STAF‹LOKOKLARDA MET‹S‹L‹NE D‹RENÇ ORANLARI Berna BOZCA, Ayten COﬁKUNER, Meltem AVCI, Kadir Ça¤atay B‹ÇER, Onur ÖZGENÇ

(1)

ÖZET

Çeflitli klinik örneklerden 2005-2006 y›llar›nda izole edilen 720 Staphylococcus aureus ve 1169 koagülaz negatif stafilokok (KNS) suflunda metisiline direnç oranlar› 1 µg’l›k oksasilin diski ile CLSI kiriterlerine göre belirlenmifl, S.aureus sufllar›n›n

% 34’ü, KNS sufllar›n›n % 56’s› (p<0.001) metisiline dirençli bulunmufltur. Metisilin direnci S.aureus klinik sufllar›nda % 40, poliklinik sufllar›nda % 15 (p<0.001); KNS klinik sufllar›nda % 66, poliklinik sufllar›nda % 16 (p<0.001) olarak saptanm›flt›r.

Anahtar sözcükler: koagülaz negatif stafilokok, metisilin direnci, Staphylococcus aureus SUMMARY

Methicillin Resistance in Staphylococci

Methicillin resistance rates in 720 Staphylococcus aureus and 1169 coagulase negative Staphylococcus strains (CNS) isolated from various cilinical samples in 2005-2006 years were determined by 1 µg oxacillin disk according to CLSI criteria.

Methicillin resistance rates were found as 34 % in S.aureus and 56 % in CNS strains (p<0.001). These rates were 40 % in clinical and 15 % in outpatient S.aureus strains (p<0.001); 66 % in clinical and 16 % in outpatient CNS strains (p<0.001).

Keywords: coagulase negative staphylococci, methicillin resistance, Staphylococcus aureus

STAF‹LOKOKLARDA MET‹S‹L‹NE D‹RENÇ ORANLARI

Berna BOZCA, Ayten COfiKUNER, Meltem AVCI, Kadir Ça¤atay B‹ÇER, Onur ÖZGENÇ

‹zmir E¤itim ve Araflt›rma Hastanesi, ‹nfeksiyon Hastal›klar› ve Klinik Mikrobiyoloji Birimi, ‹ZM‹R

Yaz›flma adresi: Berna Bozca. ‹zmir E¤itim ve Araflt›rma Hastanesi, ‹nfeksiyon Hastal›klar› ve Klinik Mikrobiyoloji Birimi, ‹ZM‹R Tel.: (0232) 250 50 50/2731

GSM: (0536) 252 64 04 e-posta: [email protected]

Al›nd›¤› tarih: 02.11.2007, revizyon kabulü: 28.01.2008 ANKEM Derg 2008;22(1):20-22

20

G‹R‹fi

Stafilokoklar hastane ve toplum kaynakl›

infeksiyonlarda s›k rastlan›lan etkenlerden- dir⁽¹⁰⁾. Staphylococcus aureus Gram pozitif bakte- rilere ba¤l› bakteremilerin en s›k etkeni olmas›- n›n yan› s›ra, deri ve yumuflak doku infeksiyonlar›, cerrahi alan infeksiyonlar›, pnömoni, ampi- yem, osteomiyelit, septik artrit, endokardit gibi çok say›da ciddi infeksiyonlara neden olmakta- d›r. Koagülaz negatif stafilokoklardan (KNS) özellikle Staphylococcus epidermidis damar içi ka- tater, beyin omurilik s›v›s› flantlar›, ortopedik implantlar, hemodiyaliz flantlar›, damar greftle- ri ve protez kalp kapa¤› infeksiyonlar›n›n en önemli etkenidir⁽¹⁴⁾.

