Sunuş. Dr. Ömer ÖZDİNÇ

(1)

(2)

Sunuş

Ar-Ge ve inovasyon faaliyetleri son yıllarda ülkelerin re- fahının artmasına en çok hizmet eden çabalardan biri olarak görülmektedir. Diğer birçok ekonomik faaliyette sermaye, yer altı zenginlikleri gibi varlıklar önemli görü- lürken Ar-Ge ve inovasyon faaliyetlerinde insan kaynağı en önemli belirleyici hükmündedir. Bu sebeple ülkele- rin Ar-Ge ve inovasyon performansını analiz eden bir- çok raporda araştırmacı sayısı, Ar-Ge personeli, buluş sahibi gibi rollere sahip kişilerin sayıları, öğrenim du- rumları ve cinsiyetleri de analizlere dahil edilmektedir.

Bu raporda çeşitli kurumlardan derlenen veriler üze- rinden kadınların Ar-Ge ve inovasyon çalışmalarında- ki rolünü ortaya koymaya çalıştık. Öncelikle kadınların genel istihdamdaki durumlarından başlayarak yüksek teknoloji düzeyindeki sektörlerde kadının payını analiz ettik. Ardından Ar-Ge personeli içindeki kadınların du- rumunu inceledik.

Son olarak da buluş sahipliğinde kadınların oranını pay- laştık. Türkiye’deki verileri genellikle AB ülkeleriyle karşı- laştırmaya çalıştık. Bu karşılaştırmada AB ortalamasını ve AB içinde en yüksek ve en düşük ülkeleri dikkate aldık.

Çalışanlarının %60’tan fazlası kadınlardan oluşan SER Danışmanlık ailesi olarak bu çalışmayı da 8 Mart Dünya Kadınlar gününde sizlerle paylaşmak istedik. Her yıl bu raporu tekrarlayıp kadınların Ar-Ge ve inovasyon faaliyetlerine katılımını izlemeyi planlıyoruz.

Bu vesile ile tüm kadınların Dünya Kadınlar Gününü kutlarız.

Dr. Ömer ÖZDİNÇ

SER Danışmanlık Genel Müdürü

(3)

İçindekiler

Yönetici Özeti ... 3

• Genel İstihdamda Kadın ... 5

• Yüksek Teknoloji Sektörlerinde Kadın ... 9

• Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadın ... 11

• Buluş Sahipliğinde Kadın ... 30

Sonuç ... 32

(4)

Yönetici Özeti

Bu raporda öncelikle toplam iş gücü içerisinde kadın- ların oranına bakılmıştır. 2021 Kasım verileri baz alındı- ğında nüfusun %50’sinden fazlasını oluşturan kadınla- rın toplam iş gücü içindeki oranı %31 olarak karşımıza çıkmaktadır. Kadın nüfusu içinde kadınların iş gücüne katılım oranına bakıldığında ise bu oranın da %34 oldu- ğu görülmektedir (aynı oran erkekler için %71’e yakın- dır). Avrupa Birliği ortalaması baz alındığında aynı oran

%66’tır. Bu oranlar AB ile kıyaslandığında, Türkiye’de ka- dınların iş gücüne katılımının oldukça düşük olduğunu göstermektedir.

Türkiye’de kadın girişimciliğiyle ilgili bir gösterge olarak da değerlendirilebilecek serbest çalışan sayısında veri- lerin tutulmaya başladığı 2014 yılından itibaren %22’lik kadın oranında pek bir değişiklik yaşanmamaktadır.

2017 yılında bu oranda yaşanan düşüş sonrasında her yıl biraz artışla 2021 yılında tekrar 2016 seviyesine yak- laşıldığı görülmektedir.

Sektörler bazında bakıldığında toplam istihdam içindeki kadın istihdam oranı en yüksek sektörler genellikle ba- kım ve sosyal hizmetleri içeren sektörlere aittir. Çalışan sayısı yüksek olan sektörlerden ise en fazla oranda ka- dın istihdam eden sektörler sırasıyla Eğitim (%65), Sağ- lık (%62), Hukuk ve Muhasebe (%57), Giyim Eşyalarının İmalatıdır (%52).

