SAMSUN BÖLGESİ YÜZEY ARAŞTIRMALARI 1971-1977

(1)

SAMSUN BÖLGESI YÜZEY ARA~TIRMALARI 1971-1977

ZEYNEP KIZ~LTAN

1971 y~l~ ndan önce Anadolu'nun az ara~t~ r~lm~~~ yerlerinden biri olan Samsun Bölgesi, Orta Karadenizde yer al~ r. Do~uda Ordu, bat~da Sinop-Çorum hatt~, güneyde Amasya ve Tokat illeri ile kom~udur. Anadolu'nun di~er bölgelerinde oldu~u gibi burada da sürekli yerle~meye uygun, çok say~da ova, vadi ve delta bulunur. Bölgç, Karadeniz k~y~s~na paralel olarak uzanan Kuzey Anadolu da~~ s~ ralar~ n~n devam~~ olan Canik ve Çan~al s~ ra da~lar~~ ile ikiye ayr~l~r. Bu da~~ s~ ralar~ n~n kuzeyinde kalan k~y~~ ~eridinde, üçgen ~eklinde denize do~ru ilerliyen Ye~il~rmak (Çar~amba ovas~) ve K~-z~ l~ rmak (Bafra ovas~) delta ovalar~~ yer al~ r. Güneyde kalan da~l~k alanda; Samsun'un bat~s~ nda Kocada~~ (1300 m.) ve Kavak ilçesinin kuzeydo~u-sunda S~ ral~da~~ (1351 m.), Alaçam ilçesinin güneyinde bir doruk olan Tütmen Tepe veya Ça~~n Kayas~~ (15oo m.) ve bu da~lann güneyinde Ta-~ova ilçesinden Destek bo~az~~ ile ayr~ lan Ladik ovas~ , Havza ve Vezirköprü ilçeleri ve bu ilçelerin çevresinde yer alan düzlülder bulunur.

Daha güneyde Amasya il s~ n~ r~ nda bölgenin en yüksek tepesi olan Akda~~ (2062 m.) yer al~ r. Bu da~lar Tersakan çay~ n~ n geçti~i alan~n bat~-s~ nda, Tav~an da~~~ (~~ goo m.), Kunduz da~~~ (1783 m.) ve Çal da~~~ (173o m.) ile K~z~l~ rmak bo~az~ na ula~~ r. Bölgenin güneyindeki bu da~l~ k alan, birbirine ba~l~~ s~ k vadilerle bölünmü~tür.

Karadenizin bu orta kesimini ~ç Anadolu'ya ba~layan yollar antik ça~lardan beri, vadiler ile do~al geçitleri izler. Günümüzde kullan~lan yol-lar da bu geçit ve vadileri izlemektedir.

Sürekli yerle~im için tüm do~al ~artlar~~ uygun olan Orta Karadeniz bölgesinde uzun süreli kaz~~ ve ara~t~ rmalar son zamanlara kadar yap~ lma-m~~t~.

Bölgenin arkeolojik ve kültürel geli~imindeki sorunlar~ n ayd~nlat~lmas~-na katk~da bulunmak amac~~ ile bu bölgede uzun süreli kaz~~ ve ara~t~ r-malar~ n yap~ lmas~~ gere~ine inanan rahmetli hocam Prof. Dr. U. Bahad~ r Alk~m, ~slahiye bölgesindeki kaz~~ ve ara~t~ rmalar~ n' tamamlad~ ktan sonra

(2)

214 _{ZEYNEP K~ Z~ LTAN}

ba~kanl~~~~ alt~nda olu~turdu~u Samsun Bölgesi Kaz~~ ve Ara~t~rma Kurulu ile 1971 y~l~ ndan itibaren bölgede gezi ve ara~t~rmalara ba~lam~~t~r'.

Prof. Alk~m ba~kanl~~~ndaki heyet taraf~ndan Orta Karadeniz Bölge-sinde 1971 - 1977 y~llar~~ aras~nda yap~lan yüzey ara~t~rmalar~~ s~ ras~nda sa-y~s~~ 14.1'e ula~an ve birço~u arkeoloji literatürüne geçmemi~~ yerle~me mer-kezleri ile tümülüs, antik kapl~ca, kaya mezar~, türbe, hamam, kilise, köprü ve mezarl~ k alanlar~~ saptanm~~t~ r.

Bu tesbitlerin büyük bir bölümü Prof. Alk~m taraf~ndan zaman za-man bilim dünyas~na duyurulmu~ 2, fakat bilim için büyük bir kay~p olan zamans~z ölümü bu çal~~malar~ n yar~m kalmas~na neden olmu~tur.

Prof. Alk~ m'~ n bu gezi ve ara~t~ rmalar~~ s~ras~nda tesbit edip k~smen yay~nlad~~~~ sonuçlar~ , onun notlar~na ba~l~~ kalarak bu makalede özetleme-ye çal~~t~m. Ancak Prof. Alk~m'dan önce bölgede yap~lan ara~t~rmalar~~ da bu çal~~maya alarak Samsun Bölgesinin daha ayr~nt~l~~ olarak tan~t~lmas~~ amaçland~ .

Prof. Alk~m'~n 1971 y~l~ nda ba~latt~~~~ çal~~malardan önce Orta Kara-deniz Bölgesini inceleyen ara~t~rmac~lar, Samsun il s~n~rlar~~ içinde a~a~~da s~ralanan çal~~malar~~ yapm~~lard~r.

~~_{906 y~l~ nda Samsun'da bir antikac~~ dükkan~nda gördü~ü baz~~} bo-yal~~ çanak çömlek parçalar~, ~stanbul Arkeoloji Müzeleri Müdür Yard~m-c~s~~ Halil Ethem'in dikkatini çekmi~tir. Halil Bey bu parçalar~n geli~~ yeri ile ilgili yerinde ara~t~ rmalar yapm~~~ ve Istanbul'a dönü~ünde parçalar~n buluntu yeri olan Akalan'da, ~stanbul Arkeoloji Müzeleri Müdürlü~ü ad~-na bir kaz~~ yap~lmas~ n~~ önermi~tir. Bu öneri üzerine 1907 y~l~nda Th. Macridi taraf~ ndan Akalan'da kaz~lar ba~lat~lm~~t~r. Bölgede ba~lat~lan bu çal~~malar sonucunda Akalan'~n Erken Demir Ça~~na ait bir kale oldu~u saptanm~~t~ r 3 (Har. Yer. No ~~ 2o).

I _{Bu ara~t~rmalar Türk Tarih Kurumu ad~na Kültür ve Turizm Bakanl~~~~ Eski}

Eser-ler ve MüzeEser-ler Genel Müdürlü~ü, ~stanbul Üniversitesi ile Türkiye Turing Otomobil Kuru-mu'nun mali deste~i ile yürütülmü~tür.

2 Alk~m 1972, S. 56; Alk~m 1972, S. 425-426; Alk~m 1973, S. 63-65. Alk~m 1973, S. 436-438; Alk~ m 1973, s. 8-9; Alk~m 1974, S. 50-53. Alk~ m 1974, S. 553-556; Alk~m 1974, S. 23-26; Alk~m 1975, s. 5-8. Alk~ m 1976, s. 44; Alk~m 1976, S. 719; Alk~m 1978, S. 27. A~ k1111 1978, S. 546; Alk~ m 1982, S. 9.

(3)

SAMSUN BÖLGESI YÜZEY ARA~TIRMALARI 215 1926 y~l~nda Amerikan ~arkiyat Enstitüsü (o 1) ad~na Samsun ve çevresinde gezi ve ara~t~rmalarda bulunan Von der Osten Samsun bölge-sindeki y~~ma mezarlar, Kavak ilçe merkezindeki Kaledoru~u höyü~ü (Har. Yer. No ~~ 13), Ladik ilçesindeki yerle~me merkezleri hakk~nda k~sa fakat faydal~~ bilgiler verir. Ayr~ca Th. Macridi taraf~ndan kaz~lan Akalan Kalesinde de incelemeler yapm~~t~r 4.

194o-1941 y~llar~nda Prof. K~l~ç Kökten taraf~ndan yap~lan ara~t~ r-ma gezisi ile yine Prof. K~l~ç Kökten, Prof. Nimet ~~zgüç ve Prof. Tahsin özgüç taraf~ndan yap~lan Kavak-Kaledoru~u (Har.Yer.No 113), Tekkeköy (Har.Yer. No 129) ve Dündartepe (Öksürüktepe, Har. Yer. No 128)

kaz~la-n ile ara~t~rma gezileri Prof. Alk~m'dakaz~la-n ökaz~la-nce bölgede yap~lakaz~la-n ilk ayr~kaz~la-nt~l~~ arkeolojik çal~~malar~~ olu~turur. 194o y~l~nda K~l~ç Kökten ve Tahsin özgüç ilk olarak K~l~ç Kökten taraf~ndan saptanan Dündartepe'de kaz~lara ba~lam~~lard~r. Bu çal~~malar 1941 y~l~nda da sürdürülmü~~ ve Prof. Nimet özgüç de heyete kat~lm~~t~ r. Ayn~~ y~l Dündartepe d~~~nda, Tekkeköy ve Kaledoru~u höyüklerinde de kaz~~ yap~lm~~t~r. Kaz~~ mevsimi sonunda bölgede iki ayr~~ yönde yap~lan ara~t~ rma gezilerinde; Bafra - Alaçam ara-s~nda K~z~l~rmak nehrinin olu~turdu~u verimli k~y~~ ovaara-s~nda Cirlek Tepe veya ~irlek Tepe ile ~kiztepe ve Sivri Tepe (Dede Tepe) höyülderini sapta-m~~lar. K. Kökten, N. özgüç, T. özgüç ikinci olarak Kavak, Ladik, Hav-za, Vezirköprü, Merzifon ve Amasya yönünde yapt~klar~~ gezi ve ara~t~r-malar s~ras~nda, Ladik ovas~nda Tersakan çay~~ kenar~nda yer alan Yük Tepe veya Salur Tepe (Har.Yer.No ~~ ol) ile ~eyh Safi köyü içinde yer alan Höyük Tepeyi (bu höyük Prof. Allum ve heyeti taraf~ndan ~eyh Safi höyü~ü olarak incelenmi~tir. Har.Yer.No 75) tesbit etmi~ler'.

Samsun Bölgesinde 1946 y~l~nda Hamit Z. Ko~ay ve Mahmut Akok Havza ilçesine ba~l~~ Karahalil köyü yak~n~nda bulunan Lerdü~e (bu tümülüsler Prof. Alk~m ve heyeti taraf~ndan Dökme Tepe I ve Dölcme Te-pe II olarak incelenmi~tir. Har.Yer.No 86-87) tümülüslerinde kaz~~ ve ara~-t~rma yapm~~lard~ r 6.

1955 y~l~nda, Eski~ehir, Bolu, Adapazar~, Kastamonu, Sinop Bölge-si ile Samsun BölgeBölge-sinde Bafra ile Alaçam aras~nda kalan keBölge-simde ara~t~r-ma yapan Dr. C.A. Burney ~irlek Tepe ve ikiztepe'den toplad~~~~ çanak

Von der Osten 1929, S. 28-35.

5 Kökten, Özgüç 1940, S. 413-419; Kökten 1941, S. 121 - 124 Kökten, Gozgüç, Özgüç 1945, S. 361-399-

(4)

216 ZEYNEP KIZILTAN

çömlek parçalar~~ ile birlikte ilk defa kendisinin saptad~~~~ Gökçebo~az Te-pe'den toplad~~~~ malzemeyi yay~ nlam~~. Ayr~ca Samsundaki ara~t~rmalar~~ s~ras~ nda Akalan'a da gitmi~ti'''.

Dr. W. Orthmann ~ç Anadolu Erken Tunç Ça~~~ çanak çömle~ini inceledi~i doktora tezi s~ ras~ nda, Samsun Bölgesini de ara~t~ rm~~~ ve bu bölgede yap~lan kaz~larla C.A.Burney'in ara~t~ rma sonuçlar~n~~ de~erlendir-mi~tir8.

Yukar~da s~ ralanan gezi, ara~t~ rma ve kaz~ lar d~~~nda bölgeyi dola-~an Dr. E. Fon-er, Karadeniz k~y~lar~ nda höyük tipi yerle~melerin çok s~ k olarmyaca~~n~, bunlar~ n yerine ormanl~ k bölgeye özgü birbirinden uzak mesafelerde, yamaçlar üzerine kurulmu~~ ve ah~ap malzemenin bol kulla-n~ ld~~~~ küçük köy tipi yerle~melerin yo~un olabilece~ini önermi~ '. Ayr~ca, H. Winckler I°, D.G.Hogarth ", H. Genouillac 12 ve S. Przeworski 13 bölge-den sat~ n al~ nan eserleri yay~ nlar~ na alm~~lard~ r.