Stafilokoklarda penisilin direnci 1940 y›- l›nda, metisilin direnci ise 1961 y›l›nda tan›m- lanm›flt›r. Metisilin direncinin yay›l›m› 1960’l›

y›llarda nispeten yavafl olmufltur. Ancak 1970’li y›llar›n ikinci yar›s›nda, büyük olas›l›kla sefa- losporinlerin yayg›n kullan›m› ile beraber çok h›zlanm›flt›r. Özellikle metisilin dirençli stafilokoklar 1980’li y›llar›n bafl›ndan beri hastane kaynakl› infeksiyonlarda önem tafl›maktayken, son y›llarda toplum kaynakl› infeksiyon etken- leri aras›nda da metisilin direncinin art›fl› bildi- rilmifltir^(5,9,14).

Bu çal›flmada hastanemiz mikrobiyoloji laboratuvar›na gönderilen klinik örneklerden soyutlanan stafilokoklarda metisilin direnç oranlar›n›n saptanmas› amaçlanm›flt›r.

GEREÇ VE YÖNTEM

Çal›flmada 2005 ve 2006 y›llar›nda hastanemiz mikrobiyoloji laboratuvar›na gönderilen klinik

(2)

ve poliklinik örneklerinden soyutlanan 1889 stafilokok izolat›nda metisilin direnci araflt›r›lm›fl- t›r. Laboratuvara gönderilen örnekler, % 5 ko- yun kanl› besiyerine ekilerek 37°C’de 24 saat in- kübe edilmifl, uygun morfolojideki koloniler al›- narak Gram boyama yap›lm›fl, katalaz ve tüpte koagülaz testleri uygulanm›flt›r. Metisilin diren- cini saptamada disk difüzyon yöntemi uygulan- m›flt›r. Sufllar›n steril serum fizyolojik içinde ha- z›rlanan 0.5 McFarland bulan›kl›k kriterine uygun süspansiyonlar› Müller-Hinton agara ekil- mifl ve 1 µg’l›k oksasilin diski uygulanm›fl, 37°C’de 24 saat inkübe edilmifl, sonuçlar CLSI kriterlerine göre de¤erlendirilmifltir⁽²⁾.

BULGULAR

‹ncelenen 1889 stafilokok suflunun 720’si (% 38) S.aureus, 1169’u (% 62) koagülaz negatif stafilokok (KNS) olarak identifiye edilmifltir.

S.aureus sufllar› s›kl›k s›ras›na göre en faz- la yara (% 32), kan (% 25) ve idrar (% 8) örnek- lerinden izole edilmifltir. Koagülaz negatif stafilokok izolatlar› ise s›kl›k s›ras›na göre en çok kan (% 52), idrar (% 16) ve yara (% 11) örnekle- rinden izole edilmifltir. Stafilokoklar›n örneklere göre da¤›l›m› ve örneklerden izole edilen sufl- larda metisiline dirençli sufl oranlar› tablo 1’de verilmifltir. Tabloda görüldü¤ü gibi metisilin direnci S.aureus sufllar›nda % 34, KNS sufllar›nda

% 56 olarak bulunmufltur (p<0.001).

Klinikteki hastalardan ve poliklinik hasta- lar›ndan izole edilen S.aureus ve KNS sufllar› ve metisiline dirençli ve duyarl› sufl say› ve oranla- r› tablo 2’de gösterilmifltir.

Tabloda görüldü¤ü gibi metisilin direnci klinik S.aureus sufllar›nda % 40, poliklinik suflla- r›nda % 15 (p<0.001); klinik KNS sufllar›nda % 66, poliklinik sufllar›nda % 16 (p<0.001) olarak saptanm›flt›r.