İmalatla ilgili sektörlerde de ortalama kadın istihdam oranı %27’dir. Bu sektörler içinde en çok kadın istihdam oranı sırasıyla Giyim (%52), Gıda (%35), Bilgisayar ve Elektronik (%33), Tekstil Ürünleri (%28) ve Kimyadır (%24).

Bu sektörlerin içinde yüksek teknoloji kapsamına gi- ren üç sektöre özellikle bakılmıştır: Bunlar Temel Ec- zacılık Ürünleri, Bilgisayar ve Elektronik ile havacılık ve uzay araçlarının da dahil olduğu Diğer Ulaşım Araçları- dır. Bu sektörlerde toplam içindeki kadın istihdam oranı

%23’tür. Eczacılık sektöründe kadın istihdam oranı %40, Bilgisayar ve Elektronikte %33, Diğer Ulaşım Araçlarında

%9’dur. 10 yıl önce bu oranlar sırayla %34, %29 ve %6’dır.

(5)

Doğrudan Ar-Ge faaliyetlerinde görev alanların içinde kadın istihdam oranına bakıldığında ise Ar-Ge ve inovasyon faaliyetlerine kadınların 10 yıl öncesine oranla daha fazla katılım gösterdiği görülmektedir. Ülkedeki

%34’lük genel istihdam oranının üstüne çıkılması ve Ar-Ge personeli içinde kadın oranının %36’ya ulaşması önemlidir. Yakalanan %36’lık oran aynı zamanda Avrupa Birliği üyesi ülkelerin de ortalamasının (%34) üzerinde- dir. Dolayısıyla genel iş gücünde kadın oranı AB’ye göre oldukça düşükken araştırmacı sayısındaki katılımda AB ortalamasının üzerindedir.

Bu oranın yakalanmasında etkili olan kurumun yükseköğ- retim olduğu anlaşılmaktadır. Yükseköğretimdeki araştır- macılar içindeki kadınların oranı %45 iken kamu ve ticari kesim için bu oranlar sırasıyla %30 ve %26’dır. Yükseköğ- retimde bu oranın yakalanmasını sağlayan en önemli fak- tör yükseköğretimde çalışan yüksek lisans ve lisans me- zunlarının içindeki kadın oranının %50 civarında olmasıdır.

Kamu ve yükseköğretimde doktora mezunları içinde ka- dınların oranı da %40’ın üstündedir.

Ticari kesim içindeki sektörler bazında baktığımız- da imalat sektöründe Ar-Ge ‘de çalışan kadın oranı

%23’ken 2020’de %28’e çıkmıştır. Yazılım sektörünün de içinde olduğu Bilgi ve İletişim sektöründe ise 10 yıl öncesine göre bir gelişim kaydedilememiş ve oran

%17’de kalmıştır.

İmalat sektörü içindeki yüksek teknoloji sektörleri olan Temel Eczacılıkta araştırmacılar içerisinde kadınların

oranı oldukça yüksektir (%61). Bilgisayar ve Elektro- nik ile Diğer Ulaşım Araçlarında %20’lik paya sahiptir.

Bilgisayar ve Elektronikte sektördeki toplam içindeki oranının oldukça altında bir orana sahip olması dikkate değerdir. Ar-Ge’de kadın istihdamının görece yüksek olduğu diğer sektörler Tekstil ve Gıdadır (ikisi de %40- 50 aralığında seyretmektedir).

Öğrenim durumu açısından bakıldığında da imalat sa- nayiinde en çok yüksek lisanslı ve doktoralı Ar-Ge çalı- şanları içerisinde kadın oranının yüksek olduğu görül- mektedir. Bu ikisinde oranlar %30’a yaklaşırken lisansta oran %25’e çıkmakta, lise ve altında %17’ye düşmek- tedir. Yüksek teknoloji sektörlerinde ise yüksek lisans ve lisans mezunu olan Ar-Ge çalışanları içindeki kadın oranı %25’in biraz altında seyrederken doktoralılar için- deki oran %21, lise ve altı %17’dir.

