İLAHİYAT FAIZÜLTESİ DERGiSi

ATATÜRK

ÜNİVERSİTESİ

İLAHİYAT FAIZÜLTESİ

DERGiSi

·'

9. Say:ı.

Atatürk Üniversitesi Basımevi-ERZURUM, 1990

KUR'AN~I KERİM'DE

Zuı..tiM KA.vRAMı:

. . Zulüm mefhftınli

kur'

an-~ ·Kt'!rim'de. çok geniş bir yer_tutar. Şu ... kavram iİnan ve aıİıel" ellietinden geniŞ manalar içerir .. Tesbitlrriizde

· yanılrnaiııışsak. zulüm ve· muştaklan Kur' arİ-ı Ke'rim'de-280 den fazla

·· geçmektedir .. Busayıyazulüri:ıle ·aynı manaya gelen· <İiR;er J.telimeler dahil degildir: Biz buçalışmciı:ı:uzda Ktır'an-ıKerl.ID'e ·göre zi.ılmffn , ç·eşıtlıinuhtevalanm ele aldık, zulmÜ Kur'an'a göre inialı ve·_daVranış

· balömından tasnif

e

tabt ·tuttuk. ~mında da yine Kur'an'ın ışıgmda zalimlerı ve zalin;ılertn Ceza.sını işleyerek könuytı baglamaya çalıştık:

-

· ZLM kökünden zalnılnasd~. zulm Ise masdar manasına. kami . _isimdir. Zaleme fiili bazan dogrUdan iki met:'ule teaddl eder (geçer),.

bazan ba hani İle teadeli eder .. Fezaleı:iıe bihi gibil. Arab dilinde en.

eski_lugatçii~rd_en:birisiolan İbnFaris (395/1004), zulmün~ iki kök

manası bulundugtınii •. bunlardari birincisinin~ z~yave nurtın hilMırtı, digetirt:ltı de rriüfeaddi (geçiŞli) olarak, ^"Bir şeyi kendi yelinden ·başka · yere koyinak"ın,anasırn ifade ettigini belirÜr .. Araplann""Babasınci benzeyen haks~lık (zulm) 'etmemiştir'' Sözünü örnek vertr2; Bii . ikiiıd manada

yaru

!'Blı-·şeyi kendi yeriiulen başka· yere koymak veya .. bir ·şeyi yerine: koymamak" manas~da. hemep. hemeri bütün. klasik

· Arab lugatçileri oİtakdırlaı-3. Aynı yerlerde "Hastalıgı .olmadan kesilmiş deveye zulmedilmiş olur;" "Kurdı[ çoban . tutan zulmettTıiştir'", s:ı-ıyu -vakits~·içince, "su kabına, ztılıriettim", "Bir yol .tuttu sağa sola meyletmedi yani döninedi", "Kuyuyu uygun yere . kazmamak". şeklindeki Ara b atasözieriİıe yer veİilir~ ·şu halde. zulüm, lugat itibartyle "ya bU: rioksan. ya

bir

ilave yahut vaktini ve yerini.

ı lbn ManzOr, Uscinu•ı.:.Arab, ZLM maddesı, VII, 373.

2 Mu'cemu Mekayisrl-Lt$.; m, 468-469~ . . . ·. . . . . ..

. 3 Bkz. tb ii Dureyd, Kitabu Cemherati'l~Luga_, III, 124; lbn Manzür, Ll~anu'l-Arab, Vll, . 373: ez-Zebidi, 'İ'cicu'l-'ArJs, VIll, 383; Cevheri ,ciı:Sıhiih,~ ZLM maddesi. .

120

\

cİeğiştiımek saretiyle bir şeyi kendisfrıe i7zahsiıs yennden başka bir · . yere · koyniaktır"4: Bu· kelttne, :dogrtı yoidCl]1 ~pmak, sı.ru,rı . aşmak

manasma geldigi gib( dige~

tai:;;iftan

"eksik. yapmak'' manasında bir · çok ayette geçer.: ~~ş~ ken.d.il.i?lint: temiZe Çıkaranlan görmedin mt

?

Hayır, ancakAllah.,d.ilecli{jint temtze çzJcaİır, oruarın kıl kacfur tıq.klçı yt!mm.ez (ı.a yuzlernfine fetila)'; (N isa, · 49). ·"Her iki bahçe de · gemişirii.

iJeiiniŞ, o~

hiÇ btr

Şeyi eksik etmemiş tL.." (Kelıf, 33)5. ·

< > ' " ~ < • •

• < ' ?:

Zulmün bu lugavi manalannı TürkçemJzde en geniş Şekliyle

"hak~ızlllc" kelinıesiyle ·ifade edebiliriz. Nitekiı:n Kur'an-ı Kerim'de "(O zaman) ·. kendisine zuliTıeden -herkes: yeryii.Zu:ride ne varsa hepsi . kendisinin olsaydı (azabdan kıirtulmak.iÇin) onufıdyf! verirdL.Azdbı

gördüklerCzamaTı,. içlerinde pişmanlık • rJ uyarlar ~ araıarinda. cidôıetle iiiikriıediı.ir: . asla haksızlığa. uğratılrria.zlai Oa yu.Zleiilün) ... '(Ytinus, 54) · b~yurul{ıf.;Kur;an~; Kerhn'd~ bu manada pek çok ayet vardır6 .. Bu . ayetten de aiılaşıldıgına.gÖI'~· zulümhak ve adaletin zıddıdll,". Ayrıca : zulüm; cevr ~a11asına da gelii-. A:fapçada oldug{ı gibLTütkÇeçl_e de zulüm, eder₇. bt,ıiılarla biriıkte . . ; gadr .·sitem ve . . ·.· . . . .işkence manalarını. · . . - . . . .

da

ifade ..

Bk Şeyiyerine koyinamak. hak yerriek~ eksiltmek, m>ksan yapıp.ak, kısaca haksızlık, haddi aşm~. söz ve fiilde aşirııık, cevr, sitem, Işkence miına.Ianna gelen zulüm maddi ve manevi bir :hakka - tecavüzden İbaret_.oldugu İçin, günAhın büyügüne de kü.çügüne. de

kullanılmıştır. Nitekim ."haddi aşt@ı ·husi.Lsta.Adem (a,s,) a ·zalim dendiği gibi. (Bakara, 35), lblts!e zalim denmiş tir. .f(cilbuki •.. bu iki .zulüm ·arasında çok· büyük. fark vardır''s. _Bu itibarla -ıtikaddan . - arnele ÇQkgenış sahaya şftmülÜ olan zulüm kav:ramını·KUr'anın ışıgı

· · altmda taşnif ederek_irlceleyecegiz. -

Bqzı aJ.inıler geniş bir taSnifle ·zWmü üçe ayinnışlardır :

ı

...

insan neAiiah arasmda olan zulümdür ki en büyügü küfür, şiik ve nifaktrr. Bundan dolayı Cenab-ı-.Allcıh Lükinan süresinin.13~ ·

ayet-i ·kerimesiiJ,de Loktnan'.dan naklen şöyle buyurur : "LÖkman oğlunaô{Jüt _{.. -· -} veretek demişti ki ~Yavrum, AUah'a. ortak koşma, çürilcü

' : .' . - .· . ^{.- -}

:4 er-Rağıp el-!sfahaiü el-Müfredatfi gaiibfl-Kıir'an, s. 315: · :_:. . ·. , ·

5 Bu manada aynca bkz. Nisa, 49~77.124; Enfa.I, ·60; Mara, 281; Al-i tın.ran, 25;

Yünus, 47.54. · · · · ·

6 Bl{Z. Nahl, ll 1; Meryem, 60; Öafir, 17.

7 Hüseyin Kazım Kadri. Türk Lugatı, in, 465; Şemseddin Şfuni, Kamus-i :mrıd. s. 918. ·' -8 er-Ragıb.- el~Müfredat, ·s. 315-316;. er-Razi, et-Tefsiru'l 'Kebir, III, 91-92;· et-Taberi,

· Cfuni'u'l-Beyan an Te'vil:i'l7Kur'an, I, 234. . · · · · ·

121

ştrk -şüphe~iz büyük- bir -zulümdür". Yine O, "/yi bilin kt AUah'ın

Uinett zaıiı'nleriıi ü.Zerinedfl'' (Hfıd; 18fbuyumıaktadır. -

2.,. İnsanla insan arasındaki zulümdür ki bunu Cenab-ı Hak ş~

ka.vliyle ifade b11yurmuştur : "(Gündha diiif yol)~ _ancak haksıZlıkla yer yüzünçle a.Zgınlık ederek insanl.ai"a zulı:im yapiınlar üzerinedir.

