Konu # 3. İşgücü Verimliliği ve Karşılaştırmalı Üstünlük: Ricardo Modeli

Konu # 3

İşgücü Verimliliği ve Karşılaştırmalı

Üstünlük:

Ricardo Modeli

Önizleme

• Fırsat maliyetleri ve karşılaştırmalı üstünlük

• Tek faktörlü Ricardo modeli

• Üretim olanakları

• Ticaretin kazanımları

• Ücretler ve ticaret

• Karşılaştırmalı üstünlükle ilgili yanılsamalar

• Taşıma masrafları ve ticareti yapılamayan

Giriş

Neden ticaret olduğuna ilişkin teoriler:

1. Ülkeler arasındaki işgücü, işgücü becerileri, fiziki sermaye, doğal kaynaklar ve teknolojideki

farklılıklar

2. Büyük ölçekli ekonomiler (economies of scale) (büyük ölçek daha verimlidir)

(bunlar ülkeler için verimli avantaj sağlar)

Giriş (devam)

Ticaretten dolayı kazanımlara neden olan ülkeler arasındaki farklılıklar:

• Ricardo modeli (chapter 3): ülkeler arasındaki işgücü verimliliği farklılığını (teknoloji farkından kaynaklanan) inceler.

 Prodüktivite farklılığı genellikle teknoloji farkı ile açıklanır.

• Heckscher-Ohlin modeli (chapter 4): ülkeler arasındaki

Karşılaştırmalı Üstünlük ve Fırsat Maliyeti

• David Ricardo ve karşılaştırmalı üstünlük kavramı,1817

• Ricardo modeli fırsat maliyeti ve

karşılaştırmalı üstünlük kavramlarına dayanır.

Karşılaştırmalı Üstünlük ve Fırsat Maliyeti

• Fırsat maliyeti bir seçim yapılırken vazgeçilmek zorunda kalınan ikinci en iyi alternatiftir.

Dolayısıyla

• bir aktivitenin fırsat maliyeti o aktiviteyi yapmak için vazgeçilmek zorunda kalınan en iyi öteki alternatiftir.

• Bir malı üretmenin fırsat maliyeti o malı üretirken kullanılan kaynaklar nedeniyle üretilemeyen diğer

Karşılaştırmalı Üstünlük ve Fırsat Maliyeti (devam)

• Bir ülke ürün ve hizmet üretiminde kaynaklarını kullanırken fırsat maliyetleri ile karşılaşır.

• Örneğin, gül ve bilgisayar üretiminde limitli sayıda kişi çalıştırılabilir.

 Bilgisayar üretiminin fırsat maliyeti: üretilemeyen gül

 Gül üretiminin fırsat maliyeti: üretilemeyen bilgisayar

• Ülkenin karşılaştığı ikilemler (trade off): sınırlı sayıda kaynaklar ile ne kadar gül ve bilgisayar üretmelidir?

Tablo 3-1: Üretimdeki Değişim

Varsayımı

Karşılaştırmalı Üstünlük ve Fırsat Maliyeti (devam)

• ABD’de 10 milyon gül üretiminde kullanılan aynı kaynaklar ile 100,000 bilgisayar üretilebilirdi.

• Kolombiya’da 10 milyon gül üretiminde kullanılan aynı kaynaklar ile 30,000 bilgisayar üretilebilirdi

• Kolombiya’nın gül üretiminde daha düşük fırsat maliyeti var.

Karşılaştırmalı Üstünlük ve Fırsat Maliyeti (devam)

• Eğer bir ürünü üretmenin fırsat maliyeti A ülkesinde B ülkesine göre düşükse A ülkesinin o ürünün

üretiminde karşılaştırmalı üstünlüğü vardır.

 Kolombiya’nın gül üretiminde karşılaştırmalı üstünlüğü var

 ABD’nin bilgisayar üretiminde karşılaştırmalı üstünlüğü var

Karşılaştırmalı Üstünlük ve Fırsat Maliyeti (devam)

• Başlangıçta Kolombiya’nın bilgisayar, ABD’nin gül ürettiğini varsayalım. Ve her iki ülke de hem gül hem bilgisayar tüketmek istiyorlar.

