i
GENÇLERĠN MÜZELERE ĠLGĠSĠNE PAZARLAMA ĠLETĠġĠMĠ YÖNLÜ BĠR YAKLAġIM: Z KUġAĞI ÜNĠVERSĠTE
ÖĞRENCĠLERĠNE YÖNELĠK BĠR ARAġTIRMA
Deniz Çalış 181185203
DOKTORA TEZĠ
Halkla İlişkiler ve Tanıtım Anabilim Dalı Halkla İlişkiler ve Reklamcılık Doktora Programı
Danışman: Prof. Dr. Zafer Kesebir
İstanbul
T.C. Maltepe Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
Mayıs, 2022
ii
iii
GENÇLERĠN MÜZELERE ĠLGĠSĠNE PAZARLAMA ĠLETĠġĠMĠ YÖNLÜ BĠR YAKLAġIM: Z KUġAĞI ÜNĠVERSĠTE
ÖĞRENCĠLERĠNE YÖNELĠK BĠR ARAġTIRMA
Deniz ÇALIŞ 181185203
ORCID: 0000-0000-0000-0000-0000
DOKTORA TEZĠ
Halkla İlişkiler ve Tanıtım Anabilim Dalı Halkla İlişkiler ve Reklamcılık Doktora Programı
Danışman: Prof. Dr. Zafer Kesebir
İstanbul
T.C. Maltepe Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
Mayıs, 2022
ii
JÜRĠ VE ENSTĠTÜ ONAYI
Bu belge, Yükseköğretim Kurulu tarafından 19.01.2021 tarihli “Lisansüstü Tezlerin Elektronik Ortamda Toplanması, Düzenlenmesi ve Erişime Açılmasına İlişkin Yönerge” ile bildirilen 6689 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında gizlenmiştir.
iii
ETĠK ĠLKE VE KURALLARA UYUM BEYANI
Bu belge, Yükseköğretim Kurulu tarafından 19.01.2021 tarihli “Lisansüstü Tezlerin Elektronik Ortamda Toplanması, Düzenlenmesi ve Erişime Açılmasına İlişkin Yönerge” ile bildirilen 6689 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında gizlenmiştir.
iv
TEġEKKÜR
Bu araştırmanın ve tezimin tüm aşamalarında bana yol gösteren değerli danışmanım Prof. Dr. Zafer Kesebir başta olmak üzere, Prof. Dr. Arzu Kihtir'e, Dr.
Gülseli Aygül Alan'a, derslerinden ilham aldığım Prof. Dr. Gürdal Ülger'e, Maltepe Üniversitesi Halkla İlişkiler ve Tanıtım Bölümü'nde bana emeği geçen tüm hocalarıma, doktora yapmam konusunda beni motive eden değerli hocam Prof. Dr. Nursel Telman ve ekip arkadaşlarıma, anketleri etik şekilde doldurarak bu araştırmanın gerçekleşmesini sağlayan tüm Z kuşağı gençlerine, bütün süreçlerde yanımda olan biricik kızım Nehir Öncü, biricik oğlum Ege Barış Öncü ve tüm aile fertlerime teşekkür ederim.
Bu araştırmanın gençlerin müzelere olan ilgisinin artırılmasına yönelik eser ve koleksiyon sergilerinin zenginleştirilmesine, müze hizmet kalitesinin geliştirilmesine ve bunlara yönelik Pazarlama İletişim etkinliklerinin gerçekleştirilmesine ışık tutmasını dilerim.
Deniz Çalış Mayıs, 2022
v
ÖZ
GENÇLERĠN MÜZELERE ĠLGĠSĠNE PAZARLAMA ĠLETĠġĠMĠ YÖNLÜ BĠR YAKLAġIM: Z KUġAĞI ÜNĠVERSĠTE
ÖĞRENCĠLERĠNE YÖNELĠK BĠR ARAġTIRMA
Deniz ÇalışDoktora Tezi
Halkla İlişkiler ve Tanıtım Anabilim Dalı Halkla İlişkiler ve Reklamcılık Doktora Programı
Danışman: Prof. Dr. Zafer Kesebir
Maltepe Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2022
Gerek ülkemizde, gerekse uluslararası alanlarda yapılan araştırmalar gençlerin genel popülasyona oranla müzeleri daha az ziyaret ettiğini ortaya koymaktadır. Bu araştırmanın amacı Z kuşağı gençliğinin bireysel özelliklerinden yola çıkarak, müzelerin eser ve sergilerinden, müzecilik hizmetlerinden ve pazarlama iletişimi etkinliklerinden beklentilerini ortaya koymak, eğlenceli mekân algısının bu beklentilerdeki rolünü araştırmak ve bulgulardan hareketle gençlerin müzeleri daha sık ziyaret etmesini sağlama noktasında ülkemiz müzeciliği için öneriler geliştirmektir.