/şte onlara-aq.klı.bir

aziib

vardır' (Ş~a. 42).-

. .. · · 3-. Jnsarulı: ^kendi keridi~ın"e zufutetmesidir. "Sonrcı ^kitôln kuUaruizrı: arasındlln seçtiklerfmize ,

miraS

verdlk. Onlardan kimi,si

fıtifsine zulmedefıdir~··" (Fatır, 32), .. -

. - . ^{. . .}

. . İtlkadi_ ve arneli Zuli:nün het türlüsÜ, gerçekte insanm-kendiSine yaptıgı bir zulünidür .. çfinkü .. fns::,ın zulm~ yelteneli mi~ ·aslında ve öncelikle Jrendisine yaZık eder. Öyleyse zaliı:n Z1llmfinü kendisiilden · . ·başlayarak. ortaya -~oymaktadır. Bt;inda~ .dolayı Hak teala "(-.}Allah

. onlara zulmetmedi; fakat . onlar (küfrefmekle) kendi. ne fislerine zulmediyorlard.t' (Nahl~·33)9 buyurur. Şu halde.zulüm, gerek.iruinç gerek ·davrariış ·bakrinından her türlü hak.sız ve . yermügi

!çine

almaktadır. Bu .üç çeşit zulmü aŞagıda ayrı başlıklarla daha geniş

· olarak· ele_aıacagız.

KUR'AN-I KERİM'DE itJI:üM

iVIANAsoo

İFADE ^EDEN DİÖER -: •. KELİl!ımLER

_ Kur'aıi-ı Kerim'de yer yer zulmiin degişik tondakr maiıa.Iarını ifade eden başka birtakım kelimeler daha .vardır. Tesbitierimize göre

bunları aşagıdaki şekilde açıklanıaya çalışacagız :

Bi _. fm.yr.:.f Hak. Bi _{. .} ID!yri'l-Hak _{. . , ..} . .

Haksız yere manasıria· gelen, bİ gayr-İ hak tabiri; zulmürı ..

"haksızlık" anıan:ıında-Kur'an-ı. Kerim'in -pek çok ayetlerinde geçet.

''Allah' m . ayetlerini inkar . edenlere, haksiZ yere. (biğayr-i. hak) peygamberleri öldürenlere, insanlardan adal_et(. emredenleri öldüreniere elem verici bir azabı mfgckle'' {AI-i İmran, 21), Bu ayette 'Yah~dilerin peygamberlerini öldürdülderi bildirilmektedir.,_ Orıların peygamberielini zulmen öldürdülden şu ayetlerde de lfade buytırulur ; . ' Bakara. 6I;AI-i trrınin. 112.18L..f55. Allah'a yalan ve hak olmay<ın

9 er-Ratiıb_elols~ s: 316~el-Firüzabadi; ~··m. 541-54A·

122

söz isnad eden kiıİıseler de bu tiir

btr

^zulhm işlerler (En' am, 93),

Haksız yere isyan ve Saldında buiunaniar (A'raf, 33; Şuni, 42); haksız

yere yeryüZünde =3zgmııkve taşk:ınlıırta~buliırurrilar (Yt1nus, 23) da bi.ı _ ~ tabirle anlaWan zulm~ işleyenleidir. "S'Lrf Rabb'unız Allaf:'du:"

. dedikleı::indenhaksıZ yer-e (bigayri'l-hak) .melnleketleli!:ldtm süiiilüp . çıkanlan muıi&crrler (Hacc; 40), bu--tabirle ifade edilen bfr zulriıe

_

:nıaruz kaldıklan ·gibi: yeryüzüilde haksiZyere. şıriıarıp id.birlenen1er (Gaftr, .75) ·de .bu tür bir zulmli · irt:İkab edenlerdir. BJgayr-i Hak ifadesi

adı geçen ayetlerde baZaiı bagykellmesi ile _birlikte kuiİanılır (A'raf, 33; ·

şma, 47; vuiıU:s; 23). · · · · ·· ·

_ BaflY ..

. . . · .. ·•

B~fiy

kelimesi de

bazı muhtevciıardazul_üm ~ifade

^.eder;

Hak;şizlık etıriek. azgıiilik, her türlü tecavüz, haddi. aşma, ·aşmlık

m1lhtevalanndCJ, zulüiD. manasma gelme~edir (Ba}Qıra, 173; En'ahı, · .

·ı45: 146; ':Nahı, oo.ııl:>; ·Ka~as,. 76; ·Sad, 22.24; Şüra, 28.39.42~ · -. Hucurat, 9). ·Bafiykelimesive bu maSdardan ism-i failolıın ~bazı ... ' . ayetlerde 'adv

ve

^{btm un} _i§m.:i faili 'adi kelimesiyle yanyana, birpirliıe_

Yalan

~da ktıiiaııılır.

· ·

·."/srail ci!)ulfaruii denizden •·· geÇirdik, l!lr'avn ve askerleri

zulmetmek

V~ Saldırmak. içirl (baQyen ve 'ad verı). onlann arkizlarina · . düştü( .•. J" &ünus, 9oJ a:Yetincie bu an1amdadıt. 13u kelimeıer,_ haddi

aşmcik,· hakka.·tecavüi elınek.·haklq.-veAllah'ın sıp.ırlanriı çıgneniek·

vehaksızlık·manalannd~r zulüm

arilarm

·ifade ede:rıo: ''( ... ) Yiıln~

erkele ve kadıniri . Allah'ın ·. sınıdarınd~ . durarriıyacaklafındiıh korkars anız, · o zaman kadirun (ayrılmak . içiri} vetd@i fidyeden (vazgeçmesinde) ikisitı.e de bir gtınah ·yoktur. Işte bunlar AUah'u:ı sınırlandır. Sakın. . bunları a.şmayın.; KitiıaeT) Allq.h'ın .·. sınırlarını cİ.şarsa (yete'adde) 'işte ^onlar zaliinl~rdi.r" (Bakara .• 229). "Kim·

Allah'ın hudüdunu aşarsa (ycte'adde) nefsine zulrnetiniş olur ( •.. X' (Talak, 1). Zulum manasıyla ilgili olarak-bu ID.adde b:iİ' çok ayetlerde

· d~a geçmektedtrll. · · · ·

IOlzutsu-Toshfuflı:o, Kur'an'da Dini ve Ahlaki ~vramlar. Çev. Seliiha.ddin Ayaz, s.

231. . . . . . '

. llAbdiilbak:i Mnbarxımed Fi:ıad; Mt;ı'~u'l-Mufehres., s. 449.

i23.'

-

· .Jsrar .. haddi aŞmak,-a.Şın :gitmek, fsm~i faili riıüsrifde günahlarda . . aşın gideri, haddi a~ ve taşkinlık eden riıatıalarnıda 'zulınüiı ifade.

aıahı;ınna girniektediı:.Şu ayetletı örnek. olarak Zurredebruriz : "{Ey · _ Resıilüm tarafund.an) de kj : "Ey (günah iŞlemekle) nefıslerine karşı.

·-haddi ctşmış (e$rafQ) kullahm -ı Allah'm. rahinetind.en ü1J1idinizi kesmeyiniz; .. Çünkü Aliali · (ş irkten başka)- günahları ba{}l$lar.

şilphesiz ki

o

Çok ba{}ışlayandiT._ Çok nierhcimetlidir" (Zümer, 53) .

