t
YAPILARDA TAVAN YÜKSEKLİKLERİNİN İNTİHABI MESELESİ Yazan: Mühendis Mahir KUTTAŞ
(Baş tarafı 157 - 158 nci sayıda) i
h = h0 — : (8)
Y
olmuş olur. (y' yı) açılarını bir mikyasla resmedil-miş olan şekil üzerinden minkale ile ölçülerek ta-yin etmek kâfidir. (8) formülünde açıların nisbeti
dahil bulunduğundan açıların ölçüleceği mikyasın ehemmiyeti yoktur. Bu açılar ister derece, ister grad cinsinden olabilir. Yalnız gerek (y) ve gerek-se (y,) açısının ayni bir mikyasla yani, her i'kisinin-de ya i'kisinin-derece veya gradileöl<Jülmesi lâzımdır. İste-nirse bu açılar hesapla da tayin olunabilir. O halde dik dörtgen şeklindeki sahaların tam yükseklikleri-ni veren formül; bir kenarının uzunluğu bu dikdört-generîn genişliğine müsavi olan kerrelere göre bu-lunan tam yükseklikler (h0) ile gösterilirse;
* b arctg — «ı h — h0 9 arctg hı
olur. Talbiî suret ve mahreçteki açıların ayni bir mikyasla bulunmuş olması lâzımdır, intihap olunan (İhı) e göre (b) ye tâbi olarak (y>) açılarını beren bir adedî cedvelin tanzimi ile hesaıplar kolayca ya-pılabilir. hı = 1,60 olduğuna göre (b) lere tâbi o-larak (yı) lerin bazı adedî kıymetleri ( 3 ) No. lu
cedvelde verilmiştir. Fakat neticeler yukarıda zik-redildiği üzere tersimat ile de bulunabilir. Gerek kare ve gerekse dikdörtgen şeklinde olan oda ve salonlar hakkında verilen formülleri 2,35 metreden daha dar sahalarda kullanılmalıdır. 2,35 metre o-dalar için takriben asgarî genişlik olarak kabul edi-lebilir.
Koridorlar:
Koridorlarda tam yüksekliklerin tayini için uzunluğu genişliğinin üç misli olan koridorların (1) No. lu formüle göre bulunacak taım yükseklikleri e-sas alınmıştır. Uzunluğu bundan daha fazla veya daha az olan koridorların tam yükseklikleri dik-dörtgen şeklindeki salhaların tam yüksekliklerini ta-yin ederken istifade olunan görüş açısı usulüne gö-re bulunur, ancak, dikdörtgen şeklindeki oda ve
salonların tam yüksekliklerinin tayininde kare şek-lindeki odaların tam yüksekliklerinin esa3 alınma-sına mukabil, koridorlarda uzunluğu genişliğinin üç misli ola.n koridorun formülden bulunan tam yük-seklikleri esas almır. (1) numaralı formülde uzun-luğu genişliğinin üç misli olan muhtelif büyüklükte iki koridorun müşahede ile tesbit olunan tam yük-sekliklerine ait malumat konularak (n) ve (K) hal edilmiş ve aşağıdaki koridor formülü bulunmuştur.
- = 2.646. ( M 0.9913 10 a U )
hx z= 1,62 olduğuna göre bu formül islâh edilerek: h = 2,073 . a 0.502 II formülü bulunur. Fakat (10) No. lu formülden (n) in hemen hemen 1,00 e müsavi olduğu görülüyor, n = I kabul edelim. Uzunluğu genişliğinin üç mis-li olan koridorlar için:
^ = k. ^ (12) a h
olur. Veya bunun da islâhı ile:
h = Yk . \/& . Vht (13)
olur.
Burada yalnız (K) nın tayini icap etmekte-dir, ki yalnız bir müşahedeye ait malûmat kâfidir Bir müşahedemize göre bu tayin yapılmış ve:
h = 1,63 . Ylh . V* (14) formülü bulunmuştur.