TARTIfiMA

Metisilin dirençli S.aureus (MRSA) ve metisilin dirençli KNS (MRKNS) sufllar›n›n görül- me s›kl›¤› ülkelere, bölgelere, hastanelere ve hatta ayn› hastane içinde de¤iflik servislere göre farkl›l›klar göstermektedir. Yurt d›fl›nda metisilin direnç oranlar› % 0.1 ile % 80 aras›nda bildirilmektedir^(3,13). Ülkemizden çeflitli merkezler- de yap›lan çal›flmalarda MRSA oranlar› % 23-71 aras›nda, MRKNS oranlar› ise % 70’lere kadar varan oranlarda bildirilmektedir^(1,7). Bu çal›flmada metisilin direnç oranlar› S.aureus izolatla- r›nda % 34, KNS izolatlar›nda anlaml› derecede

21

Stafilokoklarda metisiline direnç oranlar›

Tablo 1: Stafilokok sufllar›n›n örneklere da¤›l›m› ve her örnekten izole edilen metisiline dirençli sufl oranlar› (%)^x.

Örnek KanKateter

‹drar Bo¤az salg›s›

Balgam Yara, apse Di¤er Toplam

MRSA 68 (38) 14 (39) 18 (31) 8 (21) 19 (50) 83 (36) 35 (26) 245 (34)

MSSA 112 (62)

22 (61) 41 (69) 30 (79) 19 (50) 150 (64) 101 (74) 475 (66)

Toplam 18036

5938 23338 136 720

MRKNS 327 (54) 59 (75) 87 (46) 8 (89) 13 (76) 63 (48) 101 (75) 658 (56)

MSKNS 284 (46) 20 (25) 101 (54) 1 (11) 4 (24) 68 (52) 33 (25) 511 (44)

Toplam 61179 1889 13117 134 1169 Tablo 2: Klinik ve poliklinik sufllar› ve metisiline dirençli ve duyarl› sufl oranlar› (%).

S.aureus Klinik Poliklinik

Toplam KNSKlinik

Poliklinik Toplam

xMRSA ve MSSA: Metisiline dirençli ve duyarl› S.aureus sufllar›.

MRKNS ve MSKNS: Metisiline dirençli ve duyarl› KNS sufllar›.

Metisiline dirençli

220 (40)^x 25 (15)^x 245 (34)

620 (66)^xx 38 (16)^xx 658 (56)

Metisiline duyarl›

331 (60) 144 (85) 475 (66)

313 (34) 198 (84) 511 (44)

Toplam

551 (77)^xxx 169 (23)^xxx 720

933 (80)^xxx 236 (20)^xxx 1169

xMetisiline dirençli-duyarl› S.aureus fark› p<0.001.

xxMetisiline dirençli-duyarl› KNS fark› p<0.001.

xxxKlinik-poliklinik sufllar›n›n oran›.

(3)

daha yüksek olarak % 56 oran›nda saptanm›fl, ülkemiz ve dünya verileri ile benzer oldu¤u gö- rülmüfltür.

Stafilokok izolatlar›n›n örneklere göre da-

¤›l›m› çal›flmalara göre farkl›l›k göstermektedir.

Baz› çal›flmalarda kandan, baz› çal›flmalarda yaradan, baz›lar›nda ise idrardan en s›k olarak izole edildi¤i belirtilmektedir^(6,11,12). Bu çal›flmada S.aureus izolatlar› en s›k s›ras›yla yara, kan ve idrardan; KNS izolatlar› s›ras›yla kan, idrar ve yaradan üretilmifltir.

Metisiline dirençli stafilokoklara hastane- de yatan hastalarda, toplumdaki hastalara oranla çok daha s›k rastlan›r⁽⁷⁾. Çal›flmam›zda; yatan hastalardan izole edilen S.aureus ve KNS izolatlar›ndaki metisilin direnci, ayaktan hastalardan izole edilenlere göre istatiksiksel olarak anlaml›

derecede yüksek bulunmufltur (p<0.001). Ülke- mizde yap›lan baflka çal›flma sonuçlar›n›n da so- nuçlar›m›za benzer oldu¤u görülmüfltür^(4,8). Hastane izolatlar›nda metisilin direncinin daha yüksek saptanmas›n›n nedeni; uzun süreli hos- pitalizasyon, ileri yafl, altta yatan ciddi hastal›k, önceden antibiyotik kullan›m›, invaziv ifllemler gibi risk faktörlerine ba¤lanabilir⁽¹⁵⁾.

