ORİANTALİZAN DEVİR KYKLAD SERAMİĞİ
Arkeolog. Alpay PASÎNLI Kyklad adaları, Türkiye ile Yunanis-tan arasında bulunurlar. Ege denizine ser-pilmiş olan bu adaların başlıcaları; Melos, Delos, Thera, Paros, Naksos, Rheneia ve Sifnos'dur.
Oriantalizan devir m.ö. VIII. yy'm i-kinci yarısından 7. yy'ın sonuna kadar o-lan safhaya verilen isimdir. 8. yy'ın or-tasından sonra Yunanlılar Doğu ile temas-larını artırmışlar ve kolonizasyon hareket-lerine başlamışlardır.. Yunan medeniyeti kendine göre daha çok yönlü ve ileri olan Doğu medeniyetinden pek çok etkilenmiş ve bu etki ile eserlerini geometrik üslüp-tan kurtarmaya başlamıştır. Bir yüzyıl ka-dar Doğu'nun kuvvetli tesirinde kalan Yu-nanlılar, zamanla yabancı unsurları atarak kendi öz ve millî îislüplarını, yani Yunan Arkaik üslübunu yaratmışlardır. «Orianta-lizan devir» geometrik üslüpla Yunan Ar-kaik devri arasında kalmış olan safhanın adıdır.
Oriantalizan devir Kyklad seramiğinde hem Doğu'nun hem de Batinin tesirleri görülür. Bunun sebebi, adaların coğrafî durumu, bazılarının dinî merkez oluşu, ba-zılarında da maden ocaklarının bulunma-sıdır. Kyklad adalarının Anadolu ile Yu-nanistan araşınca yeı almış olmaları bu iki memleket arasındaki münasebetlerde bu a-dalarla temas etmeyi mümkün kılıyordu. Dinî âyinler veya madenler için hem A-nadoludan hsmde Yunanisran'dan gelen halk vasıtasıyla, Anadolu ve Attika sana-tı Kyklad'lara taşınmışsana-tır.
Elimize geçen Vazoların özelliklerin-den, Kyklad atölyelerinin gsometrik de-virde faaliyet halinde oldukları anlaşılır. Ancak bu seramik atölyelerinin menşei he-nüz tam olarak tespit edilmiş değildir. Va-zoların büyük kısmı Delos'tan dar bir bo-ğazla ayrılan Rheneia adasında bulunmuş-tur. Bu adada Delos'tan bakılınca görüle-bilen kale şekilli vc topraktan yapılmış bir yapı vardır. Bu yapıda 1898 yılında M. Stavropulos tarafından yapılan araştırma-larda insan ve tıayvan iskeletleri, sera-mikler, küçük toprak ve maden heykel-cikler bulunmuştur. Buluntulardan yapının bir mezarlık olduğu anlaşılmıştır. Bu me-zarlıktan çıkaa iskelet parçaları ve sera-mikler Delos adasından getirilmişlerdir. Bu nakil şöyle olmuştur. Delos adasında civar adaların ve lon âleminin dinî mer-kezi sayılan Apollon mabedi vardır. M.Ö. 425 de Atinalılar adayı ilâh Apollon'a ar-mağan etmişler ve toprağının dinî bir te-mizliğe erişebilmes: için bütün mezarları
seramikleri ile birlikte Rheneia adasına nakletmişlerdir. Yukarıda bahsettiğimiz top-rak yapı m.ö. 425 te Atinalılar tarafın-dan cesetlerin konulması için yapılmış . o-lan yapıdır. Delos'dan çıkması beklenen seramiklerin Rheneia adas-nda çıkmalarının sebebi budur.
Seramiğin imâl edilişi; Kyklad atölye-lerinde vazolar tornadan çıktıktan sonra, iyice sulandırılmış çok ince ->ir kilin içine daldırılırlar, vazo kuruyunca üzerine fırça ile astar çekilir, astarın üzerine ise figür-ler yapılır, figürfigür-lerin elbisesiz kısımları ise rezerve tekniği ile belirtilirdi.