Bölgeyi gezen bir di~er ara~t~rmac~~ da Dr.J.A.Dangate'tir. Dr. Dan-gate 1970 y~ l~ nda yukar~~ K~z~l~rmak havzas~~ ve Vezirköprü çevresinde do-la~m~~, ayr~ca Kolay buca~~~ yak~n~ndaki Tepecik Tepeyi (Har.Yer.No 46) gezmi~tir. Bu ara~t~rma s~ras~nda toplad~~~~ ayr~ca özel bir koleksiyonda gördü~ü madeni silah ve aletleri yay~n~nda özellikle belirtmi~tir ". Dr. Dangate, Uluslararas~~ X. Klasik Arkeoloji Kongresinde bu gezi ile ilgili bir bildiri sunmu~tur 15.

1971-1977 y~llar~~ aras~nda Prof. Alk~m ve heyeti 16 taraf~ndan Samsun il s~ n~rlar~~ içinde saptanan ören yerleri, kaya mezarlan, mezarl~k alanlar~~

Burney 1956, s. 181-189. Ortmann 1963, S. 64. ° Fon-er 1927, s. 4o-41. '° Winckler 1907 S. 8. " Hogarth 1920, S. 38. Genouillac 1926, S. 22. Przeworski 1935, s. 390; Przeworski 1936, S. 49. Dangate 1971, S. 199. ' 5 Dangate 1973, s. 19.

~ö 1971-1977 y~llar~~ aras~nda Prof. U. Bahad~r Alk~m ba~kanl~~~nda yap~lan yüzey ara~t~rmas~na kat~lan heyet üyeleri: 15 Temmuz - 22 Eylül 1971 tarihleri aras~nda yap~lan yüzey ara~t~rmas~na; Prof. Refik Duru, Dr. G. Von Driel, Handan Alk~m, Sabahattin A~~l-da~, Mustafa Eren, Anne Timonier, 14 Temmuz-22 Eylül 1972 tarihleri aras~nda yap~lan yüzey ara~t~rmas~na; Prof. Refik Duru, Dr. G. Von Driel, Prof. Ali M. Dinçol, Handan Al- Sarpol Ba~ar Izgiz, Sabahattin Ag~lda~, Mustafa Eren, Dr. Jak Yakar, Anne Timonier,

(5)

SAMSUN BÖLGESI YÜZEY ARASTIRMALARI 217

ve di~er mimari eserler bulunduklar~~ ilçelere göre a~a~~daki gibi topland~. Gezi ve ara~t~ rmalar, ilk olarak Bafra - Alaçam aras~nda kalan yörede ba~-lat~lm~~t~r.

I — ALAÇAM YÖRESI ARA~TIRMALARI

Bu yörede yap~lan yüzey ara~t~rmalar~~ 17 s~ras~nda 3 höyük, I düz yer-le~me ile 2 tümülüs saptanm~~t~ r.

a — Höyük ve düz yerle~meler

Höyük tipi yerle~meler, Alaçam'~ n güneybat~s~ nda yer alan Sivri Tepe (ilçe merkezi, Har. Yer. No 2) ile Alaçam'~n do~usunda yer alan Dede Tepe 18 ve (Yenice köyü, Har. Yer. No 4) ilk olarak Bumey taraf~ndan saptanan Gökçebo~az Tepe veya Ali Osman Tepe (Gökçebo~az köyü, Har. Yer. No 3) d~r Alaçam ilçesindeki düz yerle~me ise ilçenin güney-do~usunda yer alan So~ukçam veya Bede~~ diye an~lan köyün içinde sap-tanm~~t~ r (Har. Yer. No 5).

Ad~~ geçen bu yerle~me yerlerinden, Sivri Tepe'de Kalkolitik, ~lk ve Orta Tunç Ça~~~ ile Demir ve Orta Ça~, Dede Tepe'de ~lk ve Orta Tunç Ça~~, Gökçebo~az Tepe'de Kalkolitik, ~lk ve Orta Tunç Ça~~'na ait ça-nak-çömlek parçalar~~ toplanm~~t~ r (Res.1).

Alaçam'da saptanan Sivri Tepe ve Gökçebo~az Tepe yüzeyinde bulunan buluntular;

SIVRI TEPE Testi parças~~

Bul. No St/7 ~ -~~ , pi~mi~~ toprak, uz. 6.5 cm, gen.7.3 cm, kenar~~ d~~a dönük yuvarlak a~~zl~~ parça, a~z~ n alt~ndan ç~kan oval kesitli kulp k~ r~ k, üzeri Grekçe damgal~ , pembemsi bej hamurlu (Çiz. 1).

Ferruh Bozyar, Türkan Bozyar, 15 Temmuz-21 Eylül 1973 tarihleri aras~ nda yap~lan yüzey ara~t~ rmas~ na; Prof. Ali M. Dinçol, Prof. Önder Bilgi, Handan Alk~m, Sabahattin A~~lda~, Sarpol Ba~ar ~zgiz, Dr. Jak Yakar, Nihat Sümer, Aziz Albek, Atilla Aytemur, 27 A~ustos-30 A~ustos 1975 tarihleri aras~ nda yap~lan yüzey ara~t~rmas~ na; Prof. Ali M. Dinçol, Prof. Önder Bilgi, Dr. Jak Yakar, Nihat Sümer, Mehmet Akif I~~n, 17 Temmuz - 7 A~ustos 1977 tarihleri aras~nda yap~ lan yüzey ara~t~ rmas~na; Prof. Önder Bilgi, Handan Alk~m, Sarpol Ba~ar izgiz, Sümer Atasoy, Asl~ han Yener, Zeynep S. San(K~z~ltan), Sabri K~z~ltan, Gülsün Umurtak, Vuslat Ünal, Cenk Alpak, Gülcan Atasoy kat~lm~~t~ r.

17 Alaçam yöresindeki höyük tipi yerle~meler 1971 y~l~ nda, tümülüsler 1972 y~l~ nda yap~lan yüzey ara~t~rmalar~~ s~ ras~ nda saptanm~~t~ r.

Alk~m 1972, S. 425-426; Alk~ m 1973, s. 8. Burney 1950, s. 182.

(6)

218 ZEYNEP KIZILTAN Kulp parças~~

Bul. No St/7 1-2, pi~mi~~ toprak, uz. 7 cm, gen. 4.3 cm, oval kesitli, üzeri Grekçe damgal~ , pembemsi bej hamurlu (Çiz. 2).

GÖKÇEBO~AZ TEPE A~~r~ak

Bul. No G/7 1-1, pi~mi~~ toprak, yük. 2 cm, çap. 3.4 cm, kesik koni

biçim-li, aç~ k deve tüyü hamurlu, perdahl~~ (Çiz. 4). Ma~rapa

Bul. No G/7 1-2, pi~mi~~ toprak, yük. 9.8 cm, a~z. çap. 8 cm, hafif d~~a aç~lan yuvarlak a~~zl~, omuza do~ru geni~leyen k~sa boyunlu, bas~k küresel gövdeli, yuvarlak dipli, boyundan ç~ k~p omuza ba~lanan kulp oval kesitli, omuz üzeri memecikli, grimsi kahve hamurlu, perdahl~, el yap~m~~ (Çiz. 3).

b — Tümülüsler

Tümülüsler, Alaçam'~n kuzeybat~s~nda yer alan Pilav Tepe (Yalc~nta~~ veya Gümenez köyü, Har. Yer. No t) ile Alaçam'~n güneydo~usunda yer alan Elbis Tepe'dir (Bah~ioyma köyü, Har.Yer.No 6).

II — BAFRA YÖRESI

Bu yörede yap~ lan yüzey ara~t~rmalar~ " s~ras~nda 16 höyük ve düz yerle~me'', ~~ o Roma, Geç Antik Ça~~ yerle~mesi, ~ 8 tümülüs, t mezarl~k alan~, 4 kaya mezar~, ~~ kale, 2 türbe ve bir hamam kal~nt~s~~ saptanm~~t~r.

Höyük tipi yerle~meler Bafra'n~ n güneybat~s~nda yer alan Kelbe~~ (Ke-lebe~) Tepe" (Dedeba~~ köyü, Har.Yer.No 16), Azay Tepe" (Azay köyü,

20 _{Bafra yöresindeki örenyeri, mezarl~ k ve di~er an~ tlar 1971-1972 ve 1973 y~ llar~nda}

yap~lan yüzey ara~t~ rmalar~~ s~ ras~ nda saptanm~~.

21 Bafra yöresinde saptanan 16 höyük ve düz yerle~meden 3'ü, 18 tümülüsten 21S~, kaya mezarlan, kale, hamam kal~ nt~s~~ ve türbe 1971 y~ l~ndan önce saptanm~~.

22 Alk~ m 1972, S. 425-426; Alk~m 1973, s. 8.

(7)

SAMSUN BÖLGESI YÜZEY ARASTIRMALARI 219

Har.Yer.No 8), Tepe Tarla 24 (Eldavut köyü, Har.Yer.No 9), Tedigün Te-pe's (Gökçea~aç köyü, Har.Yer.No 7), Elmac~k Tepe' (Tekkeköy, Gavur-dere mahallesi, Har.Yer.No 42), Tepecik Tepe" (Terzili köyü, Har.Yer. No 41), Kara~eyh Tepesi 28 (Terzili köyü, Har.Yer.No 40), Evren U~a~~~ ve-ya Ömer Usta Çiftli~i 29 (Har.Yer.No 45), Pa~a~eyh Tepesi 3° (Pa~a~eyh köyü, Har.Yer.No 33) ile A~a~~~ Tepe 31 (Derbent köyü, Yukar~~ mahalle, Har.Yer.No 29), Kat~ rdam~~ Tepecik Tepedir' (Pa~a~eyh köyü, Dereköy mahallesi, Har.Yer.No 34).

Bafra yöresindeki düz yerle~me yeri Kolay buca~~~ yak~n~ndaki Tepe-cik yerle~mesidir (Har.Yer.No 46). Bu höyük ve düz yerle~meler d~~~nda evvelce K.Kökten, N. Özgüç ve T. Özgüç taraf~ ndan saptanm~~~ olan Cir-lek veya ~irCir-lek Tepe (Ku~çular köyü, Har.Yer.No 12), ~kiztepe (~kiztepe köyü, Har.Yer.No 15) ve Hac~ baba Tepesi 3' (Sivri Tepe, El Davut köyü, H~drellez mahallesi, Har.Yer.No ~~ o) ile Bafra'n~n güneydo~usunda yer alan Tepecik Tepede de ara~t~rmalar yap~lm~~.

Bu höyük ve düz yerle~me yerlerinden ~kiztepe ve ~irlek Tepe'de Kal-kolitik, ~lk ve Orta Tunç Ça~~, Dede Tepe, Tedigün Tepe, Elmac~k Tepe, Tepecik Tepe (Har.Yer.No 41), Kara~eyh Tepesi, Pa~a~eyh Tepesi ile Ha-c~baba Tepesinde ~lk ve Orta Tunç Ça~~, Kelbe~~ Tepe, Azay Tepe, Tepe Tarla, Kat~rdam~~ Tepecik ve Tepecik Tepede de (Har.Yer. No 46) ~lk ve Orta Tunç Ça~~, Roma ve Geç Roma Ça~~, Evrenu~a~~~ veya Ömer Usta Çiftli~inde ise ~lk ve Orta Tunç Ça~~~ ile Orta Ça~'a ait çanak çömlek parçalar~~ toplanm~~t~ r. (Res. 2-7).

24 Alk~ m 1973, s. 63; Alk~m 1973, S. 436; Alk~m 1974, S. 24. 23 Alk~ m 1973, S. 63; Alk~m 1973, S. 436; Alk~ m 1974, S. 24. 26 _{Alk~m 1973, S. 63; Alk~m 1973, S. 436; Alk~m 1974, S. 24.} 27 _{Alk~ m 1973, s. 63; Alk~n) 1973, S. 436; Alk~m 1974, S. 24.} 28 Alk~m 1973, S. 63; Alk~m 1973, S. 436; Alk~ m 1974, S. 24.

" Alk~m 1973, s. 64; Alk~m 1973, S. 436; Alk~m 1974, s. 24.

3e Alk~m 1973, S. 64; Alk~m 1973, s. 436; Alk~ m 1974, s. 24.

