SOLIS YAŞ DOSTU ÇEVRE DEĞERLENDİRME REHBERİ ÖZGÜR ARUN

S O L I S

Y A Ş D O S T U Ç E V R E D E Ğ E R L E N D İ R M E R E H B E R İ

Ö Z G Ü R A R U N

SOLIS

YAŞ DOSTU ÇEVRE DEĞERLENDİRME REHBERİ

ÖZGÜR ARUN

Yaş Dostu Çevre Değerlendirme Aracı “Solis”, Lund Üniversitesi Raoul Wallenberg Enstitüsü Türkiye Programı tarafından desteklenen “YAŞ DOSTU KENTLERE DOĞRU: HIZLA YAŞLANAN BİR TOPLUMDA YAŞ DOSTU ÇEVRELER ve HİZMETLER YARATMAK” başlıklı araştırma kapsamında Özgür Arun tarafından geliştirilmiştir.

Kaynak göstermek koşuluyla bilimsel çalışmalarda kullanılabilir. Geliştirenin yazılı izni olmadan hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz, basılamaz, çoğaltılamaz ve dağıtılamaz.

Bilimsel Değerlendirme

Göksenin İnalhan

Tasarım

Grafik Tasarım

Alper Erdem Turan (3.Bölüm)

Redaksiyon

Işıl Demir Çarkacı

Birinci Baskı •

ISBN •

Yaşlanma Çalışmaları Derneği Yayınları

Yayıncı Sertifika No: 45477 Altınkale Mah. 4546 Sok. No:33 Döşemealtı/Antalya

Tel: 0 (530) 2017 242

E-posta: [email protected]

Kaynak göstermek için;

Arun Ö. (2020). SOLIS: Yaş Dostu Çevre Değerlendirme Rehberi. Yaşlanma Çalışmaları Derneği Yayınları.

Bu yayının her türlü hakkı Senex: Yaşlanma Çalışmaları Derneği’ne aittir. Kaynak göstermek koşuluyla bilimsel çalışmalarda kullanılabilir. Yayıncının yazılı izni olmadan hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz, basılamaz, çoğaltılamaz ve dağıtılamaz.

içindekiler

6 ^ilksöz

gerçekleştirebilecekleri bir mekan nasıl tasarlanabilir?

11 ^giriş

13 ^arkaplan

16 temel ilkeler

Yaş dostu bir çevrenin temel ilkeleri nelerdir?

22 ^solis

26 solis değerlendirme

Solis uygulaması sonrasında değerlendirme nasıl yapılabilir? Uygulamaya ilişkin hazırlıklar nelerdir?

30 yaş dostu çevrenin oluşturulması

Yaş dostu bir çevre tasarlamak için başlangıç noktası ne olmalı? Bir konutun dönüşümü nasıl gerçekleştirilir?

42

ekler

EK1: Yaş Dostu Çevre Değerlendirme Aracı "SOLIS"

EK2: Hanehalkı Bileşimi (HB)

ilksöz

Yaş dostu çevreler nasıl oluşturulabilir? Tüm yaş gruplarının, farklı kuşakların

kendilerini gerçekleştirebilecekleri bir mekan nasıl tasarlanabilir?

Yaşlanma hakkında çalışmalara başladığımda beni en fazla düşündüren meselelerden biri sosyal ve fiziksel çevreydi. Tüm yaş gruplarının, farklı kuşakların kendilerini gerçekleştirebilecekleri bir mekan nasıl oluşturulabilirdi? Bu soruyu sormaya başladıktan sonra “ekolojik gerontoloji”, “yaş dostu çevre” ve “yerinde yaşlanma” gibi kavramlarla tanıştım. Daha önce yazılan kitapları, makaleleri ve raporları okumak, araştırmaları incelemek çok aydınlatıcı oldu.

Mekan, tasarım, ekolojik gerontoloji, yaş dostu çevre, yerinde yaşlanma gibi kavramlarla başlayan maceram, 2014 yılında Japonya’ya yaptığım bir araştırma gezisiyle devam etti.

Japonya, Dünya Yaş Dostu Kentler Ağı'na üye ülkelerden birisi. Tokyo da Yaş Dostu Kentler Ağı'nın en büyük nüfusuna sahip kenti.

Tokyo’da kaldığım süre boyunca Japon meslektaşlarımla görüşüp, sokakları, mahalleleri, bakım veren kurumları, hastaneleri ve konutları inceleme olanağı buldum. Böylece, “yaş dostu çevreler nasıl oluşturulabilir?” sorusuna ilişkin zihnimde daha da büyüyen, gelişen ve çoğalan yeni sorular ortaya çıktı. Kısacası, Japonya seyahatim, Tokyo’da yaptığım incelemeler zihnimde uyanan o ilk sorulara yanıtlar bulmamı değil, yeni sorularla karşılaşmamı sağlamıştı. Çok sonraları bu karşılaşmaların bir araştırmacı için ne denli anlamlı olabileceğini fark edecektim. Nitekim elinizdeki bu çalışmanın ortaya çıkmasını, bu sorulara borçluyum. Yanıtlardan ziyade sorular, çalışmamın başlamasını, olgunlaşmasını ve devam etmesini sağladı.

İyi ki sorularımız var, iyi ki merakımız…

Olmasaydı, yazamazdım!

Türkiye’de yaş dostu çevre hakkında ilk araştırmamı 2017 yılında tasarladım. Bu ilk öneriye Lund Üniversitesi Raoul Wallenberg Enstitüsü (RWI) Türkiye Programı destek verdi. Süreç içinde verdikleri destek ve sundukları katkılar için İlhami Alkan Olsson, Aysel Madra, Bahar Özden Coşgun, Gamze Rezan Sarışen ve İsmail Alacaoğlu’na müteşekkirim.

Böylece tasarladığım bu ilk araştırma, Field Study on Aging Population in Place başlığıyla yaş dostu çevreler oluşturmak üzere Antalya’nın, Finike ilçesine bağlı Gökbük köyünde başladı. Araştırma kapsamında, daha önce yapılan çalışmaları da inceledikten sonra bize en uygun olduğunu düşündüğüm ölçme aracını, çok sayıda araştırmacının da katkısıyla geliştirdik. Bu ölçme aracı iki ana bölümden oluşuyordu. İlk bölümü konutta yaşayan insanların sosyo-demografik özelliklerini ve yaşam standartlarını değerlendirirken, ikinci bölümü konutun fiziksel niteliğini ölçüyordu.

Bu ilk çalışma, 2018 yılının baharında dört genç araştırmacının da sahada verileri toplamasıyla tamamlandı. Ayşe Keskin, Banu Karademir Arun, Doğan Mert Demir ve Hatice Karakaş, araştırmanın verilerini özveriyle topladılar. Gökbük halkı da bizlere kapılarını açtı. Sözün tam anlamıyla kapılarını açtılar;

çalışmaya gönüllü olarak katılan tüm hanelerde, konutların her bir mekanını titizlikle inceledik. Hem ölçme aracına notlarımızı aldık hem de tüm mekanları, fiziksel çevreyi ve köyün doğasını fotoğraflarla belgeledik.

2018 yılının Haziran ayına geldiğimizde çalışmanın ilk bulgularını analiz etmiştim.

Elde edilen ilk bulguları ve araştırma sayesinde geliştirdiğimiz ölçme aracını paylaşmak üzere 19 Haziran 2018 tarihinde bir atölye çalışması gerçekleştirdik.

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

Dialogue on Age Friendly Environments Project başlığıyla düzenlenen bu atölye çalışmasının gerçekleşmesi için RWI bizi destekledi; o dönem öğrencilerim Pelin Varol ve Ülkü Ayverdi organizasyona katkı sundular.

Atölyede, yerelde bize destek verenler, köyde yaşayanlar, Antalya’daki yerel yönetimlerin temsilcileri ve Türkiye’de konuyla ilgili çalışan araştırmacılar, hep birlikte hem ilk bulguları hem de ölçme aracını tartıştılar. Çalışmamıza eşsiz katkılar sundular. Katkı verenlerin her birine müteşekkirim.

O yılın sonunda, 1-2 Kasım 2018 tarihlerinde gerçekleştirilen Senex: Lisansüstü Yaşlılık Çalışmaları Kongresi’nde daha geniş bir izleyici grubuyla çalışmanın raporunu ve bulgularını paylaştık.

Ayrıca, görsel sosyolojinin en güzel örneklerinden birisi olmaya aday bir fotoğraf sergisi de Akdeniz Uygarlıkları Araştırma Enstitüsü bünyesinde kendine yer buldu.

Açılışı 25 Ekim 2018 tarihinde yapılan ve 30 Kasım 2018’e kadar ziyaretçi kabul eden Sahadan Sesler fotoğraf sergisi, araştırmanın en eşsiz çıktılarından birisiydi.

Bu ilk çalışma, kırsal alanlarda yaş dostu çevreleri, yerinde yaşlanma dinamiklerini bir parça anlamamı sağlamıştı. Tabii bir de yeni soruları keşfetmemi… Hemen ardından, 2019 yılının ilk günlerinde, araştırmanın devamının kentsel alanlarda yapılması için çalışmalara başladım. Önceki araştırmanın bulgularıyla geliştirdiğim ölçme aracını kentte yaşayan insanlarla birlikte çalışmalıydık. Böylece kentlerde yerinde yaşlanma, yaş dostu çevreler hakkında yeni bilgilere ulaşmayı amaçlıyordum. Towards Age-friendly Cities:

Establishing Age-friendly Environments and Services in a Rapidly Aging Society başlığında yeni bir araştırma tasarladım. Bu sefer yaş dostu hizmetleri de incelemek istiyordum. Bu araştırmada da RWI Türkiye Programı bizi desteklemeye devam etti.

