238
KİMYA (haftalık ders sayıs 2, yıllık toplam 74 ders saati)
Fen Bilimleri Lisesi, Matematik ve Bilişim ve
Genel Lise
GENEL AMAÇLAR
q
Fen ve deneyler bilimi olan kimya felsefesi özetinin açıklanması ve İUPAC (Uluslararası Saf ve Uygulamalı Kimya Birliği) Sistemi’ne gore kimyasal bileşiklerin adlandırılmasının öğretilmesi;
q
Kimyasal analiz ve sentezler sırasında kimyasal yasa, ilke ve kura- llarının algılanması;
q
Laboratuvar araç, gereç ve yöntemlerinin uygulanması ve laboratu- vardaki davranışlar konusunda olumlu davranış ve iş alışkanlıklarının yaratılması;
q
Genel Kimya’nın algılanması, çözümlenmesi, uygulanması ve daha da geliştirilmesi doğrultusunda, Kimya’nın da içinde bulunduğu bi- limler grubunda (fizik, biyoloji, matematik, coğrafya, teknoloji, v.b.) kaydedilen bilgi ve deneyimlerin uygulanması;
q
Doğa malzemelerinin yapısal analizi ve madde yapısının (kütle ve enerjisi) tanınması;
q
Kimyasal olaylar sırasında kaydedilen gelişmelerle ilgili sonuçların algılanması, çözümlenmesi ve uygulanması için öğrenci duyuglarının aktif kılınması;
q
Öğrencide, profesyonel işbirliği, dayanışma ve öğretmen, arkadaş, anababa ve daha geniş çevreyle iletişimin kurmakta zorlanmayacak bir kişiliğin yaratılması;
q
İnsanlığa yararlı olabilecek teorik bilgilerin pratikte (sağlık, eczacı- lık, tarım, teknik, gıda sanayisi, el sanatları, v.b.) uygulanabilmesi doğrultusunda öğrencide yaratıcı beceri ve yeteneklerin geliştirilmesi;
q
Var olan bilgilerin derinleşmesi, anlaşılması ve hayatta uygulanması için yeni çıkan bilgi ve bulgulardan yararlanma doğrultusunda beceri ve yeteneklerin geliştirilmesi;
q
Öğrencide bağımsız aktivite becerisi ve yaratıcı yeteneğinin geliş- tirilmesi;
q
Öğrencide, yaşam çevresinin korunması doğrultusunda sağlıklı bir
kişiliğin geliştirilmesi.
PROGRAM IÇERIĞI
ÖZEL AMAÇLAR ÖĞRETIM YÖNTEM VE YÖNELGELERI
DAVRANIŞLAR DERSLERA- RASI ILIŞKI
FEN BİLİMİ KİMYA (4) o Kimya’ya giriş
o Fen ve deneyler bilimi Kimya;
o Kimya
laboratuvarında çalışma;
Öğrenciler
v Kimya ve öteki fen bilimleriyle tanışmalı;
Kimya’nın hayat için önemini anlamalı;
v Kimya’nın öteki fen bilimleri ve teknoloji ile bağlarını algılamalı;
v Laboratuvar araç, düzenek ve reagenslerini tanımalı ve onlarla ilgili tehlikelerden haberleri olmalı;
v Laboratuvar çalışma kuralla- rını bilmeli;
v Deneyler sırasında olası tehlikelerle tanışmalı.
q İletişim yöntemleri;
q İnteraktiv yöntemler;
q Gruplar halinde çalışma;
q Deneysel çalışma
Ø Kimya ve öteki fen bilimlerinin neyi araştırdıklarını bilmeli;
Ø Kimyanın hayat için olan önemini yakalamalı;
Ø Laboratuvar araç, gereç ve reagenslerini
kullanma yeteneğine sahip olmalı, olası tehlikelerden korunmayı bilmeliler;
ü Tüm fen bilimleri ve teknolojiyle yapıcı bağlar kurulmalı.
