Sosyolojiye Giriş

(1)

Sosyolojiye Giriş

SOS 109

Toplumsal Araştırma

(2)

Sosyolojik araştırmada iki temel gereksinim

 Sosyolojik bakış

 Merak ve sorgulama

 İnsanlar pek çok doğruya aynı anda erişebilir; bilim, inanç, sağduyu vb.

 İnanç

 Uzman bilgeliği

 Genel Kabullenmeler

 Bilim

Diğerlerinden farklı olarak ampirik kanıtlara dayanır.

Ampirik kanıt: Deneye gözleme ve sistematik yöntemsel bilgiye dayalı veriler

2

(3)

Sosyolojik Perspektif

Görme biçimleri

“İnsanoğlu toplumsal hayvandır” – işbirliğine ihtiyacımız var

“İnsan toplumsal davranışı öğrenilir” – güdüsel değil

“İnsan davranışı anlamak için dikkatimizi hangi gruplara ait

olduklarına odaklamalıyız” – gruplar çeşitli, toplum ise en geniş grup

“Sosyoloji insan yaşamındaki ilişkilerin toplamına bakan bir perspektiftir” - farklı boyutları görmeliyiz, ekonomik, siyasi, tarihsel, coğrafi, psikolojik…

3

(4)

Sosyolog toplumsal dünyayı nasıl çalışır?

 Tanımlar, kavramlarla

 “bilimsel”, “sistematik” ve “objektif” gibi.

 Sosyal davranışları ve bilgi türlerini inceleyerek sosyal hayat hakkında üretmeye çalışır.

 Amaç, temel olarak, sosyologların sadece görüşe dayalı olmaktan çok olgusal bilgi üretmeye çalışmasıdır. Basit anlamda, sosyologlar araştırma kapsamına girmeyen kişisel önyargılardan kaçınmaya çalışırlar.

 Sosyal davranışları incelemek için sistematik yollar. Bu, sosyologlar

araştırma yöntemleri (anketler, gözlemler, deneyler vb.) kullanmayı denediği anlamına gelir. Bunlar belirli ispat yöntemlerine göre yapılır.

 Özetle:

 Sosyoloji, insan sosyal ilişkileri ile ilgili bir sosyal bilimdir ve

 Bu ilişkiler, sosyal gruplar örgütler ve toplumlar açısından çeşitli şekillerde düzenlenir.

4

(5)

Sosyolojik sorular

 1. En önemli nokta olgular ile fikirler arasındaki farkı anlamak.

 Yılın sonunda sınav olacağınız olgu, sizin çok zeki olduğunuzu düşünmem ise fikir…

 Sosyolog insan davranışları hakkında olgusal bilgi üretmeye, doğru bilgi elde etmeye çalışır.

 2. Olgusal bilginin nasıl elde edildiğini gösterme yeteneği ve toplumsal dünya açısından önemini vurgulama.

 Kimin için, ne amaçla yapılır? Teorik sorular sorulur.

 Örneğin 1995 yılında İngiltere de 160,000 evlilik boşanma ile sonlanmış. Neden sorusu?

Boşanmanın nedenleri nedir? Ne etkilemektedir?

 3. Karşılaştırma ise bir başka çeşit soru sorma yöntemidir.

 Iki farklı toplumu karşılaştırma olacağı gibi, aynı toplumun geçmişini ve şu anını karşılaştırabilirsiniz.

5

(6)

Olguları açıklamak için teoriyi nasıl kullanırız?

 Bilgi

 Anlama

 Yorum

 Uygulama ve Analiz

 Değerlendirme

6

(7)

Sosyolojik araştırmanın üç yöntemi

Pozitivizm

 Sosyal davranışın sistematik gözlenmesine dayanarak toplumun incelenmesi.

 Objektiflik – Kanıt ve doğruların toplanması

 Kavramlar, Değişkenler, Ölçme:

 Kavram: olguları soyutlaştırıp genelleyen kuramsal araçlar

 Değişken: Durumdan duruma değeri değişen kavramlar. Sosyal sınıf, etnisite, yaş vb.

 Ölçüm: Belli bir durumda değişkenin değerini belirleme işlemi.

 Bir bireyin sosyal sınıfını ölçmek: Evini, mahallesini, konuşma şeklini

değerlendirerek (başlayıp) eğitim, gelir düzeyi, mesleği üzerinden anlamlı sonuçlara ulaşmak

7

(8)

Toplumu ölçmek

 Betimleyici istatistik: ortalama olanı tarif eden istatistikler.

Tekrar eden mod/lar

Aritmetik ortalama

Rakamları sıralamak ortada kalanı dikkate almak (medyan)

Değişkenleri işlemselleştirmek

 ölçülecek değişkeni tam olarak belirlemek. Irk, etnik köken, sınıf vb.

8

(9)

Korelasyon

 Güvenilirlik & geçerlilik:

 Ölçmeyi hesapladığımız değişkeni gerçekten ölçüyor muyuz? Her ölçtüğümüzde aynı sonuçları alıyor muyuz?