.

iriianını giZienieKt:eolimFlr'avnciilesinden riıü'mln.bir adam cia: şöyle dedi. : "Siz, Rabbim Alld.h'dır diyen bir adamı mı öldürecekstniz ,? Oy-sa size kcibb'iniZdilrı macizeler geÜrmtştiT. Bıi.iıunia beraber e{Jer yalancı.·

· ise; cezası· kendisine. Fakat doğriı: ise, sizi korkuttu{}u azabut bir kısmı. başınıZa gelebair. Dô{}rusu: Allah ·haddC a.şari (müsrYJ her

· yalani:tyı.. doğru yola -'ll.e-tmez" (Mü'min~ -:ıs). ·Bunlardan başka bazı ayetlerde d~ yine israfve müsıif. keliinelert belirttiglıniz riıan~laida zulüni ari1hlıii ifade etııiekt~dirl2: . '~ .• ~- . - . .' . .• '

· 'Aiifb,. 'azzebe

fiili

Kur'an'da azab keliriıesive. 'aizebe fiili de- bazanztilmün ileri

. . '. .. . ' . ^'·ı -· . . . . .' ; . .

vardınlınl.Ş' bir şekli _olan işkence ve işkence etmek manasında, kufiaıiılır.< İnsanırl insana-dünyada, yaptıgı bu aşıiı 111ufunele' zulmün. · bu aı:ılari:ıdaki alanın(giı:riıektedlra ;, {E!J lstaa ci{juUan) hatırla!}ı.n o

zamanı ki biz siZi :fir-avn ailesinden: kurtarmış tık. Onlar ·size ·

· işkencenin _fazab) en kötüş_qnü yapij;orlardr. Bunda size Rabbiniz

·tarafından büyük bir. imtihiıri vardı;' (A'nif. 141). "[{apıya doğru

· koşuştular. ·Kadın Yıistıfİm gömle'gint arkadcin (Çekip) yırttı. Kaputin yanında kadının beytiıe rastladılar. (Hemen) kadıri.: "Senin ailene kötülük_yapmak isteyenin·cezası.~~edir ?-Ztruiana_kapatı.lTnak ıkya dcı bii şekadeişkence edilmek (azabJ deOil'midtr ?''dedi' (Yusuf. 25}.

Bu . ve ·benzeri Ayetlerde aza b keliineSi. zulmün. işlçenceye . varan

boytltıaruu ifade ederl3; ._ · - ·

.· ·- . ^.

.:E~

ve

^fitne keliriıeler(ve müştaklan dayer,yer. Kur'an.:.i·.

12Bkz; Al-i tmran, 148:-Mıüde, 32; A'raf, 81; Ya sih, 19; oar~. 34; Yünus; 12.'83:

. -Enbiyıi,-9; şuara, 151; Zufuuf, 5; Duhan, 31: - - . .

13Bkz; Taha; 47; Kebr, 87; Nraf,I67; lbİ-ahim, 6; Ankebiit; 10; sad; 4İ; Neml, .21i Nur,

2. . . . - -· . . ,.

124

:

'\

Kerim¹de Işkence· derecesiiıe.~ariın zU.ıtim manasında· kullaııılı:İ' ...

Bazan bti isfinl~ruı fiiııert de ~şk~ıice manasını İrade eder. Şu ayet-i·

- Kerimede herildsideyer· almaktadır. "lfısqnlard.an kimisi var ki ''AUiıh:a·iiıandıF'. def; fakat-kendisine.A~·· uğrundti .eziyet· edaince.

· (iıiiye), tnsariltırmjşkencesiiıi (fitil.e}AllaHın cizabı gibi stıJJar. Ama_

Rabb'tndEn sana bfr"Jyardım gelse);· aİrdolswi "Biz lJereıberdik'' derler.

(SankO Allah tiif;mlerin· gögiislerinde bulunan (düşuncelerQ;

. (herkesten) diı1ia iy(bilrrıez mi?·" (Ankebiit,10); Bu ayet;.ikerimede.

aynı zamaİlda Allcih 'ın azabıriın

insaniann

lşkencestiıe benzemiyece[!i

vurgl,llanıyor; Buriun·ıçiiı biz. yukanda:. ahiret aiabını.·dünyada:ki 'işkeiıce:Inanasma olaJı azabdan yaniileribir Zulümden -bu :kayıtla-

. ayn.

^tuttuk: ·Allalı'ın aza}J:ınaişkence .demedik. Sonra ahiret. azabı; . . müstahak olaiılara Allah tarafından .verilen bir ceza:dır: Adaletin ta

Ji~ndisidir. "Rab~leri onlarakaı:şılık verdi:-"Ben.sfiden kadın ^erkek, . hiç bir çalışanın arneliizi zayi etmeyecegim: Hep .birl:iirinizderisinlz . . Hicret edenler, yurtlarından çıkanianlar, Allah yolunda işkence.

edilenler (fı.zü). vuruşdnlar ve öldürülenler elbette onlatın kötülüklerinf · örtecegiİn: ^{. ve} onları, altl~~ındari· ırmaklar ^akan cennetZere koyaCağ'un. ^AUah katında· ^bir karşılık olaTak ibu iıimetzeri

· verecegim); Ka~şılıklhnn ehgüzeli Allah kat:ırıdadır''

W-i

lmran. l9S).

•13u mana da.

aza. ve

Yü'zi flillerinin

geçtlg!

başka ayetler devard~ı4: · Yt.ikarıda zikretti[!imiz Jttrie kelimesi ve· bu kelimeden fillleruı bazılannm .. Kur'an;.ı Keri:ıİl'de zulmün. işkence manasınageldigini belirtmiştik. Buna'ŞU ayeti kenmeYı mlsa1 verebilirJ.Z: _,; İhdnmış erkek ve. kadınlara işkence edip (fetenCt}, sonret (yaptıklarına) tevbe etmeyenler (yok

mu

^?), onlar iÇin cehlmnem azcibı vardır'' (Burüc, 10).

E[! er tesbitJİniZde yaiıılmamışsaldltne kelimesi şu ayetlerde de işkence derecesinevaran zulmü ifade eder.Yün~s; 83; Nahl,llO; Ankeb:ı1t.10.

··ZÔLMQN.

CAHİLİ'fE ANI.AYIŞINDAKİ YERİ VE KUR'Amlv BU

.ANI.4YIŞI ORTAD~·KALDIRIŞI.

Bir çok k:a:vram gil:l~ ·zulüm kavrainına da islam. yeni manalar . yükleyerek· onu yeıii, asli· ve .islami .konumuna· yerleştirtniştir.

P_u:tperest bir ortamda yaşayan müşrik Arapİar,

·

beJ.Jp de kendi açılarından zulmü,

"hiç

sel:iep yokken yapılan bir haksızlık veya kotülük olarak'; kabul ediyorlardı, I~ Bu itibarıa· kendi içerisinde

14 ~kz,; AH trnrılıı.. İl L 186; Nls;3.,16; ti.müıhn, 12; En'am,34; Ahzıili, 48. . 15 lzu tsu Toshihiko, K. l)ixll· ve AJ.:Ialı:i Kavramlar, s. 226.

125 ^{' /}

.. ' buliınduklaiı zulınün farkındcı. degillerdi. Allah'a şirk koşmanın

· büYnk btr zulüm oldug~u kavnıyciınıyorlardı.· · .

. . Plitperestler.

l]u

~en olsa gere~ Hz:·ibrahim'iri, ·putları

kırinasım, . ..;;enteresan bir anlayışla- zulüm olarak nitelemişlerdir. ·

"Bunu tanrıliu:ıimza

ktni

·yaptı . ? ·Muhakkak o. Zalimlerden biridir'' dedtler'' (EnbiYa~ 59) .. HalbUki şirkin -hakikatte Ve hakikat karşısında · hiç bir yeri yo~ur. · Hattızatında ahştınımış

ve

toplunıa benimsetllıtıiŞ bir ztilmü, meşru bir düzenmiş gibi. gösterip; btina karşı çıkanları, . fitne, fesat çıkaıriiakla v:e nabkörlükle tthanı etmek,. safderun halk

yıgııilarıru Zahiren aldatarak kendi Ya.nırıa deştek aiınak. yine kadim / bir cahiliye anlayışıdır ~e blr Fir'avn taktlgidir. Hz. Musa v~ Harun (a.s.), Fir'avn'ı bir Allah'a- imari ve ibadete çagınp İsrail ogullarını kendiİeriyle berabez: göndeilnesini isteytrıce, Fir'a:~n dedi, ki. "biz sent