KİMYASAL MADDELER ( 10 ) o Saf madde ve
karışımlar;
o Karışımların kimyasal
Öğrenciler:
v Karışım ve saf maddenin özetini tanımalı;
q İnteraktiv yöntemi;
q Deneysel
Ø Karışım ve saf madde arasındaki farkları yakalamalı;
ü Matematik ü Fizik ü Biyoloji
maddelere ayrışma yöntemleri;
o Kimyasal sembol ve formüller;
o Bağıl atom kütlesi ve bağıl molekül kütlesi;
o Madde miktarı olarak mol;
o Molar kütle ve molar hacım;
o Kimyasal denklemler;
o Stekiometri (kim. Reaksiyon- lar sırasında miktar ve hacım ilişkileri);
v Karışımların kimyasal maddelere ayrışma yöntemlerini tanımalı, bu yöntemleri seçme kriterilerini bilmeli;
v Element sembolleri, formüller ve kimyasal denklemleri tanımalılar;
v Bağıl atom kütlesi ve bağıl molekül kütlesi kavramlarını algılamalı;
v Madde miktarının anlamını algılamalı;
v Kimyasal denklemler
sayesinde bileşik miktarlarının belirlenmesini bilmeliler;
çalışmalar (öğretmen gösterir, öğrenciler uygular);
q Demir ve kükürtü kendi bileşiklerinden ayırma işlemi (öğrenciler yapar);
q Araştırma yöntemleri;
q Magnezyumun yakılması (öğrenciler yapar) işlemi;
q Elementlerin periyodik sistemine dayalı hesaplamalar;
q İş defterinin kullanılması;
Ø Karışımların
ayrışmasını yapabilmek için uygun yöntemlerin seçimini bilmeli;
Ø Elementlerin priyodik sisteminin kullanımını bilmeli;
Ø Atomu bir mikrodünya olarak tanımalı;
Ø Elementlerin periyodik sistemini kullanarak molekül kütlesinin hesaplamasını yapabilmeli;
Ø Madde miktarı ve mol kütlesi arasındaki ilişkiyi tanımalı;
Ø Kimyasal reaksiyonları yazmayı,
denkleştirmeyi reaksiyona katılan ve elde edilen ürünlerin fiziksel hallerini bilmeli;
o Gazlar ve gazlar durumundaki kim. denklemler.
q Öğrenci çalışmalarının denetimi ve testlerin düzenlenmesi.
Ø Elementlerin bileşikler yapısındaki paylarına gore kimyasal formüllerin belirlenmesini becermeli;
Ø Gazların molar hacmıyla ilgili hesaplamaları yapabilmeli, gaz halindeki denklemlerin kullanımını bilmeli.
ATOM YAPISI VE ELEMENTLERİN PERİYODİK SİSTEMİ (9) o Atom yapısı
(çekirdek ve yörüngeler);
o Atom numarası, kütle numarası ve izotoplar;
o Enerji düzeyleri ve alt düzeyleri;
o Atom ve iyonlarda
elektronlar düzeni (ana gruplarda yer alan elementlerin);
Öğrenciler:
v Elektrik yükü ve kütlesine gore tanecikleri tanımalı;
v Atom numarasını kütle numarasından fark etmeli ve izotop tanımını bilmeli;
v Periyodik sistemin ana gruplarında yer alan element ve iyonların elektron
düzenlerinin analizini yapabilmeli;
v Elementlerin periyodik sistemdeki yerlerinin,
q Karşılıklı etkileşim ders modeli (öğretmen – öğrenci; öğrenci – öğrenci);
q s ve p orbital modellerinin kullanımı;
q Elementlerin periyodik
Ø Element tanecikleri birbirinden fark edilmeli;
Ø Elementlerin atom numarası ve kütle numarasını kullanmayı bilmeli ve izotop kavramını algılamalı;
Ø Enerji düzeyleri ve alt düzeyleri arasındaki farkları yakalamalı
ü Fizik ü Matematik
o Elementlerin periyodik sisteminin oluşumu (elementin elektron düzeni ve periyodik sistemdeki yeri arasındaki ilişki);
o Elementlerin fiziksel
özelliklerinin pe- riyodik değişimi (atom radyusu ve birinci iyonlaşma enerjisi elektron eğilimi ve elektronegati- vitesi);
o Elementlerin periyodik sisteminde metaller, ametaller ve metaloidler;
kendilerinin atom yapılarının bir yansıması olduğunu algılamalı;
v Elementlerin fiziksel özelliklerinin periyodik değişiminin kendilerinin atom yapılarından kaynaklandığını fark etmeliler.