Alk~ m 1975, S. 5.

32 _{Alk~ m 1975, S. 5.}

Alk~m 1973, S. 8.

~kiztepe de 1974-1980 y~ llan aras~ nda Prof. U. Bahad~ r Alk~ m Ba~kanl~~~ nda, 1981- 1991 y~ llan aras~nda Prof. önder Bilgi Ba~kanl~~~nda arkeolojik kaz~ lar sürdürülmektedir.

35 K. Kökten, T. ~~zgüç ve N. lizgüç taraf~ndan Sivri Tepe olarak tesbit edilen

höyü~ün, Hac~baba höyü~ü oldu~u Prof. Alk~m taraf~ndan belirtilmi~tir (B. Alk~m; Belleten XXXVII (1973) s. 436).

(8)

220 ZEYNEP KIZILTAN

b - Roma ve Geç Antik Ça~~ yerle~me yerleri

Bu ça~~ yerle~meleri, Bafra'n~n güneydo~usunda yer alan Yak~ nta~~ (Yak~ nta~~ köyü, Har.Yer.No 17), C~ r~klar" (C~r~klar köyü, Har.Yer. No 18), Cevizlik mevki' (~kizp~ nar köyü, Har. Yer. No 24), Koca Löp 38 (Har.Yer.No 27), Bafra'n~ n güneyinde yer alan Bak~ rdere Tepecik (~kizp~-nar köyü, Balurdere mahallesi, Har. Yer. No 26), Bafra'n~ n güneybat~s~n-da Derbent (Har. Yer. No 28), Karayelindüzü veya F~ nd~ kdüzü (Kom~up~-nar köyü, Köleyurdu mahallesi, Har. Yer. No 36), Gavurun Yeri' (Kan-benli köyü, Har. Yer. No 38), Zahna 4" (Terzili köyü, Zahna mahallesi, Har.Yer.No 43a) ile Yürükler'dir'' (Ball~ca köyü, Har. Yer. No 19). Ayr~-ca Asar Kale'de de (Asar köyü, Har. Yer. No 47) Roma ve Osmanl~~ dönemleri saptanm~~~ (Res. 8-9).

c - Tümülüsler, Kaya mezarlar~~ ve mezarl~k alanlar~~

Bafra'n~n do~usunda yer alan Yürükler' (Yürülder köyü, Har. Yer. No 19), güneybat~s~nda yer alan Tingiller Tepesi (Selemelik köyü, Har.Yer.No 44), Som Tepe (Türkköyü, Har. Yer. No 32), Çand~ r (Çetirli-lip~nar ve Çand~r köyleri aras~ nda, Har. Yer. No 20), Derbent I ve Der-bent II (DerDer-bent köyü, A~a~~~ Tepe, Har. Yer. No 31-32), Sorgunlu Tepe (Kanberli köyü, Gavurun yeri Har. Yer. No 37), özübüyük (~lyasl~~ köyü, Har. Yer. No 39), Zahna (Terzili köyü, Har. Yer. No 43), Külcüler (Bur-ney; Am. St. VI (1956) s. 92'deki haritaya i~lenmi~tir), Köftero~lu (Çetirli p~nar köyü, Har. Yer. No 21) ve Tepe mevkiinde (lilua~aç köyü, Har.Yer. No 23) birer, K~ç~lur~k mevkiinde" 4 tümülüs, Bafra'n~n güne-yinde yer alan ~kizp~nar köyünün güneybat~s~nda ~~ tümülüs (Har.Yer.No 25) saptanm~~. Ayr~ca Asar köyünün güneybat~s~nda 4 kaya mezar~~ (Har.Yer. No 48) ile Zahna-Ta~l~ k'da (Har.Yer. No 43a) 1 mezarl~k alan~~ saptanm~~t~r (Res. ~~ o-14).

d - Di~er mimari eserler

Bafra yöresinde yap~lan yüzey ara~t~rmalar~~ s~ ras~nda, ayr~ca, 2 türbe

ile 1 hamam kal~nt~s~~ incelenmi~.

36 _{Alk~m 1974, S. 50, Alk~m 1974, S. 554; Alk~m 1975, S. 6.}

Alk~m 1974, s. 50; Alk~m 1974, S. 553; Alk~m 1975, s. 6.

38 Alk~m 1974, S. 50; Alk~m 1974, S. 553; Alk~m 1975, s. 6. 39 Alk~m 1974, S. 50; Alk~ m 1974, S. 553; Alk~m 1975, S. 5.

Alk~ m 1974, S. 50; Alk~m 1974, S. 553; Alk~m 1975, s. 6. Alk~m 1972, S. 56; Alk~m 1973, S. 8; Alk~m 1972, S. 426. 42 Alk~mL 1972, S. 56, Alk~ m 1973, s. 8; Alk~ m 1972, S. 426. " Bu tümülüslerde kaçak kaz~~ yap~lm~~t~r.

(9)

SAMSUN BÖLGESI YÜZEY ARASTIRMALARI 221 Bunlar Bafra'n~ n bat~s~ nda yer alan Kümbet Dede" (Has~ n ~~ Köyü, Har. Yer. No ~~ 1) türbe ve hamam' ile Bafra'n~ n kuzeydo~usunda yer alan ve Türbe olarak adland~ r~lan' (Türbe köyü, Har.Yer. No 13) kal~ nt~lard~ r (Res. 15-16).

Bafra yöresinde saptanan yerle~me yerleri ve tümülüslerin yüzeyinde bulunan buluntular;

IKIZTEPE I

A~~r~aklar

Bul. No 1-I/71-6, pi~mi~~ toprak, yük. 3.8 cm. çap. 7 cm, konik biçimli, düz olan yüzde delik çevresi çukur, aç~ k k~ rm~z~~ hamurlu, perdahl~~ (Çiz. ~~ ).

Bul. No ~-I/71-9, pi~mi~~ toprak, yük. 1.6 cm, çap. 3.1 cm, kesik konik bi-çimli, grimsi bej hamurlu, k~ r~ k (Çiz. 8).

Bul. No 1-I/71-12, pi~mi~~ toprak, yük. 1.2 cm, çap. 2.4 cm, uçlar~~ kesik çift konik biçimli, aç~ k gri hamurlu, perdahl~~ (Çiz. 7).

Bul. No 1-I/71-14, pi~mi~~ toprak, yük. 2.5 cm, çap. 4 cm, uçlar~~ kesik çif-te koni biçimli, aç~ k k~ rm~z~~ hamurlu, perdahl~, konik yüz ince oluk çizgi-lerle bezekli, kenarlar~~ k~ r~ k (Çiz. 9).

Bul. No 1-I/73-2, Müze Env. No 9.22/1973, pi~mi~~ toprak, yük. 2.3 cm, çap. 4.9 cm, kesik koni biçimli, grimsi siyah hamurlu, düz yüz çizgilerle be~~ bölüme ayr~lm~~, her bölümün içi düzensiz, daire biçimli bask~larla bezenmi~, k~ r~ k (Çiz. ~ o).

Bul. No ~-I/71- ~~ , kemik, yük. 1.6 cm, çap. 4.1 cm, yar~m küre biçimli, düz dipli (Çiz. 12).

Küçük disk

Bul. No 1-I/71-10, pi~mi~~ toprak, kal. 0.7 cm, çap. 3.3 cm, daire biçimli, ortas~~ delik, çanak parças~ ndan yap~lm~~, uçuk pembe hamurlu, d~~~~ per-dahl~, k~ r~ k (Çiz. 13).

" Kümbet Dede Türbesi, Isfendiyaro~lu H~z~r Beye ait, M.S XV. yüzy~l~n ilk çeyre-~ine tarihlenmi~tir. Bkz. Cembelo~lu 1969, S. 43-44.

Bafra'n~n kuzeydo~usunda yer alan ve Türbe köyünde bulunan türbe, Emir Mirza ile ailesine ait ve M.S XIV. yüzy~l~n ilk çeyre~ine tarihlenmi~tir.

(10)

22'2 _{ZEYNEP KIZILTAN}

Tezgah a~~rl~klan

Bul. No ~-I/73-8, pi~mi~~ toprak, yük. 8.6 cm, çap. 8.4 cm, oval biçimli, düz dipli, yatay daire kesitli, gövde merkezi yatay delikli, kiremit k~rm~z~s~~ hamurlu, bej astarl~~ (Çiz. 14).

Bul. No ~-I/73-6, Müze Env. No 9.30/1973, pi~mi~~ toprak, yük. 8,7 cm, Çap. 9.4 cm, bas~ k konik biçimli, yatay daire kesitli, düz dipli, sivri uç

ya-tay ip delikli, gri hamurlu (Çiz. 15).

Bul. No ~-I/73-9, Müze Env. No 9.32/1973, pi~mi~~ toprak, yük. 7.9 cm, çap. 6 cm, konik biçimli, düz dipli, yatay~~ daire kesitli, sivri uç delikli, ki-remit k~rm~z~s~~ hamurlu (Çiz. 6).

Hayvan figiirin ba~~~

Bul. No ~-I/71-2, pi~mi~~ toprak, uz. 6.2 cm, gen.5.7 cm kal. 5 cm, boyun-dan k~ r~k hayvan ba~~, uzun yüzde gözler ve burun küçük oyuklarla belir-tilmi~, a~~z hafif aç~ k, kulak ç~ k~nt~lar~~ k~r~k, ba~~n üst k~sm~nda yer alan delik vücudun içine uzan~yor, pembe hamurlu (Çiz. 18).

~nsan figiirin ba~~~

Bul. No ~-I/71-3, pi~mi~~ toprak, yük. 3.3 cm, gen 2.2 cm, kal. 1.7 cm, te-pesi düz bitirilmi~, oval ba~l~, yass~~ kare yüzlü, burun ve kulaklar kabart-ma, gözler yuvarlak oyuklar, a~~z oyuk çizgi halinde belirtilmi~, kulaklar çift delikli, oval kesitli k~sa boyundan k~ r~k, uçuk pembe hamurlu (Çiz. 19). Keski

Bul. No ~-I/71-13, Müze Env. No 4.22/1977, bronz, uz. 20.5 cm, gen. 2.8 cm, dikdörtgen kesitli, dibe do~ru daralan ince uzun gövdeli, kesici uç ya-r~m ay ~eklinde inceltilmi~~ (Çiz. 17).

DEDE TEPE 4g-u~aklar

Bul. No Dt/71-1, pi~mi~~ toprak, yük. 2 cm, göv. çap. 3.6 cm, kesik koni biçimli, aç~ k gri hamurlu, perdahl~~ (Çiz. 5).

Bul. No Dt/71-2, pi~mi~~ toprak, yük. 2.2 cm, çap. 3 cm, uçlar~~ kesik, çift konik biçimli, aç~ k k~rm~z~~ hamurlu, perdahl~~ (Çiz. 6).

(11)

SAMSUN BOLGES~~ YÜZEY ARA~TIRMALARI 223

~K~ZTEPE II

A~ir~ak

Bul. No ~-II/1973-1, pi~mi~~ toprak, yük. 0.7 cm, çap. 3.7 cm, yass~~ daire biçimli, oval kesitli, gri siyah hamurlu (Çiz. 21).

Sapan tanesi

Bul. No ~-II/71-1, pi~mi~~ toprak, uz. 5.6 cm, çap. 3 cm, oval biçimli her iki uç sivri bitirilmi~, aç~ k k~ rm~z~~ hamurlu (Çiz. 23).

Tezgah a~~rl~ klar~~

Bul. No 1-II/73-4, Müze Env. No 9.36/1973, pi~mi~~ toprak, yük. 8.6 cm, çap. 7.1 cm, sivri uçlu, konik biçimli, hafif yuvarlak dipli, sivri uç yatay delikli, aç~ k kiremit k~ rm~z~s~~ renkte kaba hamurlu (Çiz. 29) Bul. No ~-II/73-17, Müze Env. No 9.41/1973, pi~mi~~ toprak, yük. 12.1 cm,

çap. 8.9 cm, sivri uçlu, konik biçimli, hafif yuvarlak dipli, sivri uç yatay delikli, kiremit k~ rm~z~s~~ kaba hamurlu, beyaz astarl~~ (Çiz. 28).

Bul. No 1-II/73-5, Müze Env. No 9.29/1973, pi~mi~~ toprak, yük. 8.6 cm, çap. 7. ~~ cm, konik biçimli, düz dipli, sivri uç yatay delikli, kiremit k~ rm~-z~s~~ kaba hamurlu (Çiz. 26).