··' içimizde bir çocuk olarak yetiŞtimuidik mi? Ö~den nice ,Ydlar

araıiıızda' lsalmadut mı. ? Ve soritın.da . o [email protected],ı da yaptın, ·sen

niınkörlerden (biri). sin" (Şuara. 18-19). Hciıbuki Fir'avn· bu sözüyle · İsrail ogullcınna yaptıgı.büyük zuhnü gizliyordu .. Onların ogullanİıı kesip. kcıdinlaririı sag bıraJ;mcak derecede onlara zıılmü- reva · görmüŞtü. Bu yüZden Musa (a.s.) onun sarayına düşmüş v~ Cenah:-ı Hakk'ın baŞ edilıııez <hfkme.t dolU: ilahi. mekri ile ..• onun. sarayında . yetlşmiŞti. Fir'avn, M us~ (a.s.)ın kendi zulıİ:ıü netice~iıide kendi ailesi içinde yetiŞip büyümesini niİllet diye onun başına kakıyordu. Bu kendisinin daha öneekı eşine rastaianmaz zulınünün netisi idf. Bu . zulmü İsrail ogullarına tatbiketmeseydt. Musa (a.s:);.Fir'avİı'ın

· · sarnyma düşrtıeyecek:tl: İşte Musa (a.s.). ilibiride eşine .ender•rastlanari bf!" zulınün bulundugu bu nimetleriri mahiyetlni, Fir'ayn'ın önünde

·bir çırpıda tahlil edıvertr. "O baŞıma kaktığm nimet' de tsrdil · oğullanni köleyapman;{yüzünden) dir',-(Şuara, 22). Demek

ki,

eski ve yeni c-ahiliye aıilayıŞindaki ialiı:iıler • yaptıkleiri zulümİeriıİ. neticesini nimet diYe arkış1attırabilirler. Yani· asıl kendilerinin b tr haksızlık.· btt ziılüm iizerınde b1lliınch.İklanm unuturlar. Çüiıkii ferdi ve sosyal aıişkanııklar, insanıarın düşünce ve davrani$Iarına menfi: tesirler icta edebilir. öiıcekUerden: görülen düşüneeve davtanışlar •. çogu zaman . . taklitle benimseıiir. dogru veya yanlışlıgı. kalabalık h8J.k kitleleri -

tarafından fark edilm~ hale· gelir. Çünkü bu görenekler toplumun

müşterek kül(ürii vasfını· iktisab etmiştir .. Artık· çok 'ender. fıtrah bozulmamış· kafalar, ·bu müştereklerin dogru veya yaııiışlıgını

muhakeme konusu yapabilir. Bu kirnseleriİı başınd.a elbetteki~ en büyük ~apç~. Şahsiyetler olan peygamberler gelir; Çogunluk

126

ataİannm iiinde Olmayı:

bir

haklılık :seb~bi~ ola,rak ileri sureri er. İşt~

· şirklıı temelinde de' bu tur l:>lı- tcıklid yatar. ı;Jhndan dolayıdir ki · Kur'an-ı. Kerim· . böylestiıe muhakemesiz, · riıantıksı.Z gerçege · · dayanmayan bir takİidi reddeder. • "Onlara Allah.'

m

indirid@ine uyım. · . ~ttSe,· ''Hayir; ·.·biz atalanmızı

azerinde

bulduğumllZ (yolJ. a: uyCu-ız."

derlik Peki

ama:

ata.Ia:n·b·tr·şey düşÜTlTJ1e!jeri. .. doğru yolu bulamayarı

·kiriıselEr olsalarda; mı? (atalciı:ıriın yoluna uyacxıklar)" (Bakara, 170).

Bundan~dolayıdır ki Kur'an.,ı Kerim fusanları.·duşunmeye; cikıllannı .

~· kullaniııaya, dogru olana~ gerçek: olarta irianmay~ çagıtır16; "Ey ·. · kitab

ehit. neden

tbrh:htm'iiı yahudi veya hıisttyaii olduğu hiıkkın~

tiırtışıyor$unuz ? . Oysa Tevrat da inci! de. onelan sonra' inmiştir . . ı;>üşünmüyer mıı:sun1LZ ?' (Al-ı tmran, 65). i.Jluhiyet,konusurıda ..

tsiam.;daise; hak ve hakikat iıazariiıda bir· tek yaratıcı ve bir tek Rab b.

vardıi. O halde uluhiyete ~ayık . ve·· ehil olan . zat ·(la o dut.

Y~tilınışıarin uit1hiyette asla bir ortaklıglol~: ·

. r

.e· Cahiliye duşüneesinde zulmÜii tabii bir icniat ola.ta.k kabuf edildigide anlaşılabilir. 'çilııkü bas~ve talanlarda ele geçirilen P!aı

·

ve ca;DJ:meşııl bk,mulk kabul. edeİr bir .zihniyet içfu bu durnin pek de garip .. 5ayılını:(yabilir. Cahiliye Arab şiliinde zulmu meşru· gösteren.

izlere· rastlanabilmektedir~ ·üruu cahiliye şairi Zuheyr (608),.

ıriu3ııakasında paıridiıin ogıl.l _. Husayn içiti, şöyle der : ·

" -. - : -· . . .

·_1t:r. •. ı __ M ... ^i.. _.ıc .. ~~ lN_· ·_ •• ıi.._ı;;..,_ -IN· ~ıt:r._. -_·· .. · .. _ ·

~

r-"'

~ !J o- . ~ . -f'""""':. ı.,i*" ıl'-

·• o

cesurdur. ·Zulme· ugratılacakolufsa çarçabuk zulftinle., · mukabele

de

bulunur. zuıme: ugratıf:mayacak olursa· kendisi zulme başlar" ı 7~ Yine·

o

hik:metı~rfuden bir beytmdeşöyle ·der : · · ·

·.

-~ ~l:JI ~

f

{)"'~

r.t+..

~~ -~.P.

cr

~

r3

u--~ •

~ ~'.'H avuzunu. (oymagıni veya namm:n.,ınu) silahıyla mu}ıafaza

· ei:ıneyenin havuzu yıkılır (harimi çıgiıenirh tılsaıilara: zulıİietmeyene · ~

~edil.tr'ıs.vanJ. gucuyeteii ~lıfieder. etİııelidir.· Egerzulmetmeise, · kehdisin.e zulmedilir ~ · demekle . ô gunkll cahiliye topİuii1unda_­

zörbaligm, kflvvetin ıiükü:m sürdiigii i(ade edilı:ıiiş oluyor. Eger bugün d~. sanmaten degilse bile zımnen topluiniann durumu. böyle • ise •.

' ~ . ' . . • . . . • . • 1 - - - . • - - •

~ -16Bkz: Baka:ra. 38: Al-ilmran, 118: En'am, 32.151, A'raf; 169;.Yünus, 16. , 1_7 Şerafeddin Yaltkaya. Yedi Askı, el-Muallakatu's. Seb', s. 26,-43. beyit:.

ıs Ayriı eser, s: 27, 57. beyit ·

'·

.,

· böylesi toplu~ nasıl

'bfr ··

c~ilfYe :-çiZgisine duştükleri anlaşılır:

I:Jalbuki maddeten zayıf bile olSa haklı QlariiııkuvVetll o iniası gerekir.

· İşte bu· ölümSüz:dogru- Ölçüyü

inSaillara Kur'3.11

getlrmlştlr. Herkes;.·

kuvvetli Zayı.( lstisnasiZ, dogru ola.r{K~r'ç.ıı' ölçülerille yani kanfina . , saygıirve b3gıı pimakıa yükümlüdür. İşte gerçek medeniyet ölçı1st) de

budur. Yoksa.:rn~~aı$ınnyaratılışında vardir diye, kötiı: teı;tıa.yüllertn,·

,başkalaİmın hak . ve hukükunu: dinlemeden· tatbik sahasııla ·

· ç~ası, ortada ^.nizam ve m.ederiiyefdiye bir şey bırakma.Z.

o

Zama.I! ortalıgi-anatşi :kaplar .. -Nıt_eldmbu·durumun bir tesbiU·olsa gl!rek ki, yine filozof şatr Müt~nebbi

(SM.:

/~H5). şöyle d et:.

..

. .

