik mastisis bulguları gözlenmemiştir.

Korpuslarında mastitis akuta bulunan 4 ve mastitis kronika apostematoza et nekrotikans saptanan 4 meme lobunun meme başında telitis kronika nekrotikans (tablo, Vii) bulunduğu göZlenmiştir. Bu değişimlerin gözlendiği meme başlarıııdan 3'ünün derisinde nekrotik dermati tis gözlenmiştir.

Toplam 25 hayvanııı 39 meme başında (14 hayvanııı iki, i i hay-vanın bir meme lobuna ait) mikroskopik olarak telisits kronika non-prulenta (tablo, Vııı) görülmüştür. Diğer meme başlarında mikros-kopik olarak önemli bir değişim gözlenmemiştir.

KIL KEÇiLERiNDE GÖZLENEN MASTiTis OI.AYLARI 111

T;ıblo Vi: Mastitis'kronika nonprult'ntada mikrosk~pik bulgular (The microscopical fiııdings in mastilis ı'hronica noııprulenta).

Bulguların ismi interstisyel bağdakudu artış Fibroblast ve fibrositlerde artış I.enfo-hisiiyositer hCıere il1filtrasyonu Alveollerin sayı ve hacmll1d,: azalnıa

(atrofi, resim, Jii)

Alveol lumenlerinde pembe-mavi veya mor renklerde planııatik kitle bulunmas. Alveol lumenlerinde corpora amylacea'lar "Iveol epi!':! hüce,:!.:,iııde dejener'~ 1;1'

değişiklikler

Alveol epitel hücrelerinde deskuarııasyorı Periduktal lenfosit infiltrasyonu (resim, IV) Alveol ve duktus laktiferus epitel

hücrelerinde hiperplazi (Resim 'i)

Bulguların Derecesi Halil' Orta Şiddetli

i

+,

-1-

..!-Resim

ın,

Mastitis kronika nonprulenıanın mikroskopik görünüşü, H.E x 130. (Fig, III. The microscopical appearance of mastitis chronica nonprulenta, H-E x 130).

Korpuslarında

masti tis kronika

apostcmatoza

ct nckrotikans

gözlenen

14 (3 hayyanda

iki, 8 hayyanda

tek loba ait)

ye masti<is

akuta

gözlenen 4 (I hayyanda

iki, 2 hayyanda

tck loba ait) olmak

üzere toplam

i

8 meme lobunun

supramammar

lenf düğümünde

len-fadenitis

simpleks (tablo, IX) gözlenmiştir

VUSLT GeL

Resim LV. Mastitis kronika nonprulentada periduklal yoğun lenfosit infiltrasyonu, II-E x260.

(Fig. IV. Densc infi/tration of Iymphoeyte to peridueıuli in mastitis ehroniea nonprulcnta, H-E x 2(0).

Rcsim V. Mastilis kreınika nonpnılcııtada alvcol epitelierinde papillifer Iıiperpl,vi. H-F x 260.

(Fig. V. r'apillifcrous Iıyperplasic of ah.eolar epitelyum in mastitis c!ıronica nonpnılcnla. H-F.x 2(0).

--KIL KEÇiLERiNDE GÖZL.ENEN MASTiTis OLAYLARı 413

Tablo Vii. Tditis,kronika nekrotikansda mikroskoj;ik -bulguları (The m icroscoi;ica i findings in theililis chronica necroticans).

Bulguların ismi

Sisterııa mukozasının lanıina epitelyalisinde kalınlasma ve çok katlı yassı epitel metap-lazisi

E,)itel Iıijcrelerindc nekroıik rleğışimler ve deskuamasyon

Submukozada follikül tarzında lenfosit infil(ı'asyonu

Bulguların Derecesi Hafif Orta Şiddetli

Tablo Vii

ı.

Telitis kronika nonprulentada mikroskopik bulgular (Tlıe microscopical findings in theilitis chronica nonprulenta).