Antalya Muratpaşa Belediyesi sınırlarında gerçekleştirdiğimiz bu araştırmanın sahası 2019 yılının Şubat ayında başladı ve Mart'ta tamamlandı. Yaş dostu çevreleri, mekanların fiziksel niteliklerini, bu mekanlarda yaşayan insanların yaşam koşullarını anlamak üzere 400 konutta araştırmamızın ilk verileri toplandı. Veri toplama sürecinde Türkiye’nin farklı üniversitelerinde lisansüstü çalışmalarını sürdüren genç araştırmacılar katkı sundular:

Ayşe Keskin, Erse Kahraman, Gizem Polat, Gül Şahinkaya, Hatice Karakaş, Mine Çapkur, Özgenur Aydın, Pelin Varol, Seda Baykara, Tuğçe Keleş, Tunahan Yakar, Veli Özkurt ve Zeynep Deniz’e veri toplama sürecindeki katkıları için müteşekkirim.

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

8

Muratpaşa Belediyesi, Dünya Sağlık Örgütü’nün Yaş Dostu Kentler Ağı'na üye olan yerel yönetimlerden. Türkiye’de o tarihte bu ağa üye olan 3 yerel yönetimden birisiydi.

Araştırmanın Muratpaşa’da gerçekleşmesi sadece yaş dostu çevreyi değil, yaş dostu hizmetleri anlamayı ve yeni hizmet programları geliştirmeyi de olanaklı kılabilecekti. Nitekim, bu araştırma kapsamında Muratpaşa Belediyesinin hizmet sunduğu mekanların fiziksel özelliklerini de değerlendirdik. Bu süreç içinde desteklerinden dolayı, Muratpaşa Belediye Başkanı Ümit Uysal’a, Sosyal Yardım İşleri Müdürü Emin Sözen’e, İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdürü Çiğdem Kütükçü’ye ve araştırmaya gönüllü katılarak katkı veren tüm katılımcılara müteşekkirim.

Araştırmanın verilerini kullanarak iki öğrencim lisansüstü çalışmalarını gerçekleştirdi. Hatice Karakaş "Demans Dostu Çevre" ve Tuğçe Keleş ise "Yerel Yönetimler İçin Yaş Dostu Farkındalık Eğitimi" hakkında yüksek lisans tezlerini yazıp, başarıyla tamamladılar. Şimdi her ikisi de kendi konularında birer bilim uzmanı!

Böylece, 2017 yılında başlayarak devam eden yaş dostu çevreler hakkındaki araştırmalarım neticesinde hep birlikte öğrenip çok sayıda çıktıya ulaştık. Benim, ekolojik gerontoloji, yaş dostu çevreler, yerinde yaşlanma, mekan ve tasarım konularına olan ilgim ise hala devam ediyor.

Bu vesileyle, sevgili dostum Jason K.

Holdsworth'ün de adını anmalıyım. Kendisi, Akdeniz Üniversitesi Gerontoloji Bölümü’nde, 2013 ile 2016 yılları arasında bölüm başkanlığı yaptığım dönemde çalışıyordu. Akdeniz Üniversitesi’ne, Gerontoloji Bölümü’ne sadece kurumsal katkılar sunmadı.

Ekolojik gerontoloji konusunda ilk bilgileri, hatta ilk dersimi, Jason hocadan almıştım!

Kendisine merakımı canlı

tutmak üzere sunduğu katkılar nedeniyle müteşekkirim.

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

Elinizdeki çalışma, Yaş Dostu Çevre Değerlendirme Rehberi, nam-ı diğer SOLIS rehber, bahsettiğim çalışmaların bir ürünü.

SOLIS rehber’i yazdıktan sonra değerli meslektaşım Göksenin İnalhan, rehberin bilimsel değerlendirmesini gerçekleştirdi.

Göksenin hoca, sadece kapsayıcı tasarım başlığında çalışmalar sürdüren bir araştırmacı olarak değil, aynı zamanda yaşlanma meselesini çalışan Türkiye’deki nadir mimarlardan birisi olarak eşsiz katkılar sundu.

SOLIS rehber’in tamamlanmasının ardından Işıl Demir Çarkacı metni baştan sona birkaç defa okuyarak redaksiyonunu yaptı. Alper Erdem Turan üçüncü bölümdeki görsellerin tasarımına emek verdi. Kendilerine müteşekkirim.

Şimdi geriye dönüp baktığımda, yaş dostu çevre ve yerinde yaşlanma çalışmalarım sırasında ne kadar çok kişinin katkısı olduğunu bir kez daha görüyorum. İsmini andığım kurumlara, kişilere ve çalışmalarımıza katılarak bilgilerini bizimle paylaşan, ancak verilerini anonim olarak size aktarabildiğim tüm katılımcılarımıza bir kez daha saygılarımı ve sevgilerimi sunuyorum. Bu kıymetli katkılar çalışmalarımıza anlam kazandırdı.

Aynı zamanda çok sayıda öğrencinin, araştırmacının da ufkunu açarak, yeni bilgiler edinmesinde etkili oldu.

SOLIS rehber sizlerin destekleri, katkıları ve gönüllü paylaşımlarıyla ortaya çıktı. Bu nedenle SOLIS ve onun uygulama rehberi, Senex: Yaşlanma Çalışmaları Derneği’nin yayın politikası gereği açık erişim olarak yayınlanıyor.

SOLİSrehber’i ücretsiz edinip, paylaşabilir, yaşadığınız çevreyi, mekanları ve konutları

dönüştürmek üzere özgürce kullanabilirsiniz.

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

Özgür Arun 20 Ağustos 2020 Antalya

10

giriş

Bu çalışma “Yaş Dostu Çevre Değerlendirme Aracı”nın (Solis) içeriğini, temel kullanım ilkelerini, uygulama ve değerlendirme

Solis, çevrenin niteliğini değerlendiren bir ölçme aracıdır. EK1’de, Yaş Dostu Çevre Değerlendirme Aracı “SOLIS” adıyla sunulmaktadır. Solis’in uygulanmasıyla çevredeki riskler tespit edilir, hızlı ve etkin biçimde yaş dostu çevreler oluşturulabilir.

Solis içinde dört ana bölüm bulunur. Her bir bölüm Solis'in uygulanmasının etkin biçimde gerçekleştirilmesi için kritik bilgileri içerir.

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

Solis’in temel amacı, hızla

yaşlanan bir toplumda çevresel koşulların sistematik olarak değerlendirilmesini sağlamak, her yaştan insan için yaşanabilir ve sürdürülebilir bir denge

içerisinde daha iyi bir çevrenin yaratılmasına katkıda

bulunmaktır.

Bu bölümde, Solis'in ne olduğu, içeriği, temel kullanım ilkeleri, uygulama ve değerlendirme basamakları ele alınmakta.

Böylece Solis ile hızlı ve etkin bir biçimde konutların, yaş dostu çevre bağlamındaki olası riskleri tanımlanabilir, hanede yaşayanlara kısa vadede konutları için yapabilecekleri fiziksel mekan düzenlemeleri hakkında bilgi sunulabilir.

Solis ile yapılan değerlendirme sonucunda, yaş dostu çevrelere ilişkin yerel yönetimlerin de farkındalığının artması beklenir. Solis’in kullanımının yaygınlaşmasıyla yaş dostu çevre bağlamında, kentin riskli bölgeleri belirlenebilir ve böylesi bir değerlendirme, yerel yönetimlerin riskli bölgeler için hizmetlerini yeniden planlamasına olanak tanıyabilir.

TEMEL İLKELER

Bu bölümde çevrenin sahip olması gereken temel nitelikler tanımlanır.

1

SOLİS

Bu bölümde Solis

kapsamındaki her bir alan açıklanır ve bu alanların

uygulama yönergeleri sunulur.

2

SOLİS DEĞERLENDİRME Bu bölümde Solis

kapsamındaki her bir alanın değerlendirilmesi sonucunda elde edilen puanların nasıl hesaplanacağı ve sonuçların nasıl yorumlanabileceği gösterilir.

3

YAŞ DOSTU ÇEVRE OLUŞTURMA Bu bölümde Solis

kapsamındaki her bir alan açıklanır ve bu alanların

uygulama yönergeleri sunulur.

4

12

arkaplan

Neden yaş dostu bir çevre

tasarlamaya ve onu sürdürülelebilir

Dünya genelinde hızlı bir demografik dönüşüm yaşanıyor. Demografik dönüşümle birlikte bilhassa kentlerin de hızla yaşlandığı dikkat çekiyor. Gelecek on yıl içinde küresel düzeyde yaşlı nüfusun 1 milyarı aşacağı, kentlerde yaşayan nüfusun ise yüzde 70’lere ulaşacağı tahmin ediliyor. Bu bağlamda Türkiye, dünyanın en hızlı yaşlanan ülkelerinden biri olarak kısa sürede “yaşlı bir toplum” olmaktan çıkıp “çok yaşlı bir toplum”

sınıflandırması içerisinde kendine yer bulacak.