. "Zulüm. beşeri n~fislertn fıtratında mevcUt bir huşüsiyettir;

Arada·_müstasna o]ariıkbir iffet:sahibi geçinen bulurve görürsen, elbette· onun da bir. maksadı ve menfaati . vardİr '·da ond~m . < zulmetmiyordui:": Mütenebbi bu beytlyle cahiliye zihniyetirtı gayet

: giiiel ortaya koyar. · . . · · ·

. . - Evet insanın fıtratında iyi ·v~ kötü terrııiyüller ·vardİr. Çünkü ...

· Cenab-rAllah, ;,Nefse jücürunu iıe. ti:ıkvası:h.ı (isyli.nıiiı ^ve ·ifiiatını) ^{. _ ·-\}

üMm

etmiŞti!'' (Şeins, 8); 'Fakat Allah ~aİıı· bu dünyada imtihan ediyor~ İiısaı:lnefsine haki:İn olacak, takva yolunu tutacaktıi .. Allah iilsana

her

iki yöne kabiliyet vermiş_: fakat insaı:un kötÜlükyolunu

tutmasımı razı _{- . .} degil, 1:a1Wa _-· yoliıriu tutmasına razıdlr. _.

.

^- . · · .. Çciliillye. anlayışın da;· ıster hakl,ı ister ha.kSıi· olsun, Yakın·

:\tan · ·

akrabasıru . kayırma duygusu vardır (hamiyyet1:i'l.:cahiliyye). 'Bu: bir .. c~lliye gayretldir .. Halbuki İslam b~unyefine, hakkı; hakikati ve·

·•. ada.Ietlgettrıniştlr. En yiıkuiındanda olsahakSız brr davranış kabul edilemez; ^"Ey inananliır,· eger --unarıa. karşı kü}rü · şeviycirlarsa

babalannızı. ve kardeşlerinizi veliler. (dDstlar) edirtmeyin:.: Sizden kim orilarr ·aost ·tutarsa.·. {şte zaliinl~r ·onlardır.'~ (Tevbe,. 23). "Allah

katıi:ıda ^en şer~jlinfz ^(AUah'm yasaklarınciant ^{en: çok} koninanizdır.'' (Huturat, J3}. Şu halde yardım edilmeye ijak kiızaqan, aiıcak haklı olan· ve Allah'ın razı oldugu

tak:Va

yolunu tutanlardır. ·üstün.lt)k

· hakdadtr~ kuvvet haktadır .. Hakh olan İslamda kuvvetlldir; Herkes haklılıgı hısbetmde ~et ka:zamr~ Buduru~ Ise, ka.J:ı.üria_riayetln --. yaru.kanun hald:mİyetlİıin ve nieşrüluguiı esas oldugunu-gösterir._

ÇÜnkü İslam· toplumlannın .hak ve deger ölçülen ilahi yasalarla

. ı

128

.1Jelid€mmiştlr. Yine· bundan dolayıdır Jd. b~ksız olcm, zahiren ve inaddeten. kuvvetli de· olsa .kcfuun (şeriat) karŞısında zaylftıi .. Çünkü . haksızdır .... Kini olursa olsun "herkes. kuvvetini-·kaııiina. uygun (yaııi

~eşıı1) davninışll1dan alır. Qn{ıniçin(tir ki: cahiliye ÖlçiH~rl İslam'da . geçmez ••. mülg~dir. ayaklar· aıtırtci_aıırm:uştır;··BUıiunia birlikte, Kur' an.·

toplumda

-ki

o bir iıierhainet:toplum.udiır:-- gerçekten en çok' iyilik·

kötülere yapılir. en· çok. i}rıı.ıgı kötüler görürler. Bundaıl dolayı Hz. · Peygamber~(s'.a;v.), /'{Ey mü'mtn) Mürnin kardeşirı.e_ ister icilim olsun.·

·ts

ter

mazlüm e>lsun. yardan et 1" b~uştur. Birilen : . . .. · -Ya Rasriıaılah.. Şu

mD..zl.iiin

·alem • kiŞiye yardıriı ecfubilirjz;fakat o zdlfme. nasıl yardUT1 ederiz ? diye sOrdular. Rasüla1lah (s:a.v.) · .

· .. "Zalimin iki

·i!

linin ÜShlnü tutarsın J·· {Yani onu: zulmünden

mm

e.ctersinJ, diye cevap verdi-'•19 •. · · · · ·

.. ZUI.MtiN.·

ÇEŞİri.ERİ

··~~cTA.zuWM

ttikadi . konul~rda . irisanın yerli yerin~e bir . ima.na .sahip ..

olmamasıda bir çeşit zuliımdür. İman konularının başında ·ıse· elbette kiAİlah'a iman k:omisugelir; UlulıiYeU-Kur'ah'nı'tanıttıgı, zat~ sıfatve fiiliere. göre tanımamak, kişiyi bu e:tı. mühim mes'eledtf zulme

ı:....:.:..,o .. -

sapurır- ..

·al Şirk en l:rüyiik ztıılmidüi •

Yu~da da işaret ettigirniZ gibi"Lokman suresiıiqe· Lokman (a.s.). ogluna ögüt"vererek.demiştl ki : "Yavrum, Awih:aôrtak koŞma;

Çünkü şirk büyük bir zulürndiu'' (Lokiiıan, 13). Şirk.Allah~a zatında;

sıfatlannda-vefiillertncie qir ortak tutmak d~ektir. çünkii Cenab~ı.

Allah'ı;abnda, suatlannda

ve

rillıe:rılıde birdir .. 'onun eşi. benzeri,

· dengi ortagı, 'ogıu. yoktur,.(İhlas, 1-3): .Hiç bb:" şeye nıuh~aç degUdfr:

Herkesve her şey O'na nıuhtaçtır; Her şey varlıgı:tıı ondcm aıır.

·· .İhtiyaçlaİ1Ilı; oııdan temin \eder (Samed): · o fek yaratıcidır.-­

, . yaratılmış1ara tızık veren~ onları ])esleyip büyütup yetlşllien oruann .

· . gerçek sa)libidir (Rab b); Öldüren dlrlltep, de O'd,iır. Şu halde Kur' aricia . : bu ·ve benzerı vasıflanyla t~tilan. Cehab-i Haklt~m rububiyetl

(Ra.

bb oluşu), . ona. tılt1hiyetl. (ilahlıgı., mabudlugu; kendisine kul ollliaY1).

19 Blı.haıi, Meiallriı:, 4.

20 Kur'an-ı Kerim Allah'ı. Ngşıl Tarubyor? )simlf ki tabirmza b ki~ . çagıiyaiı Aş: lzı:nir,

19~ ' . .

129 .

. t ~ .

_· gerektlr.tr~ Madem ki her şey om.myarattıgıdır, o halde gerçekteher Şey

• ·onun'mülküdür.:Çünkü bir_ şeyin hakiki:mülkiyeti onu yaratmakla·.

elde ~edrur>AIIaii'tciııbaşka her şey o~un yaratmasıyla varlık

· Sahnesine.çıkn:ıLşlardır. ön~n mablukudurlar (yaratıgı}; O halde her, şey gerçekte O'rı.un mülküd11r. BtnAenaleyh yaratılanlar, onun mü:lkft abdi .(kulu,; kölesi) olduklannı Itiraf edip, -yani. onu taniyıp, ·

tapınılmaya (ulühiyete) o layık oldriguiçin, ibadetleriiii (kulliıklarmı) •. · sadece ona yönelt:ırielidirler. Bu beşerin ulUhiyetle en tabii ve en·fi.tri ·

btrm~betldir.- -- · ··

hisanın ^{bti .ilk} vaziİ'esidir; Yciru.Kur'~'ın taiutbgı gibiRabb'ini

tanımak. ve kullugunu Ol}a onurı istedigLşekilde yapmak. İnsan:

hayatrl:jdaki-bu ~n önenıl,i ve en· baŞ ıp.es'elesini yeİ1:nce ve geregince . anlayamaz,·. ka}bine, .bütün benlik ve. şuUruna yerieşlliemezse, artık

· Jıayatta. kuracagı bütün sistem tutar5ız o~acak~ :çarklar-:terslııe · .