Bul. No ~-II/73-3, Müze Env. No 9.28/1973, pi~mi~~ toprak, yük. ii cm, çap. 9.6 cm, konik biçimli, oval kesitli, düz dipli, sivri uç yatay delikli,

ki-remit k~ rm~z~s~~ kaba hamurlu (Çiz. 25).

Bul. No 1-II/73-12, Müze Env. No 9.35/1973, pi~mi~~ toprak, yük. 8.8 cm, sivri uçlu bas~k koni biçimli, düz dipli, gövde merkezi yatay delikli, kire-mit k~ rm~z~s~~ hamurlu (Çiz. 27).

Bul. No 1-II/73-22, Müze Env. No 9.43/1973, pi~mi~~ toprak, yük. 8 cm, çap. 6.7 cm, tepesi bas~ k konik biçimli, düz dipli yatay delikli, k~z~lkahve hamurlu (Çiz. 30).

Minyatür kap

Bul. No 1-II/71-7, pi~mi~~ toprak, yük. 3.6 cm, a~z. çap. 4.5 cm, ~lk Tunç Ça~~, düz kenarl~, yuvarlak a~~zl~, yayvan gövdeli, hafif yuvarlak dip dört ayakl~ , aç~ k k~ rm~z~~ kaba hamurlu, k~ r~ k, el yap~ m~~ (Çiz. 20).

(12)

224 ZEYNEP K~ Z~ LTAN Kase

Bul. No 1-11/73-21, pi~mi~~ toprak, yük. to cm, a~z. çap. ~ o.8 cm, göv. çap. ii cm, ~ lk Tunç Ça~~, yuvarlak kenarl~, ~i~kin silindirik gövdeli,düz dipli, kahve gri kaba hamurlu, d~~~~ hafif perdahl~ , el yap~ m~~ (Çiz. 22).

Kesici alet

Bul. No 1-11/73-16, çakmakta~~, uz. 7 cm, gen. 2,5 cm, kal. 0,5 cm, uzun ince yaprak biçiminde, üst keskin s~ rtl~, alt yüz hafif ova! (Çiz. 24).

~ K~ ZTEPE GENEL Tezgah a~~rl~klar~~

Bul. No. 1/73-14, Müze Env. No 9.38/1973, pi~mi~~ toprak, yük. 9.2 cm, çap. 7.6 cm, bas~ k konik biçimli, düz dipli, yatay delikli, kiremit k~ rm~z~s~~ hamurlu (Çiz. 34).

Bul. No 1/73-10, Müze Env. No 9. 33/1973, pi~mi~~ toprak, yük. 9.5 cm, çap. 7.5 cm, bas~ k konik biçimli, düz dipli, sivri uç yatay delikli, kiremit

k~ rm~z~s~~ hamurlu (Çiz. 35).

Bul. No 1/73-18, Müze Env. No 9.42/1974, pi~mi~~ toprak, yük. 6.8 cm, çap. 6.3 cm, bas~ k konik biçimli, düz dipli, sivri uç yatay delikli, k~z~lkah-ve hamurlu.

Bul. No 1/73-16, Müze Env. No 9.40/1973, pi~mi~~ toprak, yük. 10.9 cm, çap. 7.7 cm, sivri uçlu, konik biçimli, yuvarlak dipli, sivri uç yatay delikli,

kiremit k~ rm~z~s~~ hamurlu (Çiz. 32).

Bul. No 1/ 73-11, Müze Env. No 9.34/1973, pi~mi~~ toprak, yük. 10.7 cm, çap. 9.2 cm, sivri uçlu, konik biçimli, düz dipli, yatay delikli, kiremit k~ r-m~z~s~~ hamurlu, k~ r~ k (Çiz. 31).

Bul. No 1/73-13, Müze Env. No 9.37/1973, pi~mi~~ toprak, yük. ~~ I.1 cm, çap. 7.8 cm, konik biçimli, düz dipli, yatay delikli, kiremit k~ rm~z~s~~ ha-murlu.

Bul. No 1/73-15, Müze Env. No 9.39/1973, pi~mi~~ toprak, yük. ~~ 1.1 cm, çap. 8.1 cm, konik biçimli, hafif yuvarlak dipli, yatay delikli, koyu k~rm~z~~ hamurlu (Çiz. 33).

Bul. No 1/73-23, Müze Env. No 9.46/1973, pi~mi~~ toprak, yük. 8.7 cm, çap. 6.9 cm, bas~ k konik biçimli, düz dipli, yatay delikli, k~ r~ k, koyu

(13)

SAMSUN BÖLGESI YÜZEY ARA~TIRMALARI 225

Keski

Bul. No 1/71-15, Müze Env. No 4.21/1977, bronz, uz. ~ 6 cm, gen. 1.4 cm, kal. o, 8 cm, dikdörtgen kesitli, kesici uç yanlara do~ru geni~letilerek inceltilmi~~ (Çiz. 37).

IKIZPINAR KÖYÜ Kuçuk sutun parças~~

Bul. yer. Ikizp~ nar köyü, Tepecik mevki, Bul. No ficizp~nar köyü/1973-1, Müze Env. No 9.7/1973, mermer, yük. 12.6 cm, gen. 8.9 cm,çap. 6.7 cm. (Çiz. 38).

TERZILI KÖYÜ Magaba

Bul. yer. Terzili köyü, Zahna mahallesi, Ta~l~k mevki, Bul. No Zahna-Ta~l~ k/ ~ 973-~ , Müze Env. No 1.15/1973 (?), pi~mi~~ toprak, yük. 13.1 cm, çap. 9.4 cm, Geç Roma ?, d~~a aç~lan yuvarlak a~~zl~, k~sa boyunlu, oval gövdeli, halka dipli, boyundan ç~k~p gövdenin üst yar~s~na ba~lanan kulp oval kesitli, boyun birbirine paralel oyuk çizgi bezekli, aç~k k~rm~z~~ ha-murlu, k~rm~z~~ astarl~ , çark yap~m~~ (Çiz. 40).

~i~e

Bul. yer. Zahna mahallesi, Ta~l~k mevkii, Bul. No Z/1973-2, Müze Env. No 9.10/1973, pi~mi~~ toprak, yük. 16 cm, çap. 5.2 cm, d~~a dönük yuvar-lak a~~zl~, silindirik boyunlu, oval gövdeli, düz dipli, çark yap~m~, kiremit k~ rm~z~s~~ hamurlu (Çiz. 39).

Silindirik gövdeli obje

Bul. No Zahna mahallesi/1973-3, Müze Env. No 9.16/1973, pi~mi~~ top-rak, uz. 19.3 cm, gen. 11.9 cm, alt ve üst kenarlara do~ru hafif geni~leyen, silindirik gövdeli, gövde de çap~~ 1.2 cm olan 4 adet delik mevcut, kiremit k~rm~z~s~~ hamurlu (Çiz. 41).

III — SAMSUN ~L MERKEZI

Samsun il merkezi s~n~rlar~~ içinde yap~lan yüzey ara~t~rmalar~ " s~ra-s~nda ~ o yerle~me yeri', 8 tümülüs, 1 kaya mezar~~ ile ~~ kale saptanm~~.

'6 Samsun il merkezi s~n~rlar~~ içindeki yerle~me yerleri ile mezarl~k alanlar~~ 1973-1977 y~llar~nda yap~lan yüzey ara~t~rmalar~~ s~ras~nda saptanm~~t~r.

47 Samsun il merkezi s~n~rlan içinde bulunan ii yerle~im yerinden 4.'ü 1971 y~l~ndan

önce saptanm~~.

(14)

226 ZEYNEP KIZILTAN a — Höyük ve di~er yerle~meler

Höyük ve di~er yerle~me yerleri, Samsun'un bat~s~nda yer alan De-deüstü Tepesi" (Küplüce köyü, Har. Yer. No 122), Ba~~ Tepe' (Küplüce köyü Har.Yer. No 123), Gök Tepe' (Ahulu köyü, Har. Yer. No 121), Akalan Kalesi 5' (Çatmaoluk ile Kulacada~~ köyleri aras~ nda, Har. Yer. No 120), Samsun'un güneybat~s~ nda yer alan Dildim Tepe' (Ba~alan köyü, Har. Yer. No 134), Samsun'un kuzeybat~s~ nda yer alan Kümbet Tepe" (Alanl~~ köyü, Har.Yer. No 135), Sazak (Büyükoymaca köyü, Har.Yer.No 138) ile Samsun'un güneydo~usunda yer alan Dündar Tepe veya öksürük Tepe (Har.Yer. No 128) ve Tekke köy (Tekkeköy, Delikta~~ mevkii, Har. Yer. No I29) ile Samsun'un do~usunda yer alan Dedeüstü Tepesi (Kanla-l~~ köyü, Har. Yer. No 141) ve Samsun ~ehir merkezinde yer alan Ami-sos'd~r.

Samsun il merkezi s~ n~ rlar~~ içinde yer alan yerle~me yerlerinden Ba~~ Tepe, Dildim Tepe, Kümbet Tepe, Akalan, Gök Tepe, Dündar Tepe ve Tekkeköy de ~lk ve Orta Tunç Ça~~, Akalan, Dedeüstü Tepesi ve Gök Tepe de Demir Ça~~, Amisos da Yunan Koloni Ça~~, Hellenistik, Roma ve Geç Antik Ça~~, Sazak da Hellenistik ça~~~ Dedeüstü Tepesinde (Har.Yer. No 141) de Hellenistik, Roma ve Geç Antik ça~~, Kümbet Te-pede Hellenistik ve Türk - ~slam Devirlerine ait çanak çömlek parçalar~~ toplanm~~~ (Res. 7-2 ).

b — Tümülüsler

Samsun'un bat~s~nda yer alan Karanl~ k Tepe (Küplüce köyü, Har. Yer. No 124), Büyükoyumca (Büyükoyumca köyü, Har. Yer. No 137), Ço-banl~~ (ÇoÇo-banl~~ köyü, Har. Yer. No 139), güneybat~s~nda yer alan Çatal-çam (ÇatalÇatal-çam köyü, Har. Yer. No 136) ile Samsun Bafra yolu üzerinde

tümülüs saptanm~~.

Samsun (Amisos) da bulunan buluntular ~i~eler

Bul. No A/1973-1, Müze Env. No 9.15/1973, pi~mi~~ toprak, yük. ~ l cm, çap. 4,3 cm, silindirik boyunlu, oval gövdeli, uzun silindirik düz dipli, de-vetüyü renginde hamurlu, k~ r~ k (Çiz. 52).

Alk~ m 1974, s. 52; Alk~ n] 1974, S. 556; Alk~m 1975, S. 7. 4' Alk~ m 1974, S. 556.

SO _{Alk~m 1974, S. 52; Alk~m 1974, S. 556; Alk~ m 1975, s. 7.}

Alk~m 1973, S. 65; Alk~m 1973, S. 438; Alk~ m 1974, S. 25. 52 Alk~m 1978, S. 27; Alk~ m 1978, S. 546.

(15)

SAMSUN BOLGES~~ YÜZEY ARA~TIRMALARI 227

Bul. No A/1973-2, Müze Env. No 9.16/1973, pi~mi~~ toprak, yük. 14 cm, çap.4.6 cm, uzun silindirik boyunlu, oval gövdeli, uzun silindirik düz dip-li, koyu devetüyü renkte hamurlu, k~r~k.

Bul. No A/1973-3, Müze Env. No 9.17/1973, pi~mi~~ toprak, yük. 13.5 cm, çap. 4.3 cm, silindirik boyunlu, oval gövdeli, uzun silindirik düz dipli, koyu devetüyü hamurlu, k~ r~ k (Çiz. 53).

Bul. No A/1973-4, Müze Env. No 9.18/1973, pi~mi~~ toprak, yük. 10.2 cm, çap. 4.2 cm, oval gövdeli, uzun silindirik yer yer bo~umlu kaide düz dipli, koyu devetüyü hamurlu, k~ r~ k (Çiz. 54).

Ki~çiik testi

Bul. No Samsun Bölgesi/1973, Müze Env. No 9.14/1973, pi~mi~~ toprak, yük. 14 cm, çap. 10.9 cm, kademeli olarak d~~a aç~lan a~~zl~, silindirik bo-yunlu, bas~ k küresel gövdeli, hafif yuvarlak dipli, ~erit kulplu, boynun gövdeyle birle~ti~i yer birbirine paralel oyuk bant bezekli, aç~k k~rm~z~~ ha-murlu ve astarl~~ (Çiz. 5 t ).