sisteminin kullanımı;
q İş defterinin kullanımı;
q Test yoluyla bilgi yoklamı.
Ø Elementlerin periyodik sisteminin ana
gruplarında yer alan elementlerin atom ve iyonlarının elektron düzenleri algılanmalı;
Ø Elementlerin periyodik sisteminde metal, ametal ve metaloidlerin yerlerini
belirleyebilmeli.
KİMYASAL BAĞLAR VE MOLEKÜL YAPISI (12) o İyonik bağ;
o İyonik kristaller;
o Kovalent bağ;
o Kovalent kristaller;
o Polar ve apolar moleküller;
o Dipol moment;
o Karbonun allotropik şekilleri;
o Metalik bağ;
o Metal kristalleri;
o Moleküller arası güçler;
Öğrenciler:
v İyonik ve kovalent bağlarının tanımını yapabilmeli;
v İyonik kristallerin oluşumu konusunda bilgilenmeli (NaCl ve CsCl örneklerinde);
v Luis'in (Lewis) yapı anlatımını bilmeliler;
v Dipol moment kriterisine göre moleküllerdeki polarlığın tespitini yapabilmeli;
v Moleküllerarası güçlerin tanıtımını yapabilmeli;
v İyot, karbon dioksit (katı) ve glükoz örneklerinde molekül kristallerinin önemini anlamalı;
v Hidrojen bağının özünden yola çıkarak onun etkisini (su örneğinde) anlatabilmeli;
q Karşılıklı etkile- şim yöntemi;
q Deneysel çalışma;
q Metalik bağa sahip bileşik modellerinin kullanımı;
q İyodun süblimleşmesi (öğretmen);
q Kaynama noktası;
Ø İyonların oluşum nedenlerini bilmeli;
Ø İyonik ve kovalent bağların oluşum nedenlerini ve aralarındaki farkları anlamalı;
Ø Dipol moment anıya dayanarak polar ve apolar molekülleri tanımalı;
Ø İyon yapılı bileşiklerin fiziksel özelliklerinin analizini yapabilmeli (NaCl örneğinde k. nok.
ve erg. nok.)
Ø Elmasın kovalent kristal yapısını, grafitin
yapısından ve özelliklerinden fark etmeli;
Ø Metalik bağa sahip bileşiklerin fiziksel
ü Biyoloji ü Fizik ü Matematik
o Molekül kristalleri;
o Hidrojen bağı;
v Büyük molekül tartılı bileşiklerde (proteinler) hidrojen bağını fark etmeliler.
q Alkol ve gıda yağının suda çözünürlükleri.