Bulguların ismi

Bulguların Derecesi Hafif Orta Şiddetli

--- ---o

.-"--Sisterna mukozasının lamina epitelyalisinde kalınlaşma vç çok katlı öassı epitel metaplazisi

Epitel hücrelerinde deskuamasyon

I

Submukozada yaygın lenfo-histiyositer hCıcre infiltrasyonu

-1-

+

.!-Tablo iX. Lenfadenitis simpleksde mikroskopik bulgular (The ınicroscopieal findings ın Iymphadenitis simplex)

Bulguların ismi

Bulguların Derecesi Hafif Orta Şiddetıi

- .!.. ---- -i.

--i

-!- - --- ! --T ___ o _ ..

-Medulladaki sinuzoidlerde genişleme -- -1-

---Kapillar kan damarlarında hiperemi --

-ı

Medulladan konekse doğru yaygın nötrofil lökosit infiltrasyonu

i - 1-

-i

MedulladaMedulladaki hemorajiksinuzoidlerdealanlarınödemvarlı!;,ısıvısı

i

-

₊

---

+

--

---Tablo X. Lenfadenitis kronikada mikroskopik bulgular (The microscopieal findings in Iymphadenitis chroniea).

i

Bulguların Derecesi

__ ~i~i~~~~~~ . H~f~

_i__

~~t~ __ ~~de~ı_

Korteks lenfosentrumlarıııdaki Jenfoid

hiper-plazi --

1-Medulladaki intraseptal hağdokuda artış intraseptal dokuda lenfo-histiyositcr hücre

infiltrasyon u

intraseptal dokuda plazmositlerin varlığı Medullada dCızgün kenarlı. beyaz boşlukların hulunması

414 'YUSUF GÜL

Korpuslarında

mastitis

kronika

apostematoza

et nekrotikans

gözlenmiş

12 ve mastitis kronika

nonprulenta

gözlenmiş

143 meme

lobuna ait (72 hayvanın iki,

i i

hayvanın tek lobu) supramammar

lenf

düğümlerinde

lenfadenitis

kronika

saptanmıştır.

Lenfadenitis

kroni-kada gözlenen bulgular tablo, X'da (resim, Vi) gösterilmiştir.

Resim Vf. Lenfadeniıis kronikada mikroskopik görünüm, H-E x 260. (Fig. Vf. Mieroscopical appearance of lymphadeniıis chronica. H-E x 260).

Lenfadenitis

kronikada

gözlenmiş

olan düzgün

kenarlı,

beyaz

boşlukların

yağ kitlesi olabileceği şüphesi ile bu numunelerin dondurma

mikrotom

kesitlerinde

Sudan II

i

boyama yöntemi uygulanmış

ancak

bu boşlukların

boya almadıkları

gözlenmiştir.

Eritrofagositozis

göz.

lenen numunenin

kesitinde

ise Gram

boyama

yapılmış

fakat

her-hangi bir bakteriyel

etken gözlenememiştir.

Mikroskopik

olarak

incelenen diğer 98 supramammar

lenf

dü-ğümünde

yangısel bir değişim gözlenememiştir.

Tartışma ve Sonuç

Bu çalışmada; hayvanların genci sistematik muayenelerinde

birçok

araştırıcı

tarafından

(I, 17, 18,23,27)

bildirilen;

yüksek ateş,

depres-KIL KEÇiLERiNDE GÖZLENEN MASTİTİs OLAYLARı 415

yon,

iştahsızlık

ve zayıflık

gibi genel durum

değişiklikleri

gözlen-memiştir.

Hem akut dönemdeki

mastitislerde,

hem de kronik

dönemdeki

mastitis olaylarında

meme lopları arasında

gözlenmiş

olan asimetri,

Smith

ve Rogoinsky (25) tarafından

gözlenen

bulgulara

uygunluk

sağlanmıştır.