IV — ÇAR~AMBA YÖRESI

Çar~amba yöresinde yap~lan yüzey ara~t~rmalan " s~ras~nda 3 yerle~-me yeri saptanm~~.

a — Höyükler

Höyük tipi yerle~meler, Çar~amba'n~n güneyinde yer alan Tepecik 55 (Beyyenice köyü, Har.Yer. No 131), Kilise Tepe 56 (Beyyenice köyü, Har. Yer. No 132), Tünbü Tepedir 57 (Engel köyü, Derelik mahallesi, Har. Yer. No 133) (Res. 22).

Çar~amba yöresindeki Tepecik, Kilise Tepe ve Tünbü Tepe

yüzeyin-de ~lk Tunç Ça~~na ait çanak çömlek toplanm~~t~r.

54 Çar~amba yöresindeki yerle~meler 1975 y~l~nda yap~lan yüzey ara~t~rmalan

s~ras~n-da saptanm~~t~r.

55 Alk~m 1976, S. 719; Alk~ n' 1976, s. 44. 56 MUM 1976, S. 719; AlkIM 1976, S. 44.

(16)

228 ZEYNEP KIZILTAN

V — VEZ~RKÖPRO YÖRESI

Vezirköprü yöresinde yap~lan yüzey ara~t~rmalar~ " s~ras~nda 6 höyük ve düz yerle~me, 5 Roma, Geç Antik yerle~mesi, 12 11..1MÜ11:1S, 2 kaya

me-zan saptanm~~.

Höyük tipi yerle~meler, Vezirköprü'nün kuzeybat~s~nda yer alan Do-~_{an Tepe" (A~a~~~ Narl~~ köyü, Har.Yer. No 54), Kurudere 6° (Habib Faki} köyü, Har. Yer. No 55), Ya~~ nözü-Çakmak 6' (Ya~~nözü köyü, Har.Yer. No 57), Çörlen Tepe' (Oymaa~aç köyü, Har.Yer.No 6o), Höyük Tepe veya Oymaa~aç Tepe" (Oymaa~aç köyü, Har. Yer. No 59) ile Ve-zirköprü'nün güneydo~usunda yer alan Kel Tepedir" (Doyran köyü, Har. Yer. No 64, Res. 23-24). Vezirköprü yöresindeki bu höyük ve düz yerle~-me yerlerinden Höyük Tepe ve Dede Tepe'de ~lk ve Orta Tunç Ça~~~ ile Demir Ça~~, Do~an Tepe'de ~lk ve Orta Tunç Ça~~, Kurudere, Ya~~nözü-Çakmak ve Çörlen Tepe'de ise ilk ~lk Tunç Ça~~~ çanak çömle~i toplanm~~.

Höyük Tepe yüzeyinde bulunan eser Keski

Bul. No Oymaa~aç/ ~ 973-1, Müze Env. No 9.12/1973, Bronz, uz. 7 cm, gen. 1,8 cm kal. 0.3 cm dikdörtgen kesitli, kesici uç yuvarlak ve inceltil-mi~, k~ r~ k (Çiz. 42).

b — Roma, Geç Antik Ça~~ yerle~meleri

Vezirköprü'nün kuzeybat~s~nda yer alan Çö~e köyü okulu önündeki yerle~me" (Har. Yer. No 51), Ada Tepe" (Ada Tepe köyü, Har. Yer. '8 _{Vezirköprü yöresindeki yerle~me yerleri ile tümülüs ve kaya mezarlar~~ 1972-1973} y~llannda yap~lan yüzey ara~t~rmalar~~ s~ ras~ nda saptanm~~t~r.

59 _{Alk~m 1974, S. 554; Alk~m 1974, s. 51; Alk~m 1975, s.6.}

Alk~m 1974, s. 554; Alk~ m 1974, s. 51; Alk~m 1975, s.6. 6' Alk~m 1974, s. 554; Alk~m 1974, s. 51; Alk~m 1975, s.6.

62 _{Alk~ m 1973, s. 437; Alk~m 1974, s. 25.}

"' Alk~ m 1973, S. 437; Alk~m 1974 S. 25; Alk~m 1974, s• 554; Alk~ m 1974, s. 51; Al- k~m 1975, s.6.

" Alk~m 1974, S. 554; Alk~m 1974, S. 51; Alk~m 1975, s.6.

65 Alk~m 1974, s. 25.

(17)

No 130), Vezirköprü'nün güneydo~usunda yer alan K~z~lcaören köyü, Har. Yer. No 65) ile Köprüba~~'n~n kuzeydo~usunda yer alan örenyeri 67 (Güder ve Bo~azkoru köyleri, Har. Yer. No 67) ve Köprüba~~'n~ n kuzey-bat~s~nda yer alan yerle~me (Tepeören köyü, Har. Yer. No 66) Vezirköprü yöresinde saptanan Roma, Geç Antik Ça~~ yerle~me yerleridir.

c — Tümülüsler ve kaya mezarlan

Vezirköprü'nün kuzeybat~s~nda yer alan Ya~basan köyü, Çalt~cak ma-hallesinde 3 tümülüs (Har.Yer. No 52) ile Çeltek köyünün güneybat~s~nda 2 tümülüs" (Har. Yer. No 53), A~a~~~ Narl~~ köyünde saptanan Do~an Te-penin güneydo~usunda ~~ tümülüs (Har.Yer. No 56), Avadan köyünün güney ve güneybat~s~ nda 2 tümülüs (Har.Yer. No 58) Vezirköprü'nün ku-zeydo~usunda yer alan Çal köy (Har. Yer. No 61) ile do~usunda yer alan Yukar~~ Çal köy (Har.Yer. No 62), Kületek (Kületek köyü, Har.Yer. No 63) ve Köprüba~~'n~n kuzeydo~usunda yer alan Maltepe (Bo~azkoru köyü, Har.Yer. No 68) tümülüsleri saptanm~~t~r. Ayr~ca Dura~an'~n do~usunda, Gök~rmak ile K~z~l~rma~~n birle~ti~i yerin güneyinde Beybükü (Har.Yer. No 49) ve Dura~an köyündeki Terelik (Kemerbahçe köyü, Har. Yer. No 57) kaya mezarlar~~ saptanm~~~ 69 .

VI — HAVZA YÖRESI

Havza yöresinde yap~lan yüzey ara~t~rmalan 7° s~ras~nda 17 höyük ve düz yerle~me'', 6 Roma, Geç Antik Ça~~ yerle~mesi, 7 tümülüs, I kaya mezar~, ~~ mezarl~ k alan~ , ~~ Antik kapl~ca kal~nt~s~~ saptanm~~.

Höyük tipi yerle~meler, Havza'n~n kuzeybat~s~nda yer alan Çam Te-pe"' (~mircik köyü, Har. Yer. No 73), Bacas Tepe" (Yaz~k~~la köyü, Har. Yer. No 74), Çaluralan buca~~n~n kuzeydo~usunda yer alan Tepecik veya

67 _{Alk~m 1974, s. 51; Alk~m 1974, s. 554; Alk~m 1975, s.6.} " Alk~m 1973, S. 65; Alk~n.' 1973, S. 437; Alk~m 1974, S. 25. 69 Alk~m 1973, s. 65; Alk~m 1973, s. 437; Alk~m 1974, s. 25.

Havza yöresindeki yerle~me yerleri, mezarl~k alan~~ ve di~er kal~nt~lar 1972-1973 y~l- lar~nda yap~lan yüzey ara~t~rmalan s~ras~nda saptanm~~.

7' Havza yöresinde saptanan 17 yerle~me yerinden 2'S~~ ile ~~ tümülüs 1971 y~l~ndan önce saptanm~~.

72 Alk~m 1974, s. 554; Alk~m 1974, S. 51; Alk~m 1975, S.6. Alk~m 1974, s. 554; Alk~m 1974, s. 51; Mum 1975, s. 6.

(18)

230 ZEYNEP KIZILTAN

Belalan Tepe" (Erikbelen köyü, Har.Yer.No 85), Höyük Tepe veya ~eyh Safi Tepesi 75, Havza'n~n kuzeydo~usunda yer alan Çe~~ Tepe 76 (Ku~kona~~~ köyü, Har. Yer. No 77), Cevizba~~~ Tepesi" (Il~ca köyü, Har. Yer. No 78), Ören Tepe' (Il~ca köyü, Har.Yer. No 79), Garco Tepe veya Yusufun Te-pesi 79 (Il~ca köyü, Har.Yer. No 8o), Kayal~~ Tepes° (Il~ca köyü, Har.Yer.No 81), Patlanguç Tepesi (Demiryurt köyü, Har.Yer. No 84), Dökme Tepe I 82 (Çamyata~~~ veya Lerdü~e köyü, Har.Yer. No 86), Hakim Tepe I" (Karame~e köyü, Har. Yer. No 88), Hakim Tepe II" (Bekde~in köyü, Har.Yer. No 8g), Cin Tepe II 85 (Güvercinlik köyü, Har. Yer. No 91), Ta~karacaören Tepe" (Ta~karacaören köyü, Har.Yer. No 32) ve Cin Tepe I (Bekde~in köyü, Har.Yer. No 95) ile Havza'n~n do~usunda yer alan Manevra Tepe"' (Tuzla köyü, Har. Yer. No 97) dir (Res. 25-30). Hav-za yöresinde saptanan bu yerle~me yerlerinden Çe~~ Tepe, Patlanguç Tepe, Dökme Tepe I, Hakim Tepe I, Ta~karacaören Tepe, Cin Tepe I, ~eyh Safi Tepesinde Ilk ve Orta Tunç Ça~~, Demir Ça~~, Roma ve Geç Roma Ça~~, ören Tepe, Garco Tepe, Kayal~~ Tepe, Bacas Tepe, Çam Tepe, ve Tepecik'de Ilk Tunç, Demir ve Geç Roma Ça~~~ ile Cevizba~~~ Tepesi, Te-pecik (Har.Yer.No 85), Cin Tepe II ve Manevra Tepe'de Ilk Tunç Ça~~na ait çanak çömlek parçalar~~ toplanm~~t~r.

b - Roma ve Geç Antik Ça~~ yerle~me yerleri

Bu ça~~ yerle~meleri, Köprüba~~'n~ n kuzeydo~usunda yer alan Kayaba-~~~ veya Tahna (KayabaKayaba-~~~ köyü, Har.Yer. No 70), Süleyman mevkii

Alk~m 1974, S. 554; Alk~ m 1974, S. 51; Alk~m 1975, s.6.

Kökten-Ozgüç 1945, S. 395; ~tzgüç 1948, s. 418.

76 _{Alk~m 1974, s. 554; Alk~m 1974, s. 51; Anam 1975, s. 6.} 77 Alk~m 1974, s. 554; Alk~m 1974, s. 51; Alk~m 1975, s. 6. 78 _{Alk~m 1974, s. 554; Alk~m 1974, s. 51; Alk~m 1975, s. 6.}

Alk~m 1974, S. 554; Alk~ m 1974, s. 50; Alk~m 1975, s. 6.

Alk~m 1974, S. 554; Alk~ m 1974, S. 50; Alk~m 1975, s. 6.

81 Alk~m 1974, s• 554; Alk~m 1974, S. 51; Alk~m 1975, s. 6. 82 _{Alk~m 1973, s. 64; Alk~m 1973, s. 437; Alk~m 1974, S. 25.}

Bu höyük üzerinde bir tümülüs saptanm~~.

83 Alk~m 1973, s. 64; Alk~m 1973, s• 437; Alk~m _{1974, s•}

24-Bu höyük üzerinde bir tümülüs saptanm~~.

84 Alk~ m 1973, s. 436; Alk~m 1973, s. 64; Alk~m 1974, s• 24.

Alk~m 1973, S. 437; Alk~m 1973, s. 64; Alk~m 1974, S. 25.

86 MUM _{1973, S. 437; Alk~ m 1973, s. 64; Anam 1974, S. 24-}

(19)

SAMSUN BÖLGESI YÜZEY ARA~TIRMALARI 231 (Har.Yer.No 72), Havza'n~n bat~s~nda yer alan An~t Tepe (Har.Yer. No 76), Havza'n~n kuzeydo~usunda yer alan Sivrikise (Sivrikise köyü, Har.Yer. No 83), Kavak - Havza yolunun kuzeyinde yer alan Çalullar ara-s~~ mevIcii (Toptepe köyü, Har.Yer.No 94) ile Ta~karacaören Tepedir (Ta~-karacaören köyü, Har.Yer.No 92).

c — Tümülüsler

Havza'n~n kuzeydo~usunda yer alan Ta~karacaören köyünün güney-do~usunda 2 tümülüs (Har.Yer. No 93), Kaletepe (Bekdi~in köyü, Har.