• Her iki ülke de daha iyi duruma getirilebilir mi?

Karşılaştırmalı Üstünlük ve Ticaret

• Ülkeler karşılaştırmalı üstünlükleri olan üretimde uzmanlaşırlarsa daha fazla ürün ve hizmet üretilip tüketilebilir.

 ABD’nin gül üretimini durdurup o kaynakları 100,000 bilgisayar üretimi için kullandır.

 Kolombiya’nın 30,000 bilgisayar üretimini durdurup yerine gül ürettir.

 Karşılaştırmalı üstünlükleri olan ürünü üretirlerse (ABD

Karşılaştırmalı Üstünlük ve Fırsat Maliyeti (devam)

 Kolombiya aksi halde üretebileceği 30,000 bilgisayara karşılık 10 milyon gül üretebilir.

 ABD aksi halde üretebileceği 100,000 bilgisayara karşılık 10 milyon gül üretebilir.

→ Kolombiya’nın daha düşük bir gül üretim fırsat maliyeti var.

 Kolombiya, aksi halde üretebileceği 10 milyon güle karşılık, 30,000 bilgisayar üretebilir.

(ABD’nin ise 30,000 bilgisayar üretebilmek için 3.3 milyon güle üretiminde vazgeçmesi yeterli.)

 ABD aksi halde üretebileceği 10 milyon güle karşılık 100,000 bilgisayar üretebilir.

→ ABD’nin daha düşük bir bilgisayar üretim fırsat maliyeti var.

Tek Faktörlü Ricardo Modeli

• Bu basit gül ve bilgisayar örneği Ricardo modelinin arkasındaki mantığı anlatıyor.

• Bu fikirleri aşağıdaki varsayımları kullanarak tek–ürün Ricardo modeli kurarak formalize ediyoruz.

Tek Faktörlü Ricardo Modeli (devam)

Tek Faktörlü Ricardo modelinin varsayımları:

1. Üretim için tek kaynak gerekli: İş gücü

2. İş gücü verimliliği, teknoloji farkından dolayı, ülkeden ülkeye farklı. Ancak her ülkedeki iş gücü verimliliği sabit.

3. Her ülkedeki toplam iş gücü arzı sabit.

Tek Faktörlü Ricardo Modeli (devam)

Tek Faktörlü Ricardo modelinin varsayımları (devam):

4. 2 ülke: yerli ve yabancı

5. 2 ürün var: şarap ve peynir

(notasyon: c:cheese , w:wine)

6. Rekabet (“competition”) işçilerin üretimlerinin değerine eş “rekabetçi” (“compettitive”) ücret almalarına ve işçilerin en yüksek ücreti veren endüstride çalışmalarını sağlıyor.

Sayısal Örnek

Yerli ülkenin peynir üretmesinin fırsat maliyeti nedir?

• a_LC /a_LW = ½ ( 1 kg peynir üretmek için ½ litre şarap üretmekten vazgeçmek durumunda)

Yerli ve Yabancı ülke için Birim İşgücü Gerekleri

Peynir Şarap

Yerli a_LC = 1 saat/kg a_LW = 2 saat/Litre Yabancı a^*_LC = 6 saat/kg a^*_LC = 3 saat/Litre

Tek Faktörlü Ricardo Modeli (devam)

• Birim iş gücü gerekleri (ihtiyacı): bir birim çıktı üretmek için kullanılan sabit miktardaki işgücü saati.

 a_LC yerli ülkedeki peynir üretimi için birim işgücü ihtiyacı. örneğin, if a_LC = 1 ise, yerli ülkede 1 saat işgücü 1kg peynir üretiyor.

 a_LW yerli ülkedeki şarap üretimi için birim işgücü ihtiyacı.örneğin, a_LW = 2 ise, yerli ülkede 2 saat işgücü 1 litre şarap üretiyor.