Kronik

mastitis

bulunan

meme loplarında

gözlenmiş

olan;

meme

loplarının

hacminda

küçülme,

kıvamında

sertlik

gibi

bulgular,

birçok

araştırıcının

(22, 25) bildirdiklerine

benzer

bulun-muştur. Yine bu tip olaylarda gözlenen bilateral ya da unilateral sarkık,

genişlemiş meme başı ve incelmiş sisterna papiııaris

duvarı

bulguları

ise Chineme

ve Addo (6)'nun

bulgularına

benzerlik

göstermiştir.

Meme

başı derilerinde

gözlenen

ısırık (kenelere

bağlı),

sıyrık,

ülser

ve yaralarının

bulunduğu

meme

loplarında

histopatolojik

olarak

masritis

saptanmış

olması,

daha

önce çeşitli araştırıcıların

(I, 7, iI, 25) meme derisindeki

sıyrık, ü1ser, yara ve ısırıkların mastitis

oluşumu

için yardımcı

sebep olduğu şeklindeki

görüşü

ile uygunluk

sağlanmıştır.

Rudimenter

meme

başı

(polythelie)

şeklinde

meme

anomalisi

bulunan

5 meme

lobunun

3'ünde

mikroskopik

olarak

mastitis gözlenmiştir.

Bu durum,

meme ve mt.me başı anomalilerinin

aynı

loptaki

mastitis

için predispozisyon

hazırlar

şeklindeki

bilgiye

(2, 5, 26) belge sayılabilir.

Palpasyonda

nohuttan

ceviz büyüklüğüne

kadar,

sert şişlik

bu-lunan ve kesit yüzlerinde

içIeri değişik renk ve kokuda

irin ile dolu,

kapsüııü

apse

odakları

gözlenen

meme

loplarında

histopatolojik

olarak

nekrotik-apseli

mastitis

saptanmıştır.

Bu

bulgular,

Smith

ve Rogoinsky (25)'nin

bildirdiklerine

benzer

bulunmuştur.

Mastitis

saptanmış

olan

memel

loplarından

alınan

sütlerin

genellikle

keçi sütünün

fiziksel

özelliklerine

sahip olmadıkları

göz-lenmiştir.

Bu bulgu, bazı araştırıcıların

(6, 8, ıo, 14, 17,23) bulguları

ile uyum sağlamıştır.

Köylerdeki

kıl keçilerinin

(997 adet) 37'sinde

(%

3.81) klinik ve

214'ünde

(%

21.4) ise subklinik

mastitis saptanmıştır.

Buradaki

mas-titisli kıl keçi sayısı ve

%

oranları,

Erdoğan ve Batu'nun

(9) Marmara

Bölgesindeki keçilerde saptadıkları

oranlara göre yüksek bulunmuştur.

Bunun sebebi olarak;

Van İli ve Yöresinde kış mevsiminin daha uzun

ve daha

şiddetli geçmesini,

buna

bağlı olarak

hayvanların

özeııikle

kış ve ilkbahar mevsimlerinde

(Iaktasyonun

başlangıç ve orta dönemi)

yetersiz

beslenmesini,

barınakların

ilkelolmasını

ve yetiştiricilerin

hastalık

konusunda

yeterli

bilgiye

sahip

olmamasını

gösterebiliriz.

416 YLSLT GOL

Değişik i

5

"köyde sapıanan musıiıisli hayvan sayısı ve

%

oran-ları, Manscr'in (15) sürü halindeki keçilerde bildirdiği

%

79'luk mastitis oranına göre düşük olduğu gözlenmiştir. Buna karşılık Kodi-kara ve Wije wantha'nın (ı 3) Sri-- Lanka'daki keçilerde tespit ettikleri

%

1.5 - 12.4'lük mastitis oranları, bu araştırmada bulunan orun-lardan düşük bulunmuştur.

Akut mastitisli meme loplarında mikroskopik olarak görülen; alveol ve küçük çaplı duktus laktiferusların epitellerindeki dejeneratif değişiklikler ve nekrozlar sonucu oluş,~n deskuumasyon, dahaçok lökositlerden, daha az sayıda lenfositlerden oluşan hücresel infiltras-yon bulguları, araştırıcıların (17, 21) bulgularına paralellik göster-miştir.

