Çevre Alanında Kapasite Geliştirme Projesi
SAYISAL YÖNTEMLER
Akıllı Yönetim: Düzenleyici Etki Analizi Konferansı Rıfat Ünal Sayman
Ocak 2011 Ankara
Sunum Planı
• Sayısal Analiz Yöntemleri
• REC Türkiye Çalışmaları
www.rec.org.tr
Sayısal Analiz Yöntemleri
• Fayda - Maliyet Analizi (FMA)
• Maliyet - Etkinlik Analizi (MEA)
• En Düşük Maliyet Analizi (EDMA)
• Esnek Fayda Maliyet Analizi (EFMA)
Analiz yöntemlerinin kullanım alanları devletin
«Düzenleyici» faaliyetleri ile sınırlı değildir!!!!
Analiz Yöntemleri
• FMA seçeneklerin sosyal, çevresel ve
ekonomik bütün etkilerini parasallaştırarak, aralarında karşılaştırma yapar.
• MEA, metrik verileri maliyete oranlayarak, birim maliyeti en düşük olanı ortaya
çıkartır.
• EDMA, aynı hedefe ulaşan seçeneklerden en düşük maliyetli olanı ortaya koyar.
• EFMA, Seçeneklerin sayısal ve sözel veriler birlikte kullanılarak değerlendirilmesidir.
www.rec.org.tr
Fayda Maliyet Analizi
• En basit şekli ile «Herhangi bir karar verme durumda ussal tercihte bulunmak için
yapılan karşılaştırma» olarak tanımlanabilir.
• İnsanlar, her türlü kararlarında bilinçli veya bilinçsiz olarak sağlayacakları faydayı ve
bunun maliyetini değerlendirmektedir.
FMA, bu değerlendirmenin sistematik bir şemaya oturtulmuş hali olarak
tanımlanmaktadır.
FMA
• Sadece yıllık fayda ve maliyetler değil, uzun vadeli bütün fayda ve maliyetler hesaplamaya alınır.
• Uzun dönemli bu fayda ve maliyetler, kısa dönemli fayda ve maliyetlerle beraber
değerlendirilebilmek için, güncel parasal değere dönüştürülmektedirler. (indirim oranı (Discount Rate)
• Hesaplanan fayda ve maliyetler karşılaştırılır.
www.rec.org.tr
FMA’nın Temel Yaklaşımı
• Tek politika – program – proje için yapılan FMA sonucunda, faydanın maliyetten
büyük olması durumunda o politika – program – projeyi öner
FMA’nın Temel Yaklaşımı
• Birden fazla politika – program – proje’nin söz konusu olması durumunda, en yüksek faydayı getiren politika – program – projeyi öner
FMA
• FMA’ya sadece parasal olarak ölçülebilen fayda ve maliyetlerin değil, ölçülemeyeceği düşünülen
fayda ve maliyetlerin de dahil edilmesi
gerekmektedir. Bu fayda ve maliyetlerle ilgili fiyatı belirlemek oldukça güç bulunmaktadır.
• FMA, bütün etkilerin parasallaştırılmasını
gerektirdiği için hesaplamaları güçleştirmektedir.
• FMA ile özellikle sosyal ve çevresel faydalar tam olarak parasallaştırılamadığı için ortaya çıkan
rapor tatmin edici olamayabilmektedir.
www.rec.org.tr
FMA
FMA
www.rec.org.tr
REC Türkiye DEA Çalışmaları
• Kuş Direktifi (79/409/EEC sayılı Yaban Kuşlarının Korunması hakkında direktif)
• HABITAT Direktifi ( 92/43/EEC sayılı ve 21 Mayıs 1992 tarihli Yabani Flora, Fauna ve Doğal Yaşam Ortamlarının Korunması ile ilgili direktif
• SEVESO II Direktifi (96/82/EC tehlikeli maddeler içeren büyük kazaların kontrolü direktifi
• AEEE Direktifi (2002/96/EC sayılı 27 Ocak 2003 tarihli Atık Elektrikli ve Elektronik Ekipman
Hakkında Konsey Direktifi
• Atık Yakma Direktifi (2000/76/AT sayılı Atık Yakma Direktifi)
Genel Yaklaşım
• Tüm paydaşlara düşen maliyetleri (ve faydaları) hesaplamalara dahil ediyoruz:
• Kamu
• Piyasa
• Hane Halkı
• Maliyetler;
• Yatırım Maliyetleri (Tek seferlik maliyetler)
• Tekrar Eden Maliyetler
• Fırsat Maliyetleri
• Sosyal, çevresel ve ekonomik etkileri değerlendiriyoruz
www.rec.org.tr
Genel Yaklaşım
• Esnek Fayda Maliyet Analizi ve En Az Maliyet Analizi Yöntemlerini kullanıyoruz
• Bu kapsamda etkilerden niteliksel olanları, eğer mümkünse sayısallaştırma (parasal veya metrik) veya sözel olarak
açıklama, niteliksel unsurların ise sözel olarak açıklanması yapılıyor
• Parasal olarak ölçülebilecek unsurların teker teker bedelleri hesaplanarak toplam maliyet tutarı hesaplanıyor
• Üye ülke uygulamalarından ve raporlarından yararlanılıyor
REC Türkiye DEA Çalışmaları
• Maliyetlerin Hesaplanması
• Çok sayıda maliyet kalemi bulunuyor
• Ancak hesaplama nispeten daha kolay
• Faydaların Hesaplanması
• Faydaların incelendiği kalem sayısı daha az
• Hesaplama daha zor
• Genel Zorluklar
• Hesaplamaya dayanak oluşturacak veriler yok
• Uygulama yok
• AB üyelik tarihinin bilinmemesi
• Hesaplama döneminin uzunluğu
• Farklı senaryolar kullanma zorunluluğu
www.rec.org.tr
İlginiz İçin Teşekkür Ederim.