· ç~lıŞacak,.-d~er. but:ün.düşünce ·ve.·davranıŞı~ .da-. çelişkilerden kurtulamiyacaktır. Çünkü dalıa başta en büyük hata yapılmıştır.

Çünkü kendisinın de)çip.de bulundugu · kainattatek.elden kurulup işletilen. dakik bir düzen oldugu balde', onu sahibine mal etmeyen kişi, ·bir veya birçok yaratılD1lşlara ulühiyet vererek Allah'a ve yaratıkl~a k&şı en bilyuk bühtam yapacalt .ve bii çok hurafeler, . kcibül ed,ecektir. En Qüyük zuiüm işte budur. Varlıklar. alemirideki ·

~t) J.?litüiı yaratıklar artık, inkarcı eksiztansiyıilizm gibi,. şirazesi . kopmuş. kitap sayfalan halinde dagi1acak.- her şey manasıi, her şey.

lÜZtlmstiz ve h~t şey birbirine düşmim göı:ülecektir~ Bu şirk Minata -~

karşı d_a bir Jftitadır; Mü:şrilderbu ğ1l~armda da Kur'an-ı Kerim -_

tarcifilldan, yakalall,Iİllşlar, n,ıh .hallerL tesbit, teşhis -ve.tasvtr·

edilmiştir. ''Biz gö{jü,

Y.ert Ve ildsi

arasındakileri bQş yere yaratmadık.

· Bu_ (Bunlann yaratıln'ıası_ boşunadır sözü) kafirlert.q. .zannıdır. ·Bu '

yiizden

(kaJiı~tıİi boŞ bir. tesadüf eşeri ·oldugunu~ düşunmelerindenı• . o inkar €cıenıereateşten bir heliik vardır." (Sad.-27).· .

' • " • • ... _.;:,~~ ," ' ' ~ ⁰ 0

...

Soı:tra sebe_Qsiz hiç "bir şey· olmaz. Müessirsiz hiÇ bir ş~y olamıyacçıgını bir çocuk b!İe_ b!Jtt. Yaratılmışlar ortada durup>

dmurk~n Yaratarlin varlıgınd~ lıiç şüphe edilir ^mi? (İbrahim. lO;

1ür;35).-_ . . . . .

. Kur'an'da Allah'ın ~arlıgını ıpldir;üzertnde f~laca durulın~~

Çünkü bu hususta beşeriyetın çogunlı,ıgu_ aş'agı ·yukan .ittifak ha1iiıdedir. Pek

az

marazi -ruhlar bu kahir çogunluktan istisna teşkil .

130

, .:;-::~~,;w-,>:·z:~ ~:,;,_;;, , ·" ,'- ·,'," '"x~-": ·., , ~·-.. ~

/: :, , ~:;, <'::',[~,' "~:,>:,<7(~~It~iJ~:i~?i~C;~:~,,:,',',kc:~"'

·

ed~rler."· Nite~lıid~ri@~~bBj~~~~aiJ§ı -düŞİıle·

gibi .bir belakle _ ·-.

kai'şılaşrc1ca.-'fıtratlarl#d.iii~Iılekô&• bir~lah 'a ınanç lan. derhal

r·.·..