Tek Faktörlü Ricardo Modeli (devam)

• İşgücü arzı L yerli ülkede çalışılan toplam saati gösteriyor (sabit bir sayı).

• Peynir üretimi Q

: kaç kilo peynir üretildiğini gösteriyor.

• Şarap üretimi Q

: kaç litre şarap üretildiğini

gösteriyor.

Üretim Olanakları

(Production Possibilities)

Üretim Olanakları Sınırı (Production Possibility Frontier) (PPF) bir ülkenin sınırlı kaynakları ile üretebileceği maksimum ürün bileşimlerini gösterir.

• Q_C : üretilen peynir miktarı

• Q_W : üretilen şarap miktarı

• Yerli ekonomi için üretim olanakları eğrisi nin denklemi:

• a_LCQ_C + a_LWQ_W = L Toplam işgücü kaynağı

Şekil 3-1: Yerli Üretim Olanakları Eğrisi (PPF)

Üretim olanakları sınırı PF çizgisi ile gösterilir.

Üretim Olanakları

(Production Possibilities) (devam)

Üretim olanakları kısıtı: a_LCQ_C + a_LWQ_W ≤ L Yerli ülkede:

Üretilebilecek maksimum peynir miktarı : Q_C = L/a_LC , Q_W = 0 iken.

( PPF’in x eksenini kestiği nokta) Üretilebilecek maksimum şarap miktarı : Q_W = L/a_LW , Q_C = 0 iken.

( PPF’in y eksenini kestiği nokta)

• PPF denklemi: Q ≤ L/a – (a /a )Q ,

Üretim Olanakları

(Production Possibilities) (devam)

Üretim olanakları kısıtı (limits on production):

a_LCQ_C + a_LWQ_W ≤ L

PPF denklemi: Ekonomi tüm kaynaklarını kullanırsa:

a_LCQ_C + a_LWQ_W = L

Örnek: Ülkedeki toplam işgücü arzı 1,000 saat.

 Q_C + 2 Q_W ≤ 1,000.

• Maximum peynir üretimi 1,000 kilo.

• Maximum şarap üretimi is 500 litre.

Şekil 3-1: Yerli Üretim Olanakları Eğrisi

(PPF)

Üretim Olanakları

(Production Possibilities) (devam)

• Peynir üretiminin fırsat maliyeti yerli ülkenin 1 kg daha fazla peynir üretmek için üretmekten vazgeçeceği

şarap miktarıdır = (a_LC /a_LW )

• Bu maliyet her iki birim işgücü ihtiyacı sabit olduğu için sabit bir sayıdır.

• Peynirin fırsat maliyeti PPF’in eğiminin mutlak değerine eşittir.

Q_W = L/a_LW – (a_LC/a_LW )Q_C

Üretim Olanakları

(Production Possibilities) (devam)

Fırsat Maliyeti Hesaplama Mantığı:

• 1 kg ekstra peynir üretmek için a_LC saat işgücüne ihtiyaç var.

• 1 litre şarap üretmek için a_LW saat işgücüne ihtiyaç var.

Peynir üretimine harcanan her birim saat şarap üretimine harcanabilirdi, ve o her bir saatte

1 saat /(a_LW saat/litre şarap) = (1/a_LW) litre şarap üretilebilirdi.

1 kg ekstra peynir üretmek için gereken a saat içerisinde

Üretim Olanakları

(Production Possibilities) (devam)

Karşılaşılan ikilem (azalan şarap üretimine karşılık artan peynir üretimi) bize peynir üretiminin şarap üretimi

cinsinden fırsat maliyetini gösterir = a_LC /a_LW.

Örneğin, 1 saat işgücü peynir için kullanılacaksa bu ekstra işgücü ile

1 saat /(2 saat/1litre şarap) = ½ litre şarap üretilebilirdi.

• 1 kilo peynir üretmenin fırsat maliyeti ½ litre şarap.