Sonuç olarak; stafilokoklarda metisilin direnci ile birlikte çoklu antibiyotik direncinin de görülmesi ve bu infeksiyonlarda mortalite ve morbiditenin yüksek olmas› sebebiyle, tüm merkezler kendi direnç profilini belirleyerek uygun antibiyotik politikalar›n› oluflturmal›d›r.

KAYNAKLAR

1. Akdenizli MA, Yousefi Rad A, Arslantürk A: De-

¤iflik klinik örneklerden izole edilen S.aureus’la- r›n baz› antibiyotiklere dirençleri (Özet), ANKEM Derg 1998;12(2):104.

2. Clinical and Laboratory Standards Institute: Per- formance Standards for Antimicrobial Susceptibi- lity Testing, Fifteenth Informational Supplement M100-S15, Clinical and Laboratory Standards Ins- titute, Wayne, Penn (2005).

3. Cookson B: Aspects of the epidemiology of MRSA in Europe, J Chemother 1995;7(Suppl 3):93-8.

4. Ç›tak S, Karaçocuk E: Hastane ve toplum kaynak- l› metisiline dirençli Staphylococcus aureus suflla- r›n›n çeflitli antibiyotiklere duyarl›l›¤›, C.Ü. T›p Fak Derg 2004;26(1):13-7.

5. Daum RS, Seal JB: Evolving antimicrobial che- motherapy for Staphylococcus aureus infections:

Our backs to the wall, Crit Care Med 2001;4(Suppl):N92-6.

6. Daxboeck F, Assadian O, Apfalter P, Koller W:

Resistance rates of Staphylococcus aureus in rela- tion to patient status and type of specimen, J An- timicrob Chemother 2004;54(1):163-7.

7. Derbentli fi: Stafilokoklarda antibiyotik direnci:

2003-2004 Türkiye haritas›, ANKEM Derg 2005;19(Ek 2):54-67.

8. Do¤an M, Arslan U, Solgun G, Feyzio¤lu B, Tun- cer ‹: Çeflitli klinik örneklerden izole edilen S.aureus sufllar›n›n metisilin ve di¤er antibiyotiklere direnç durumu (Özet), ANKEM Derg 2005;19(Ek 1):44.

9. Dündar V: Metisiline dirençli stafilokok infeksiyonlar›, Klimik Derg 2000;13(1):26-7.

10. Morenon MC, Moreria B, Vavra SB, Daum RS:

Antimicrobial resistance in staphylococci, Infect Dis Clin North Am 1997;11(4):813-49.

11. Orrett FA, Land M: Methicillin-resistant Staphy- lococcus aureus prevalence: Current susceptibi- lity patterns in Trinidad, BMC Infect Dis 2006;6:83.

12. Özkalp B, Baybek H: Klinik örneklerden izole edilen Staphylococcus aureus sufllar›n›n çeflitli antibiyotiklere in vitro duyarl›l›klar›, Genel T›p Derg 2003;13(2):65-8.

13. Peters G, Becker K: Epidemiology, control and treatment of methicillin-resistant Staphylococcus aureus infection, Drugs 1996;52(Suppl 2):50-4.

14. Ulusoy S: Yo¤un bak›m ünitesinde Gram pozitif mikroorganizmalar ve direnç sorunu, Yo¤un Ba- k›m Derg 2003;3:118-28.

15. Ünal S: Staphylococcus aureus: Direnç mekaniz- malar›, “Ulusoy S, Usluer G, Ünal S (eds): Önem- li ve Sorunlu Gram Pozitif Bakteri ‹nfeksiyonlar›”

kitab›nda s: 23-38, Bilimsel T›p Yay›nevi, Ankara (2004).

22 B. Bozca ve ark.