Küresel düzeyde gerçekleşen bu demografik dönüşümün etkileri, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde daha çarpıcı biçimde hissedilecek (Arun, 2018). Zira Türkiye’nin zenginleşemeden yaşlanması, sosyal, ekonomik ve çevresel düzeyde büyük bir baskı ile karşı karşıya kalınabileceğini gösteriyor. Böylesi bir dönüşüm, bilhassa Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde, geleceğe ilişkin yerel ve ulusal düzeyde, kapsayıcı ve sürdürülebilir sosyal politikalar üretme gerekliliğini ortaya koyuyor.

Demografik yapıdaki dönüşüme ayak uydurmak ve sunulan

hizmetleri sürdürülebilir kılmak suretiyle yerel yönetimler

tarafından, kent sakinlerinin refahını artıracak, sosyal ve

fiziksel bariyerleri telafi edecek, yaş dostu ortamların

oluşturulması gerekli ve kaçınılmaz görünüyor.

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

‘Yaş dostu mekanlar oluşturma’ fikri ise 2000’li yılların başlarında ortaya çıkar (Buffel, Phillipson & Scharf, 2012). Nüfusun kentlerde hızla yaşlanmasının olumsuz etkilerini bertaraf etmek üzere 2006 yılında Dünya Sağlık Örgütü tarafından Yaş Dostu Kentler yaklaşımı geliştirilir (WHO, 2007). Küresel düzeydeki bu yaş dostu çevre girişimi, kentlerde yaşanan demografik dönüşüm sürecinin etkilerine karşı bilhassa, çevrenin düzenlenmesi ve hizmetlerin yeniden planlanması için farkındalık yaratmayı amaçlar. Bu girişim, belirli bir yaşın üzerindeki insanlara ilişkin bir perspektifle sınırlı değildir.

Her yaş grubunun özgürce yaşayabileceği kentsel ortamlar yaratmayı hedefler. Çevre düzenlemesi gerçekleştirmeyi amaçlamakla birlikte yerel yönetimlerin de sundukları hizmetleri yeniden gözden geçirmeleri gerektiğini ortaya koyar. Sonraki yıllarda da hizmet sunanlardan başlayarak genişleyen bir halkada, hizmet alanların da farkındalığının artırılması ilke olarak benimsenir (WHO, 2017).

Dolayısıyla farkındalık çalışmalarının temeli, yaşlanma sürecine ilişkin kamu bilincinin yaratılmasına dayanır.

Aksi taktirde, Türkiye'de

yaşlanmak, büyük bir ızdırap, risk ve tehdit olarak toplumsal

yaşamda kalıcı olumsuz etkilerle sonuçlanabilir.

Türkiye’de yaşlı nüfusun (65+), 2050 yılında yüzde 20’ye ve 2075 yılında ise yüzde 30’lara ulaşması öngörülüyor (TÜİK, 2019). Hızla yaşlanan Türkiye için demografik dönüşümün toplumsal etkilerini dikkate almak, sosyal ve ekonomi politikalarında tüm yaş gruplarını kapsayıcı uygulamalar ortaya koymak artık zorunlu hale geldi. Kentler; kültürel, ekonomik, sosyal ve politik faaliyetlerin merkezi oldukları için yeni fikirlerin, ürünlerin ve hizmetlerin planlanmasının öncelikli ve gerekli olduğu mekanlar.

14

Bu kapsamda kentlerde yaş dostu topluluklar oluşturulmasının dört temel unsuru bulunur (Buffel, Phillipson & Scharf, 2012):

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

vii.Erişilebilir ve kolay kullanılabilir fiziksel ögeler,

viii.Duyusal özelliklere göre tasarlanmış çevre, ix.Etkinlik alanı varlığı ve etkinlik potansiyeli, x.İç ve dış mekan arası geçiş uyumunu sağlayan eşikler.

Bu unsurların eksiksiz sağlandığı çevrenin tesisi, yalnızca çocuklar, yetişkinler, yaşlılar, engelliler ve benzer gruplar içindeki kırılgan kesimler için değil, toplumun tüm bireyleri için fayda sağlar. Bu nedenle, son dönemde planlamacılar ve tasarımcılar tarafından oluşturulacak çevrelerin, bu evrensel tasarım ögelerini de içermesi bekleniyor (Blackmann vd., 2003).

Ne var ki kentte bir çok farklı kesimin erişilebilirlik ihtiyaçları göz ardı ediliyor.

Örneğin, kırılgan yetişkinler ya da engelliler, uygun olmayan konut ve mahalle (çevre) koşullarında veya yeni ve bilinmeyen bir alanda (örneğin, bir bakım evinde) bulunduklarında uzun süreli “mekân mahkumları”na (Rowles, 1984) dönüşebilir.

Bununla birlikte yol bulma ve yönlendirme işlevini yerine getiremeyen kompleks bina tasarımları, kamusal alan içerisindeki karışıklık ve yönelimsizlik, düzensiz patikalar, uygun olmayan zemin şartları gibi bariyerler, bu kesimlerin düşme, kaza geçirme ve kaybolma risklerini artırır (Alzheimer’s Australia, 2014).

Tüm bu nedenler, yaş dostu bir çevre tasarımını sağlamanın ve sürdürülebilir kılmanın gereğini ortaya koyar.

Yukarıdaki dört temel unsur, aslında bir kentin birçok kişi için dayatmacı bir yapı olarak deneyimlendiğini düşündürüyor. Oysa, mekanın olumlu biçimde deneyimlenmesini sağlayacak unsurlar, araştırmacılar tarafından şöyle sıralanır (Chalfont & Rodiek, 2005):

i.Konfor,

ii.Güvenlik (dış kaynaklı tehlikelerden korunmak),

iii.Çekicilik,

iv.Görsel ilişki kurma, v.Kolay erişim,

vi.Hareket alanındaki emniyet (iç kaynaklı tehlikelerden korunmak),

Demografik dönüşümle birlikte 50 yaş ve üzerindeki kişilerin konut ve çevre ihtiyaçları

1

Yerinde yaşlanma ihtiyacı

2

Kentsel dönüşümün kırılgan grupların yaşamları üzerindeki olumsuz etkileri

3

Her yaş için uygun yaşam alanlarının yaratılması gereği

4

temel ilkeler

Yaş dostu bir çevrenin 9 temel ilkesi onu yaratmanın da ilk adımlarını oluşturuyor.

2 Olumsuz

Uyarıcıları Ayıklayın 1 Çevredeki Riskleri

Azaltın

İster kırılgan nüfus içinde yer alsınlar isterse en avantajlı kesimlerden birini oluştursunlar, kentin tüm sakinleri güvenli ve kolay hareket edebilecekleri bir çevrede, yaşam tarzlarına uygun biçimde yaşamak, kendi kimlikleriyle var olmak isterler. Yüksek kaldırımlar, yükseklik farkı bulunan, kırık, kaygan zeminler, uygun olmayan geçitler, sivri ya da keskin engeller, görsel ve işitsel olarak çok fazla uyaranın olduğu ortamlar, fiziksel açıdan risk oluşturduğu gibi duygusal olarak da gerginliğe, endişeye, öfkeye, strese, ilgisizlik ya da dışlanmışlık hissine yol açabilir. Bu nedenle kent yaşamında güvenlik için temel hedef, çevresel risklerin azaltılması, ortadan kaldırılması, engellerin ise kolay aşılabilir olmasıdır.

Çevrede ya da bir yapı içinde çok fazla sayıda olumsuz uyaran varsa yaratabilecekleri etkiler kişileri duygusal olarak zorlayabilir. Herhangi biçimde çevreyi kullanırken insanlara destek sağlamayan uyaranları ayıklayın! Çevrenin etkin kullanılmasına katkı sunmayan tüm görsel ya da işitsel uyaranları tespit ederek ayıklamak, mekanın dingin olmasını sağlar.

Ancak gerekli noktalarda, yer yön bulmada yardımcı olacak, kolaylıkla anlaşılabilir bilgi içeren unsurlar da bulunmalı. Dikkat edilmesi gereken bir başka uyaran ise kokudur. Her ne biçimde olursa olsun baskın bir koku, farklı yaş gruplarının ihtiyaç duyduğu dinginliği zedeleyebilir.

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

Yapıların ölçekleri insanların duygularını ve davranışlarını etkiler. Bu etkiler çocuklar, engelliler, demans/Alzheimer hastaları ve kırılgan gruplar için olumsuz sonuçlar doğurabilir. Mekan içinde karşılaşılan kişilerin sayısı, mekanın büyüklüğü ve mekandaki bileşenlerin (kapılar, koridorlar, pencereler vb.) boyutu, bu bireysel deneyimi etkileyen öncelikli faktörlerdir. Bu nedenle kırılgan gruplardan başlayarak risk altındaki nüfusu oluşturan kişilerin kendilerini bu mekanlarda tehdit altında hissetmemelerini sağlamak öncelikli olmalı. Dolayısıyla yapıları ve bileşenlerini ölçeklendirirken bırakacakları olumsuz etkiler dikkate alınmalı. Düşük düzeyde fiziksel ve zihinsel çaba gerektiren tasarımlar tercih edilmeli.