Ricardo Modelinde Ticaret

• Yerli ülke hem şarap hem peynir üretiminde daha verimli, yani tüm üretimde mutlak üstünlüğü

(absolute advantage) var:

 peynir ve şarap üretimi için işgücü gerekleri yabancı ülkedekinden düşük.

a_LC < a^*_LC ve a_LW < a^*_LW

“*” yabancı ülke değişkenlerini gösteriyor

• Bir ülkenin her iki ürün üretiminde de daha verimli

Ricardo Modelinde Ticaret (devam)

• Yerli ülkenin peynir üretiminde karşılaştırmalı üstünlüğü olduğunu varsayalım:

 Peynir üretmenin fırsat maliyeti yabancı ülkedekine göre düşük:

a_LC /a_LW < a^*_LC /a^*_LW

• Yerli ülke peynir üretimini arttırınca şarap

üretimini yabancı ülkenin düşüreceğinden

daha az düşürüyor.

Ricardo Modelinde Ticaret (devam)

• PPF’in eğimi peynir üretiminin şarap cinsiden maliyetini gösterdiğine göre yabancı ülkenin PPF’i yerli ülkeninkinden daha dik.

 Bir kilo peynir üretmek için yabancı ülkede yerli ülkedekinden daha fazla şarap üretiminden

vazgeçilmeli.

Tablo. 3-2: Yabancı Ülke PPF

Ticaretin Kazanımları

• Ticaretin kazanımı ülkenin kaynaklarını en

verimli kullanan üretimde uzmanlaşması ve bu üretimden elde edilen gelirler ile istediği ürün ve hizmetleri diğer ülkelerden satın

almasından doğar.

 “En verimli kullanan üretim” den kasıt ülkenin

karşılaştırmalı üstünlüğü olduğu ürünü üretmesidir.

Ticaretin Kazanımları (devam)

• Ticaret ile peynirin relatif fiyatının artması sonucu yerli işgücü sahipleri peynir

üretiminden daha yüksek bir gelir kazanırlar.

• Yabancı işgücü sahipleri şarap üretiminden

daha yüksek bir gelir kazanırlar çünkü ticaret

ile peynirin relatif fiyatı düşer (peynir ucuzlar)

ve şarabın relatif fiyatı yükselir.

Ticaretin Kazanımları (devam)

• Ticareti peyniri şaraba (ya da şarabı peynire)

dönüştüren endirekt bir üretim metodu (ya da farklı yeni bir teknoloji) olarak düşünün.

• Bu teknoloji olmadan, bir ülke kaynaklarını tüketmek istediği tüm ürünleri üretecek şekilde tahsis etmek durumunda.

• Bu teknoloji ile, bir ülke belirli bir üretimde

uzmanlaşabilir ve ürünlerini “ticaret” ile tüketmek

Ticaretin Kazanımları (devam)

• Ticaret olması durumunda tüketim olanakları üretim olanaklarının ötesine geçer (artar).

• (Ticaret olmadan, tüketim üretilen mallar ile sınırlıdır.)

• Ticaret ile, her ülkedeki tüketim artar çünkü her ülkenin karşılaştırmalı üstünlüğü olduğu ürünün

üretiminde uzmanlaşmasıyla dünya üretimi de artar.

Şekil 3-4: Ticaret Tüketim Olanaklarını Arttırır

Ticaret sonrası

Ticaret

Ticaret sonrası

Ticaret öncesi

Sayısal Örnek

Yerli ülkenin peynir üretmesinin fırsat maliyeti nedir?

• a_LC /a_LW = ½ ( 1 kg peynir üretmek için ½ litre şarap üretmekten vazgeçmek durumunda)

Yerli ve Yabancı ülke için Birim İşgücü Gerekleri

Peynir Şarap

Yerli a_LC = 1 saat/kg a_LW = 2 saat/Litre Yabancı a^*_LC = 6 saat/kg a^*_LC = 3 saat/Litre

Sayısal Örnek

Yabancı ülkenin peynir üretmesinin fırsat maliyeti nedir?

