• +' * * i *
1992 Kadın Yılı nedeniyle Yıldız Üniversitesi ve
Barbaros Lions Kulübü Derneği tarafından
düzenlenen
y i r m i n c i
YÜ ZYILIN İLK
YARISINDA
TÜRK KADIN
RESSAMLARINDAN...
İUftti
21 Nisan-2 Mayıs 1992
YÜKSEL SABANCI SANAT MERKEZİ
YILD IZ ÜNİVERSİTESİ
Yıldız Üniversitesi, gençliğin kültürel gelişimine katkıda bulunmak ve anlamlı bir olayı kutlamak üzere bu kerre bir sergi daha gerçekleştirmekten ziyadesiyle mutluluk duymaktadır. 1992 Kadın Yılı’nda “ 20. Yüzyılın İlk Yarısında Türk Kadın
Ressamlarından” sergisi hem Türk sanat ortamının ilerici tutumunu hem de kadın ressamlarımızın sanatçılığını tanıtmak açısından önemli bir hizmeti üstlenmektedir. 1914-te kurulan inas Sanayi-i Nefise Mektebi’nin ilk kadın profesörü Mihri Hanımla başlayan sergi, 1940’larda Güzel Sanatlar Akademisinden mezun bazı sanatçıların işlerini kapsamaktadır. Özel koleksiyonlardan ve sanatçılardan toplanan yapıtlarla oluşturulan sergi, 20. yüzyılın başında Türk kadınının bugünkü sanat ortamını hazırlamaktaki yerini ve rolünü tanımlamaktadır.
Sanata olduğu kadar kadınların toplumumuzdaki yerini belirtmek üzere bu önemli çalışmayı gerçekleştirerek hizmet veren Barbaros Lions Kulübü Derneği ne öncelikle içten teşekkürlerimi sunarım. Serginin oluşmasında yardımlarını bizden esirgemeyen Sayın Taha Toros’dan teşekkürlerimin kabulünü rica ederim. Koleksiyonlarındaki âeğerli yapıtlarını bizlere veren koleksiyon sahipleri ve sanatçılar olmadan bu sergi gerçekleşemezdi, onlara en derin minnetlerimi; sergi ve broşürün hazırlanmasında yardımcı olan Sn. ilgen Akçaylı’ya; yapıtları sigortalayan Merkez Sigorta Şirketi’ne bu işbirliğinde değerli katkılarından dolayı teşekkür ve saygılarımı sunarım.
Prof. SÜHA TONER REKTÖR
MİHRİ HANIM, Portre, Resmi Koleksiyon
MİHRI HANIM, Portre, Sevimce Galerisi Koleksiyonu,
MELEK CELAL SOFU, Portre, Desen, 50x70, 1938, Taha Toros Koleksiyonu, BELKIS MUSTAFA, Düşünen Kadın, Yb. 50x70, Asım Mutlu Koleksiyonu, NAZLI ECEVİT, Peysaj, Yb, 65x52, Kemal Erhan Koleksiyonu,
NAZLI ECEVİT, Natürmort, Yb, 46x54, 1957, Kemal Erhan Koleksiyonu, HARİKA LİFİJ, Lir Çalan Melek, Yb, 50x70, Belkıs Aksoy Koleksiyonu, HARİKA LİFİJ, Peyzaj, Yb, 25x20, Belkıs Aksoy Koleksiyonu,
FAHR EL NİSSA ZEİD SABİHA BOZCALI
\ S - “ > .»İn ZEHRA SAY
FAHR EL NİSSA ZEİD, Aliye Hanımın Portresi, Yb, 65x80, 1973, FAHR EL NİSSA ZEİD, Enterjör, Yb, Füreya Koral Koleksiyonu, SABİHA BOZCALI, Peyzaj, Yb, 40x32, Kemal Erhan Koleksiyonu, HALE ASAF, Babasının Portresi, Yb, 31x42 Sevimce Galerisi Koleksiyonu, ALİYE BERGER, Ayakkabıcı Tezgahı, Baskı, 28x46, Fethi Kayaalp Koleksiyonu, ZEHRA SAY, Peyzaj, Yb, 40x30, 1960, Emel Say Koleksiyonu,
I MAIDE AREL EREN EYÜBOÖLU ŞÜKRİYE DİKMEN '"V T " IVON KARSAN LEYLA GAMSIZ