~ eJ;ıge~siZHi#~ ~.~- ıırtil;~a:a~~~tı:iSaiııarın

·

^Çogu Ailah'm;bırugınde .

~~~~~

^:.

·Şa.şiiiniş~~:V~~i3Jaiişi11i1şlerdir; Allah'ın

bi{ veya bir .kaç

&ıfatılıa

IF.'"~

·

~tiıTIJ,iŞ'Uırdatı::·9rtaNar tutmuşlarclır. Yaıii Aı:I~'tan başka· hakiki- .

·r· ..

milessfr::k:Uvv~tler: ka.bul ederek' Allah'tan_ kendisini ·m:üstagni -~~ .· · . görecekleriiii zaiınetmişlerdir. Kulluk edilmeye laYık tek varlık Allah

; · ·< oldugu_ halde caiıh cansız ve ölü._Allah'tan başka varlJ.!dara en büyük

;

1

ı~:~;c :_·1:azım, .en büyük saygı; baglılıkve ~n büyük sevgUeilııi ariederek ~

!.

1 ^; 1 ^~_.·.-.- .•. ·._ .. ·.:·· - kıSaca

^kulluk

~derek. oıiları

1,l).uh1yette A1lah'a ortak tU:tmakta(firlar. · . İşte buŞirktir: Beşeriy~tln-büyükçogublugu buna mübteJA oi<J.ugu

için~ Kur'an-ı Kerim. ·şırk·lizerınde çok durur. • Asimda şirk izah

1 etUgunizt:ıl:lsusfiren,:Allab'ırivarlıgma kapar hertürlÜ ıı:ikaradaşfrk

li

denmektedir (Kelıf, 37-..42); Müşriklik iSi• enbüyükzalimliktir .. "( .. .) zl. . -Kafırler ziilimlerin üi. kendUerielir''.

(Biikara.

254)• "lman edip d.e

J

1

] imqnlanna zulüm-:icanştınna!ianlar ('var ya), Işte ^kgrkudan entin J, oı;ricik orıJ.ariiı hıikkidır ve. doğru: yolıi _biı.ianlar da 'onl.aidır':; (En'çım.- l)L 821: ayeti ·inince. A-Sh.ahm (R.A} nefısierine bu iiyet agıt gelmiş de

i ''İidilgiİtl.iz nejsiıle zulmetmez ?'' demiŞleidi Blintüı üzerine Ceriab:ı

il: Allah~ -'~Şüphesiz kişirk

büi/fik. bir ztilürrulilr''

(Lokİnan,

^.13l

a.yetıni

^·.

il-. ·

hlzcu'

etmışfu-21. Yani bu zlilümle şirkin·.kasdedilcfigi açıldanmıştır.

il ··

Zaten tefsiİ"~er de bwadaki ztllinü şirkle tefsir ·eden rivayetler ihtiva

1/ c ederler22. Görüldügü gibi bu ve benzeri ayetlerde şlrkaÇı:kça eri - .- • büyük zulüm olatiık Iiiteleinnekte ve

inkarcilai

^da,

zAlim

alcırak tavsif -

:J 1

-

ed:ihıieırtedif

^{.. Bu}

meyaiıda Kur'an-ı

Kerim, inka:tda diretmeyi

(İsra.99),

:ı

.

tsrrulogu:lla.ruıın: bUzaglya tapinalarıni (Bakata,

5

i.92; A'raf, 148.l50) :

:ı zulüm ve zalimlik olaraktanıttıgı gibi; Neı:fuiid'uri ınMnnı da~zulüın

H ·ı o:ıiınık tesbit eder (Baltiira, 258). ıniihiyetl iilka{ZUlümdür (Şuara. ı

o;

!/:.

Kasas, ·40.50). AllaJ:i•m

hakkında

^delil

ıhdirmecı®. putlırra

^taprruik

şırk

u

^{·ve ~lümdü!_.} _(AI.:rtmran;-l5Ll27-128; };Iac,71). UliÜıi)'et (tannJ.ık)

Jl id,dia;etıne~de zulümdür (Enbiya, 29;'Naziat, 24)~ MürıMıldık da

il. '

^{küfür ve} zıilümdür (tevb_e. 47.107;109; Haşr, 16-~ 7)~ Hristlycriılik da

kıllür. şirk ve zulümdür (Maide₉ 72). · b).Ayetlert T~ibve-All~'alftira etmek~zulüriıdü'r

Allah'm ayeue·rini tekzib etmek Kur'an'da çok geÇen bir

· : husust~r. Ancak iiyetleri tekzıô, bazan Kur'an ayetlerini,. Kut'an'ı -

2_1 Buhaıi; iman,· 23; 'ltiiınfZi, Kltaİni Tefsiri.1-Kuraıl, V, 3067.

22·tbn Kesir, Tefsinı1-Kiır'ani'l-Azim. n, 152-153. . ·

,.

· yalaiılaıruık anlamına gelirken; bazan da mucizeleri ·.i.nkar manasır_ıa

·geJriıektootr~ çÜİlkÜ Kllr'an:-ı Keriİn'de mucizeye de ayet denilmektedir . . · "BUtYonıZ ·

onlaTut

dedjkıetı' elbette

seni

ıi.Ziiyor; gerçekte ohliır seni . _ yalanlamıuorlar; fakat o Zdlimler bUe bUe AUah'm ayetlerini

inktu

ediyqrlar" ;fEn'~·' 33). Yine CerÜib-ı Hakk "Kiıriin ·de tartıla.rı.

hafif . .,

gelirse~ işte bı.ıiıuır da dyetlerimtze zulıtıetmeleri· sebebiyle kendUerini ·

iiya.na

sokanlardıi' (A'ra(, 9) buyunır. -. -

Ayetlere zt:tlüm, Kur'an'a ve Kur'an'dan 'önceki lqtapiara

iıianmamşk (A'nif, 176-177; Sebe ', 31). Alialı'ın daha·önce vahiyle ·

ındirdigı kitaplamald ~Sözle~ degiştlrmek (B8kara. :59; A'raf, ·r62l.

. Allah'ın' ayetlerini kibirlerinden yalan saymak (A'raf, 40),. oiılan biİe.

bile ~etmek (Ankebfıt, "49), Allah'ın ayetleriyle ruay

etmek

(En'artı.

68)şeklinde kendisini göstermektedir~ - ·

-Allah'ın peyg~b~rl~rini dogrula)rıcı mu'cizelerini inlQir etmek

· de zulümdür. "~int IÇoynuna sok, :kusursuz olcuak bembeyaz çıksın.

(Bu da) Fir'avn'a (gÖSterecegin) dokUZ muciZe içiİuledtr. ·Çünkü onlar yolc1an Çıkan bir kavimdir~ ·Onlara açıkÇa gorünenayeUerlmiz gelince:

. "Bu apaç-ık· bir büyüdür" dedner. Vicdanları onların (do/Jrılluğı.ina}

'kanaat getirditJi

haldE

sırf zulüm ve ·kibir yüzünden onları inkar ettiW.B~ işte bozgWlCiıların-~ti nasıl oldu''?' (Neriıl; I2-14);.

. .

:şu halde muciZeleİi inkar (A'raf,103; Enfal,-54), mıicizelere

sihir

.(büyü) demek (İsra. 59; KaSas, 36-37) z1Jiümdür. Alİah'ıİı ayetlerine·

karşi bu.

tam

lakınanlaT zfilimlerdirler. · · ·

, · Allah son-peygamber Hz. Muhammed (s.a.v.) den sonra k.İmseye.

vahyetmeyip.-kfıriSeyi peyg!llPber gonderniedigi haJde. "Allah'a yalan

tsndd. edim. kendine·b_ir Şey va/:lYolunmarriışken bana vahyolunuyor, . diyeruten ve AUah'irt indird.iği ayetler gibi befı. de tridtreceğiiJ1.-demekte- ollı.n kimseqetı daha zdlim kii]l. olabilir·? ( .... )". {En'am, 93).· "Allah'a' iftira. ederek yalan uyduran veya O'nun ayetlerini 'yalan sayandan diıha~ zalim olainaz" (En'am, 2_1; A'raf, 37). Elbette

qu

'müfteri ve yalancılardan daiJa ~-~se olamaz:

c) lman I'!levziilarmdari diger. bazılanın inka~ etmek de zu1i1mdiir

Kafirleri tercih edenleri dost edinmek.zulümdür (Tevbe, 23).

Ahiret~ ~anıa.k. ·peyg~mberleri yala~. peygamberlerle ~~Y · 132

~tmek'

zuiiimdtir · (Nahl,

ıı3: tsriı. 4·h Furkaıı

•. 8,27.37}.

Kitcıpiara

irialmıaliıakillıiimdür rYüiıus~-

39;:Ahkaf:

ıoı, KıYaıııeti. ahireti inkar.

etrt:iek zulümdh~ (Kehf, 37; ·M~ıyem,. 38~3flk. İ!Udat. zulü;mdür, · . mürtedler (isiam'da.ıl dörienler) zalimleJiijr {AI-i imran. 86) •. Müdzelere . -bÜyüdÜr diyeriJer

de

~diri er.

cKasa_s._

36~37), Deİili.

iri.kar

etmek

zulüİı:idü'r (En'ami 5'7-'5EO~-Allah¹ııdrudretiiıden tereddüt edenler d~

~ iallındtrler (Enbiya;· 87). "Su helaldir, şu hciramdu" şekltn.de .. kendiligfudeİi hüküm keyma.k_iulüm; 'Quhu yapanlar diı zaJimlerdtr·

(Nahj, 11(5-llS)."' ... . . .. .. . . . ..

.,

·

ıi~KUR'AN-I

KEiili.rDE zULtlM

oı:..AR.Aıt

~-DAVRANIŞlAR.

-. : -

Zulürifka~ Kur'an-i Kerim'de çok ge~Şbirkullanlnı alanı olan mefhumdur. -Baş taraflarda da belirt@ıniz gibi itlkaddan aıiıele

pek-çokinanç. ve davranışıarıiçine alır~ Bumlari öncekCb~şlıkla inaılÇlaJlgili·tşleneri. zuliınılert· ele alınıştık Şimele btıtada ~rtl! ve_

daVrtuuş olarakzulme varan hareketleri İŞlf~yecegtz. Zulfun kaVramıyla.- . büyük

ve

küçükher nevi günalilar da ifade kon:Usu .oİcibilmektedir;:: . . Bu -itibarla peygamb'erlerin zellesinden (Bakara,·

SS)

tutun da kebair-

deririeri büyük gürıaliıani kadar üzanır. _!fatia Şırice. bile zulüm . . ·deniİd.iginr

az

önce~gö.niıüŞtük Bu itibari~ t~am Fahredcİin ·lliı.Zi

(006/ ı2ö9) der ki: 'Zulüm bazan· küçük

_bazan