Türkiye’de kadınların AB ortalamasına göre en iyi performans gösterdiği alanlardan biri de patent başvurula- rıdır. Türkiye’de PCT patent başvurularında kadın buluş sahiplerinin oranı %24’tür. Bu oranla Türkiye 2021 yılın- da Avrupa’da 5. olmuştur. AB ortalaması %17 civarında- dır. AB’de birinci sırada Portekiz (%34), sonra Roman- ya (%28), İspanya (%26) ve Polonya (%25) gelmektedir.

Malta (%6), Avusturya (%9), Bulgaristan (%11) ve Letonya ile Almanya (%12) ise son sıralarda gelmektedir. Türki- ye’nin 10 yıl önce %9 olan oranını 10 senede bu seviye- ye getirmesi dikkate değerdir.

(6)

Türkiye’nin Toplam İş Gücü İçerisinde Kadınların Oranı (%)

Kaynak: SGK Aylık İstatistikleri (Her yılın Kasım ayı istatistiklerinde 4/a kapsamında çalışanlar baz alınmıştır.)

24% 25% 25% 26% 27% 27% 28% 30% 31% 31% 31%

0%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

35%

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021

Genel İstihdamda Kadın

(7)

Türkiye’de Serbest Çalışanların İçinde Kadınların Oranı (%)

Kaynak: SGK Aylık İstatistikleri 22,0%

22,3%

22,6%

21,2%

21,5%

22,0%

22,1%

22,5%

20,5%

21,0%

21,5%

22,0%

22,5%

23,0%

2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021

Genel İstihdamda Kadın

(8)

Türkiye’de Sektörler Bazında Toplam İstihdam İçindeki Kadın Oranı (%)

Kaynak: SGK Aylık İstatistikleri (Kasım 2021)

65%

62%

57%

52%

44%

42%

37%

36%

35%

34%

33%

31%

28%

27%

24%

22%

19%

18%

17%

15%

14%

13%

11%

9%

7%

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70%

Eğitim İnsan Sağlığı Hizmetleri Hukuk ve Muhasebe Faaliyetleri Giyim Eşyalarının İmalatı Finansal Hizmetler Büro Yönetimi, Büro Destek ve İş Destek Faaliyetleri Reklamcılık ve Piyasa Araştırması İdare Merkezi Faaliyetleri; İdari Danışmanlık Faaliyetleri Perakende Ticaret Konaklama Binalar İle İlgili Hizmetler ve Çevre Düzenlemesi Faaliyetleri Bilimsel Araştırma ve Geliştirme Faaliyetleri Gıda Ürünlerinin İmalatı İstihdam Faaliyetleri Yiyecek ve İçecek Hizmeti Faaliyetleri Bilgisayar Programlama, Danışmanlık ve İlgili Faal.

Tarım Bilgisayarların, Elektronik ve Optik Ürünlerin İmalatı Mimarlık ve Mühendislik Faaliyetleri Toptan Ticaret Tekstil Ürünlerinin İmalatı Gayrimenkul Faaliyetleri Kimyasalların ve Kimyasal Ürünlerin İmalatı Elektrikli Teçhizat İmalatı Kamu Yönetimi ve Savunma; Zorunlu Sosyal Güvenlik Kauçuk ve Plastik Ürünlerin İmalatı Taşımacılık İçin Depolama Otomotiv ve Motosiklet Ticareti ve Onarımı Motorlu Kara Taşıtı, Treyler (Römork) ve Yarı Treyler (Yarı Römork) İmalatı Mobilya İmalatı Makine ve Ekipman İmalatı Makine ve Ekipmanların Kurulumu Ve Onarımı Metal İmalatı Güvenlik ve Soruşturma Faaliyetleri Kara Taşımacılığı Diğer Ulaşım Araçlarının İmalatı Elektrik, Gaz, Buhar ve Havalandırma Sistemi Üretim Ve Dağıtımı İnşaat