IVON KARSAN, Natürmort, Yb, 24x4b, ı y /1 , Kemal Erhan Koleksiyonu, İVON KARSAN, Natürmort, Yb, 24x45, Tuan ve Jale Karsan Koleksiyonu, MAİDE AREL. Zeybekler, Yb, 116x89. 1968, Sanatçı Koleksiyonu,
EREN EYÜBOĞLU. Halay Çeken Kadınlar, Yb. 100x70, llgen Akçaylı Koleksiyonu, ŞÜKRİYE DİKMEN Portre, Yb, 30x50 Sanatçı Koleksiyonu,
MÜRECCEL KÜÇÜKAKSOY KRlSTİN SALERİ
TÜRKAN KIRAN MUKADDES SARAN
JALE GÜN
MÜRECCEL KÜÇÜKAKSOY, Natürmort, Yb, 46x35, Sanatçı Koleksiyonu, MÜRECCEL KÜÇÜKAKSOY, Peyzaj, Yb, 42x29, Sanatçı Koleksiyonu, KRİST"'' QALERİ, Yelkenliler, Yb, 38x46, Sanatçı Koleksiyonu, MUKADDES SARaN, Gelıncikleı, Pastel, 50x35, Sanatç. Koleksiyonu, MUKADDES SARAN, Portre. Pastel, 35x50, Sanatçı Koleksiyonu.
TÜRKAN mRAN, OsmanlI Tombakları, Yb, 84x104, 1985, Sanatçı Koleksiyonu,
TÜRKAN KIRAN, Ay Çiçekleri, Yb, Sanatçı Koleksiyonu, JALE GUN, Tutsaklar, Yb, 80x90, 1984, Sanatçı Koleksiyonu, JALE GÜN. Geçmişten Anılar, Yb, 70x100, 1978, Sanatçı Koleksiyonu,
Toplumumuzda sanat alanındaki değişimler Batılılaşma İle başlayarak gelişmiştir. Devletin yönlendirdiği devrimler öncelikle askerî ve eğitim kurumlarında yer alırken, resmi kurumlarla çok sınırlı ilişkisi olan Türk kadını, ancak kendi yakınlarının ilgileri ve özel eğitimleri ile kendilerine geliştirecek atılımları yapabilmişlerdir. Eğitim alanında tanınan hakların önü sıra yabancı, azınlık ve seçkin aile kızlarının davranışları
toplumun başka kesimlerini az da olsa etkilemiştir. Ancak güzel sanatlarda kadın için mesleki çalışma inas Sanayi-i Nefise Mektebi’nin 1914’de kurulması ile mümkün olmuştur.
Akademik olarak ilk yetişen kadın ressamımız Mihri Hanım’dır. Mihri Hanım, İtalya ve Fransa'da eğitim görmüş, kurulan inas Sanayi-i Nefise Mektebi’nin ilk kadın resim profesörü olarak genç Türk kızlarına Fransız ekolünde iyi bir eğitim vermiştir. Okula Türk ve azınlık kızları öğrenci olarak kayıt edilmişlerdir. Bu okulun 1 nolu öğrencisi Müzdan Arel’dir. Güzin Duran, Osman Paşa'nı kızı Nazıma, Nazlı Ecevit, İhsan Hanım, Ruzin Hanım, Efras Hanım ve Belkıs Mustafa atöi/ede çalışan diğer öğrenciler arasındadır. Osmanlı Ressamlar Gazetesinde kadın ressam olarak da 1911'de vefat eden Müfide Kadri gösterilmiştir.
1916. ylından itibaren kadın ressamlarımızın Galatasaray Sergilerine katılarak
kendilerini tanıtmaları ve ortamın kadın-erkek sanatçı beraberliğine doğru yol katedişi izlenir. O günlerde çıkan Yeni Mecmua’daki eleştiriler de olumludur. Cumhuriyetin ilanından önce olduğu gibi sonra da Güzel Sanatlar Birliği Resim Şubesi Galatasaray Resim Sergilerinde mektebin hoca ve öğrencilerinin birlikte eserlerini teşhir etmek olanağı bulunmuştur. Cumhuriyetin ilanından sonra ise kız ve erkek öğrencilerin tedrisatının tamamiyle birleştirilerek, kadın sanatçıya mesleki eğitim olanakları eşit koşullarda tanınmış olur.