özelliklerinin (elektrik ve sıcaklık iletkenliği, işletimi, kullanımı) analizini yapabilmeli;
Ø Moleküllerarası güç- lerin türlerini ve hidro- jen bağının oluşumunu anlatabilmeli;
Ø Hidrojen bağının, bile- şiklerin fiziksel ve kim- yasal özelliklerini etki- leme nedenlerini ve hid- rojen bağının hayatsal önemini bilmeli;
KİMYASAL TERMODİNAMİK (6) o Fosil enerji
kaynakları;
o Yeni enerji kaynakları (güneş ve rüzgâra dayalı);
o Kimyasal reaksiyon
Öğrenciler:
v Fosil kökenli yakıtları tanımalı;
v Yeni enerji kaynakları konusunda bilgilenmeli;
v Kimyasal reaksiyon sırasında enerjinin yapısı konusunda bilgi sahibi olmalı;
q İnteraktiv yöntemi;
Deneyler:
q Endotermik reaksiyonların
açıklanması:
Ø Fosil kökenli yakıtları tanıyabilmeli;
Ø Yeni enerji
kaynaklarının gelecek için olan önemini yakalamalı;
Ø Kimyasal reaksiyon
ü Biyoloji ü Fizik ü Ekoloji
sırasında enerji değişimi;
o Oluşum entalpisi;
o Hess yasası;
v Standar oluşum entalpisini algılamalı;
v Hess yasasına göre standar oluşum entalpisini
hesaplayabilmeli;
v Yanma olaylarında ortaya çıkan ürünlerin yaşam çevresine olan etkilerini tanımalılar;
q Ekzotermik reaksiyonların
açıklanması:
türlerini (ekzotermik ve endotermik) fark etmeli;
Ø Kimyasal reaksiyon sırasında oluşan enerji alışverişi konusunda Hess Yasası’nı uygulayabilmeli;
Ø Büyük miktarlarda atmofere çıkan karbon- dioksidin zararlı etki- lerinin (iklime, asit yağmurlarının oluşumu- na, ozon tabakasının delinmesine, fotokimy- asal radyasyon) farkında olmalılar.
ÇÖZELTİLER (12) o Çözelti ve yapısı;
o Çözelti türleri;
o Hidratasyon entalpisi;
o İyonik yapılı kristaller şebeke entalpisi;
Öğrenciler:
v İyonik kristallerin çözünmesi sırasında oluşan süreçlerle tanıtılmalı;
v Çözeltilerin ne olduğunu zorlanmadan bilmeli;
q İnteraktif yöntemi;
q Çözünürlük ile ilgili tablo ve grafiklerin kullanımı,
Ø Taneciklerin büyüklüğü ve çözünen madde miktarına gore çözelti türlerini tanımalı;
Ø İyonik kristallerin çözünmesi sırasında oluşan süreçleri ve
ü Biyoloji ü Fizik ü Ekoloji
o Madde çözünürlüğü;
Çözelti yapısı:
o a. çözelti unsur- ları ve arlarındaki ilişkiler;
o b. çözelti konsantrasyonu (miktar, hacım ve kütle);
o Molarite;
o Çözeltilerin koli- gativ özellikleri (ergime noktası- nın düşmesi, kay- nama noktasının yükselmesi, osmoz basınç).
v Çözünme hızını etkileyen faktörlerin analizini yapabilmeli;
v Hiratasyon entalpisi ve kristal şebeke entalpisi kavramları ile tanıtılmalı.
q Deneysel çalışmalar
q Deneyler:
q KCl'nin çözünmesi;
q Çözünürlüğün sıcaklıktan etkilenmesi.
bunların çözünme entalpisi ile olan bağlarını
açıklayabilmeli;
Ø Değişik derişimde çözelti hesaplanması ve hazırlanmasını
yapabilmeli;
Ø Osmozayı, osmoz basınçtan fark etmeli;
Ø Çözelti türü ve
derişimine göre, osmoz basıncını, donma noktasının düşürülmesini ve kaynama noktasının arttırılmasını hesaplayabilmeli.
KİMYASAL REAKSİYONLARIN HIZLARI (6)
o Kimyasal reaksiyon hızı;
Öğrenciler:
v Kimyasal reaksiyon hızının tanımını öğrenmeli,
q İnteraktiv ders yöntemi;
Ø Kimyasal reaksiyon hızını anlatabilmeli;
ü Teknoloji ü Biyoloji ü Fizik
o Kimyasal reaksiyon hızını etkileyen faktörler;
o Kataliz ve katalizatörler.
v Konsantrasyon ve sıcaklığın kimyasal reaksiyon hızına olan etkisini algılamalı;
v Çarpışma teorisi ve aktivlenme enerjisini inceleyerek öğrenmeli;
v Katalitik reaksiyonları ve katalizörlerin etkisini algılamalı.
q Uygulamalı yöntemler;
Deneyler:
q Konsantrasyon ve sıcaklığın reaksiyon hızına olan etkisi .