Genel İstihdamda Kadın

(9)

AB Ülkelerinin Toplam Kadın Nüfusu İçinde Kadın İş Gücü Oranı (%, 20-64 Yaş)

Kaynak: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser

60,9 61, 61,1 62, 63, 64,1 65,2 66,3 67,1 66,2

29,7 30,9 31,8 31,6 32,5 33,2 34,5 35,2 34,4

32,

0, 10, 20, 30, 40, 50, 60, 70, 80, 90,

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

AB Ortalaması (27 Ülke)

İzlanda

İsviçre

Türkiye

Yunanistan

İtalya

Genel İstihdamda Kadın

(10)

AB Ülkelerinin Yüksek Teknoloji Sektörlerinde Kadın Oranı (%)

Kaynak: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser 0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

AB Ortalaması (27 Ülke)

Letonya

Litvanya

İtalya

Malta

Türkiye

Yüksek Teknoloji Sektörlerinde Kadın

(11)

Türkiye’nin Yüksek Teknoloji Sektörlerinde Kadın Oranı (%)

Kaynak: SGK Aylık İstatistikleri 34%

35% 36% 37% 36% 36%

38% 39%

38% 39% 40%

29% 30% 31%

33% 34% 33% 35% 34%

32% 33% 33%

6% 6% 6% 6% 7% 6% 7% 7% 7% 7% 9%

0%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

35%

40%

45%

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021

Temel Eczacılık Ürünlerinin Ve Eczacılığa İlişkin Malzemelerin İmalatı

Bilgisayarların, Elektronik Ve Optik Ürünlerin İmalatı

Diğer Ulaşım Araçlarının İmalatı

Yüksek Teknoloji Sektörlerinde Kadın

(12)

Kadın Ar-Ge İş Gücünün Toplam İş Gücü İçerisindeki Payı (TÜİK)

Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadın

33% 33% 34% 34% 35% 35% 36% 36% 36% 36%

20%

25%

30%

35%

40%

45%

50%

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

(13)

33 35,6 33,1 36,2 33,2 36,2 36,9 33,5 37,3 36,7 33,8 37 36,8 33,8 37

0 10 20 30 40 50 60

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

European Union - 28 countries (2013-2020) Letonya Litvanya Türkiye Lüksemburg Çek Cumhuriyeti

AB Ülkelerinin Toplam Araştırmacı Personellerinin İçinde Kadınların Oranı (%, 15+ Yaş) Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadın

Kaynak: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser

AB ortalaması 2014, 2016 ve 2018 verileri paylaşılmamıştır.

Letonya’nın 2014 verisi paylaşılmamıştır.

AB Ortalaması (28 Ülke) Letonya Litvanya Türkiye Lüksemburg Çek Cumhuriyeti

(14)

Sektörler Bazında Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadın Oranı (%, TÜİK)

Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadın

0%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

35%

40%

45%

50%

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

TİCACRİTicari KAMUKamu YÜKSEK ÖĞRETİMYükseköğretim

(15)

Sektörlere Göre Doktora Mezunu Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadınların Oranı (%, TÜİK) Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadın

0%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

35%

40%

45%

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Ticari Kamu Yükseköğretim

(16)

Sektörlere Göre Yüksek Lisans Mezunu Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadınların Oranı (%, TÜİK) Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadın

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Ticari Kamu Y.ÖğretimYükseköğretim

(17)

Lisans Mezunu Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadınların Oranı (%, TÜİK)

Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadın

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Ticari Kamu Yükseköğretim

(18)

Bazı Ticari İş Kollarına Göre Ar-Ge Çalışanlarında Kadın Sayısı (TÜİK)

Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadın

0 2000 4000 6000 8000 10000 12000 14000 16000 18000

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

İmalat Sektörü Bilgi ve İletişim Sektörü Mesleki, Bilimsel ve Teknik Faaliyetler

(19)