^büyük güniıhlardan (sd!iair iJe ·· icebiii[J olur. Bunun

tçtri

AllaJi"OikiSi r.Adem

ue

^'Havva),

ctei!fler; E~

RabbiniiZ

^c biZ ~efstmtze ~IJ,bnetttk

..

E!}

er:

^btzi lxıgışlamçız

ve ..

bize a0fflazsan. muhakkak ziyana riğrayanl.a.Tdan oluruz" (A'raf,23) dy~tinde eribtydyı zulümle tavsif etmİŞtiT'I1. 3. Müfessirlertri <~·zulüm, .

had.dirii tecavüz edip pirhakkı ~VzUnfn_g~koymak'l1.4tarırinl, .·

amei ve itikacl-baklrrJindan, J'aberi'run. dedigı gtoi •. bütüiı kitaba (tefsiİiiıe) ya}rııan 'Çeşitli manaia.tdadır25. Kısaca hciksıi ve yerSiz her tcii"lu itikad ve ameİe zulÜm deriilmektedir: Biz yukanda _itikada- taalluk eden zulmft eie a}dıgı.mız için burada arnele dair, zulüm olarak·

niteiem~n da~şlan s:ınılayacagız Kirran'da aineliZ\llümde fısk gibi . çokge_niş yer· tutar. öiıce zulmün şt1 ayet-i kerimede_ günah. manasln.a geldiginl görelim>: "Aricak zulmeder:ı, sorira yapf.ı/Jı kötül,ügün yerine. ·

iyilik yaPsın olursiı.. ona.kçı.rşı da. ben bağzşlayıd;esirgegiciyim ... (N emi~

·ll); _· .· . .. . . · .. · - . . .·.. <. . . . 23et-Tefsiru'l~Kebir;

m,

^91-92.

24 Elmalıİı, Hak 'Dini Kur' ari Dili. I, 322. . 2·scamru·ı-Beyfin ·an Te'vili'I-Kiu":an;ı. 234:··

.133

.·

..

_ Allah ·yoltiiıchm

^men'

etfu~k

^{• (A'raf.}

-~.:45)/

^{a(lani _}

öldütri:ıek.

· (M~tde.- 29). _hıisizlık- etınek (Yusuf. 75). erkeklere yaklaşmak:

-(horiıosekSiieıukı ziılümdüı". Yoi. keSİDek. l:nfuıirer tşlemekztilümd.hr

{Arikebut: 29-3l). yetilii ıDaıı yemek zulümdür (Nısa.

io).

Başkaiarnım. ^-

malını· hiıksıilıkla. yemek de zulümdÜr (Nisa, 29..;30): suÇludan- :baŞımŞıni c~andırniaıt cia. ztilüındW: . . "Oiılq.r şöyle. ^{dedUer :} "Ey

Vezirl Doğrusu. bunun büyük bir ihtiyar

lxibasi

var (bunun}.a ~selli buluyor), -onun_ tçiı;i yerine bf.iimtzt al. ·çünku· biz, seni iy-ilik edenlerden gÖfü.yonız~'. "Yüsiı.J : "Eşyaml2ı yanutda , buJduğumıiz kimseden-: baş·kasl.nı·· yaki:ıla!iıp almamızdan -A_Ulı.h~a -sl(jtnınz; o

·takdirde, zzi.lmetmiş _ olunıZ" _ dedl' (Yüsuf, -. 78': 79). Namlisa hafulik.

etiDek

de birzulÜm hareketicfu;":''Yüs~'ün

evinde.

bulund.ıiğu kadın._

Yüsuf 'un :kendisiııe yciklaşmcisui.ı istedi ·ve bütün kapılan· kapadL ''l{aydi gel 1"

credL

'Y'Qszif iSe : ''Allah'a sJğınıron~ Doğrusu o (k_oelınJ benim-efeiıdiiridiT,-·bciiıa güz~l-ba.kmıŞtır. Ger2elc budıir

k' -

z(iliinler (zind yapcinlar) kurt.ıtı.anuı.zla.r'Q.edi". (Yüsuf,.23k -

. . . ^{' ' ... • -~} - . ' '. ' . ^{'. "•} ·. . '

Anah'a yalan iSnad etm:ek- zulüindÜr: ''Artık. bu delilden sonra - helal . ve ·hlı.ram

,haic1ct:ruki

kim Allah.'a _karşı y~ sÖyleyip iftira

kclerk

^işte onUu:zdlmilerdiT''

W-i

tıi'ıran.· 94). . -_ -- - - . _

. :- ^{' . .} ·. ^{' . . .} . .

' ; . .

Cüiürri, suç ve günah işlernek zulümdür. __ "Artık o aı,ıcdar {Yahüdüerden Cumartesi günü balik cİvl_ama yasağına uymiı.yarak avlananlar),

'eclilen

nasihatleri. unutunca, biz .·de kötülükten

· a{rkoya.İlları ktiliardrk, zuliiıecJenlErı--: ise, Çrkardıkla!i.fe~ad• ^yazünden

şiddetli birazabile yakalad.ık" (A'taf.165). Aym.şekilde fıskişlemek de zulfundüı". Fe5ada engel olmariıa,k. servetle azıtip güfıah işl~ek de zulümdür. ·"Şimdi, (sizden. önceki devtrlerden) g~rt kazan • cikil

salı;pıen. yeryüzii.nde

fesad

çıkarmaldiui altkoysalarc:İı: ya 1 Fakat

· . onlardan kUrtuluşa_ erdirdiğifnfz ·pek azdır. Zulüm. yapanlar ts_e, -keTı.düerine veriien-refa.hın Uü.ks saltaiıa.tmİTI) ardına düştüler ve-h.(!p mı:iCrim ve

günahkar

_{. .} oldular" (Hüd. 116)~ -- · · ·

~-~ . - . ~ ....

· Allah'ın indirdikler#Ie hükıijetnierriek -_ zulümdü:r; "( ... )

_Ktin . . -

A·llah'IJ1 ip.dirdikler-iyle hüküm -v~rmezse >tş~ ·onlar zalimZ:etdir''

~ " ' ' • ' ' > - • • -._ • •• ' - •• \ : ' : .

· (Mmde, 45). Allah ^'ın çiidigt ^sınırlan çignemek de ·bu ^çeşitt~n bir zulümdüt. "( ... ) Kim. Allqh'ın stiurlannı _geçerse ;iş_te onlar hep zôlimlerd.i:r" (Bakara; 229; Talak, 1). Hakka tecavüz etlııek de bir: çeşit

zuİümdür~- ''(;;.)- Soiıraki

tki-

şahit AUtih'a_ şöyle .yemin.~derler :

"Billaht. bizim ·şa.hitliğimiz; o.

iki

kimsenin Şahttligtnci.ett daha

134

1

- 1

ı

.

^ı

:ı

do!Jruci.ul-.

Ş~.>luıkkı.çi!Jnf!ylp

•. tecal)flz etmedik .... Tecavüz ·etsek,.

~ilplleSt;aci,'z4İiinJer~ bıliiui'' (Mcüde, 107). Yin~ Kur'an'da Allah'!

· açııda n gö.İlllek. iStelıiek ~üriı. olariık nitelenmektedir. ''Ey Rasüliiml Y"aJıii.ciiier. #lefirıecgökten bir

kitab

indJıivenneni. senden istiyorlar.

aerçekteh. buTl.cfun ·da.fıa büyügünü ~üsd'dan istemişierdi de.

·~iıah:ıaçıktan bize göster" dedilerciL Işte zulümJ.ert yiizünden onları·

yılCluilıİçalpiı.(.:.J'' (Niscl, 153). . , . . .

Kafirlert Sevınek, dindüşnianlanİlJ. dost edinmek de Kur'an'da zlıfürİı olaİ'ak mtelerur·"(Tevbe, 23). ;'(. • .) Ktm de onlara dostluk ederSe, tşte bzmlar, zdlim olanlardır''. (Mümte~ine, 9). Ga\rurıaiin · hatın ıçın inananlaİı yanindan kovmak.'da. Allah nezdinde ·zulllmdür.

"Ralllerinin rıZasını dileyerek sabah

ve

akşam O~iıa. dua edeniert

· (fakirleri), . .}akirlerle bir arada bulufunak istemeyen müŞrikledri arzusiına uyarak; yanından kovma._·. Onlaıirt· .. hesabından·· sana· hiç bir Şeıj gerekffiez.'ve. senin hesabuıdi;tn

cia

onlara· bir şey yoktUr~ · Bunuri içirl onları kovarsan.ztılmedenlerden olursun" (En' am, 5c2).

- Şeybin ve. zü.rrtyetiili dost edinmek zulürndür. "{.;.} ·Şimdi -(Ey i11sanogulları),· beni bırakıp da iblis~t ve onim nesliiıt ini kendinize.

. dOstlar ediniyorsuiıuz ? Oysa o'nliıiı.n hepsi size 'düşrrlandır. (Bunu ylıpmak) Zaliınle! için riefend

bfr

ciegi.Şinediri' (Kehr; 50), · · .

· Günahtan tevbe etmeiıtek de bir çeşit zulüm işlemektir. ~'[.J Kim de tevbe etmezsedşte onkir zdlimlerin ta kendikfidir''.(Hticurat,

ll); Yasalt edilen ne8neyeyt;tklaşmak CA'raf, 19) dazulümdür:

Ehl:.ı kitabın hevasına uymak zulümdÜr. ''( ... ). Celaltın h.akki için, sana gelen. bunca Uiİn ctrdından. bUfarz. ·onlaiu:ı a-rzularına • . uyarsarı bu ta1cdirde muhakkak Uıİiinlefderi olursun" (Bakara, 145)._

. -- -

Gerektlginde hicret etrrıemek de bir zulümdftr. ,;(: .. ) Nefisleriiie

·. zulmettikleri. halde,· meleklerin, canlanriı aldıgı klınselete (Azal-iama . kasdı iiefmeleklet şöyle.derler: "Ne.tşdeidiniz? Onlar, ''BiZMekke'de.

zagif kiinselerdendik, . hicret etmekten ô.Cizdik" derler'' (Nisa, 97). .

savaŞa. çagnldıgı halde ~vaşa gitmem~~.bir zulüriı davraruşıdır. "(~ .. ) . Ne zaman. ~ler-ine savcişfarz kılındı.·-tçlerirıden pek az kimseler

· müstesha, di!Jerleri ··savaştan yüz çevirdiler. 'Allah cihadci.an geri .. kalan Zdl. imleri. . k pe dld bilicitliT' . . . . .(Bakara 246).. • ,

Aldatıcı va~adde bulu:rnriak birzulümdür. "( ... ) Hayır o zdlimler