3 Dikkat! Ölçek Önemli

Kişiler, yeteneklerini kullanmalarını sağlayacak, yeterliliklerini pekiştirecek tanıdık bir çevre içinde bulunan bir mekanda eğlenebilirler. Mekandan hoşlanmak geçici olabileceği gibi mekanla birlikte yetkinliklerin tadını çıkarmak ise kalıcı olur. Her kişi için ayrı ayrı karakterize edilmiş bir çevreden ziyade ortamda bulundukları müddetçe kendilerine tanıdık gelebilecek basit ve sezgisel bir çevre tasarlamak mümkün mü? Bu sorunun yanıtları için tek bir uygulama reçetesi bulmak kolay değil. Anlamlı da değil! Ancak, farklı yaş gruplarının mekanla eğlenebileceği bir çevre tasarlamak için temel ilke onu kalıcı biçimde karakterize etmemek.

4 Bilindik Bir Çevre Tasarlayın

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

18

Akıllıca planlanmış bir çevrede kişiler kolayca işitilir, görünür ve birbirlerini de rahatça görüp işitebilirler. Yaş dostu çevrelerin tasarım sürecinde mekansal karışıklıkları en aza indirgemek temel hedef olmalı. Mekanı kullanan kişiler nereden geldiklerini, nerede olduklarını ve nereye gidebileceklerini bilebilmeliler. Mekan içindeki, dinlenme alanları, oyun alanları, görsel unsurlar, patikalar, koridorlar gibi temel bileşenleri fark eden kişiler, nereye gitmek istediklerine ve nerede bulunmak istediklerine kolayca karar verebilir, mekan içindeki olası alternatifleri fark edip tercih yapabilirler. Duyusal erişimi artırmak için kullanılan yardımcı destek teknolojileri ile uyumlu bir yapı ve çevre, kullanıcıları kendine bağlar, kapılarını tüm kişilere, farklı yaş gruplarına açabilir.

5 Duyusal Erişime Özen Gösterin

Duyusal bakımdan dingin mekanlar, karakterize edilmemiş alanlardır. Kullanıcıları için farklı kullanım seçenekleri sunacağı gibi yaratıcılığı da pekiştiren etkiler sağlayabilir.

Çocuklar için çevredeki unsurları görmek, dokunmak ya da duymak nerede olduklarının farkına varmalarını sağlar. Demans/Alzheimer hastaları için de çevrelerinde olan biteni kolayca görmek, kimi zaman kokularını duyumsamak, bir şeylerin tadına bakmak, bir şeyleri işitmek; nereden gelip nereye gittiklerini, nerede durduklarını hatırlamalarını kolaylaştırır. Dingin bir çevrede, farklı yaş gruplarına tanıdıkları şeyleri duyumsamaları için fırsat yaratmak çok daha kolay olur. Duyusal, görsel ya da işitsel uyaranlar, kişilerin kimlikleriyle bu çevrede var olmalarını sağlayan ipuçları sunabilirse rahatsız edici olmaz.

6 Dingin Bir Çevre Oluşturun

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

Belirli bir amaca ve bir hedefe ulaşmak için yapılacak hareket, kişisel refahı olumlu etkiler.

Bununla birlikte mekan ile insan ve insanlar arasındaki etkileşimi de güçlendirebilir.

Örneğin, iyi tasarlanmış, engelsiz ve duyusal olarak desteklenmiş bir patika, farklı yaş gruplarını, farklı kişileri kendine doğru çekerek hareket etmeyi teşvik ederken bu sırada etkileşimi de sağlayabilir. Çevrede aktivitelere katılmayı ve hareket etmeyi teşvik edecek ilgi odakları oluşturmak, kuşaklar arasında sosyal etkileşimi mümkün kılmanın yollarından biri olabilir.

7 Hareket Alanı Yaratın

Hayatın doğal akışına uyumlu biçimde tasarlanmış çevre, insanların kararlar vermesi, uygulaması ve sonrasını izlemesi için fırsat yaratır. Yaşamları boyunca gerçekleştirdikleri aktiviteleri yapabilmelerine olanak tanımak, kişilerin otantik seslerini duyurmalarına ve benlikleriyle mekanda bulunmalarına katkı sunar. Deneyimin görünür kılınabileceği bir çevrede, kuşaklararası etkileşimle toplumsal erdemler ve değerler farklı yaş gruplarınca paylaşılabilir.

8 Yaşamın Doğal Akışına Uygun Olanaklar Sunun

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

20

Hemen her yaş grubundan kişiler hep birlikte olabilecekleri zamana ve alanlara ihtiyaç duyarlar. Öte yandan, tek başlarına kalabilecekleri bir zaman da isteyebilirler.

Çevreyi tasarlarken, mutlaka birlikte olunacak ve yalnız kalınacak alanları da planlamak yararlı olur. Çeşitliliğin olduğu çevrelerde, farklı duyusal ihtiyaçları olan kişilerin de bulunma olasılığı artar. Örneğin okumak için sessiz bir mekanda olmak isteyenler, küçük bir etkinliği paylaşarak vakit geçirmek isteyenlerle bir mekanda karşılaşabilirler.

Çocukların, engellilerin, demans/Alzheimer

hastalarının ve incinebilir kimselerin kimliklerinin gelişimine, oluşumuna ya da yeniden hatırlanmasına katkı sunabilecek bu çevresel çeşitlilik, damgalanmayı da ortadan kaldırmayı destekler. Daha barışçıl bir etkileşim, çevrenin farklı toplumsal kesimler arasında köprü kuran bir deneyime olanak sağlayacak biçimde tasarlanmasıyla mümkün olabilir. Bilinmedik ile aşina olanı, olağan ile farklıyı harmanlayan, dinginlik ile coşku arasında köprü kuran bir çevrede, ayrımcılık, damgalanma ve dışlanma törpülenir.

9 Çeşitliliği Artırın

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

solis

Solis kullanılarak hızlı ve etkin biçimde konutların yaş dostu çevre bağlamında riskleri değerlendirilebilir.

Böylece, kısa vadede yapılabilecekler hakkında bilgi sunulur.

Kapsam, Amaç

& Hedefler

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

Kimler Kullanabilir?

Solis, araştırmacılar, profesyonel bir uzmanlığı bulunmasına gerek duyulmaksızın yerel yönetimlerdeki ilgili personeller, huzurevi ve bakımevi gibi kurumların çalışanları, aile üyesi bakım verenler, çocuklar, gençler, yetişkinler, yaşlılar, hasta veya bakım ihtiyacı bulunan kişiler, kısacası, konutlarında riskleri tanımlayarak dönüşüm yapmak isteyen tüm insanlar tarafından mekanlardaki olası risklerin tespiti ve iyileştirilmeye ihtiyaç duyulan alanları belirlemeleri suretiyle kullanılabilir.

Solis’in kullanımı öncesinde aşağıdaki adımların izlenmesi, yapılacak değerlendirmenin etkililiğini ve etkinliğini artırarak ihtiyaç duyulan dönüşümü daha değerli hale getirir.

Solis kullanılarak hızlı ve etkin biçimde konutların yaş dostu çevre bağlamındaki olası riskleri değerlendirilebilir. Böylece, hanede yaşayanlara kısa vadede konutları içinde yapabilecekleri fiziksel mekan düzenlemeleri hakkında bilgi sunulur.

Toplumsal yaşama sosyal ve kültürel katılımın teşvik edilmesi,

a

Bu değerlendirme sonucunda, konutta yaşayanların yaş dostu çevre farkındalığının da artması beklenir.

Aynı zamanda, Solis’in yaygın biçimde kullanılmasıyla yerel yönetimler için yaş dostu çevre bağlamında kentin riskli bölgelerinin belirlenmesi mümkün olabilir. Böylesi bir değerlendirme, yerel yönetimlerin riskli bölgeler için hizmetleri yeniden planlamasına olanak tanıyabilir. Örneğin, Solis’in yerel yönetimler tarafından uygulanması ve değerlendirilmesi sonucunda konutlar için tadilat hizmeti planlanabilir ve sunulabilir. Bu kapsam ve amaçlar sayesinde, yaş dostu çevrelere ve hizmetlere ilişkin hizmet sunanlardan başlayarak genişleyen bir halkada farkındalığın artması beklenir.

Yerel düzeyde:

Demans/Alzheimer hasta ve hasta yakınları, engelliler, yatağa bağımlı kimseler gibi kırılgan grupların haklarının korunmasına yönelik tedbirlerin düşünülmesi,

b

Sağlık ve bakım hizmetlerinin toplumsal cinsiyet ve yaş kesişiminde yeniden ele alınarak kapasitesinin artırılması,

c

Konutlarda, kamu hizmeti sunulan binalarda ve kamuya açık mekanlarda fiziksel ortamın iyileştirilmesi, yerel yönetimler tarafından başlatılabilecek ve örnek teşkil edebilecek girişimlerdir.

d

Uygulayıcıların, yaş dostu çevre farkındalık eğitimlerini (Solis-E) almış olmaları gerekir. Solis’i geliştiren ve kullanan uzmanlardan alınacak eğitim, uygulamaya ve değerlendirmeye ilişkin eşsiz bir donanım kazandırır.

1

Solis ile birlikte hanehalkı bileşimi (HB) uygulaması ikinci önemli adımdır. HB (EK2), 4 ana bölümden oluşan, konutta yaşayan hanehalkının bileşimini, niteliklerini, yaşam koşullarını, yaşam tarzlarını, tercihlerini ve beğenilerini inceleyen bir ölçme aracıdır.

