• Sonuç bulunamadı

Do¤a Suyu Nas›lAyr›flt›r›yorsa Biz deÖyle Ayr›flt›r›r›z! So¤uk Savafl’›nGörünmez MürekkebiS›rr›n› Ele Verdi Kimya

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Do¤a Suyu Nas›lAyr›flt›r›yorsa Biz deÖyle Ayr›flt›r›r›z! So¤uk Savafl’›nGörünmez MürekkebiS›rr›n› Ele Verdi Kimya"

Copied!
1
0
0

Yükleniyor.... (view fulltext now)

Tam metin

(1)

6 Aral›k 2006 B‹L‹MveTEKN‹K

So¤uk Savafl’›n

Görünmez Mürekkebi

S›rr›n› Ele Verdi

Eski Do¤u Alman gizli polis örgütü Stasi’nin gizli yaz›flmalar›nda kulland›¤› görünmez mürekkebin s›rr›n› çözmek,

ABD’nin Michigan Eyalet Üniversitesi’nden iki araflt›rmac›ya nasip oldu. Biraz kimya, biraz tarih, biraz da macera duygusu sayesinde. “Gizli yaz› yöntemlerinin kullan›m›, ajanlar aras›nda oldukça yayg›n” diye anlat›yor araflt›rmac›lardan bilim tarihçisi Kristie Macrakis. “Ama bu ifl yaln›zca klasik limon suyu yöntemine bakm›yor; ondan çok daha karmafl›k.” 2. Dünya Savafl›’ndan k›sa süre sonra Sovyet deste¤iyle kurulmufl olan Stasi, 1950’den sonra da Do¤u Almanya Devlet Güvenlik Bakanl›¤›’na dönüfltürülerek iç güvenlik ve istihbarat ifllerini üstlenmiflti. Tabii, Berlin Duvar› 1989’da y›k›ld›ktan sonra Stasi’nin gizli arflivlerinin gizlili¤i de kalmad›. Arflivi bundan birkaç y›l sonra tarayan Macrakis, “gizli mürekkep” ve onu ortaya ç›karmayla ilgi formülü, eksik haliyle de olsa bulmufl. Kimyac› Ryan Sweeder, ayr›ca iki de ö¤rencinin yard›m› ve

çabalarlayla da Stasi s›rr› sonunda çözülebilmifl.

Buna göre, Stasi’nin üst derecede gizli mesajlar›n› iletmede kulland›¤› teknik, karbon ka¤›d›yla yazma tekni¤ine benziyordu. ‹ki ka¤›t aras›na, seryum oksalat emdirilmifl bir baflka ka¤›t yerlefltiriliyor ve üstteki ka¤›da yaz›ld›kça, kimyasal alttaki ka¤›da geçiyordu. Mesaj› alan, elindeki ka¤›d› manganez sülfat, hidrojen peroksit ve baflka kimyasallarla oluflturulmufl bir çözeltide banyo ifllemine tabi tutuyor ve yaz›lar turuncu renkte ortaya ç›k›yordu.

Çal›flman›n ilginç sonuçlar›ndan biri de, ö¤rencilere yönelik bir kimya

laboratuvar›n›n da bu arada ortaya ç›kmas›. Laboratuvar›n ad›ysa, özelleflilen konular› anlamak için yeterli: “Spy Lab”, yani Ajan Laboratuvar›.

Michigan State University Bas›n Duyurusu, 8 Kas›m 2006

Do¤a Suyu Nas›l

Ayr›flt›r›yorsa Biz de

Öyle Ayr›flt›r›r›z!

Bundan yaklafl›k 3,2 milyar y›l önce ilkel bakteriler, su moleküllerini protonlara, elektronlara ve oksijene ayr›flt›rmak üzere günefl ›fl›¤›ndan yararlanman›n yolunu bularak fotosentez ad› verilen ola¤anüstü sürecin, dolay›s›yla atmosferde oksijen varl›¤›n›n, ve tabii sonuçta da yaflam›n yolunu açt›lar. K›sa süre önceyse ABD Enerji Bakanl›¤› Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvar›’ndan biliminsanlar› bu su ayr›flt›r›c› mekanizman›n merkezindeki bir katalizörü (belirli bir tepkimeyi h›zland›ran, ancak tepkime sonucunda de¤iflmeden

kalan madde), yap›sal ayr›nt›lar›yla gün ›fl›¤›na ç›kararak, süreci anlama yolunda önemli bir ad›m atm›fl oldular. Çal›flma, bu katalizörün ifllevini yerine getiren moleküllerin yapay olarak üretilmesini de gündeme getirmifl durumda. Bu da, suyu ayr›flt›rarak yak›t hücrelerini besleyecek hidrojeni sa¤lamada günefl ›fl›¤›na dayanan temiz enerji teknolojilerinin gelifltirilmesi aç›s›ndan merkezi önemde olan bir konu.