 Değişkenler arası ilişkiler:

 Değişkenlerden birisinin (bağımsız-çalışma miktarı) değişimini diğer değişken (bağımlı-sınav sonucu) üzerindeki etkisi (neden-sonuç). Biri diğerinin nedeni ise o zaman tam bir korelasyondan söz edilebilir. İlişkili olması yetmez.

 Sahte korelasyon

 3. değişken nedeniyle 2 ya da daha fazla değişken arasında var olduğu düşünülen ancak sahte olan bağlantı.

9

(10)

Objektiflik problemi

 Neden-Sonuç İlişkisi Kurmanın 3 şartı:

 Görünen korelasyon olmalı

 Bağımlı değişkenden önce bir bağımsız değişken olmalı

 İki değişken arasında sahte ilişki yaratan değişken olmamalı.

 Objektiflik İdeali:

 Araştırmayı yürütürken tarafsız olmak. Bilimsel prosedürlere bağlılık ve kendi tutum ve inançlarının sonuçları etkilemesine müsaade etmeme.

 Yineleme:

 Research; tarafsız olmanın yolu. Diğer araştırmacıların da aynı süreçleri uygulamış ve aynı sonuçlara ulaşmış olması

 Objektiflik tek çalışmada değil, devam eden bilimsel süreç içinde mümkün olur.

10

(11)

Sorunlar sınırlılıklar

 Bilimsel sosyolojinin sınırlılıkları:

1) insan davranışları tam hesaplanamayacak kadar karmaşıktır 2) insanlar etrafına tepki verir; araştırmacı nesnesinin davranışını etkileyebilir

3) sosyal yapılar değişken, bir yer/zaman için doğru olan başkası için değil 4) sosyologlar uzaydan gelmediği için değerlerinden tamamıyla sıyrılamaz

11

(12)

Yorumlayıcı Sosyoloji

 İnsanların sosyal dünyalarına atfettikleri anlamlara odaklanır.

Verstehen: «Weber’in kişilerin öznel motivasyonlarını anlamaya çalışan yaklaşımı»

 Pozitivist sosyolojiden farkı:

1) Anlama süreçlerine vurgu

2) Öznellik süreçlerine vurgu sosyal gerçekliğin

özneler tarafından nasıl anlaşıldığı ve biçimlendirildiği

3) Nitel yöntemlerin kullanımı

4) Araştırmacının araştırılan ile yakın iletişimde olması

12

(13)

Eleştirel Sosyoloji

 Yalnızca araştırmayı değil araştırılan konuyu nesneyi durumu değiştirmeyi de hedefleyen yaklaşım.

 “Toplum mevcut durumuyla var olmalı mıdır?” gibi ahlaki/politik sorular sorar.

 Araştırmanın doğasını da değiştirir. Araştırmacı hem araştırma yapma biçimiyle hem insanlarla ilişkiye girme biçimiyle hem de bulgu ve

yorumlarıyla eşitsizliğin kalkmasını hedefler.

13

(14)

Toplumsal Cinsiyet Araştırmayı Nasıl Etkiler?

 Androsentrizm: Erkek üzerinde/ erkek bakış açısına odaklanmak.

 Jinesentrizm: kadına odaklanmak.

 Aşırı genelleme: Bir cinsiyetten alınan verileri genel için bir çıkarıma dönüştürmek.

 Toplumsal cinsiyet körlüğü: toplumsal cinsiyet faktörünü araştırmada göz ardı etmek.

 Çifte standartlar: araştırmacı kadın ve erkeği farklı yargılamamalı.

 Müdahale: katılımcının araştırmacının cinsiyetine tepki vermesi.

14

(15)

Araştırma Etiği

 Bulgular paylaşılmalı

 Bulguların diğer çalışmalarda da kullanılmasının önü açılmalı

 Kaynaklar beyan edilmeli

 Deneklere zarar verilmemeli

15

(16)

Araştırma Teknikleri

 Deney: kontrol edilmiş bir ortamda araştırmacıların iki veya daha fazla değişken arasında neden-sonuç ilişkisini incelemesini sağlar.

Araştırmacılar hipotezleri (iki ya da daha fazla değişken arasında muhtemel bir ilişki ifadesi) test etmek için deney yapar.

 Anket Uygulaması: Araştırmacı anket kullanarak veya mülakat yaparak bir dizi sorulara katılanlardan yanıt toplar. İnsanların görüşleri üzerinden resim yapar. Tasvir eden bulgulara yönlendirir.

 Katılımcı Gözlem: Araştırmacılar uzun süre sosyal bir ortamda insanlarla bir arada bulunurlar. Alan çalışması da denir. Araştırmacıya ‘içeriye

bakış’ sağlar. Hipotezi test etmezler araştırmacılar, açıklayıcı ve tasvir edicidir

 Mevcut Kaynakları/Kayıtları Kullanma: - Devlet kayıtları, arşivler, istatistiki veriler

 Araştırma teknikleri, araştırmacının hedefine göre değişir birlikte de kullanılabilir.

16