2

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

Solis ile HB birlikte uygulandığında;

Konutta yaşayanların yaşam koşulları, hanehalkının bileşimi ve sosyokültürel yapısı, geleceğe ilişkin algıları ve beklentileri anlaşılır.

2a

Solis kullanımından sonra yapılması planlanan dönüşümlerin katılımcı olması çok önemli. Dönüşüm, ihtiyaç duyanlar için yapılmamalı; ihtiyaç duyanlarla birlikte planlanmalı.

3

Böylece mekanının niteliğiyle hanehalkının ihtiyaçları eşleştirilir, muhtemel dönüşümün etkinliği artırılır.

2b

Solis kullanılarak risklerin belirlenmesi, ölçülmesi, puanlanması, konutta yaşayan kişilerle mekanın dönüşümünün birlikte planlanması özel bir uzmanlık gerektirmez. Ancak, risklerin ortadan kaldırılması ve mekanın iyileştirilmesi sürecinde uzman desteği gerekebilir.

Uzman desteği risk düzeyine göre değişkenlik gösterebilir. Bu nedenle, dönüşüm sürecindeki uzman desteğinin niteliği hakkında bilgi sahibi olabilmek için Solis’i geliştirenlere başvurulmalı.

4

Solis, konutlarında riskleri tanımlayarak dönüşüm yapmak isteyen kişiler tarafından kullanılıyorsa hane içinde iki sürecin işletilmesi yararlı olur;

5

Hanede yaşayan tüm kişiler birlikte değerlendirmeye katılmalı ve tespitleri uzlaşma içinde yapmalı. Özellikle bu süreç birlikte tartışılmalı. Çünkü ortaklaşa yapılan bir değerlendirme sonucunda verilecek kararlar, dönüşümün sahiplenilmesine destek olur.

5a

Hanede yaşayan tüm kişiler bağımsız olarak Solis değerlendirmesini yapabilir.

Bu durumda her bir mekanın sahip olduğu ham puanın (EK1) ortalaması alınarak risk düzeyi hesaplanır (Hesaplama için lütfen sonraki bölüme bakınız).

5b

Solis’i uygularken konuttaki ilgili mekan açık biçimde tarif edilmeli. Örneğin, mutfak, merdivenler, kiler, bodrum kat, depo, oturma odası ve benzeri gibi.

Mekanın açık biçimde tanımlanması, Solis içindeki ilgili bileşenin doğru seçilmesini sağlar. Uygulama sırasında alana özgü özel bir mekana rastlanmışsa ve bu mekan Solis listesi içinde bir bileşen olarak yer almıyorsa Solis içine bileşen olarak eklenebilir. Yeni eklenen mekan(lar)da değerlendirmesi yapılacak risk unsurları da diğer bileşenlerden örnek alınarak listelenebilir. Eğer daha önce Solis içinde hiç listelenmemiş bir risk unsuru varsa listeye eklenebilir ya da risk unsurlarının sayısı istenildiği kadar artırılabilir. Solis içinde yapılacak bu düzenleme, risk skorunun hesaplamasını değiştirmez. Bu bakımdan Solis oldukça esnek bir araçtır.

6

Solis içinde yer alan tüm bileşenlere (değerlendirmesi yapılan tüm mekanlara) ait risklerin tamamı açıkça yanıtlanmalı. Bir risk unsurunun yanıtlanmasında güçlük yaşanıyorsa ilgili mekanda daha fazla vakit geçirilmeli, mekanı kullananların günlük yaşamı katılımcı biçimde gözlemlenmeli.

Gözlemin katılımcı olması oldukça önemlidir. Zira katılımcı gözlem mekanı kullananlarla etkileşimi sağlar, onları pasif birer özne olmaktan çıkarır, çalışmaya aktif biçimde katılmalarını sağlayarak “denetleniyorum” hissini ortadan kaldırır.

7

24

Solis Bileşenleri

& Kullanımı

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

burası hep böyle dağınık mı?” sorusu, dağınık alanın risklerinin tanımlanmasını, hareket alanı yetersizliğinin geçici ya da kalıcı durumunu anlamayı kolaylaştırır. İlgili risk unsurunu işaretleyerek tanımladıktan sonra, gerekli görülen durumlarda tüm açıklamalar Notlar ve Diğer Tehlike Unsurları bölümüne yazılabilir ya da bir çizimle görsel olarak aktarılabilir. Daha sonra bu notlarınız ve hazırladığınız çizimleriniz karar vermenizi de kolaylaştırır. Ayrıca, mekanın kullanıcılarıyla etkileşiminiz, yanıtların geçerliliğini artırarak değerlendirmenizi keskinleştirir.

Solis’in nihai amacı belirli bir mekanda risk unsurlarının tanımlanmasıyla yüksek ya da düşük skorlara ulaşmak değildir. Mekan-insan ilişkilerini inceleyerek, yaş dostu çevreler yaratılmasına katkı sunmak ve mekanlardaki iyileştirme yapılması gereken noktaları ortaya koymaktır.

Solis bir konutta bulunması muhtemel 9 fiziksel mekana ilişkin değerlendirmeyi içerir.

Her bir mekan değerlendirmesi Solis bileşeni, her bir bileşen içinde tanımlanan riskli durumlar ise risk unsurları olarak adlandırılır.

Solis içinde 9 ana bileşen ve her bir bileşen içinde 7 ile 11 arasında tanımlanmış risk unsuru bulunur.

Bileşenler aşağıdaki gibi sıralanır;

1 Bahçe Girişi 2 Apartman Girişi

3 Konut Girişi ve Koridor 4 Oturma Odası

5 Mutfak 6 Yatak Odası 7 Banyo & Tuvalet 8 Merdivenler

9 Kiler/Bodrum/Depo

Solis içindeki her bir bileşen konutta birden fazla mekan için kullanılabilir. Örneğin, konutta iki oturma odası varsa her ikisi de oturma odası bileşeni ile değerlendirilir ve değerlendirme sonucu ayrı ayrı not edilir. Zira her bir mekanın kullanıcıları değişebilir, risk düzeyi ve iyileştirme ihtiyacı farklılık gösterebilir. Değerlendirme yapılırken en doğru yanıtı verebilmek için mekanın merkezi bir noktasında durularak, kullanıcıların hareketleri ve mekan kullanımları gözlenmeli.

Doğru yanıtın bulunmasının zor olduğu ya da kararsızlık yaşanan durumlarda iki yol izlenmesi yararlı olur. İlki, Solis bileşenleri içinde sunulan örnek görsellere bakılarak riski tanımlamak. İkincisi, mutlaka mekanın kullanıcılarıyla görüşmek. Örneğin, “Bu mekandaki dağınıklık bugüne mi özgü yoksa

Her zaman, her mekanda, her koşulda ve herkes için bir şablon olarak uygulanacak tek bir tasarım bulunmaz.

Ancak, temel ilkeler yol göstericidir. Birisi için tasarım yapmak değil, planlamada ve uygulamada birlikte yol almak, kapsamlı seçeneklerin içinden tercih hakkına sahip olmak, zaman tanımak, bilgi sunmak, otantik sesin duyulması için açık, şeffaf ve anlaşılır tavır sahibi olmak Solis değerlendirmesine değer katar. Bu bakımdan Solis, çocuklar, gençler, yetişkinler ya da yaşlılar, hasta ve/ya bakım ihtiyacı bulunan kişiler, aile üyesi bakım verenler, kısacası konutlarında riskleri tanımlayarak dönüşüm yapmak isteyen tüm insanlar için mekanda adaleti sağlayabilmenin de bir aracı olarak düşünülebilir.

solis

değerlendirme

Solis içinde bulunan her bir risk unsuru vazgeçilmez değil. Bunlar, zamana, çevrenin kullanım amacına, iklime, kültüre ve sosyoekonomik şartlara göre rahatlıkla uyarlanabilir.

Solis içinde bulunan her bir risk unsuru vazgeçilmez kurallar manzumesi değil. Bu risk unsurları, zamana, çevrenin kullanım amacına, bulunduğu iklime, kültüre ve sosyoekonomik şartlara göre kolayca uyarlanabilecek sistematik set görevi görür.

Hesaplama yöntemi bir ilke olarak sunulduğundan her bileşenin koşullara göre değerlendirilerek yeni ortaya çıkmış risk unsurlarıyla donatılması mümkündür. Bu durum, ham puanların hesaplanmasını ve risk skoruna dönüştürülmesini engellemez. Bu bakımdan Solis oldukça esnek bir araçtır. Solis bileşenleri, her bir bileşendeki risk unsuru sayısı ve derecelendirme aralıkları aşağıdaki tabloda sunulmaktadır. Ayrıca ekteki bilgilerde her bir mekanın içindeki risk faktörleri görülebilir (EK1).

Bileşenler içinde tanımlanmış risk unsurları, tik atılarak işaretlenecek bir kontrol listesi değildir. Her bir risk unsuru “Evet” ya da

“Hayır” şeklinde net biçimde yanıtlanmalı.