Yer. No 96), Dökme tepe I ve Dökme Tepe II (Çamyata~~~ veya Lerdüge köyü, Har.Yer. No 80-87) tümülüsleri 88 ile Hakim Tepe I (Har. Yer. No 88) ve Manevra Tepe (Har.Yer.No 97) yerle~meleri yan~nda ve üstünde yer alan tümülüslerle Köprüba~~'n~ n kuzeydo~usunda yer alan Kayaba~~~ (Kayaba~~~ köyü, Har. Yer. No 6g) tümülüsü ile Güvercinlik köyü (Har. Yer. No go) kuzeydo~usunda ~~ kaya mezan saptanm~~.

d — Di~er mimari eserler

Havza yöresinde saptanan yerle~me yerleri, tümülüsler ve mezarl~k alanlan d~~~nda, Köprüba~~'n~n Kuzeydo~usunda yer alan, ~stavroz çay~~ üzerindeki Kurt Köprüsü" (Kayaba~~~ köyü, köyalt~~ mevkii, Har.Yer. No 7i) ile Havza'n~n kuzeybat~s~ nda yer alan antik kapl~ca kal~ nt~s~~ incelen-mi~.

VII — LAD~K YÖRESI

Ladik yöresinde yap~lan yüzey ara~t~rmalan 9° s~ras~nda 8 höyük,' düz yerle~me, 2 tümülüs, 4 kaya mezar~~ saptanm~~.

Bu yerle~meler, Ladik'in kuzeybat~s~nda yer alan Dedealt~~ Tepesi' (Ba~lam~~~ köyü, Har. Yer. No 99), Kale Tepe" (Karaabdal köyü,

88 Alk~m 1973, S. 64; Alk~m 1973, S. 437; Alk~m 1974, S. 25.

89 Bu köprü F. Cumont - E Cumont taraf~ndan da görülmü~tür. (Voyage

d'explo-ration archeologique dans le Pont etc. cilt II, Bruxelles 1906, s. 128-129), Alk~m 1974, S.

554; Alk~m 1974, 5. 51; Alk~m 1975, S.6.

913 Ladik yöresindeki yerle~me yerleri ve tümülüsler 1973 y~l~nda yap~lan yüzey ara~-t~rmalar~~ s~ras~nda saptanm~~.

Ladik yöresinde saptanan 8 höyükden 1971 y~l~ndan önce saptanm~~t~r.

92 Alk~m 1974., s. 555; Alk~m 1974, s. 51; Alk~m 1975, s.6. 93 Alk~m ~ 974., S. 555; Alk~m 1974, S. 51; Alk~m 1975, s. 7.

(20)

2 3'2 ZEYNEP KIZILTAN

Har.Yer. No 107), ~ nkaya "(Ba~lam~~~ köyünde bulunan kaya mezarlar~~ önünde, Har.Yer.No 98), Ladik'in güneydo~usunda yer alan Tombul Te-pe" (Hamit köyü, Har.Yer. no 104), Kilise TeTe-pe" (Cüce köyü, Har.Yer. No ~ o6) ile Ladik'in do~usunda yer alan Kümbet tepe' (Büyüklozo~lu köyü, Har. Yer. No 102), Dev~erkaya Tepesi" (A~a~~~ Gölyaz~~ köyü, Har. Yer. No ~~ o3) ve Köyiçi Tepesi" d~r (Mahmuzo~lu köyü, Har.Yer. No 105). Ayr~ca Salur köyünün güneybat~s~ nda yer alan Tersakan deresinin kuzeyindeki Salur veya Yük Tepe 100 (Har. Yer. No ~ o~ ) ara~t~nlm~~t~r (Res. 3 ).

Sözü edilen bu yerle~me yerlerinden, ~nkaya düz yerle~mesinden ~lk Tunç Ça~~, Dedealt~~ Tepesi ve Tonbul Tepe'de ~lk ve Orta Tunç Ça~~, Kale Tepe ve Kümbet Tepe'de ~lk ve Orta Tunç Ça~~~ ile Demir Ça~~, Kilise Tepe, Dev~erkaya Tepesi, Köyiçi Tepesi ve Yük Tepe'de ~lk ve Or-ta Tunç ile Demir Ça~~, Hellenistik, Roma ve Geç Antik Ça~a ait çanak çömlek parçalar~~ toplanm~~.

Ladik'de saptanan Kaletepe yüzeyinde bulunan buluntular

Perdah ta~lar:

Bul. _{No Kale/1973-2, Müze Env. No 9.4/1973, ta~, yük. 5 cm, gen. 4.7}

cm, kal. 4-5 cm, kö~eleri yuvarlak küp biçimli (Çiz. 49).

Bul. No Kale/ 1973-3, Müze Env. No 9.5/1973, ta~, bas~k küre biçimli (Çiz. 5o).

b — Tümülüsler

Tümülüsler, Ladik'in kuzeydo~usunda yer alan Dökme Tepe (Alayurt köyü, Dedealt~~ Tepesinin güneydo~usunda, Har.Yer. No ~ oo) ile Ladik'in güneydo~usunda yer alan Hamit köyün bat~s~nda kalan Tonbul Tepe höyü~ü üzerindeki Tonbul Tepe dir (Har. Yer. No 104). Ayr~ca, Ladik'in kuzeybat~s~nda, Ba~lam~~~ köyünün bat~s~nda ~nkaya düz yerle~mesi yan~n-da 4 kaya mezar~~ (Har. Yer. No 98) saptanm~~.

94 Alk~ m 1974, s. 555; Alk~ m 1974, S. 52; Alk~ m 1975, s. 7. " Alk~m 1974, S. 555; Alk~ m 1974, s. 51, Alk~ m 1975, s. 6. " Alk~m 1974, S. 555, Alk~ m 1974, s. 51; Alk~m 1975, s. 6. Alk~ m 1974, s. 555; Alk~ m 1974, S. 52; Alk~ m 1975, S. 7. 98 Alk~m 1974, S. 555; Alk~ m 1974, s. 51; Alk~m 1975, S. 6. Alk~ m 1974, S. 555, Alk~ m 1974, S. 52; Alk~m 1975, S. 7. " Kökten-Ozgüç 1945, s. 395; Ozgüç 1948, s. 418.

(21)

SAMSUN BÖLGESI YÜZEY ARA~TIRMALARI 233

VIII — KAVAK YÖRESI

Kavak yöresinde yap~lan yüzey ara~t~rmalar~ " s~ras~nda 8 höyük, 3 Roma, Geç Antik Ça~~ yerle~mesi, 2 tiirriiiiÜS, ~~ mezarl~k alan~, ~~ kaya mezar~~ saptanm~~.

a — Höyükler

Bu yerle~me yerleri, Kavak'~n güneydo~usunda yer alan Dingilkalecik Tepe (Orta köy, Har. Yer. No ~~ o8), Hac~baba Tepesi 1°2 (Tatarmuslu köyü, Har. Yer. No ~~ o9), Danabasan Tepesi" (Büyükçukur köyü, Har. Yer. No ~~ ~~ Kavak'~n güneybat~s~nda yer alan Ay Tepe" (Kuzalan köyü, Har.Yer. No ~~ ~~ o), Kavak'~n kuzeydo~usunda yer alan Kaleyeri Te-pesi" (Har.Yer. No 115), Tepesidelik Tepe" (Susuz köyü, Har. Yer. No 117), Kale Tepe" (Karacaaslan köyü, Har. Yer. No 118) ile Kavak'~n ku-zeyinde yer alan Güney Tepe" dir (Yeralan köyü, Har. Yer. No ~~ 19). Ayr~ca, Kavak'~n bat~s~nda yer alan ve Von der Osten taraf~ndan ilk defa saptanan Kaledoru~u Tepesi " (Har.Yer.No ~~ 13) de ara~t~nlm~~t~r (Res. 32'33).

Kavak yöresinde saptanan bu yerle~me yerlerinden, Kale Tepe ve Güney Tepe'de Ilk Tunç Ça~~, Dingilkalecik Tepe ve Danabasan Tepesin-de Ilk ve Orta Tunç Ça~~, Hac~baba Tepesi, Ay Tepe ve Kaledoru~u Te-pesinde Ilk ve Orta Tunç, Demir, Hellenistik, Roma ve Orta Ça~, Tepesi-delik Tepe'de ise Demir Ça~~na ait çanak çömlek parçalar~~ toplanm~~. Ka-vak, Dingilkalecik ve Güney Tepe yüzeyinde bulunan buluntular;

DINGILKALECIK TEPE

Küçük balta

Bul. No Din/1973-2, Müze Env. No 9.8/1973, ta~, uz. 5. 1 cm, gen. 3.2 cm, kal. 1.4 cm, oval kesitli, üçgen biçimli, kesici uç inceltilmi~, k~r~k (çjz. 43).

'°' Kavak yöresindeki yerle~me yerleri ve tümülüsler 1971-1973 y~l~nda yap~lan yüzey ara~t~rmalan s~ras~nda saptanm~~.

102 Alk~m 1974, s. 555; Alk~m 1974, S. 52; Alk~m 1975, S. 7. 103 Alk~m 1974, S. 555; Alk~m 1974, S. 52; Alk~m 1975, s. 7. 104 Alk~m 1974, S. 555; Alk~m 1974, S. 52; Alk~m 1975, s. 7. 105 Alk~m 1974, S. 555; Alk~m 1974, s. 52; Alk~m 1975, s. 7. 106 Alk~m 1974, S. 555; Alk~m 1974, s. 52; Alk~m 1975, s. 7. 10' Alk~m 1974, S. 555; Alk~m 1974, S. 52; Alk~m 1975, S. 7. 1°4 Alk~m 1974, S. 555; Alk~m 1974, S. 52; Alk~m 1975, s. 7.

(22)

234 ZEYNEP KIZILTAN GÜNEY TEPE

Kiiçiik testi

Bul. No Güneytepe/ ~ 973-5, Müze Env. No 9.13/1973, pi~mi~~ toprak, yük. 11.3 cm, çap 9.5 cm, yuvarlak a~~zl~, silindirik boyunlu, omurgal~,~i~kin gövdeli, halka dipli, ~erit kulplu, çark yap~m~, pembe hamurlu, k~rm~z~~ as-tarl~~ (Çiz. 46).

A~u~aklar

Bul. No Güneytepe/ 973-~ , Müze Env. No 9.23/1973, pi~mi~~ toprak, yük, 3-9 cm, çap 7 cm, oval kesitli, kahverengi hamurlu (Çiz. 45) Bul. No Güneytepe/1973-4, Müze Env. No 9-26/1973, pi~mi~~ toprak, yük. 4-3 cm, çap 7-5 cm, daire biçimli, oval kesitli, k~z~lkahve hamurlu (Çiz. 44).

Tezgah a~:shit

Bul. No Güneytepe/1973-2, Müze Env. No 9.24/1973, pi~mi~~ toprak, yük. 6.6 cm, gen. 4.3 cm, dikdörtgen prizmas~~ ~eklinde, düz dipli, sivri uç ya-tay ip delikli, koyu k~rm~z~~ hamurlu (Çiz. 47).

Perdah ta~:

Bul. No Güneytepe/1973-3, ta~, uz. 8.7 cm, gen. 5.7 cm, kal. 2.5 cm, ke-narlan yuvarlat~lm~~~ dikdörtgen biçimli, yass~~ (Çiz. 48).

b — Roma ve Geç Antik Ça~~ yerle~me yerleri

Bu ça~~_{yerle~meleri Kavak'~n kuzeybat~s~nda yer alan Asar Kale"'} (Beyköy, Har. Yer. No ~~ 14) ile Kavak'~n kuzeyinde yer alan Çamlik"' (Çamlik köyü, Har. Yer. No ~~ 16) ile Kavak'~n kuzeyinde yer alan Güney Tepe'dir112 (Yeralan köyü, Yanbolu mahallesi, Har. Yer. No 119).

c — Tümülüsler

Tümülüsler, Kavak'~ n bat~s~nda yer alan Tepecik (Tepecik köyü, Har. Yer. No ~~ 12) ile Kavak'~n kuzeydo~usunda yer alan Tepesidelik Te-pe yerle~mesi üzerindeki TeTe-pesidelik TeTe-pedir (Susuz köyü, Har. Yer. No 117). Aynca, Kavak'~n kuzeyinde yer alan Güney Tepe yerle~mesi üzerin-de 1 mezarl~k alan~~ saptanm~~.