Bazı Ticari İş Kollarına Göre Ar-Ge Çalışanlarında Kadınların Oranı (%, TÜİK) Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadın

18% 19% 20% 20% 21% 21%

22% 23% 24% 24%

0%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

35%

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

(20)

Bazı Ticari İş Kollarına Göre Ar-Ge Çalışanlarında

Doktora ve Üstü Mezuniyete Sahip Kadınların Oranı (TÜİK)

Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadın

23%

26%

27% 27% 27% 27% 26%

29% 29% 28%

18% 20%

18% 17%

16% 16% 16% 16% 15%

17%

21% 22%

19% 20%

23%

21%

23% 24% 24%

25%

0%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

35%

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

(21)

Yüksek Teknoloji Sektörlerinde Ar-Ge Çalışanlarında Kadın Sayısı (TÜİK) Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadın

0 500 1000 1500 2000 2500

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Bilgisayarların, elektronik ve optik ürünlerin imalatı Diğer ulaşım araçlarının imalatı Temel eczacılık ürünleri imalatı

(22)

İmalat Sektörünün Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadınların Oranı (%, TÜİK)

Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadın

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Gıda ürünlerinin imalatı

Tekstil ürünlerinin imalatı

Bilgisayarların, elektronik ve optik ürünlerin imalatı

Elektrikli teçhizat imalatı

Başka yerde

sınıflandırılmamış makine ve ekipman imalatı

Diğer ulaşım araçlarının imalatı

Temel eczacılık ürünleri imalatı

(23)

Öğrenim Durumuna Göre İmalat Sektöründe Ar-Ge Çalışanlarında Kadınların Oranı (%, TÜİK)

Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadın

0%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

35%

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Doktora ve Üstü Yüksek Lisans Lisans Diğer

(24)

Yüksek Teknoloji Sektörlerinde Öğrenim Durumuna Göre Ar-Ge Çalışanlarında Kadınların Oranı (%, TÜİK)

Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadın

0%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

35%

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

(25)

Öğrenim Durumuna Göre Bilgi ve İletişim Sektöründe Ar-Ge Çalışanlarında Kadınların Oranı (%, TÜİK)

Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadın

0%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

(26)

İmalat Sektöründe Doktora ve Üstü Mezuniyete Sahip Ar-Ge Çalışanlarında Kadınların Oranı (%, TÜİK)

Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadın

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Gıda Ürünlerinin İmalatı

Tekstil Ürünlerinin İmalatı

Bilgisayarların, Elektronik ve Optik Ürünlerin İmalatı

Elektrikli Teçhizat İmalatı

Başka Yerde Sınıflandırılmamış Makine ve Ekipman İmalatı

Temel Eczacılık Ürünlerinin İmalatı

(27)

Ticari İş Kollarına Göre Son 10 Yılda Ar-Ge Çalışanlarında Yüksek Lisans Mezuniyete Sahip Kadınların Oranı (%, TÜİK)

Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadın

0%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

35%

40%

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

(28)

İmalat Sektöründe Yüksek Lisans Mezuniyete Sahip Ar-Ge Çalışanlarında Kadınların Oranı (%, TÜİK)

Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadın

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Başka Yerde Sınıflandırılmamış Makine ve Ekipman İmalatı

(29)

Ticari İş Kollarına Göre Ar-Ge Çalışanlarında

Lisans Mezuniyetine Sahip Kadınların Oranı (%, TÜİK)

Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadın

0%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

35%

40%

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

(30)

İmalat Sektöründe Lisans Mezuniyetine Sahip Ar-Ge Çalışanlarında Kadınların Oranı (%, TÜİK)

Ar-Ge Çalışanları İçinde Kadın

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Başka Yerde

Sınıflandırılmamış Makine ve Ekipman İmalatı

(31)

Avrupa’da Son 10 Yılda PCT Patent Başvurularında Kadın Buluş Sahiplerinin Oranı (%) Buluş Sahipliğinde Kadın