Bileşenler içindeki “Evet” yanıtı riskin varlığına  işaret eder ve 1 puan alır. “Hayır”

yanıtları riskin bulunmadığına işaret eder ve 0  puan  alır.   Her  bir  bileşen,  değerlendirme

sonrasında ham bir puana ulaşır. Örneğin 9 risk unsurunun bulunduğu Bahçe Girişi, en az 0 en fazla 9 puan alacak şekilde düzenlenmiştir. Bahçe girişinde sayılan risklerden hiçbirisi bulunmuyorsa erişilecek puan 0; tüm riskler görünür biçimdeyse 9 puan olur. Dolayısıyla, risk unsuru sayısı kadar ham puana ulaşılır. Ardından basit bir matematiksel işlemle, ham risk puanları aşağıdaki formül kullanılarak 100 puanlık bir skalada yeniden hesaplanır.

X: Elde edilen ham puan Y: En yüksek ham puan

Z: İşlevsel değerlendirme puanı Z= X*100/Y

Örneğin, apartman girişinin değerlendirmesi neticesinde 0 ile 10 puan arasında bir değer elde edilebilir. Bu örnekte 7 puan elde edilmiş olsun. Elde edilen bu ham puan, formüle göre 100 puan üzerinden işlevsel bir değerlendirme puanına dönüştürülmek için 100 ile çarpılır, 10’a bölünür (7*100/10=70). Bu örnekte sonuç 70 puan olur. Tüm bileşenlere ait ham puanlar bu basit formülle mekanlar arasında kıyaslama yapmayı kolaylaştırmak üzere dönüştürülmüş olur.

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

Tablo 1: Bileşenler, risk unsuru sayısı ve ham puan aralığı

Elde edilen değerlendirme puanı yukarıdaki grafikte olduğu gibi kesme noktalarına ayrılarak bir mekanın risk düzeyi hesaplanmış olur. Belirli bir mekana güvenli diyebilmek için o mekanda bulunan risklerin 19 puan ve altında bir derecelendirmeye karşılık gelmesi gerekir.

Risk düzeyi 20 ile 39 puan arasındaysa mekanda dikkat edilmesi gereken unsurlar bulunur. Böylesi bir mekan kısa zamanda büyük çaplı ve maliyeti yüksek bir fiziksel dönüşüm gerektirmeden güvenli bir hale getirilebilir. Örneğin aydınlatmanın yetersiz oluşu, dağınık alan, zeminde halı/kilim gibi tehlike yaratan risk unsurları kolayca ortadan kaldırılabilir. Dikkat gerektiren bu mekan, konutta yaşayan kimselerin çoğu zaman araştırma sonrasında oluşan farkındalığıyla düzenlenebilecek risk unsurları barındırır.

Risk düzeyi 40-59 ve 60-79 puan arasındaysa, ilgili mekan artık riskli ve çok riskli olarak tanımlanır. Mekanın dönüştürülmesi için Solis uygulaması sonrasında uzman desteği gerekebilir.

Eğer risk düzeyi 80 ve üzerinde bir puana erişmişse konutta yaşayanlar mutlaka bilgilendirilmeli, konuttaki kişi ya da kişilerin sağlık durumları gözden geçirilmeli, acil eylem planı çerçevesinde yerel yönetimlerin uzman ekiplerinden destek talep edilmeli.

Bu noktada güvensiz olarak sınıflanmış bir mekan için acil, öncelikli ve çok boyutlu destek gerektirdiğinden diğer yerel otoritelerle de işbirliği yapılması ihtiyacı doğabilir.

Riskli ve çok riskli mekanlarda, mekanda yaşayanların da nitelikleri, yaşam koşulları, yaşam tarzları, tercihleri ve beğenileri dikkate alınarak, dönüşüm yapılabilmesi öncelikli ve gerekli bir hal alır. Bu nedenle hanehalkı bileşimi (HB) standart soru kağıdı ile Solis birlikte uygulanmalı; Solis yardımıyla elde edilen risk düzeyi ile konutta yaşayanların yaşam koşulları, hanehalkının bileşimi ve sosyokültürel yapısı, geleceğe ilişkin algıları ve beklentileri eşleştirilmeli.

Çoğu zaman araştırma sonrasında oluşan farkındalık düzeyindeki artış mekanın yeniden düzenlenmesini kolaylaştırsa da riskli ve çok riskli olarak tespit edilmiş mekanlarda profesyonel bir destek gerekli olabilir. Bu desteğin niteliği, risk unsurlarının içeriğiyle ilişkili. Örneğin aydınlatma anahtarına erişim zorsa ancak anahtarın önündeki engelin yerini değiştirmekle risk ortadan kaldırılabilecek düzeydeyse engelin yeri değiştirilebilir. Bu değişim uzmanlık gerektirmez. Ancak, aydınlatma anahtarının yerinin değiştirilmesi zorunluysa o zaman bir uzmandan, örneğin bir elektrik teknisyeninden destek alınması gerekli olabilir.

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

Grafik 1: Risk düzeyi skalası

28

Bununla birlikte, kırık/yüksek basamaklar, kaygan zemin, çok yüksek/düşük seviyeli mutfak dolapları/tezgahı gibi noktalarda yapılacak çalışmalar, hem maliyeti hem süresi hem de uzman desteği bakımından farklılıklar gösterir. Bu tip durumlarda karar verebilmeyi sağlamak ve karar vericilerin katılımcı biçimde değerlendirme yapabilmesine olanak tanıyabilmek için Solis değerlendirmesi yapacak uzmanın deneyimi, kritik bir önem taşır.

Tüm riskler, risk unsurlarının örnek görselleriyle birlikte Solis’in ekte sunulan örneğinde yer alıyor.

Yine de riskleri belirlemek, gözlemek, ölçmek, hesaplamak, konutta yaşayan kişilerle mekanın dönüşümünü birlikte planlanmak;

risklerin ortadan kaldırılması kapsamındaki girişimin etkinliği, Solis uygulamasını yapacak uzmanın, araştırma öncesinde yaş dostu çevre ve hizmetlere ilişkin alacağı eğitime bağlı. Bu nedenle, konutlarda pilot çalışmaların etkin bir biçimde gerçekleştirilebilmesi, hesaplamaların birlikte yapılabilmesi, dönüşüm planlamasının katılımcı biçimde nasıl gerçekleştirileceğine mekanda yaşayanlar ve uzmanlarla birlikte karar verilebilmesi için SOLIS-e eğitiminin alınması gereklidir.

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

yaş dostu çevrenin

oluşturulması

Solis değerlendirmesine öncelikle konutun ya da konutun bulunduğu yapının bahçesinden başlanmasında yarar var. Ardından konutun içindeki diğer mekanları dilediğiniz sırayla değerlendirebilirsiniz.

Emin olun

Eğer korkuluk varsa ve güvenli değilse gerekli çalışmaların yapıldığından ve korkulukların güvenli hale getirildiğinden

Korkulukların önünde tırmanmayı sağlayacak herhangi bir unsur

bulundurmaktan (ağaç, bitki ya da bitki asma aparatları vb.) Solis değerlendirmesine öncelikle konutun ya

da konutun bulunduğu yapının bahçesinden başlanmasında yarar var. Burada Bahçe Girişi bileşeni uygulanmalı. Konut bir apartman dairesi de müstakil bir bina da olabilir.

Korunaklı bir sitedeki bir apartmanın içinde de yer alabilir. Dolayısıyla bahçe girişi, konut girişine bağlanan ulaşılabilir bir yol olarak düşünülmeli. Her durumda bahçe girişinin değerlendirilmesi iyileştirmelerin kamusal boyutunun da hesaba katılmasını sağlar. O nedenle bahçe girişinden başlayarak değerlendirme yapılmalı, sonra sırasıyla Apartman Girişi ve Konut Girişi bileşenleri uygulanmalı. Ardından konutun içindeki diğer mekanlar istenilen sırayla değerlendirilebilir.

Solis uygulamasını yapacak kişi dilerse mutfaktan, dilerse oturma odasından başlayarak kullanılsın ya da kullanılmasın konuttaki tüm mekanları değerlendirebilir.

Eğer Solis formları içinde sunulan bileşenlerden biri ya da birkaçı konutta yoksa (ya da bir şekilde konut içinde kullanılmıyorsa) o bileşen değerlendirilmez.

Bahçe Girişi

Bahçe girişi değerlendirmesinde 9 risk unsuru bulunur. Her bir risk unsuru en az diğeri kadar önemlidir. Risk unsurları arasında yapılan değerlendirmelerde önceliklendirme yapılmaz. Ancak, yaş dostu çevrenin oluşturulmasında, bahçe girişini kullanan kişilerin sayıları ve nitelikleri düşünülerek, önceliklendirme yapılabilir. Bu bağlamda, ilgili mekanda yaşayan kişilerin yaş, cinsiyet, sağlık durumu, mekanı kullanım amaçları, zamanları ve ihtiyaçları göz önüne alınarak en riskli görünen alandan başlanabilir. Bununla birlikte     değerlendirmeye,     en    kolay,    en

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

masrafsız ve en kısa sürede ortadan kaldırılabilecek ya da dönüştürülebilecek riskli bir alandan da başlanılabilir. Önemli olan başlangıç noktasının neresinin olacağına ortaklaşa karar verilmesidir.

Bahçe Girişi değerlendirmesinde ilk risk unsuru, güvensiz ya da eksik korkulukların (çit, duvar ya da herhangi bir bariyer) bulunması. Bahçe girişinde güvenli bir korkuluk olması dönüşüm için önemli bir başlangıç olur.