Kasım-Aralık 2021 aylarında İstanbul ilindeki vakıf ve devlet üniversitelerinde öğrenim gören ve Z kuşağında yer alan 251‟i kadın (%53,6) olmak üzere toplam 469 genç birey ile yapılan anket sonucuna göre, gençlerin son 5 yılda müzeleri ziyaret ettiği, ancak ziyaret sıklığının az olduğu sonucuna varılmıştır. Gençlerin yaklaşık yarısı (%51,2) müzelere yılda 1 kereden az gitmiş, aynı dönemde üniversite gençliğinin %9,5'i müzeye hiç gitmemiş, yine yaklaşık yarısı (%54,6) son 5 yılda sanal müzeleri hiç ziyaret etmemiştir. Z Kuşağı kadınlarının müze sergilerinden ve diğer müzecilik hizmetlerindenbeklenti düzeyleri Z kuşağı erkeklerinden daha yüksektir. Gençlerin çevresel ve kolaylaştırıcı hizmetlere, hizmetlerin ilgi çekici ve cezbedici olmasına yönelik beklenti düzeyleri ile pazarlama iletişimi araçları bağlamında gerek geleneksel gerekse sosyal ve yenilikçiyöntemleri kullanmaya yönelik beklenti düzeyleri yüksektir.
Gençler müzelerin eğlenceli mekanlar olmasını istemektedir.
Anahtar Sözcükler: Z Kuşağı, Müzecilik, Teknoloji, Eğlenceli Mekân Algısı, Müzecilikte Pazarlama İletişimi, Müze Ürünleri, Müze Hizmetleri.
vi
ABSTRACT
A MARKETING COMMUNICATIONS APPROACH TO YOUTH'S INTEREST IN MUSEUMS: A STUDY ON GENERATION Z
UNIVERSITY STUDENTS
Deniz ÇalışPhD Thesis
Public Relations and Promotion Department Public Relations and Advertising Doctorate Program
Thesis Advisor: Prof. Dr. Zafer Kesebir Maltepe University Graduate School, 2022
Local and International studies in general show that young people visit museums less than the general population. The aim of this research is to examine the current museum practices in Turkey and abroad as well asthe activities of museums designedfor young people. Based on the characteristics of Generation Z,the study also looks at the expectations ofyoung people from museum exhibitions, services and marketing communication activities,while analyzing the perception of "fun" effectoverthese expectations. Upon the research findings, several suggestions are statedin order that young people would be motivated to visit museums more frequently.
According to the results of the survey conductedin November and December 2021 with a total of 469 young individuals, 251 of whom are women (53.6%), studying at foundation and state universities in Istanbul,young people have visited museums in the last 5 years, butvisit frequency is low. About half of the youth (51.2%) went to museums less than once a year, and 9.5% of the university youth had never been to the museum in the same period. Almost half of the youth (54.6%) have never visited virtual museums in the last 5 years. Generation Z women have higher expectation levels from museum exhibitions and other museum services than Generation Z men. The expectation levels of young people for environmental and facilitating services, for the services to be interesting and attractive, and for using traditional, social and innovative methods in the context of marketing communication tools are high.Generation Z expects museums to be "fun" places.
Keywords: Generation Z, Museology, Technology, Perception of Fun Place, Marketing Communication in Museology, Museum Products, Museum Services.