Bu formül hı = 1,60 alınırsa;
h = 2,06 . ^a (15) şeklini alır. (15) formülüne göre b =r 3a olan
ko-ridorların (a) ya tâbi olarak tam yüksekliklerinin bazı adedî kıymetleri (4) No. lu cedvelde veril-memiştir. Bir sahanın koridor olarak hesaplanması için yalnız genişliğine nisbetle fazla uzun olması
daha kaba bir takribiyeti haiz olduğunu tahmin e-diyoruz. Bir saha mahiyeti itibarile oda veya salon ile koridor arasında ise, koridor ve oda formülleri-le bulunan neticeformülleri-lerin arasında bir kıymet tam yük- v.
seklik olarak kabul edilir. Koridorlar eğer çok ay-, dınhk ise ancak o zaman bütün uzunlukları hesaba dahil edilir. Pek az aydınlık ve uzun koridorlarda koridorun uzunluğunun az bir kısmını ve hatta yal-nız genişliğinin üç misline müsavi bir tulü hesaba katmak icap eder. Eğer kısmen karanlık olan kori-dorun uzunluğu esasen genişliğinin üç misli ise, ko-ridorun karanlık oluşunun derecesine göre bunun hesaba dahil edilecek uzunluğu genişliğinin iki bu-çuk misline kadar indirilebilir.
Basıklık hissi ve yükseklik hissi:
T a m yükseklikten farklı bit yüksekliği haiz bir tavanın gözde hasıl ettiği basıklık veya yükseklik hissi hakkındaki ampirik formüller aşağıda veril-miştir.
B = K . I (16) h
Y = K (17)
h
Her iki formüldeki ( K ) emsali ise:
K — â 50 — a r c t g ( 3 . 5 . h — 12.70 , .
145
Bu formüllerde ( B ) tam yükseklikten daha alçak tavanlarda yüzde itibariyle basıklığı, ( Y ) tam yükseklikten daha yüksek tavanlarda keza yüzde itibarile yükseklik hissini, ( K ) da tam yüksekliğe tabi olarak değişen bir emsali göstermektedir, ( f ) tavanın tanı yükseklikten fark ettiği miktar, ( h ) tam yüksekliktir. ( K ) emsaline ait formülde 250 rakkamı 2 5 0 gradı göstermektedir. Burada ( t g ) ı verilen kavsin açısı da grad cinsinden tayin edil-mek lâzımdır. ( K ) emsalinin bazı adedî kıymetleri
( 5 ) No. lu cedvelde verilmiştir. Basıklık 0, 05 e kadar olursa hemen de his olunmaz b i r derecede-dir. Bundan sonra basıklık kendisini his ettirmeye başlar. Basıklık ve yükseklik formülleri esas itiba-rile ( b / a ) nın 1,00 ile 1,25 arasındaki kıymetleri-ne mahsus ise de daha kaba bir takribiyetle ( b / a ) nın daha büyük kıymetlerinde de kullanılabilir.
Sübjektif bakımdan farklar:
T a m yüksekliklerin takdirinde şahıstan şahı-sa vukubulacak farklar muhtelif şekillerde nazan itibara alınabilir.
1 — Tavan yüksekliği kabil olduğu kadar tam yüksekliğe yakın ve b o y u enine nisbetle 1,00 ile 1,15 misli arasında olmak üzere iki muhtelif bü-yüklükte o d a ' üzerindeki müşahedelere dayanarak
( 1 ) formülündeki ( K ) ve ( n ) emsallerini yukarı-da söylenildiği tarzyukarı-da yeniden tayin etmek ve ( 2 ) v e ( 3 ) formüllerini yeniden kurmak, dikdörtgen şekillere ait görüş açısı usulünü muhafaza etmek.
2 — Tavanın tam yükseklikte olduğu okuyu-cu tarafından müşahede ile te^bit olunan bir odak nın tam tavan yüksekliğini bu yazıda verilen for-mollere göre hesap ederek aradaki farka nazaran tavanın basıklığı veya yükseklik yüzdesini yine ve-rilen formüllerle hesap etmek ve elde olunacak ba-sıklık veya yüksekliği müteakip hesaplarda bir esas olarak muhafaza etmek.
3 — Yukarıda verilen karre şeklindeki oda-lara mahsus ( 5 ) N o : lu takribi formülün önündeki
( 1 , 1 0 7 2 ) emsalini değiştirip müşahedeye müstenit olarak bunun yerine yeni bir emsal ikame etmek (emsalin tayini sırasında bu formüldeki hı yerine müşahedeyi yapanın göz seviyesi yüksekliğinin kıy-meti konulur) Koridor formülünün tesisi için de ay-ni şekilde hareket olunabilir.