Korkulukların 1,8 metre yüksekliğinde olduğundan

Tırmanmaya elverişli olmadığından

Korkulukların üzerinde olası kesici, delici, yaralayıcı unsurların ortadan kaldırıldığından

Bunlardan kaçının

Korkulukların içinde bir kapı varsa kapıya dışardan bir mandal eklemekten

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

Bahçede ya da bahçe girişinde, dağınık ya da hareket etmeyi zorlaştıracak malzemeler ile bitkiler de bir başka risk unsurudur. Bu tip riskler kazalara neden olabilir. Düşme kazaları sadece konutun içinde gerçekleşmez. Bahçe girişleri kamusal alana yakınlığı nedeniyle risklerden arındırılması çoğunlukla ihmal edilen ya da en sona bırakılan alanlardır.

Ayrıca, girişteki dağınık alan ya da düzensiz bitkisel unsurlar mekandaki duyusal erişimi de kısıtlar. İlk olarak müdahale gerektiren alanlardan birisini oluşturur.

Korkuluklar bahçenin peyzajına uyumlu olacak biçimde

düzenlenebilir.

Göz önünde bulundurun

Kapı için çift taraflı bir kapı mandalı kullanılabilir ancak kapı mandalı saat yönünün tersine açılmalı.

Resmi bir kurum havası vermemek için korkuluklar farklı renklere boyanabilir, üzerine resim yapılabilir, grafiti uygulanabilir ya da yeşil

bitkilerle donatılabilir.

Bahçe girişindeki diğer bir risk unsuru çatlak, kırık, farklı yüksekliklerde ya da kaygan zemin, eşik ve basamaklardır. Düşmeye neden olabilecek bu tip risk unsurları güvenli olacak biçimde yeniden düzenlenmeli.

Emin olun

Kapının ve girişin dışarıdan açıkça belirli olduğundan

Kapının her iki yöne açılıp kapanacak biçimde inşa edildiğinden

Kapı önünde yüksek eşik olmadığından

Kapı önünde, girişi

kolaylaştıran, kapının ve girişin fark edilmesini sağlayan

belirgin bir eşik (yüksek ya da alçak olmayan) olduğundan

Kaygan yer döşemelerinden

Bunlardan kaçının

Kapı önündeki çatlamış, kırılmış ya da düzensiz taşlarla

döşenmiş zeminden (kaldırımdan)

Çok dik, kırık, farklı yüksekliklerde olan basamaklardan

Girişteki yükseklik farklarını ortadan kaldırmak için sabit olmayan yükselticiler ya da kayganlığı azaltmak için halı, kilim gibi malzemeler

kullanmaktan

Kaldırım düzenlemesi için yerel yönetimlerden destek

istenilebilir.

Göz önünde bulundurun

Kapının, girişin ve eşiğin belirgin, görünür ve hissedilir olmasını sağlamak için pastel renkler kullanılarak

renklendirme yapılabilir.

32

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

Apartman Girişi

Apartman Girişi değerlendirmesinde 10 risk unsuru bulunur. Değerlendirilen konut, eğer bir apartman dairesi ise bu bileşen uygulanır.

Bahçe içindeki tüm unsurlar (bitkiler, yapılar, çit, korkuluk gibi bileşenler) bahçenin etkin kullanımını sağlayacak ve duyusal erişimi

engellemeyecek biçimde yapılandırılmalı.

Göz önünde bulundurun Emin olun

Bahçenin her noktasına duyusal erişim sağlanmasına özen gösterildiğinden,

Bahçede yürüyüş, gezinti yapan ya da bahçeyi

kullanarak konutuna ilerleyen bir kişinin duyusal olarak bahçede yönünü kolayca bulabileceğinden

Bahçede hareketi zorlaştıracak, dağınıklığa neden olacak tüm unsurlardan

Bunlardan kaçının

Dikenli, zehirli, astımı

tetikleyecek ya da insan sağlığı için risk olabilecek bitkisel unsurlardan

Çok büyük, geniş, yüksek ya da göz korkutucu bir kulübe (güvenlik kulübesi gibi) inşa etmekten

Bileşenin 4 risk unsuru bahçe girişinde bulunan ve değerlendirilen unsurlarla benzerlik gösterir. Bunlar, yüksek ya da belirsiz kapı eşikleri, dağınık alan, kaygan ya da pürüzlü zemin, güvensiz basamaklar olarak sıralanır.

Dönüşümün gerekli olduğu durumlarda bu risk unsurlarının ortadan kaldırılma stratejileri de ortak olarak uygulanır.

Apartman girişlerinde ilk risk unsurlarından birisi aydınlatmadır. Aydınlatma, bir mekanın güvenli ve huzurlu olması için en önemli unsurlardan birisidir. Mekanda ne olduğunu fark etmeyi sağlayacak düzeyde, duyusal erişimi sağlamak üzere doğal ve yapay aydınlatma unsurları kullanılabilir.

Emin olun

Günün farklı zamanlarında, hem gece hem de gündüz kullanımına uygun olarak yeterli, doğal ve yapay aydınlatma unsuru bulunduğundan

Yılın farklı dönemlerinde değişen gün ışığının süresi, keskinliği ve yeterliliği hesaba katılarak aydınlatma

öğelerinin mekanı erişilir kılacak biçimde

konumlandığından

Pırıldayan, ışıldayan, göz alan ve dikkati dağıtan parlak, keskin ya da doğrudan engel teşkil edecek aydınlatmadan

Bunlardan kaçının

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

Konut Girişi & Koridor

Her konutta konut girişi bulunur ve girişin hemen devamındaki alan, koridor olarak değerlendirilir. Konut girişinin ve koridorun ölçeği farklılık gösterebilir. Temel olarak konut girişlerinin ve koridorlarının kapıdan giren kişiyi içeri davet edecek biçimde tasarlanmış olması güvenli olur. Belirsiz kapı eşiği, dağınık alan, kaygan ya da pürüzlü zemin, aydınlatma eksikliği gibi risk unsurları önceki bileşenlerdeki risk unsurlarıyla benzerlik gösterir. Çözümlerinde yukarıdaki temel ilkeler uygulanabilir.

Aydınlatma anahtarı kolay erişilebilir ve aydınlatmanın süresi yeterli olmalı. Mümkün olan tüm durumlarda sensörlü aydınlatmalar tercih edilmeli.

Göz önünde bulundurun

Asansör içinde yetersiz aydınlatmadan

Bunlardan kaçının

Apartman girişlerinde değerlendirmeye alınması gereken ve erişilebilirlik açısından önemli unsurlardan birisi de asansörlerdir.

Solis kapsamındaki değerlendirmede asansörlerin olmaması bir risk olarak tanımlanır. Bununla birlikte var olan asansörün dar, küçük ya da bakımsız olması da önemli bir diğer risktir. Basamak, dik bir çıkış, tekerlekli sandalyeye uygun olmayan asansör girişi gibi riskler de asansöre erişimi engelleyen unsurlardır.

Emin olun

Asansörün bakımının en son ne zaman yapıldığının kontrol edildiğinden

Asansör ve asansör girişinin görünür olduğundan

Asansör içindeki butonların aktif ve çalışır durumda olduğundan

Asansör kapı kollarının farklı boylardaki insanların kullanımı için erişilebilir olduğundan

Asansör içindeki butonların, tekerlekli sandalye kullananlar ve farklı boylardaki kişiler için erişilebilir olduğundan

Asansör butonlarının yüksekte konumlandırılmasından

Asansörler içinde işitsel ve görsel olarak hangi katta olduğunu bildiren uyaranlar olmalı.

Göz önünde bulundurun

Asansörden inmek üzere kapı açıldığında hangi katta

bulunulduğu kapının tam karşısında rakamla belirtilmeli;

ilgili kat asansör içindeki butonlar altına konulan renkle benzer biçimde boyanmalı.

34

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

Oturma Odası

Konut içindeki kişisel mekanlardan birisi olarak tasarlanan odalar ve salon, bu bileşen ile değerlendirilir. Bu bileşeni değerlendirmeden önce, konutta yaşayan hanehalkına değerlendirilecek odanın hangi amaçla kullanıldığı sorulmalı.

Oturma odası olarak tasarlanmış bir alan, hanede yaşayanlar tarafından salon, çocuk/oyun odası, çalışma odası, misafir odası ya da bir başka yaşam alanı olarak kullanılabilir. Tüm bu yaşam alanları için oturma odası bileşenini kullanmak uygun olur. Burada belirtilenler dışındaki özel alanlar için gerekli görüldüğü taktirde Solis içindeki

“listede olmayan oda/alan” olarak ayrılmış bileşen kullanılabilir.

Oturma Odası bileşeni içindeki ilk 6 risk unsuru, önceki bileşenlerle benzerlik gösterir.

Burada tespit edilebilecek bu ortak risklere karşı geliştirilen çözümlerde önceki bileşenlerde belirlenen ilkeler izlenebilir.

Öte yandan değerlendirilen yaşam alanında bulunan mobilyaların kırık/hasarlı ya da farklı yüksekliklerde olması önemli bir risk unsuru olarak karşımıza çıkar. Mobilyalarda, kırıkların, çatlakların ya da risk taşıyabilecek herhangi bir hasarın onarılması, onarılamayacak durumdaysa mobilyanın yaşam alanından uzaklaştırılarak yerine uygun olanın konulması gerekli olabilir.