vii
ĠÇĠNDEKĠLER
JÜRİ VE ENSTİTÜ ONAYI ... ii
ETİK İLKE VE KURALLARA UYUM BEYANI ... iii
TEŞEKKÜR ... iv
ÖZ...v
ABSTRACT ... vi
İÇİNDEKİLER ... vii
TABLOLAR LİSTESİ ...x
ŞEKİLLER LİSTESİ ...xiv
ZİYARETÇİ SAYILARI LİSTESİ ... xv
GÖRSELLER LİSTESİ ...xvi
KISALTMALAR VE SEMBOLLER LİSTESİ ... xviii
ÖZGEÇMİŞ ... xx
BÖLÜM 1.GİRİŞ ...1
1.1. Problem...1
1.2. Amaç ...2
1.3. Önem ...4
1.4. Varsayımlar...5
1.5. Sınırlılıklar ...5
1.6. Tanımlar ...5
BÖLÜM 2. İLGİLİ LİTERATÜR ...7
2.1. Kavramsal Olarak Müzecilik ...7
2.1.1. Müzecilik Tanımı ve Tarihçesi ...7
2.1.2. Müzelerin Amaç ve İşlevleri ... 13
2.1.3. Dünyada ve Ülkemizde Güncel Müzecilik Uygulamaları ... 14
2.1.4. Müzecilik Uygulamalarına İlgi ... 20
2.2. Gençler ve Müzecilik ... 25
2.2.1. Kuşak Teorisi ... 26
2.2.2. Z Kuşağı ... 30
2.2.2.1. Kuşağının Tanımı ve Genel Özellikleri ... 30
2.2.2.2.Z Kuşağı Gençliğinin Teknoloji ve Eğlenceye Yaklaşımı ... 33
2.2.3. Müzelerin Z Kuşağı Gençliği ile ilgili Mevcut Pazarlama İletişimi Uygulamaları ... 35
2.2.4. Gençlerin Müzecilik Uygulamalarına İlgi Sorunu ... 43
viii
2.3. Müzecilikte Pazarlama İletişimi ... 45
2.3.1. Müzecilik Açısından NAIDAS Kuramına Bakış ... 47
2.3.2. Müzecilikte Pazarlama İletişiminin Önemi... 49
2.3.3. Müzecilikte Pazarlama İletişiminde Kullanılan Araçlar ... 50
2.3.3.1.Tutundurma ... 51
2.3.3.2.Ürün... 55
2.3.3.3.Fiyat... 57
2.3.3.4.Dağıtım ... 57
2.3.3.5.İnsan ... 58
2.3.3.6.Fiziksel Çevre ... 60
2.3.3.7.Süreç ... 62
2.3.4.Müzelerde Pazarlama İletişimi Çalışmaları ... 65
2.3.4.1.Yurtdışındaki Müzelerde Pazarlama İletişimi Çalışmaları ... 65
2.3.4.2.Türkiye'deki Müzelerde Pazarlama İletişimi Çalışmaları ... 83
BÖLÜM 3. YÖNTEM... 101
3.1. Araştırmanın Modeli ... 101
3.2. Çalışma Grubu ... 102
3.3. Veriler ve Toplanması ... 102
3.4. Ölçme Araçları ... 104
3.4.1. Teknoloji Kullanımı Ölçeğine Yönelik Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması 104 3.4.2. Müzelerden Beklentiler Ölçeklerine Yönelik Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması ... 114
3.4.3. Eğlenceli Mekân Algısı Ölçeğine Yönelik Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması ... 131
3.5. Verilerin Çözümlenmesi ve Yorumlanması ... 136
BÖLÜM 4. BULGULAR VE YORUMLAR ... 138
4.1. Teknoloji Kullanımına İlişkin Bulgular ... 138
4.2. Müze Ürünlerinden Beklentilere İlişkin Bulgular ... 143
4.3. Müze Hizmetlerinden Beklentilere İlişkin Bulgular ... 145
4.4. Müze Pazarlama İletişiminden Beklentilere İlişkin Bulgular ... 148
4.5. Eğlenceli Mekân Algısına İlişkin Bulgular ... 151
4.6. Araştırma Hipotezlerine İlişkin Bulgular ... 153
BÖLÜM 5. SONUÇ ... 162
5.1. Özet ... 162
5.2. Yargı ... 163
ix
5.3. Öneriler ... 166 EK‟LER ... 174 KAYNAKÇA ... 178
x
TABLOLAR LĠSTESĠ
Tablo 1.Katılımcıların Demografik Özelliklerine İlişkin Dağılım (N=469) ... 103
Tablo 2.Katılımcıların Son Beş Yılda Gittikleri Müze Türüne İlişkin Dağılım (N=469) ... 103
Tablo 3. Teknoloji Kullanımı Ölçeğine yönelik KMO ve Bartlett testi ... 105
Tablo 4.Teknoloji KullanımıÖlçeğine yönelik açıklanan toplam varyansı ... 106
Tablo 5. Teknoloji KullanımıÖlçeği faktör yük değerleri ... 108
Tablo 6. Teknoloji KullanımıÖlçeğine yönelik madde analizi ... 109