Ø kimyasal reaksiyonun hızını etkileyen faktörleri belirleyebilmeli;
Ø Ekzotermik ve
endotermik reaksiyonlar üzerinde aktivlenme enerjisiyle ilgili grafikleri kullanabilmeli;
Ø Katalizörle ve
katalizörsüz gerçekleşen reaksiyonların enerjisel grafiklerini çizebilmeli.
KİMYASAL DENGE (4) o Kimyasal reak-
siyonlarda denge;
o Kütle etkisi yasası;
o Denge sabiti;
o Dengeye etki
eden faktörler
Öğrenciler:
v Reaksiyon dengesiyle tanıtılmalı;
v Kimyasal dengeye etki eden dış faktörleri algılamalı;
v Kimyasal denge ve denge sabitine dayanarak
q İnteraktiv ders yöntemi;
q Test uygulaması;
Deneyler:
q Denge çalışması:
Ø Dönüşlü ve dönüşsüz reaksiyonları tanımalı;
Ø Denge durumunda kon- santrasyon hesaplama- ları yapabilmeli ve aynı esas üzere denge sabitinin değerini belirleyebilmeli;
ü Biyoloji ü Kimya
teknoloji ü Fizik
(Le Chatelier prensibi).
konsantrasyon hesaplamaları yapabilmeli.
BaCl2 + Na2CO3 (öğretmen);
q Denge
çalışması:
FeCl3 + KCNS (öğretmen).
Ø Kimyasal dengeye etki eden dış faktörlerin değerlendirmesini yapabilmeli;
Ø Hangi kimyasal reaksiyonlar üzerine Kütle Etkisi yasası’nın uygulananbileceğini bilmeliler.
SULU ÇÖZELTİLERDE KİMYASAL DENGE (5)
o Elektrolit çözeltiler ve ayrışma teorisi;
o Asitler, bazlar ve tuzlar;
o Asit ve baz çözel- tilerinde denge, suyun iyonik top- lamı ve ph değeri;
o Asit ve baz arasındaki
Öğrenciler:
v Elektroliti olan ve elektrolit olmayan çözeltiler ile tanıtılmalı;
v İyonlaşma (ayrışma) derecesini algılayabilmeli;
v Arhenius ve Bronsted – Lowry teorilerine gore asit ve bazların tanımını
yapabilmeli;
v Denge sabitlerini (Kw, Ka, Kb) ifade edebilmeli;
q İnteraktiv ders yöntemi;
q Basit örneklerde pH değerinin hesaplanmasıyla ilgili
araşrtırmalar;
Deneyler:
q Kuvvetli asitle- rin kuvvetli baz- larla nötürleştiri- lmesi;
Ø Elektrolit olan çözeltileri elektrolit olmayanlardan fark etmeli;
Ø İyonlaşma derecesine dayanarak çözeltilerin elektrisiteti iletme gücünü belirleyebilmeli;
Ø Arhenius ve Bronsted – Lowry teorilerine gore asit ve bazların tanımını yapabilmeli;
ü Biyoloji ü Ekoloji
süreçler (nötürleşme);
o Tuzların hidrolizi;
o Puferler.
v Asit ve bazların pH
değerlerini hesaplayabilmeli;
v Kökenlerini taşıdıkları asit ve bazlara göre tuz çözeltilerinin pH değerlerini
hesaplayabilmeli;
HCl + NaOH (öğretmen);
q İndikatörler yardımıyla pH değerinin hesaplanması (kırmızı lahana suyu, limon ve NaOH) (öğrenciler).