Mikroskopik olarak mastitis kronika <ıpostematoza et nekroti-kans saptanmış olan meme loplarında; granulomatöz düğümcük yapısı ve çevresindeki alveol ve duktus laktiferuslarda şiddetli aırofi gözlenmiştir. Bu bulgular. Meador ve ark.'nın (16) bruceııozisli keçi-lerin memelerinde, Sasshofer ve Schlerka'nın (23) stafilokokkal mas-titisli keçilerde ve Alibaşoğlu'nun (3) bruseııozisli koyunların me-melerinde belirledikleri bulgulara benzerlik göstermiştir. Yukarıda bildirilen araştırıcılar (3, 16, 23), söz konusu araştırmalarında trol11-bozlu damarlara rastlamışlardır. Ancak bu çalışmada bu bulguya rastlan mamıştır.

Bu çalışmada kronik nonprulent mastitisli meme loplarında belirlenen değişik histapa tolojik bulgular, bazı araştırıcıların (I, 6, 21) bildirdiklerine benzer bulunmuştur. Yine bu tip mastitislerde göz-lenen yoğun periduktal lenfositer infiltrasyon, Pattİson'un (19) deneysel streptckokkal keçi mastitisinde gözlediği bulgular ile uyumlu bulunmuştur. Nijerya'da kronik keçi mastitisi üzerinde çalışmalar yapan Chineme ve Addo'nun (6) gözledikleri alveolar ki st yapısına bu araştırmadaki kronik ma.stiıis olaylarında rastlanmamıştır. Ancak kronik mastitisli olayların bazılarında alveol ve büyük süt kanalları-_nın epitel hücrelerinde hiperplazi ve lumene doğru papiııifer uzantılar

gözlenmiştir.

Bu araştırmada her üç mastitis türünde de alveol lumenlerinde H-E ilc siyah renge boyanan corpora amylacea gözlenmiştir. Bu bulgu, her türlü mastitiste COl"pora amylacea"nın bulunabileceğini ifade eden Arnold ve Webcr'in (4) bildirdikleri ile uyumlu bulunmuştur.

Supramammar lenf düğümlerinden IS"inde gözlenen akut Icn-fadenitis tablosu, bazı araştırıcıların (ı 2,

ı

6) bulgularına benzerlik

KIL KEÇiLERil"DE GÖZLLNEN MASTiTis OLAYLARı 'H1

göstermiştir.

Ancak

hücresel

infiltrasyonları

n Jain 'in

(ı

2) bildirdiği

şekilde

perivasküler

manşan

tarzında

olmadığı

görülmüştür.

Yine

bu çalışmada

gözlenen

kronik

lenf~!denitis

tablosu'da

araştırıcıların

(6,

12, 16)

gözlemleri

ile

uyun-,

s,lğl,ı.l1llştır.

Kronik

lenfadenitisli

bir

lenf

düğümünde

göılenmiş

olan

eritrofagositozis

durumu,

bu

nUl1lunenin

alındığı

Iıay\anda

kan

parazili

olabileceği

şüphesini

vermiştir.

Parankimierinde

mikroskopik

olarak

değişik

özelliklerde

mas-tHıs

gözlenen

225

meme

lobundan

ın'ünün

supramammar

lenf

düğümünde

lenfadenitis

tablosu

gözlenmiş

olması;

keçi meme

lop:

larının

parankimindeki

yangılar

ile suprum::ımmar

lenf düğümlerindeki

değişiklikler

arasında

Y<Jkın bir ilişki bulunduğunu

düşündürmektedir.

Bu araştırmada,

gerek mezbahada

kesilen

kıl keçilerinde,

gerekse

köylerdeki

kıl

keçilerinde

mastitis

insidansı

yüksek

bulunmuştur.