Alk~m 1974, s. 555; Alk~m 1974, S. 52; Alk~m 1975, s.7. Alk~m 1974, S. 555; Alk~ m 1974, S. 52; Alk~m 1975, 5.7. 12 Alk~m 1974, s. 555; Alk~ m 1974, s. 52; Alk~m 1975, S. 7.

(23)

Samsun Bölgesinde 1971-1973 y~llar~~ aras~nda ve 1974'de ba~lat~lan ikiztepe kaz~s~yla birlikte 1975-1977 y~llar~nda da geli~tirilmi~~ olan Samsun Bölgesi Yüzey Ara~t~ rmalar~~ s~ ras~ nda, toplam 57 höyük, 6 düz, ~~ Helle-nistik Ça~~ yerle~mesi, 24 Roma, Geç Antik Ça~~ yerle~mesi 113, I kale, 48

tümülüs, 5 kaya mezar~, 3 mezarl~ k alan~, ~~ kilise, ~~ hamam kal~nns~, köprü ile ~~ cami' incelenmi~. Ayr~ca 3 adet yaz~ t bulunmu~.

Samsun Bölgesinde yap~ lan yüzey ara~t~ rmalar~~ s~ras~ nda saptanan çe-~itli yerle~me yerleri yüzeyinde toplanan çanak-çömlek ve di~er buluntula-nn incelenmesi sonucunda; Alaçam'da Sivri Tepe'de Bafra ovas~ nda ~kizte-pe, ~irlek Tepe ve daha bir kaç yerle~me yerinde Kalkolitik Ça~, yine Alaçam da 2, Bafra da 17, Çar~amba da 3, Havza da 17, Ladik de ~~ o ve Kavak ta 8 yerle~me yerinin hemen hemen tümünde, Samsun da 8, Ve-zirköprü de 6 yerle~me yerinde k~smen ~lk Tunç Ça~~~ saptanm~~. özellikle Havza yöresinde ~eyh Safi Tepesi, Garco Tepe ve Patlanguç Tepe ile Ta~-karacaören Tepe, Ladik yöresinde Yük Tepe, Dev~erkaya Tepesi ve Kale Tepe, Kavak ta Hac~ baba Tepesi, Kaledoru~u ve Kale Tepe önemli birer ~ lk Tunç merkezleri olabilir. Samsun Bölgesinde Orta Tunç Ça~~~ Bafra'da 19, Vezirköprü de 3, Havza'da 8, Ladik'te 7, Kavak'ta 8 ve Samsun'da 4 yerle~me yerinde yo~unluk göstermi~. özellikle Bafra'n~n bat~ , güneybat~~ ve güneyinde k~smen K~z~l~rmak havzas~nda ve onun bat~s~nda bu ça~~ yer-le~melerinin yo~un oldu~u, ayr~ca Pa~a~eyh ve Hac~ baba höyüklerinin Or-ta Tunç Ça~~n~ n önemli yerle~me yerlerinden olabilece~i sapOr-tanm~~. zirköprü yöresinde bir yandan Vezirköprü-Alaçam, bir yandan Ve-zirköprü-Bafra yöresi aras~ nda ~ç Anadolu'yu Karadeniz k~y~lar~na ba~la-yan yol üzerinde bulunan Höyük Tepe ve Oymaa~aç da Orta Tunç Ça~~-n~n önemli merkezlerinden biri olabilir.

Samsun Bölgesindeki Demir Ça~~~ yerle~meleri, Vezirköprü ve Bafra Ovas~~ d~~~ nda; Havza ve Kavak üzerinden Samsuna ula~an ve günümüzde de ula~~m yolu olarak kullan~lan yolun her iki yakas~ndaki ~lk ve Orta Tunç Ça~~~ yerle~im yerlerini izlemektedir. Özellikle Havza'n~ n kuzeybat~-s~nda yer alan ~eyhsafi, imircik, Ku~kona~~~ köyleri ile kuzeydeki Il~ca, Çamyata~~~ ve Belalan köyleri çevresinde ve Ladik yöresindeki yerle~mele-rin tümünde izlenmi~tir.

I" Roma, Geç Antik Ça~~ yerle~me yerlerinin bir k~sm~ nda Yunan Koloni Ça~~, Helle-nistik Ça~~ ile Bizans Ça~~~ kal~ nt~ lan da saptanm~~.

(24)

236 ZEYNEP KIZILTAN

Samsun Bölgesindeki Roma, Geç Antik Ça~~ yerle~meleri ise Bafra yöresinde Kolay, Kom~up~nar, Kamber, Bo~azkaya, lkizp~nar ve C~nIdar da Havza da ~eyhsafi, Imircik, Ku~kona~~, Il~ca, Demiryurt çevresindeki yerle~melerde ve Havza-Kavak aras~ndaki yol güzergah~nda bulunan yer-le~me yerlerinde yo~unluk göstermi~. Ayr~ca, Vezirköprü-Havza aras~nda, Köprüba~~~ çevresinde Roma ve Geç Roma yerle~meleri saptanm~~.

Karadeniz Bölgesinin bu orta kesiminin, tarihi co~rafyas~n~ , kültürel süreldili~ini ve bu kültürün gerek Iç Anadolu ile ve gerek ba~ka kültürler-le olan ili~ki derecesini saptamak amac~yla ba~lat~lan bu ara~t~rmalar~n ilk sonuçlanna göre, Samsun Bölgesi gerek Ilk ve Orta Tunç Ça~~nda, gerek Demir Ça~~nda yo~un yerle~melerin varl~~~n~~ göstermi~~ ve bu bölgenin ~ç Anadolu ile yaln~z Ilk Tunç Ça~'~nda de~il ayn~~ zamanda Orta Tunç Ça~'~nda da ili~kilerin devam etti~i, Iç Anadolu'yu Samsun k~y~lar~na ba~-l~yan anayolun Kavak ilçesinden itibaren, bugünde kullan~lan ula~~m yolu-nun geçti~i vadiyi takip etti~i ve bu vadinin her iki taraf~nda belli mesafe-lerde saptanan yerle~me yerleri yüzeyinde toplanan malzeme ile kan~tlan-m~~. Ayr~ca, Ilk ve Orta Tunç ile Demir Ça~'~nda Samsun Bölgesindeki ikinci bir ula~~m yolunun da Havza, Il~ca, Demiryurt, Çalc~ralan ve Kap~-kaya üzerinden K~z~l~rmak vadisini izleyerek Bafra'ya ula~t~~~~ bu yol üze-rinde saptanan yerle~me yerleüze-rinden izlenmi~tir.

Rahmetli Prof. Dr. U. Bahad~r Alk~m'~n ba~kanl~~~nda yürütülen yüzey ara~t~rmalar~~ sonucunda Samsun Bölgesinde saptanan ve bir k~sm~~ kendisi taraf~ndan sa~l~~~nda yay~nla-nan ören yerlerini bu çal~~mada bir araya toplayarak yay~nlamama ve Istanbul üniversitesi Edebiyat Fakültesinde lisansüstü çal~~mas~~ olarak haz~rlamakta oldu~um Samsun Bölgesi Ilk Tunç Ça~~~ Kerami~i adl~~ doktora tezinde kullanmama olanak sa~l~yan Prof. Dr. Refik Duru ile Prof. Dr. Ali Dinçol'a ve doktora tez yöneticim Prof. Dr. Önder Bilgi'ye te~ekkür ederim.

(25)

SAMSUN BÖLGES~~ YÜZEY ARASTIRMALARI 237 KISALTMALAR

Ant. St. : Anatolian Studies. Joumal of the British Institute of Archaeo- logy at Ankara, London.

AJA : American Joumal of Archaeology, Baltimore.

Ar. O. : Archiv Orientalni, Journal of the Czechoslovak Oriental Institu- te, Praque.

Belleten : Türk Tarih Kurumu Belleten, Ankara. TAD : Türk Arkeoloji Dergisi, Ankara.

OIP : Oriental Institute Publications, Chicago.

MVAG : Mitteilungen der Vorderasiatischen Gesellschaft, Berlin. MDOG : Mitteilungen der Deutschen Orient-Gesellschaft, Berlin.

B~BL~YOGRAFYA

Amms., M. 1948 : "Samsun ~li Havza ilçesinin Lerdüge Köyünde Bulu- nan Tümülüsler",

Belleten M :835-853

ALKIM, B. 1972 a : "Samsun Province",

Ant. St. XXII :56

1972 b : "~slahiye ve Samsun Bölgesinde 1971 Çal~~malar~",

Belleten XXXVI :

422-426

1973 a : "II. Samsun Province",

Ant. St. XXIII :63-65

1973 b : "~slahiye ve Samsun Bölgesinde 1972 Dönemi Çal~~- malar~",

Belleten XXXVII

:435-438

1974 a : "Samsun Region 1973",

Ant. St. XXIV :50-53

1974 b : "Samsun Bölgesi 1973 Çal~~malar~",

Belleten XXVIII

:553'556

1974 C : "Tilmen Höyük ve Samsun Bölgesi Çal~~malar~~ (1970",

TAD XX-2 :

5-16

1974 d : "Tilmen Höyük Kaz~s~~ ve Samsun Bölgesi Ara~t~r- malar~~ 1972",

TAD XXI-2:

23-30

1975 a : "~kiztepe, 1974",

Ant. St. XXV :

27-30

1975 b : "~kiztepe Kaz~s~~ 1974 Dönemi Çal~~malar~",

Bel/elen

XXXIX : 565-567

1975 c :

"Samsun Bölgesi Çal~~malar~~ (1973)",

TAD XXII-~ :

(26)

238 ZEYNEP KIZILTAN

1976 a : "~ kiztepe and Samsun Survey", Ani. St. XXVI : 42-44 1976 b : "1975 Samsun Bölgesi Ara~t~ rmalar~~ ve ~ kinci Dönem

~ kiztepe Kaz~ s~ ", Bel/elen XL : 7 ~~ 7-719

1977 a "1976 y~l~~ ~kiztepe Kaz~s~", Bel/elen XLI : 624-627 1977 b : "~kiztepe, 1976", Ani. St. XXVII : 41-44.

1978 a "~ kiztepe and Samsun Region 1977", Ant. St. XXVIII : 23-27

1978 b : "1977 Dönemi ~ kiztepe Kaz~s~~ ve Samsun Bölgesi Ara~t~rmalar~", Bel/elen XLII : 542-547

1979 a "~ kiztepe Fifth Season 1978", Ant. St. XXIX : 200-202

1979 b : "~ kiztepe Kaz~s~~ 1978 Çal~~malar~", Bel/elen XLIII : 890-892

1979 c : "~ kiztepe Kaz~s~~ ~lk Sonuçlar~", VIIL Türk Tarih

Kon-gresi I, Ankara: 15 - 157

1980 a "~ kiztepe Kaz~s~~ 1979 Çal~~malar~", Belleten XLIV : 621 -623

1980 b " ~~ kiztepe , 1980", A n t. St. XXX/ : 88-191

19843 c : "Üçüncü Dönem ~ kiztepe Kaz~s~~ (1976)", TAD

XXV-1 : 1-14

1981 a : "1979 Dönemi ~ kiztepe Kaz~lan", Il. Kaz~~ Sonuçlar~~

Toplant~s~, Kültür Bakanl~~~~ Eski Eserler ve Müzeler

Genel Müdürlü~ü. Ankara : 151-157

1981 b : "~kiztepe Kaz~s~~ 1980 Çal~~malar~", Bel/elen XLV :

379-382

1981 c : "1980 Dönemi ~kiztepe Kaz~s~", III. Kaz~~ Sonuçlar~~

Toplant~s~, Kültür Bakanl~~~~ Eski Eserler ve Müzeler

Genel Müdürlü~ü, Ankara: 25-29

1982 "~ kiztepe Kaz~s~~ ve Samsun Bölgesi Ara~t~ rmalar~~ (1977)", TAD XXV-2: 3-9

1983 : "Einige Charakteristische Metallfunde von ~kiztepe",

Beitrdge zur Altertumskunde Kleinasiens Festchnft tur Kurt

Bittel, Mainz am Rhein, : 29-42

1984 : "~ kiztepe Kaz~s~ n~n Arkeolojik Sonuçlar~na Toplu Bir Bak~~", Arkeometn" Ünitesi Bilimsel Toplant~~ Bi/diri/eri

(27)