Ø Ka, Kb sabitlerine dayanarak asit ve bazların kuvvetlerini belileyebilmeli;
Ø Basit örneklerde pH değerinin
hesaplanmasını yapabilmeli;
Ø Canlı organizmalarda puferlerin rolünü değerlendirebilmeli;
ELEKTROKİMYA (6) o Yükseltgenme ve
indirgenme reaksiyonları ve onların
denkleştirilmesi;
o Standart redoks potansiyalleri;
Öğrenciler:
v Yükseltgenme ve indirgenme kavramlarıyla tanıtılmalı;
v Yükseltgenme ve indirgenme reaksiyonlarını yazmayı öğrenmeli;
q İnteraktiv ders yöntemi;
q Test
uygulaması;
q Sanayi ünitesinin gezilmesi;
Ø Yükseltgenme ve indirgenme süreçlerini tanıyabilmeli;
Ø Yükseltgenme ve indirgenme arasındaki bağları algılayabilmeli;
Ø Yükseltgenme ve indirgenme reaksiyon
ü Fizik ü Teknoloji ü Ekoloji
o Galvan elementler;
o Elektroliz;
v Yükseltgenme ve indirgenme araçlarının türleri konusunda bilgilendirilmeli;
v Tek yönlü elektrik akımı kaynağı olarak galvan elementinin özüyle tanıtılmalı;
Elektroliz sürecini algılamalı;
v Çevrede galvanik kalıntıların etkisiyle ve onların tsiklik süreciyle tanıtılmalı.
Deneyler:
q HCl de metallerin çözünmesi (öğretmen);
q Daniel galvanik elementinin hazırlanması (öğretmen);
q Suyun elektrolizi.
denklemlerini (basit örnekler kullanarak ) denkleştirebilmeli;
Ø Yükseltgenme ve indir- genme reaksiyonlarını uygulamada
değerlendirmeli;
Ø Daniel galvanik eleme- ntini özetleyebilmeli;
Ø Galvanik kalıntılardan doğabilen zararları ve konuyla ilgili tsiklik süreci tanımalılar.
251 ÖĞRETİM YÖNTEMLERİ
Kimya dersiyle ilgili eğitim süreci, değişik yöntem, teknik ve çalışma biçimleri uygulanarak örgütlenir. Bu programda yer alan ders üniteleriyle ilgili yöntem ve çalışma biçimlerinin önerilmiş olmasına rağmen, yöntem seçimi öğretmenlere tanınan yetkiler dahilindedir.
Tasarlanan amaçları yakalayabilmek ve öğretmen ile öğrenciler tarafından uygulanacak olan yeni çalışma yöntemlerinin hizmetinde ola- bilmek için didaktik yöntemleri saygılayarak mevcut olan bilgilere aşa- malı bir biçimde yenilerini katmak gerekir. Öğretmen ve öğrenciler tara- fından uygulanacak olan yöntemlerin baştaki amacı, kimya dersinde edi- nilmiş ve geliştirilmiş bilgilerden yararlanarak olumlu alışkanlık, davra- nış ve tutumlar sayesinde günlük hayattaki sorunların çözümüne odaklan- maktır.
Kimya dersiyle ilgili öğretmene ait yöntemler:
· Açıklama yöntemi
· Konuşma yöntemi
· Metin okuma ve kullanma yöntemi
· Araştırma ve deney yapma yöntemi
· Bilgisayar kullanma yöntemi
· İnteraktiv öğrenme yöntemi
· Tartışma ve görüşme yöntemi
Konu açıklaması ve algılanması doğrultusunda değişik eğitim biçimlerinden yararlanılır:
· İnceleme dersi
· Sorun çözme dersi
· Programla tasarlanan ders
· Uygulamalı (örneklere dayalı) ders
· İnteraktiv ders
· Doğa ve sanayi ünitelerinde uygulanan ders
Teknikler:
· Kesit
· Çalışma gündemi
· Karşılıklı etkileşim
· Eğri çizgi grafiği
· Kllaster
252
· Brainsterming
· ATS
· Kübik
· Taslaklar tablosu
Çalışma biçimleri:
· Bireysel çalışma
· Çiftler halinde çalışma
· Gruplar halinde çalışma
· Topluca çalışma