Büyük bir protein kompleksi içinde yer alan metal katalizör, dört manganez ve bir kalsiyum atomundan olufluyor (Mn4Ca). Araflt›rmac›lar›n yapt›¤›, bu yap›y›, daha önce kullan›lmam›fl bir yöntemle ve çok ince ayr›nt›lar›yla ortaya ç›karmak. Yöntemlerinin özelli¤i, “x-›fl›n› spektroskopi” ve “protein kristalografi” tekniklerinin bileflimini içermesi. Katalizör,

yap›s›n› ayr›nt›lar›yla ortaya ç›karmay› amaçlayan ve x-›fl›n› k›r›n›m ya da çeflitli spektroskopi tekniklerinin kullan›ld›¤› bundan önceki çal›flmalar›n hepsine direnmeyi baflarm›fl. “Art›k elimizde gerçek bir yap› var!” diyor araflt›rmac›lardan Vittal Yachandra. “Bu katalizör, art›k tart›flma ve spekülasyon konusu de¤il. Bu nedenle flimdi günefl ›fl›¤› enerjisinin, suyu moleküler oksijene nas›l oksitledi¤ini anlamaya bafllayacak ad›mlar› atabiliriz.” Biliminsanlar›, katalizörün, suyu oksijene oksitlerken dört aflamadan geçti¤ini ve bunlardan her birinin bir fotonun emilimiyle tetiklendi¤ini zaten biliyorlar. S›radaki aflama, her bir kimyasal ba¤›n nas›l k›r›l›p nas›l olufltu¤u, ve su moleküllerinin ad›m ad›m nas›l ayr›flt›¤›. Grubun elde etti¤i yüksek çözünürlüklü yap›ysa bu konuda flimdiden ipuçlar› vermekte.

Bu araflt›rmalar›n sonuçta en çok hizmet edece¤i alan, yenilenebilir enerji kaynaklar› olacak. Biliminsanlar›n›n önerdi¤i stratejilerin ço¤u, bir enerji tafl›y›c›s› olan hidrojeni sudan çekip alman›n bir yolunu bulmaya dayan›yor. Bu ifl için flu anda kullan›lmakta olan yöntemlerse, ikisi de oldukça pahal›ya malolan elektrik ya da metandan yararlanmay› gerektiriyor.

Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvar› Bas›n Duyurusu, 7 Kas›m 2006

B ‹ L ‹ M V E T E K N

L O J ‹ H A B E R L E R ‹

Z e y n e p T o z a r - R a fl i t G ü r d i l e k

Kimya

Araflt›rmac›lardan Vittal Yachandra (sa¤da) ve Junko Yano

Referanslar

Benzer Belgeler

Fibrin yap›flt›r›c›s›n›n etkinli¤ini de¤erlendirmek için, cerrahi süresi kaydedildi; 3 ayl›k takip süresince greft- al›c› yatak gözlemlendi ve hastalar›n

Bu bölümde çal›flman›n nas›l yap›ld›¤›, sonuçlar ayr›nt›l› olarak tekrar verilmemelidir ya da nörolojinin bafllang›c›ndan itibaren olan bilgiler

Dokunmatik ekranlar, sizin tam olarak nereye dokundu¤unuzu alg›la- yabilmek için temelde dört farkl› tek- nolojiden faydalan›yorlar: Rezistif (dirençli), kapasitif,

"Fark Yaratan Koçlar" projes sayes nde 200’den fazla profesyonel koçun koçluk saatler n arttırmaları ve koçluk hakkında çer k üretmeler sağlamıştır.. Çeş

İzmir tulum peyniri, Ezine peyniri, tam yağlı beyaz peynir, örgü peyniri, tereyağı, cherry domates, salatalık, köy kırma zeytin, siyah zeytin, süzme bal, kaymak, 2 çeşit

E¤er “bilimsel makale” özgün araflt›rma raporu için bir terim ise bu, özgün veya bilimsel olmayan araflt›rma raporlar›ndan veya bilimsel makale olarak

Kurunu vustadaıı bugüne kadar seramik, hükümdarla- rın yekdiğerlerine verdikleri yegâne değerli hediyeyi teşkil eden asil bir ar dekoratif branşı olduğu gibi ayni zamanda

Hipotez oluflturulduktan sonra, araflt›rman›n niteli- ¤ine uygun çal›flma protokolü [gözlemsel, deneysel, ke- sitsel (cross-sectional), geriye dönük veya ileriye yöne-