Buna bağlı olarak;

Van

i

ii ve Yöresinde

gerek süt ve süt ürünlerindeki

kayıptan,

gerekse

erken

kesimden

kaynaklanan

önemli

ekonomik

kayıplar

meydana

gelmektedir.

Bu sebeple

ülkemizde

sayıca

önemli

bir populasyon

olan kıl keçilerinin

süt ve et verimlerinden

gereği gibi

fayd,tlanabilmek

için; kıl keçisi mastiıislerinin

etiyolajik

yönden

daha

kapsamlı

olarak

araştırılması

ve sağaitım

çalışmalarına

önem verilmesi

zorunludur.

Teşekkür

Konu

ile ilgili çalışmaların

planlanmasında

ve yürütülmesinde

değerli

yardımlarını

gördüğüm

hocalarım;

Prof.

Dr.

Mehmet

Ali-başoğlu,

Doç.

Dr.

Tahsin

Yeşildere'ye,

çalışmalarımın

yönlendiril-Illesinde

ve

değerlendirilmesinde

yardımlarını

esirgemeyen

Prof.

Dr. Cemalettin

Köküuslu'ya

ve Y.Y.Ü.

Araştırma

Fonu"na

teşekkür

ederi

111.

Kaynaklar

.1. Abu-Saıııra, M.T., Elsanusi, S.M., Abdulla, :\1.A.,Gamel, A.,Abdcl-Aziz,

M.,

Ahbas, B., ihrahim, K.E.E. and Idris, S.O. (i938). Studics aLL gaııgreııous !/Iasıiıis iıı goals.

Comeli Yel., 78: 28 i -3ü().

2. A IibaŞOğ hı, M., Yeşildere, T. (1933), Veteriııer Sislcıııik Paıoloji Cilt:

ı.

İstanbul Kardeşler Basınıevi, 485.

3. Alibaşoğlıı, M. (1959). Dişi Koyuıılarda Bruce/losis Meliıeıısisde Histopaıolojik.

418 /

YUSUF GÜL

4. Arnold, P.J. and Weber, A.F. (1976). Occurance and jaıe oF corpora amylacea iıı the bovine Ildder. Am. J. Yet. Res., 38 (6); 879-881.

5. Büyükpamukçu, M. (1980). Veteriner Patoloji, lll. cUt, 5. bcilıım, Meme lIasıaltklan. A.Ü. Yet. Fak. Yay., 359: 2,+8.

6. Chineme, C.N. and Addo, P.R. (1984). Chroııic coprine mastıtls' Clinical, microbi-ological and paıhmicrobi-ological findings in spontaııeıısly occuring cases in Nigerian goals.

Int. Goat and Sheep Res., 2 (3); 266-273.

7. Crips, P. (1986). The prevelltion aııd control of masıiıis in goals. Univ. Bristol Dep. Yet. MeP., Langford House, Langford, BristoL. BS18 7D4; 1-7.

8. Da Massa, A.J., Brooks, D.L., Holmberg, C.A. and Moe, A.1. (1987). Caprine

Myc-oplasmasis: An outbreak ofmıısıitis and arıhriıis requiring the deslmclioıı 0/700 goals.

Yet. Res., 120: 409-413.

9. Erdoğan,

t.

ve Batu, A. (1980). Keçi masliıisledııin ıeşhisinde eMT. re

bayıeriyo/.}-jik yoklamfllar ile somatik hücre sayı/n: yöntemlerinin karşt!aştmlması ııurinde araş-tmna. Pendik Yet. Mikr. Fnst. Derg., 12 (2): S-Ili.

10. Erk, H., Doğaneli, M.Z. ve Akkayan, C. (1980). Veleriner Doğum Bilgisi (Obste"'ik)

ve linekoloji. A.Ü. Yet. Fak. Yay., 363; 251.