Yerli ve Yabancı ülke için Birim İşgücü Gerekleri

Peynir Şarap

Yerli a_LC = 1 saat/kg a_LW = 2 saat/Litre Yabancı a^*_LC = 6 saat/kg a^*_LC = 3 saat/Litre

Sayısal Örnek (devam)

• Yerli ülke her iki sanayide de daha verimli, ancak sadece peynir üretiminde karşılaştırmalı üstünlüğe sahip. a_LC /a_LW = 1/2 < a^*_LC /a^*_LW = 2

• Yabancı ülke her iki sanayide de daha az verimli, ancak şarap üretiminde karşılaştırmalı üstünlüğe sahip.

• Soru: Yerli ülkenin

• a)şarap üretimi fırsat maliyeti nedir?  2

• b) peynir üretimi fırsat maliyeti nedir?  ½

Sayısal Örnek (devam)

• Ticaret ile, peynirin şaraba göre relatif denge fiyatı (P_C /P_W) peynirin iki fırsat maliyeti arasında bir

yerde olur.

(bkz. Şekil 3-4)

Yani a_LC /a_LW = 1/2 ile a^*_LC /a^*_LW = 2 arasında olmalıdır.

(Ör: P_C /P_W = 1 olabilir. i.e. 1 kg peynir 1 litre şarapla ticaret edilebilir).

Ticaret peynirin relatif fiyatının yerli ülkede artmasına,

Karşılaştırmalı Üstünlükle İlgili Yanılsamalar

1. Serbest ticaret sadece bir ülke yabancı ülkelerden daha verimli ise yararlıdır.

 Ancak verimsiz bir ülke bile kaynaklarını aksi halde yerli olarak üretmesi durumundaki yüksek masrafları önleyerek serbest ticaret ile kazanır.

 Yüksek masraflar kaynakların verimsiz kullanılmasından kaynaklanır.

 Ticaretin kazanımı mutlak üstünlüğe değil göreceli üstünlüğe dayanır:

Karşılaştırmalı Üstünlükle İlgili Yanılsamalar (devam)

2. Düşük ücret ödeyen ülkelerle serbest ticaret yüksek ücretli ülkelerin zararınadır.

 Ticaret bazı işçilerin ücretlerini düşürerek ülke içi gelir dağılımını etkileyebilse de ticaret tüketicilerin ve diğer işçilerin yayarınadır.

 Tüketiciler daha ucuza ürün alabilecekleri için kazanırlar.

 Üreticiler/işçiler, kaynakları daha verimli kullanan

sektörlerde çalışarak, daha yüksek fiyat ve ücret elde ederek kazanırlar.

Karşılaştırmalı Üstünlükle İlgili Yanılsamalar (devam)

3. Serbest ticaret işçileri düşük ücret kazanan ülkeleri sömürür.

 Bazı ülkelerde işgücü standartları Batılı ülkelerden daha düşük olsa da bu durum ticaret olsa da olmasa da böyle.

 Yüksek ücretler ve güvenli standartlar ticaretin alternatifi mi? İhracat olmada daha fazla yoksulluk ve sömürü olurdu.

 Tüketiciler serbest ticaret ile daha ucuz (verimli) üretilmiş ürünlere ulaşarak kazanırlar.

 Üreticiler/işçiler, alternatif duruma göre, daha yüksek kar/ücret alarak kazanırlar.

Taşıma Masrafları

ve Ticareti Olmayan/Yapılamayan Ürünler (Non-traded Goods)

• Ricardo modeli ülkelerin üretimde tamamen spesiyalleşmesini öngörür.

• Ancak tam spesiyalleşme 3 sebepten ötürü çok nadirdir:

1. Birden fazla üretim faktörünün olması

spesiyalleşme eğilimini azaltır. (chapters 4-5) 2. Korumacılık (chapters 9–12)

Taşıma Masrafları

ve Ticareti Olmayan/Yapılamayan Ürünler (Non-traded Goods) (devam)

• Taşıma masrafı dikkate alındığında bazı ürünlerin ithalatı yerine üretimi daha avantajlı olur.

 Ör: Ağırlık/değer oranı yüksek ürünlerin ticareti düşüktür.