Ayrıca bir maliyet ve uzman desteği gerektirebilecek bu dönüşüm için yerel yönetimlerden destek istenebilir. Tadilat hizmetleri, yerel yönetimlerin hizmet alanı içinde bulunan bir çalışma olarak düşünülmelidir.

Girişi daraltacak büyüklükte eşyalardan

Bunlardan kaçının Emin olun

Konut girişi ve koridorda rahat hareket etmeyi sağlayacak kadar alan bırakıldığından Koridorun veya konut girişinin yeterli biçimde

aydınlatıldığından; aydınlatma anahtarı varsa erişilebilir olduğundan

Kaymaya ve takılıp düşmeye neden olacak halı/kilim gibi unsurların kaldırıldığından ya da sabitlendiğinden

Girişte ve koridorda küçük parça halı/kilim gibi eşyalar kullanmaktan

Konut girişi ve koridorda eşik olmamalı. Bu durum hem farklı nitelikteki kişilerin ilerlemesini kolaylaştırır hem de düşme kazalarının riskini azaltır.

Göz önünde bulundurun

Konut girişi ve koridor, mekanın daha aydınlık görünmesine katkı sunacak biçimde pastel renklerde boyanmalı ya da bir alandan diğerine geçişi fark ettirecek biçimde doku kullanılmalı.

Parlak, göz alıcı duvar boyaları kullanmaktan

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

Bu bölümde üzerinde durulan benzer koşullara ilişkin tespitler ve düzenlemeler Yatak Odası bileşeni için de geçerlidir.

Yaşam alanı içinde belirtilen kimi risklerin ortadan kaldırılması önemli bir maliyet gerektirebilir. Bir kısmı ise kişisel alışkanlıkların değiştirilmesiyle ve farkındalık oluşturulmasıyla daha kolayca aşılabilir.

Maliyet gerektiren ve zaman içinde çözülebilecek riskler için yerel yönetimlerin tadilat hizmetleri kapsamında sunacağı uzman desteğine veya doğrudan ayni desteğine başvurulabilir.

Mutfak

Mutfaklar, hem zemin koşulları hem tasarımları hem de içinde bulunan aletler, eşyalar ve ekipmanlar nedeniyle riskli alanlardan birisi. Farklı büyüklükteki eşyaların, kesici veya delici aletlerin, ocak, fırın gibi büyük elektrikli ekipmanların, doğalgaz, tüpgaz ya da yemek pişirmek için kullanılan diğer kaynakların güvenliğinin sağlanması oldukça önemli. Bu nedenle mutfak, konut içinde mutlaka sınırlı erişimin olması ve kontrollü kullanılması gereken alanlardan birisidir. Mutfak tasarımı, mutlaka aletlerin, ekipmanların ve enerji kaynaklarının kontrollü kullanımını sağlayacak şekilde planlanmalı.

Yaşam alanında hareketi engelleyecek biçimde ve farklı oturma yüksekliklerine sahip ünitelerden

Bunlardan kaçının Emin olun

Kırık ve hasarlı mobilyaların yaşam alanından

uzaklaştırıldığından

Oturma ya da dinlenme ünitelerinin farklı yükseklikte olmadıklarından

Oturma ya da dinlenme ünitelerinin yükseklik farklarının ortadan kaldırıldığından

Düşme kazalarına yol

açabilecek bir dekorasyondan

Mekanların kişiselleştirilmesine olanak tanınsa da güvenlik ve beğeni arasındaki denge korunmalıdır. Esnek biçimde mekanı dekore etmek, mekanın çok amaçlı kullanımına olanak tanır.

Göz önünde bulundurun

Yaşam alanının zemininde elektrik kablolarının varlığı bir risk olarak görülür. Elektrik kabloları, hareketi güçleştirir, düşme kazalarının da en önemli nedenidir.

Emin olun

Tasarımın, mutfaktaki alet ve ekipmanlar ile enerji

kaynaklarının güvenli kullanımına uygun olduğundan

Tüm enerji kaynaklarının güvenli biçimde

planlandığından ve kullanıma sunulduğundan

36

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

Banyo & Tuvalet

Banyo ve tuvaletler, tıpkı mutfaklar gibi düşme kazalarının sıkça yaşandığı alanların başında gelir. Banyoların ve tuvaletlerin tamamında zemin malzemeleri kayıp düşmeyi engelleyecek biçimde seçilmeli.

Duş yapılan alanla diğer alanlar arasında bir ayırıcı (perde, kabin vb gibi) kullanılması zeminin ıslanmasını engelleyecek iyi bir tedbir olur. Bununla birlikte, tuvalette ve duş yapılan alanda tutunma barları bulunmalı ve mutlaka kullanılmalı.

Hem tuvalet hem de duşta kullanılan suyun sıcaklığını kolayca ayarlayacak biçimde bataryalar tercih edilmeli. Gerekli olmadığı sürece küvet kullanımından kaçınılmalı.

Banyoların ve tuvaletlerin gece kullanılabileceği düşünülerek bu alanlarda karanlıkta yön bulmayı kolaylaştıracak gece aydınlatması ve zemin işaretlemeleri bulundurulmalı.

Çok yüksek ve çok düşük seviyede konumlanmış mutfak dolaplarından

Bunlardan kaçının

Yemek hazırlama ve pişirme için yetersiz tezgah alanından

Mutfaktaki kimi düşme kazalarının evcil hayvanlara takılıp düşme sonucunda gerçekleşmesi nedeniyle kedi, köpek gibi evcil hayvanların mutfakta bulunmaması konusunda dikkatli olunmalı.

Göz önünde bulundurun

Yüksek ya da uzak noktalara erişmek için tabure

kullanılmasını sınırlandıracak bir tasarım gerçekleştirilmeli, tabure kullanımının kaçınılmaz olduğu durumlarda güvenlik sağlanmalı.

Açık mutfak tasarımından

Konutta yaşayanlar içinde mutfağı kullanan risk altındaki gruplardan (demans/Alzheimer hastaları, bilişsel rahatsızlığı olanlar vb.) kimseler varsa mutfakta elektrikli ocak kullanımından

Mutfağı kullanan risk altındaki gruplar varsa mutfakta ısıyı tutan metal kulplu aletlerin kullınımından

Mutfağı kullanan risk altındaki gruplar varsa ağır mutfak aletlerinden (tabak, tava, tencere vb.) ziyade hafif olanlar tercih edilmeli.

Enerji kaynaklarının (gaz, doğalgaz, elektrik vb.) acil durumlarda otomatik kapanması sağlanmalı.

Kesici aletler, çocuklar,

demans/Alzheimer hastaları ve diğer risk altındaki gruplar düşünülerek güvenli biçimde saklanmalı.

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

Merdiven

Konutların tamamında merdiven bulunmayabilir. Nitekim araştırmamız sırasında inceleme yaptığımız konutların üçte birinde konut içinde merdiven bulunmaktaydı. Konut içindeki merdivenler önemli risk unsurlarından sayılır, düşme kazaların sıkça gerçekleştiği tehlikeli alanlardandır.

Dağınık alan, pürüzlü zemin, yetersiz aydınlatma, kaymaya neden olacak küçük parça kilim, halı gibi eşyalar, yaşam alanlarında ne denli risk oluşturuyorsa bu riskler merdivenler söz konusu olunca daha da tehlikeli bir boyuta ulaşır.

Konut içindeki merdivenlerde, konutta yaşayan hanehalkının çeşitliliği de dikkate alınarak ihtiyaç duyulan düzenlemenin yapılması kritik bir önem taşır.

Zemin değişiminde kuvvetli kontrast oluşturacak

renklerden

Bunlardan kaçının Emin olun

Banyolarda ve tuvaletlerde doğal aydınlatma ve gün ışığı renklerinin tercih edildiğinden

Islak zeminlerin kaydırmazlığından

Yeterli düzeyde hareket alanı sağlandığından

Çok yüksek ya da çok düşük seviyede alafranga tuvaletten

Konutta risk altındaki kesimler yaşıyorsa tuvaletlerin kolayca bulunmasını sağlayacak biçimde aydınlatılması, işaretlenmesi veya fark edilmesini sağlayacak bir renkte boyanması sağlanmalı.

Göz önünde bulundurun

Alafranga tuvalet kullanılıyorsa kapak, oturak ve tuvalet

haznesi arasında kontrast oluşturulmalı.

Kapı açıldığında tuvaletin görünür olduğundan

Küvet kullanımından

Girişte ve banyo / tuvalet içinde düşmeye neden olan

eşiklerden

Zeminde kuvvetli renk

değişimleri zeminde bir delik, basamak ya da eşik olduğu algısı oluşturabilir.

38

Emin olun

Merdivenlerin konut içi hareketliliği

sınırlandırmadığından

SOLİSrehber Yaş Dostu Çevre Değerlendirmesi

Çok dik, kırık, dar ve pürüzlü basamaklardan

Bunlardan kaçının

Basamakların eşit seviyede olduğundan

Basamaklara kilim ya da halı sermekten

Merdivenlerin zemin malzemesinin niteliği

tehlikeleri azaltacak biçimde seçilmeli. Küçük parça halı ya da kilimler tercih edilmemeli.

Göz önünde bulundurun

Merdivenlerdeki bitkisel unsurların takılıp düşmeye neden olacağı göz önünde bulundurulmalı.

Merdivenlerde mutlaka

korkuluk veya tutunma barları bulunduğundan