11. Francis, P.G. (1984). Teat skin lesions and mastiıis. Brit. Yet. J.,

ı

40 (5); 430-436. 12. Jain, N.C. (1965). S/IIdies on Corynebacıerium pyogenes maslitis in goals. lll. Changes

in the teat, supramammary Iymph nodes and liver. Indian Yet. J., 42 (4): 230-236.

13. Kodikara, c.P. and Wijcwantha, KA. (1985). Prevalence and aetiology of e/inical

aııd sube/inical masıitis in goaıs. Sri-Lanka Yet. J .. 3:: 19-28.

14. Mandal, P.c. and Ahuja, S.P. (1985). Ohservaıions on experimemal masıiıis in mı eıve and a goal induced by Klebsiella pneııl/lor.iae. Arch. Yet., 17: 85-89.

15. Manser, P.A. (1986). Prevalence, causes and laboraıory diagnosis of sube/inical

mas-titis in the goat. Yet. Res., 118: 552-554.

16. Meador, Y.P., Hagemoser, W.A. and Deyoe, B.L. (1988). Histopalologic ,lindings in

Bruceıla ahortus infected, pregnant !!oaıs. Am. J. Yet. Res. 49 (2): 274-280.

17. Pattison, I.H., Taylor, ,T.L. and Holman, H.H. (1950). Studies on experimental

.1"-reptecoccal mastitis: I. lnoculation of large numbers of Strepıecoccııs ııgıılaclia into the teat canal oF goats. J. Comp. Path., 60: 71-91.

18. Pattison, I.H. and Holman, H.H. (1951). Studies on experimemal sıreptecoccal

mos-titis. IV. The disease caused by inoculation of Sıreptecoccus agalacıiae strain SI3 into the teat canal of goa:s. J. Comp. Path. 61: 27-37.

19. Pattison, I.H. (1951). Slııdies on expzrimental sırepıecocca! masıilis: V. Histologica! findings in experimental strepıecoccalmasıiıis in the goat. J. Comp. Path., 61: 71-85. 20. Pattison, I.H. (1952). Studies 011 experimental strepıecoccal masıilis: VI. Hisıological

examination of the teats of affecıed Koals. J. Comp. Path .. 62: ı-s.

21. Prasad, L.N., Gupta, P.P. and Sıng, N. (1985). Experimental Mycoplasma argiııini mastitis iııgoaıs. Austr. Yet. J., n2 (10): 341-342.

22. Robinson, W.F. and Ellis, T.M. (1986). eaprine arıhritis-eııcephaliıis ril'lls iııfeclion: From recognmion lo eradicaıion. Austr. Yet. J., 63 (8): 237-241.

KIL KEÇiLEPiNDE GÖZLENEN MASTiTis OLAYLARı 419

23. Sasshofer, V.K. und Schlerka, G. (1984). Akıııı' Sıaphylokokken masıitis bei einer Ziege-ein Fallherichı. Der praktishe Tierarzt Zcittscnrift für fortschritliche Veteri-narmedizin. Heft m. 2 Seite 157. ff 65 Jahrgang.

24. Sasshofer, V.K., Loibl, A. und Kessler, O. (1987). Lrkraııkuııgeıı bei Schaf und Ziege

7. Euterentzundungen. Wien tierarzt Mschr. 74. Jahrang Heft 4: 125-135. 25. Smith, M.C. and Rogoinsky, M. (1977). Masıiıis aııd oıher disease

ai

ıhe goaıs ııdder.

J. Am. Vet. Med. Ass., 171: 1241 .. 1248.

26. Smith, H.A., Jones, T.C. and Hunt, R.D. (1974). Veıerinar)' Paılıology. Lea et Febi-ger, Philadelpgia: 1251.

27. Taylor, J.J., Holman, H.H. and Pattison, ı.H. (1950). Slııdies on experimeıııal

slrep-ıecoccal masıiıis. Li. 1110culaıioııoL raryiııg Iıl1mbers oL living Sırepıecoccııs agalacıiae imo ıhe 11'01 caııal ol' goaıs. J. Comp. Path., 60: 92-93.