Genel bir panoramada Türk kadın sanatçılarının kültürlü ailelerinin güzel sanatlar alanında bilgilenmeleri için desteklerini aldıkları, sanatlarını resim yaparak ya da resim dersleri vererek yürüttükleri, yabancı dil bilmeleri ile diğer ülke kültürlerini tanıdıkları izlenir. Duyarlılıkları bazılarını yaşadıkları toplumun dışına iterken, bazılarının da yaşamlarını erken yaşlarda yitirmesine neden olur. Çalışmalarında ise kuvvetli bir desen anlayışı izlenir. Konu ya da teknikte kadınsı bir seçim ve yaklaşım görülmez. Hatta İslam toplumunda yetişmiş olmalarına karşın portre ve figür çalışmalarının önemsendiği açıktır. Kadınlarımızın cesur tavırlarını örnekleyen bu çalışmaların ilerisinin ortamını hazırlamakta katkıları, hiç şüphesiz büyüktür.
1992 Kadın Yılı nedeniyle sunulan sergi Mihri Hanım ile başlayarak 40’lı yıllara kadar Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nden mezun olan kadın sanatçılarımızın bazılarının işlerini kapsamaktadır. Koleksiyonlara ulaşmama, yapıtların bir bölümünün dağılıp, yerlerinin belli olmaması, ya da tahribata uğramaları nedenleriyle, sergi ilk dönemlerin cesur çabalarını dilediğimiz kadar yansıtmamaktadır. Bir Celile, Müzdan Arel, Vildan Gezer, Güzin Duran, Tiraje Dikmen bu sergide olmalıydılar, isimlerini Galatasaray Sergilerinden bildiğimiz İhsan Müjde Esat, Nevzat, Nuriye, Hasibe, Emine Fuat, Tugay Hanımlar, yine bu kapsamda gösterilebilirdi. Bizleri bir nebze mutlu kılan, MSÜ Resim ve Heykel Müzesi'nde Mihri Hanım’ın 7, Müfide Kadri’nin 2, Celile Hanım'ın 1, Nazlı Ecevit’in 2, Melek Celal Sofu’nun 9, Fahr el Nissa Zeid’in 2, Belkıs Mustafa’nın 2, Hale Asaf’ın, 4, Leyla Gamsız’ın 9, Eren Eyüboğlu’nun 15, Şükriye Dikmen'in 7, ivon Karsan'ın 3, Maide Arel’in 5, desen yağlıboyasıyla Aliye Berger’in 22 baskısının bulunması bir başka kez daha geniş kapsamlı serginin müze tarafından yapılması olasılığıdır.
Koleksiyonlardaki değerli yapıt farını bizlere sergilemek üzere veren sayın
koleksiyonculara ve sanatçılara, serginin oluşmasındaki büyük katkılarından ve Kadın Yılı’nı böyle bir sergi ile kutlamalarından dolayı Barbaros Lions Kulübü Derneği’ne içten teşekkürlerimizi sunarız.
YİRMİNCİ YÜZYILIN İLK YARISINDA
TÜRK KADIN RESSAMLARINDAN...
MİHRİ HANIM, 1886-1954
MÜFİDE KADRİ, 1889-1911
HARİKA LİFİJ, 1890-1991
BELKIS MUSTAFA, 1896-1925
MELEK CELAL SOFU, 1896-1975
NAZLI ECEVİT, 1900-1985
FAHR EL NİSSA ZEİD, 1901-1991
SABİHA BOZCALI, 1903
ALİYE BERGER, 1903-1974
HALE ASAF, 1905-1938
ZEHRA SAY, 1906-1990
MAİDE AREL, 1907
İVON KARSAN, 1907-1986
EREN EYÜBOĞLU, 1913-1988
ŞÜKRİYE DİKMEN, 1918
LEYLA GAMSIZ, 1921
MÜRECCEL KÜÇÜKAKSOY, 1921
KRİŞTİN SALERİ, 1922
JALE GÜN, 1923
MUKADDES SARAN, 1923
TÜRKAN KIRAN, 1927
YILDIZ ÜNİVERSİTESİ
Yüksel Sabancı Sanat Merkezi
Açılış: 21 Nisan 1992, saat 17:00-19:30 21 Nisan-2 Mayıs 1992, 9:00-17:00
(Pazar günleri dışında)
Barbaros Bulvarı, Beşiktaş, İstanbul. Tel: 259 70 70’den 317
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi Taha Toros Arşivi