(çimento gibi)

• Yüksek ulaşım maliyetinden dolayı hiç ticareti olmayan (non-traded) ürün ve hizmetler vardır.

(Örnek: saç kesimi ve araba tamiri)

 Ülkeler gelirlerinin büyük bir oranını ticareti olmayan ürün ve hizmetlere harcarlar.

 Bu gerçeğin yer çekimi modeline ve ülkeler arası gelir transferini inceleyen modellere etkileri vardır.

Ampirik Kanıt

Ricardo Modeli gerçek dünyaya uyuyor mu, gerçekleşen ticaret akımları hakkında doğru öngörüde bulunuyor mu?

1. Gerçek hayatta görülmeyen derecede yüksek bir spesiyalleşme öngörüyor.

2. Ülke genelinin ticaretten kazanacağını öngörür.

Ancak uluslararası ticaretin ülke içindeki gelir dağılımına etkisini büyüktür.

3. Ülkeler arasındaki kaynak farklılıklarının ticaret oluşumuna etkisini dikkate almaz. (ch 4,5)

Ampirik Kanıt (devam)

• Ülkeler prodüktivitesi relatif olarak yüksek olan ürünleri mi ihraç ediyorlar?

 1951 yılında 26 üretim sanayii için A.B.D. ihracatının İngiltere ihracatına oranı ile A.B.D. ve İngiltere işgücü verimlilik

oranları karşılaştırıldığında (Şekil 3-6, Bella Blassa, 1963)

EVET

Bu zamanda ABD’nin 26 sanayinin tümünde de mutlak üstünlüğü vardı.

Ancak yine de ABD’nin az verimli sektörlerinde ihracat oranları düşüktü.

Şekil 3-6: Prodüktivite ve İhracat

Her nokta farklı bir sanayii gösteriyor.

Ampirik Kanıt (devam)

• Bangladeş gibi çok fakir bir ülkenin kıyafet üretiminde Çin gibi diğer ülkelere kıyasla daha az verimli

olmasına rağmen karşılaştırmalı üstünlüğü olabilir.

Çünkü diğer sektörlerde Çin’e kıyasla çok daha verimsiz.

 Bangladeş’teki verimlilik (işgücü başı üretim) Çin’dekinin ortalama sadece %28’i.

 Giyimde, Bangladeş verimliliği Çin’inkinin %77’si.

Bangladeş’e tekstil üretiminde güçlü bir karşılaştırmalı üstünlük yaratıyor..

Tablo 3-3: Bangladeş vs Çin, 2011

Ampirik Kanıt (devam)

Ricardo modelinin temel sonuçları ampirik kanıtla desteklenmektedir.

• Uluslararası ticarette verimlilik farklılıklarının önemi bir rolü vardır.

• Ticaret karşılaştırmalı üstünlüğe (comparative advantage) dayanır, mutlak üstünlüğe (absolute advantage) değil.

Özet

1. Ülkeler arsı işgücü verimlilikleri karşılaştırmalı üstünlük yaratır.

2. Bir ülkenin bir ürünün üretimindeki fırsat maliyeti diğer ülkelerinkinden düşükse o

ürünün üretiminde karşılaştırmalı üstünlüğü

vardır.

Özet (devam)

3. Ülkeler karşılaştırmalı üstünlükleri olan

ürünü ihraç ederler – yüksek verimlilik ya da düşük ücretler ülkelere maliyet avantajı

sağlar.

4. Ticaret ile, relatif fiyatlar ticaret öncesi her

bir ülkedeki relatif fiyatların ortasında bir

yerde sonlanır.

Özet (devam)

5. Ticaret ihraç edilen ürünün relatif fiyatı artacağından dolayı tüm ülkelerin

kazanımınadır.: ihracatı üreten işçilerin geliri artar, ithal ürünler daha az pahalı olur.

6. Taşıma masrafları ve diğer faktörler tam

uzmanlaşmaya önlese de ,ampirik kanıt

karşılaştırmalı üstünlüğe dayalı ticareti