İkinci ve üçüncü usuller yalnız bir müşahede-ye müstenit olduğundan daha basittir. Fakat takri-biyetleri de birinci usule nazaran daha kabadır. Bo-yun, ayakta veya oturmuş vaziyette bulunmanın tesirleri formüllerde ( h , ) ile ifaıde olunmuştur. A h -vale göre bunun adedî kıymetleri formüllerde yer-lerine konulur.
Ev ve apartmanlarda tam yüksekliklerin t es-inti s
Ev ve apartmanlarda tam yüksekliklerin en uygun yüksekliğe yakın olduğunu yukarıda zikret-miştik. Bu gibi inşaatta serbest tavan yüksekliğini teslbit etmek için oturmaı odası veya salon gibi is-tisnaî büyüklükte odalar ve mutfak banyo gibi kü-çük kısımlar hesap dışı bırakılarak geriye kalan o-dalarm içinde orta büyüklükte olanına nazaran ta-van yüksekliğini tayin ve bütün kat için bu yüksekliği kabul etmelidir. Bodrum ve çatı katlarında o -dalar daha küçük olacağından kat irtifaı da tabia-tile küçük çıkacaktır, ©urda da diğer normal katlar-da olduğu şekilde hareket edilerek tarvan yüksekli-ği teslbit olunur, istenirse gerek b o d r u m ve çatı ve gerekse normal katlarda 0,05 basıklık dahi kabul olunabilir. Bodrum ve çatı kastlarında iktisadî veya sair zaruretler dolayısile tavan daha basık yapılmak istenirse bu yükseklik hiç olmazsa mutfak, banyo gibi küçük'kısımlar hariç en küçük odanın tam yük-sekliğinden daha alçak olmamalıdır.
M İ S A L L E R
Halli: (I ) No: lu cedvele müracaatla ha =s 1.60 için h = 2.95 olur.
Misal (2): 3.25 X 3.65 ebadında dikdörtgen şeklinde bir odanın tam yüksekliğinin tayini istenil-sin.
Halli: Evvelâ 3.25 X 3,25 ebadında karre şeklindeki bir odanın tam yüksekliği (1) cedve-linden h„ — 2,84 olarak bulunur. Bundan sonra (8) formülüne göre 3,25 X 3,65 ebadındaki odanın tam yüksekliğinin tayinine geçmek için (3) No. lu cedvelden y, y> açılarını bulmak lâzımdır. 3,25 metre uzunluk için y = 70,9 graddır. b = 3,65 i-çin ise y1 73,7 graddır. O halde aranılan tam
yükseklik :
73.7
h — 2.84 = 2.95 ro9
metredir.
(y) lan veren cedvelde (>b) lerin ve dolayı-sile (y) ların tam kıymeti yazılı olarak bulunmaz ve (b) bu cedveldeki iki miktar arasında olursa
az aydınlık bir koridorda tam yüksekliğin tayini is-tenilsin.
Halli: Uzun bir koridorun dışarıdan çok ay-dınlık olması halinde bütün tulü hesaba dahil olur. Aydınlık pek az ise o zaman genişliğinin ancak üç misli hesaba girer.
Burada aydınlılk az olduğundan her iki hale göre bulunacak kıymetlerin vasatisini tam yüksek-lik olarak kabul etmek gerektir. Koridorun geniş-liğinin yalnız üç misli kadar tulü hesaba dahil oldu-ğuna göre tam yüksekliği (4) No lu cedvelden h = 3,26 metre olarak bulunur. Bütün tulü hesaba dahil edildiğine göre, buna tekabül eden a-çı (3) No. lu cedvelden yı = 93,2 grad ve korido-run yalnız genişliğinin üç misline müsavi uzunluğu-na tekabül eden açı yine (3) No: lu cedvelden ve enterpolasyon yapılarak y 86,55 bulunduğun-dan:
93.20
h = 3.26 = 3.51
86 55
(y) 1ar enterpolasyon yapılarak bulunur. Diğer olur. 3,26 ile 3,51 in vasatisi olan 3,385 cedvellerde de möşabih ahvalde enterpolasyon ya- tam yükseklik olarak kabul edilebilir,
pılır. (2) ve (3) No. lu misallerde istenirse Misal (3): a = 2,50, b = 15,00 metre olan açıları tersimi usul ile de bulunabilir.