9 10

13 13

16 16 17

19 19

24

0 5 10 15 20 25 30 35 40

2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021

Portekiz Romanya Türkiye EU-27 Almanya Avusturya

Kaynak: WIPO (https://www3.wipo.int/ipstats/pmhindex.htm) AB Ortalaması (27 Ülke)

9 10

13 13

16 16 17

19 19

24

0 5 10 15 20 25 30 35 40

2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021

Portekiz Romanya Türkiye EU-27 Almanya Avusturya

(32)

Avrupa’da Ülkeler Bazında PCT Patent Başvurularında Kadın Buluş Sahiplerinin Oranı (%, 2021)

Buluş Sahipliğinde Kadın

Kaynak: WIPO (https://www3.wipo.int/ipstats/pmhindex.htm) 34

28

26 25 24

20 19 19 18

17 17 17 16 16 16 16 15 15 15 14 14 14 14

12 12 11 9

6

0 5 10 15 20 25 30 35 40

(33)

Sonuç

Son yıllarda Ar-Ge ve inovasyon alanında Türkiye ge- lişim göstermeye devam etmektedir. Raporda bu ge- lişimde kadınların katkılarıyla ilgili önemli bulgulara rastlanmıştır. Genel anlamda iş gücüne katılımdaki durumun aksine Ar-Ge ve inovasyon alanındaki bazı para- metrelerde Türkiye’deki kadınların katkısının, AB ortala- masının bile üstünde olduğu görülmektedir.

Kadınların Ar-Ge ve inovasyon faaliyetlerindeki payına baktığımız bu raporda toplam istihdam içinde kadın- ların oranının %31, kadın nüfusu içindeki iş gücüne ka- tılım oranının ise %34 olduğunu görmekteyiz. Avrupa ülkeleri ile karşılaştırıldığında Türkiye, kadın iş gücü açı- sından alt sıralarda yer almaktadır.

Sektör bazında bakıldığında ise kadın iş gücü oranı en yük- sek olan sektörler sırasıyla eğitim, sağlık, hukuk ve muha- sebedir. Türkiye’nin yüksek teknoloji sektörlerinde ise en yüksek değer temel eczacılık ürünlerinin imalatına aittir.

Önceki yıllarda her yıl artan ve %36’ya ulaşan Ar-Ge’de kadın iş gücünün üç yıldır artmadığı görülmektedir.

Buna rağmen son 10 yılda %33 seviyelerinde seyreden AB ortalamasının üzerindedir. Yükseköğretimdeki araş- tırmacılar içindeki kadınların oranının yüksek olması (%45) kadın Ar-Ge iş gücünün yüksek olmasında en çok rol oynayan etkendir.

Türkiye’nin AB ortalamasına göre iyi olduğu alanlardan biri de PCT patent başvurularında kadın buluş sahiplerinin oranıdır. 10 yıl önce ile karşılaştırıldığında kayda değer bir artış yaşanmış ve Türkiye %24 kadın buluş sahibi oranı ile %17 olan Avrupa ortalamasının üstünde yer alarak Avrupa ülkeleri içinde 5. olmuştur. Türkiye’nin bu alanda önde olmasının sebeplerini anlamak, bu alana odaklanan derinlemesine bir araştırma gerektirmektedir.

Özet olarak Türkiye’nin genel kadın istihdamındaki per- formansının Avrupa ülkeleriyle karşılaştırıldığında dü- şük olmasına rağmen Ar-Ge ve inovasyon alanında AB ortalamasının üstünde bir performans gösterdiği gö- rülmektedir. Özellikle araştırmacılar ve buluş sahipleri içinde kadınların oranının AB ortalamasından yüksek olması kayda değerdir. Buna karşılık yüksek teknoloji sektöründeki aynı oranın AB ortalamasının oldukça al- tında olması bu durumla çelişiyor görünmektedir.

Tüm bu veriler derinlemesine araştırılmak için araştır- macıları beklemektedir. Farklı verileri de hesaba katarak durumun analiz edilmesi, Türkiye’nin daha sağlıklı ve dengeli bir Ar-Ge ve inovasyon sistemine ulaşması için önemlidir.

(34)