ALKIM, H. 1983 a : "~kiztepe Kaz~lannda Arkeometrik ve Arkeolojik Yöntemlerin Uygulanmas~~ ile Beliren Kronolojik So-runlar", Arkeometri Ünitesi Bilimsel Toplant~~ Bildirileri 111, TÜB~TAK. Ankara: I 63-197

1983 a : "Ein Versuch der Interpretation der Holzarchitektur von ~kiztepe", Beit~dge zur Altertumskunde Kleinasiens

Festchnft für Kurt Bittel, Mainz am Rhein, : ~~ 3-37 1984 : "~kiztepe Kaz~lar~nda Uygulanan Arkeometrik

Ölçümler", Arkeometri Ünitesi Bilimsel Toplant~~ Bildiri-kri IV, TÜB~TAK. Ankara: 221-224

ALKIM, H. 1985 : "~kiztepe'de Keramik ve Killerin Eser Element Anali- B~RGÜN, O. Zi", _{Arkeometri Onitesi Bilimsel Toplant~~ Bildirileri}V,

YAFFE, L. TÜB~TAK. Ankara: 37-49

ALKIM, H. 1986 a : "~ kiztepe Kaz~lannda Saptanan Kültür Katlar~~ ve El-de Edilen MaEl-deni EserlerEl-den Örnekler", /X. Türk

Tarih Kongresi Bildirileri, Ankara: ~~ ~~ 9-132

1986 b : "~kiztepe Geç Kalkolitik Ça~~ Kerami~i", Anadolu Ara~t~rmalar~~ X : 99-109

B~LG~ , O. 1982 : "1981 Dönemi ~kiztepe Kaz~lar~", /V. Kaz: Sonuçlar: Toplant~s~, Kültür Bakanl~~~~ Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlü~ü, Ankara : 49-54

1983 : "~kiztepe Kaz~lan= 1982 Dönemi Sonuçlar~", V. Kaz~~ Sonuçlar~~ Toplant~s~, Kültür ve Turizm Bakanl~~~~ Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlü~ü, Ankara : 87-89

1984 a : "~kiztepe Kaz~lan= 1983 Dönemi Sonuçlar~", VI. Kaz~~ Sonuçlar~~ Toplant~s~, Kültür ve Turizm Bakanl~~~~ Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlü~ü, Ankara : 55-63

1984 b : "Metal Objects from ~ kiztepe - Turkey", Beitdge zur Allgemeinen und Vergleichenden Archaologie, Band 6, : 31-97

1985 : "~ kiztepe Kaz~lann~ n 1984 Dönemi Sonuçlar~", Vll. Kaz~~ Sonuçlar: Toplant~s~, Kültür ve Turizm Bakanl~~~~ Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlü~ü, Ankara : 111-118

(28)

240 ZEYNEP KIZILTAN

: "~ kiztepe Kaz~lan= 1985 Dönemi Sonuçlar~", VIII Kaz~~ Sonuçlar~~ Toplant~s~~ 1, Kültür ve Turizm Bakanl~-~~~ Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlü~ü, Anka-ra : 149-156

: "~ kiztepe Kaz~larm~nda elegeçirilen Antropomorf~k Figürinler Hakk~nda Genel Gözlemler", /X. Türk Ta-rih Kongresi Bildirileri, Ankara : 133-134

: "Northern Anatolia Before Classical Times", Ani. St. Vi: 79-203

1906 : "Voyage d'exploration archeologique dans le Pont : Et la Petit Armenie", Studia Pontic ~~, Bruxelles : 107

"Some new Pontic weepons and Tools of Bronze Age", A JA 75 : 199

"Samsun Yöresi Ah~ap Mimarisinin Gelenekselli~i Bafra, ~kiztepe Arkeolojik Verilerinin ~~~~~nda Çar-~amba, Gökçeli Camiinin incelenmesi", IX. Türk Ta-rih Kongresi Bildirileri, Ankara: 135-144

"Ergebnisse einer archolog~schen Reise in Kle~nasi-en", MDOG 65: 27-43

Studies in Early Pottery of the Near East Il, London (Occasional Papers 8 : Royal Anthropalgical society): 64

Ceramique Cappadocienne, inventoiee at avec une inro-daction Il Acquistions du Masee du Lowore, Paris :

21-22 CUMONT, F. CUMONT, E. DANGATE, J.A. DANI~MAN, G. 1986 a 1986 b BURNEY, C.A. 1956 1971 1986 FORRER, E. 1927 FRANKFORT, H. 1927 GENOUILLAC, H. 1926

Hittite seals-with Particular Reference to the Ashmo-lean Collections, Oxword : 38

"Samsun'da Prehistorik Ara~t~rmalar (i)", Ulk~i XV, say~~ 89 : 413-419

"Samsun Vilayeti Tekkeköy Civar~nda Prehistorik Ara~t~rmalar", Ülkü XVIII, say~~ 98 : 2 I -I 24

"194o ve 1941 y~l~nda Türk Tarih Kurumu Ad~na Yap~lan Samsun Bölgesi Kaz~lan Hakk~nda ~lk K~sa Rapor" Bel/elen IX : 361-4.00 HOGARH, D.G. 1920 KÖKTEN, K. ₁₉₄₀ özoüç, T. KÖKTEN, K. ₁₉₄₁ KÖKTEN, K. 1945 (»GÜÇ, T. ÖZGÜÇ, N.

(29)

MACR~D~, TH. 1907 : "Une Citadelle archaique du Pont", MVAG XII, 4 : 167-175

PRZEWORSK~, S. : "Der Grottenfund von Ordu", Ar. O VJ!, no. 3 : 390-

1935 41 4

1936 : "Der Grottenfund von Ordu", AR.0 VJ!!, no. ~~ : 49-68

Cizcüç, T. 1948 : "Samsun Hafriyat~n~ n 1941-1942 Y~l~~ Neticeleri", ZIL Tiirk Tarih Kongresi, Ankara: 4.18

ORTHMANN, W. 1963 : Die Keramik der Frühen Bronzezeit aus Inneranatolien, (Verlag Gebr Mann) Berlin : 64

YAKAR, J. 1975 : _{"Northem Anatolia in the Early Bronze Age", Tel}

Aviv 2 : 133-145

1985 : The Lale Prehistory of Anatolia The Lale Chakolithic and Early Bronze Age Part 1, Part ii, BAR ~nternational Series 268 (i), (ii)

WINCKLER, H. 1907 : "Vorlöufige Nachrichten über die Ausgrabungen in Boghaz-köi im Sommer 1907", MDOG 35: 1-59

(30)

(31)

St /171-1

St /71-2

2

- ---- --- (

ALA ÇAM röREsi _{Zeynep K~z: Ilan}

(32)

Zeynep K~z~ltan G/71-1 4 G / 71 - 2 3 3 — 4 : Gökçebo~az Tepe

(33)

BAFRA TORESI Zeynep Kazi Ilan

Dt /71-1

Ot / 71- 2

(34)

~ -I / 71-.12

7

~~ - I / 71 - 9

₈ Zeynep K~z~ltan

~~ -1 / 71-14

9

7-8-9 : ikiztepe I

(35)

Zeynep K~z~ltan I-1 / 73-2 lo ~-1 / 71-6 ~~~

LUJ

~- I / 71-11 1-1 / 71-10 12 13 °~~ l~~ a 5, m 10-11-12- 13 : ikiztepe 1

(36)

Zeynep K~z~ltan

1-ii 73- 8 1-1/ 73 - 6

15 14

(37)

Zeynep K~z~ltan ~_-I/73-9 16 ~ li - 71 13 17 16-17 : ~kiztepe I

(38)

Zeynep Ktzzltan

~~ - I / 71 -2

18

~

-I/ 71-3

19 18-19 : ~kiztepe 1

(39)

Zeynep K~z ulan

~

-II / 1971- 7

20

_{~-II/ 1973-1}

21

~ -II /1973 -21

22 20-21-22 : Ikiztepe Il

(40)

Zeynep K~z~ltan 23 -24 : ~ kiz tep e II

(41)

Zeynep Kzz~ltan

/ 7 3 - 3 ~-II / 73-5 26

(42)

1-11/ 73 -12 27 Zeynep K~z~ltan ~-II/ 73 -17 28 27-28 : Ikiztepe Il

(43)

.1-1.11 73 -4 29 I-11/ 73 -22 30 Zeynep K~z~ltan O 2 3 G. 5 c rn 29-30 : Ikiztepe II

(44)

Zeynep Kizzltan ~~ / 73 -11 31 ~~ / 73 - 16 32 31-32 : ~kiztepe-Genel

(45)

1/73 -14 34 Zeynep K~z~ltan 1 / 73 -15 33 33-34 : ~ kiztepe-Genel

(46)

Zeynep K-iz:Ilan ~~ / 73 -10 35 c"' 1 / 73- 23 36 _{/ 71-15} 37 35-36-37 : ~kiztepe-Genel

(47)

Zeynep Kzzz han

~kizp~nar köyü / 1973 -1 38

(48)

Zeynep Ktzzltan

Z/1973 - 2

39 Zahna _Ta~hk / 1973 _1

40 39-40 : Zahna Mahallesi

(49)

Zeynep K~z~ltan

Zahna mahallesi / 1973 - 3

41 O 1 2 3 ~. 5 cm

(50)

Zeynep K~z~ltan VEZ~RKÖPRÜ TÖRES~~ Oymaa~aç / 1973 -1 42 42 Oymaa~aç (Höyüktepe) Güneytepe / 1973 - 4 (44) 44 : Güney Tepe KAVAK YÖRESI Din /1973 - 2 43

(51)

Zeynep K~z~~ ltan 4 6 Güney Tep e 45 : Gün ey Tep e . .

(52)

Kale / 1973 - 2 (49) Kale / 1973 - 3 (50) Zeynep K~z~ltan Glineytel5e / 1973 - 2 _{Güneytepe / 1973 - 3} (47) ₍₄₈₎ 47 - 48 : Güney Tepe LADIK TORESI 49 - 50: Kale Tepe

(53)

SAMSUN BÖLGESI •eYneP K~z~ltan

:-_,cur~ sun Bölgesi 1973 (51)

O 1 2 3 4 5 c m .

(54)

A / 19 7 3 - 4 Zeynep K~zzltan 1.0 5 2 - 53 - 54 : Am isos LO ••••••••

(55)

Zeynep K~z~ltan

Res. ~~ — Alaçam, Sivri Tepe

(56)

Zeynep K~z~ltan

Res. 3 — Bafra, Pa~a ~eyh Tepesi

(57)

Res. 5 — Bafra, Hac~ baba Tepesi

Res. 6 — Bafra, Beylik Köyü Tepecik Tepe

(58)

Zeynep K~ z han

Res. 7 — Bafra, Derbent K~z~ l~ rmak vadisi

(59)

;4" - 004`7 -`,100rt" • " 4•"`i ir.r.S 191, a g:174Z111 • . ;0••••,.•Si 1,,9 ^'1140V111111».. Zeynep Kiz~llan

Res. 9 — Bafra, Asar Köyü Asar Kale, yar~ m daire burç

(60)

Res. ii — Bafra, Derbent I Tümülüsü

Res. 12 - _{Bafra, Asar Köyü Kaya Mezar~, K~z~l~ rma~~n do~u k~y~s~nda}

(61)

Zeynep K~z~ltan 1{a ~l ~rm a~ ~n ba t~~ 'bn O C r: _c~~~ N E :o

(62)

Zeynep K~z utan

Res. 15 — Bafra, Türbe Köyü Emir Mirza Türbesi

(63)

Zeynep K~z~ltan Res. ~~ 7 — Samsun, Aka lan Ka les i , "

(64)

Zeynep K~z~ltan

Res. 18 — Samsun, Akalan Kalesi

(65)

Zeynep K~z~ltan

Res. 20 - Samsun, Akalan Kalesi güney giri~~ bat~~ duvar~~

(66)

.eynep K~z ~ltan

Res. 2 2 - Çar~amba, Beyyenice Köyü Kilise Tepe

(67)

Zeynep K~z~ltan

Res. 24 — Vezirköprü, Doyran Köyü Kel Tepe

(68)

Res. 26 — Havza, Ku~kona~~~ Köyü Çe~~ Tepe

Res. 27 — Havza, Il~ ca Köyü Cevizba~~~ Tepesi Zeynep K~z~ltan

(69)

Zeynep K~z~ltan

Res. 28 — Havza, Il~ ca Köyü ören Tepe

(70)

Zeynep Klz~ltan

Res. 3o — Havza, Bekde~in Köyü Cin Tepe I

(71)

Zeynep K~z~ltan

Res. 32 — Kavak, Büyükçukur Köyü Danabasan Tepesi