Şekiller: Oriantalizan devirde imâl edilen vazoların şekilleri geometrik de-virden daha farklı ve çeşitlidir. Bilhas-sa konik kaideîi ve yiiksek boyunlu olan amphoralar yalnız Kyklad ladala-rına mahsusdurlar. Kykladların dışında, Attika'da ve diğer merkezlerde bu tip vazoları göremjyoıuz. Kykladlara has bu tipe en güzel örnek, oriantalizan de-virde yapılmış olup, bugün Stockolm'da bulunan geyik tasvirli amphoradır (Res. 1). Bu grubun en başarılı numunelerin-den olan bu vazo m. i . 65J civarında yapılmış olmalıdır.
Hydria denilen vazo tipi Orianta-lıiz.n devire kadar Kyklad atölyelerine yabancı kalmıştır. Geometrik devir se-ramik parçalarında bu tipe rastlanmaz.
Geometrik devirde görüien Pyxisler oriantalizan devirde de vardır.
Tabak bu devirde çok imal edilmiş-tir. Bunlardan başka krater ve Pliiaie şeklinde vazolara da rastlanılır.
Oriantalizan devirde yapılan vazo-ların şekilleri; herne'n hemen bunlardan ibarettir. Çeşitli ve yeni şekillerin az olusu, Kyklad seramikçilerinin vazo şek-linde muhafazakâr kaldıklarını ve gele-neği devam ittirdiklerini gösteriyor.
Süsler: Oriantalizan Kyklad vazola-rının dekorasyonu çok zengin, motifler çok çeşitlidir. Bunlar:
1) Girit, M i.keli devirlerinde ve Kyklad'larda geometrik devirde kullanı-lan, yani geleneksel olan süsler.
2) Doğudan alınan süsler.
3) Yerli seramikçilerin Oriantalizan devirde icat ettikleri süsler.
Yukarıda kısaca genel özelliklerini anlattığımız Kyklad vazolarının en gü-zel övmeklerini Melos adasının Filoko-pi şehrinde bulunmuş olan seramikler-de görüyoruz. Bunlardan biri resimseramikler-de gördüğümüz amphoradır. (Res. 2). Halen
Atina müzesıııdedir. Konik kaideli, yük-sek omuzlu, uzun ve geniş boyunlu bir vazıodur. Vazonun gövdesinde birbirine karşı yerleştirilmiş ikişerli iki at gru-bu vardır. Her iki at grugru-buna birer insa.ı binmiştir Bu şahıslar belki
Dios-resim : ,1
kur kardeşlerdir. Gövdenin arka yüzün-de yüzün-de serbest iki at durmaktadır. Melos vazolarının karekteristik hususu olan
spi-ralleri vazonun her tarafına dağılmış
resim : 4
r:m palmetler bulunan çift spiral gru-bu, diğerinde ise; karşılıklı yerleştiril-miş iki geyik vardır. Geyikler donuk si-luet tekniğinde yapılmış, dış hatları, siyah boya ile gözleri ise rezerve tekniği ile be-lirtilmiştir. Eser M.Ö. 600 yılları civarı-na tarihlenmektedir.
Oriantalizan devirde en güzel örnek-lerini vermiş olan Kykladlar, özelilkle Me-los seramiği, devrin sonunda Siyah Figür merhalesine giremediği için olduğu yerde duraklamış, bunun neticesi olarak da hem Doğu dan, hem de Batı'dan çok geride kal-mıştır
resim : 2
olarak görüyoruz, gürleri önemsizdir, tik gösterilmiştir.
Vazolarda insan fi-Hayv anlar ise şema-Figiirlerin motiflere
nisbetle pek az yer kaplamaları eski bir öz,elliktir. Bütün bu özellikleriyle vazo M.ö. 640 - 630 arasında yapılmış ol-malıdır.
Diğer bir örnek, ••esimde gördüğü-müz kadın başlı amphoı'adır (Res. 3). Boyunda bir kadın başı, gövdesinde ise U'.r sfenks vardır. Gövdenin diğer yü-zünle sağa v3 sola yürüyen iki teke
gö-rülmektedir. Vazonun kulplarının altın-da iri gözler vardır. Bu amphor'alarm boyları bir mcti'ey; geesr. Attika'da Dipylon'da da bunlara benzer vazolar yapılını:; ve nezarıara dikil.mştir. Bu amphoradaki gözler ve sfenks bu vazo-nun da ayni maksat için yapılmış oldu-ğunu gösteriyor, inanışa göre sfenksler mezar bekçiliği y ıpar, gözler ise nazar-dan korurlar Jı. Vazo M.Ö. VII. yy'ın son çeyreğinde yapılmıştır.