C E D V E L L E R .
C e d v e 1 No: 1 — Karre şeklindeki odaların tam tavan yükseklikleri
metre y. Ti a h a h a h a h 2,35 2,29 3,10 2,75 3,85 3,18 4,60 3,58 2,40 2,32 3,15 2,78 3,90 3,21 4,65 3,61 2,45 2,35 3,20 2,81 3,95 3,23 4,70 3,63 2,50 2,39 3,25 2,84 4,00 3,26 4,75 3,66 2,55 2,42 3,30 2,87 4,05 3,29 4,80 3,68 2,60 2,45 3,35 2,90 4,10 3,32 4,85 3,71 2,65 2,48 3,40 2,92 4,15 3,39 4,90 3,73 2,70 2,51 3,45 2,95 4,20 3,37 4,95 3,76 2,75 2,54 3,50 2.98 4,25 3,39 5,00 3,78 2,80 2,57 3,55 3,01 4,30 3,42 5,05 3,81 2,85 2,60 3,60 3,04 4,35 3,45 5,10 3,84 2,90 2,63 - 3,65 3,07 4,40 3,47 5,15 3,86 2,95 2,66 3,70 3,09 4,45 3,50 5,20 3,88 3,00 2,69 3,75 3,12 4,50 3,52 5,25 3,91 3,05 2,72 3,80 3,15 4,55 3,55 5,30 3,93
C e d v e l No : 2 — (hx) lere tâbi olarak (r) lerin ve r/1,295 lerin adedî kıymetlerini veren cedveldir.
C e d v e 1 No. 3 — (a) veya (b) lere tâbi olarak (y) veya ( y ı ) açılarını veren cedvel.
(Açılar grad cinsindendir.)
a yı b yı, a Yı b yı
2,00 57,0 2,75 66,4 3,50 72,7 4,50 78,2 2,05 5 7,8 2,80 66,9 3,55 73,0 4,60 78,7 2,10 58,6 2,85 67,4 3,60 73,4 4,70 79,1 2.15 59,3 2,90 67,9 3,65 73,7 4,80 79,5 2,20 60,0 2,95 68,4 3.70 74,0 4,90 79,9 2,25 60,7 3,00 68,8 3,75 74,3 5,00 80,3 2,30 61,3 3,05 69,3 3,80 74,6 6,00 83,4 2,35 62,0 3,10 69,7 3,85 74,9 7,00 85,7 2,40 62,6 3,15 70,1 3,90 75,2 8,00 87,4 2,45 63,2 3,20 70,5 3,95 75,5 9,00 88,8 2,50 63,8 3,25 70,9 4,00 75,8 10,0 89,9 2,55 64,3 3,30 71.3 4,10 76,3 12,5 91,9 2,60 64,9 3,35 71,7 4,20 76,8 15,0 93,2 2,65 65,2 3,40 72,0 4,30 77,3 20,0 94,9 2,70 65,9 3.45 72,3 4,40 77,8 30,0 96,6
C e d v e 1 No. 4 — Uzuluğu genişliğinin üç misli olan koridorlarda tam yüksekliklerin kıymetleri
a h a - Ih a h a h 1,00 2,06 1,50 2,52 2,00 2,91 3,00 3,56 1,05 2,11 1.55 2,56 2,10 2,98 3,25 3,71 1,10 2,16 1,60 2,61 2,20 3,05 3,50 3,85 1.15 2,21 - 1,65 2,64 2,30 3,12 3,75 3,99 1,20 2,25 1,70 2,69 2,40 3,19 4,00 4,12 1.25 2,30 1.75 2,72 2,50 3,26 4,25 4,25 1.30 2,35 1,80 2,76 2,60 3,32 4,50 4,37 1.35 2.39 1.85 2,80 2.70 3,38 5,00 4,60 1,40 2,44 1,90 2,84 2,80 3,44 7,50 5,64 1.45 2,48 1,95 2,87 2,90 3,51 10,0 6,51 "
C e d v e 1 No, 5 — Basıklık ve yükseklik formülü' lündeki (K) emsalinin adedî kıymetleri.