Melos atölyelerinde anıphoraların yanısıra çok miktarda düz tabaklarda imal edilmiştir. Tabakların hemen hep-si bitki motifleri ve spirallerle süslen-miştir. Ancak üslubun sonlarına doğru, bitki motiflerinin yanısıra hayvan fi-gürleri de kullanılmıştır.
(Resim. 4) de bu tabakların en güzel örnekjeritıdfcn birini görüyoruz. Çapı 27 cm. dir. Kili kırmızı ve
mika-lıdır. -\star sarınıtrak beyazdır. Boya kahverengiye çalan kırmızı renktedir. Vazonun kiaidesinin ortasında siyah bir nokta, onun etrafında sıra ile iç içe berler, yaprak motifleri ve nokta çem-berleri vardır. Tabağın geniş kısmı, ka-reli bantlarla ikiye ayrılmıştır. Bu iki kısımdan birinde1; dış kısımlarında
ya-(baştarafı 167. sahifada)
Deprem sonucu bütün .cöylerin yeni taşınma sahaları araştırılmış ve bunların jeolojik etütleri yapılmıştır.
Yeni taşınma sahalarından daha ön-cedcn kadastrosu olmayanların kadastrola-rı yapılmıştır.
Kadastro sonucu, mülkiyeti kişilere ait sahalar kamulaştırılmış, haz' ait sahaların tahsisi sağlanmıştır.
Yeni yerleşme yeri olarak
haların harita, plân ve aplikasyonları ya-pıldıktan sonra inşaat yapacak müteah-hitlere teslim edilmiştir.
Bingöl il merkezinin imar plânı İller Bankası tarafından yeniden yapılmıştır.
PROJE ÇALIŞMALARI :
— İki katlı konutlar (Şekil: 5) — Üç katlı betonarme
konutlar (Şekil: 6) — Hafif beton
prefab-rike konut b) Köylerde :
— Hafif beton
prefabri-ke konut " (Şekil: 7) — Ahşap prefabrike konut
— Ahşap karkas konut (Şekil: 8) YOL D U R U M U :
Bingöl deprem bölgesinde en büyük problemi yol olmaytşı teşkil -tmiştir. İn-şaat malzemesinin götürülebilmesi için, kamyon geçmeye müsait asgari nitelikte yol yapımı zorunlu idi. Bu konuda; Kara-yolları ve YSE G'.nel Müdürlüklerinin iş-birliği anlayışı ve üstün gayretleri ile aşa-ğıdaki sonuç alınmıştır.
Deprem -,onucu yıkılan konutların ye- Devlet M Köy toplam
rine aşağıda belirtilen tiplerdeki konutla- yolu yolu yolu
rın inşası uygun görülmüştür. km km km km
a) Bingöi merkezde
— Tek katlı, yığma ilçe Plânlanan 192 182 619 993 tipi konut (Şekil: 4) ] 971 'de yapılan 117 166 587 870
Gerçekleşme % 6 1 %9l %95 % 8 8 1972'de yapılacak 75 16 32 123
İNŞAAT ÇALIŞMALARI : Bingöl deprem bölgesinde yeni yer-leşme yerlerine nakledilecek afetzedelere sadece konut yapımı düşünülmemiş sirun, alt y.ıpı tesisleri ile birlikte bir bütün ola-rak ele alınmıştır. Anca*; bölgedeki iklim şartları konut vapımma hız verilmesini ge-rektirmiş, alt yapı tesislerinin ikmali 1972 yılına bırakılmıştır.
Depremden sonra yapılan plân'amaya göre, konut yap.mı tein 145.657.000.— TL., konut onarımı için 6.043.000.— TL., kamulaştırma işleri için 15.000.000.— TL., alt yapı tesisleri iç.'n 43.697.000.— TL. (elektrik, su arayolları, kanalizasyon) ve proje kontrollük ve diğer idarî giderler için 52.748.000.— TL. olmak üzere top-lam olarak 263.145.000.— TL. nın sarfı öngörülmüş, 1971 malî yılı içinde 184.141. 000.— TL. narcanarak nakdi yönden % 70 gerçekleşme sağlanmıştır. (Devlet, il ve köy yolları içiıı ayrrlan ve harcanan para yukarıdaki raıcamlaıa dahil değildir.)