Tablo 7.Teknoloji Kullanımı Ölçeği ayırt edicilik testi ... 111
Tablo 8.Teknoloji Kullanımı Ölçeği Faktörleri arasındaki ilişkiler ... 112
Tablo 9.Teknoloji Kullanımı Ölçeğine yönelik doğrulayıcı faktör analizi... 112
Tablo 10.Müze Ürünlerinden Beklentiler Ölçeğine yönelik KMO ve Bartlett testi .... 114
Tablo 11.Müze Ürünlerinden BeklentilerÖlçeği faktörlerinin açıklanan toplam varyans ... 115
Tablo 12.Müze Ürünlerinden BeklentilerÖlçeği faktör yük değerleri ... 116
Tablo 13. Müze Ürünlerinden BeklentilerÖlçeği madde analizi ... 116
Tablo 14.Müze Ürünlerinden Beklentiler Ölçeği ayırt edicilik testi ... 117
Tablo 15.Müze Ürünlerinden Beklentiler Ölçeğine ilişkin doğrulayıcı faktör analizi . 117 Tablo 16. Müze Hizmetlerinden Beklentiler Ölçeğine yönelik KMO ve Bartlett testi 118 Tablo 17.Müze Hizmetlerinden BeklentilerÖlçeği faktörlerinin açıklanan toplam varyans ... 119
Tablo 18.Müze Hizmetlerinden BeklentilerÖlçeği faktör yük değerleri ... 120
Tablo 19.Müze Hizmetlerinden BeklentilerÖlçeği madde analizi ... 121
Tablo 20.Müze Hizmetlerinden Beklentiler Ölçeği ayırt edicilik testi... 122
Tablo 21.Müze Hizmetlerinden Beklentiler Ölçeği Faktörleri arasındaki ilişkiler ... 123
Tablo 22.Müze Hizmetlerinden Beklentiler Ölçeğine yönelik doğrulayıcı faktör analizi ... 123
Tablo 23.Müze Pazarlama İletişimi Araçlarından Beklentiler Ölçeğine yönelik KMO ve Bartlett testi ... 125
Tablo 24.Müze Pazarlama İletişimi Araçlarından BeklentilerÖlçeği Faktörlerinin açıklanan toplam varyansı ... 125
xi
Tablo 25.Müze Pazarlama İletişimi Araçlarından BeklentilerÖlçeği faktör yük değerleri
... 127
Tablo 26.Müze Pazarlama İletişimi Araçlarından BeklentilerÖlçeği madde analizi ... 128
Tablo 27.Müze Pazarlama İletişimi Araçlarından Beklentiler Ölçeği ayırt edicilik testi ... 129
Tablo 28.Müze Pazarlama İletişimi Araçlarından Beklentiler Ölçeği faktörleri arasındaki ilişkiler ... 130
Tablo 29. Müze Pazarlama İletişimi Araçlarından Beklentiler Ölçeğine yönelik doğrulayıcı faktör analizi ... 130
Tablo 30.Eğlenceli Mekân Algısı Ölçeğine yönelik KMO ve Bartlett testi ... 132
Tablo 31.Eğlenceli Mekân AlgısıÖlçeği Faktörlerinin açıklanan toplam varyansı ... 132
Tablo 32.Eğlenceli Mekân AlgısıÖlçeği faktör yük değerleri ... 133
Tablo 33.Eğlenceli Mekân AlgısıÖlçeği madde analizi ... 134
Tablo 34. Eğlenceli Mekân Algısı Ölçeği ayırt edicilik testi ... 135
Tablo 35. Eğlenceli Mekân Algısı Ölçeği doğrulayıcı faktör analizi sonuçları ... 135
Tablo 36. Gençlerin Teknoloji Kullanımı Sıklıklarına (Düzeylerine) İlişkin Betimsel İstatistikler ... 138
Tablo 37. Gençlerin Teknoloji Kullanımı puanlarının cinsiyete göre karşılaştırılması139 Tablo 38. Gençlerin Teknoloji Kullanımı puanlarının yaşa göre karşılaştırılması ... 140
Tablo 39.Gençlerin Teknoloji Kullanımı puanlarının son beş yılda ziyaret edilen müze sayısına göre karşılaştırılması ... 141
Tablo 40. Gençlerin Teknoloji Kullanımı puanlarının son beş yılda ziyaret edilen müzeye göre karşılaştırılması ... 142
Tablo 41. Gençlerin Teknoloji Kullanımı puanlarının son beş yılda ziyaret edilen sanal müze sayısına göre karşılaştırılması ... 143
Tablo 42.Gençlerin Müze Ürünlerinden Beklenti düzeylerine ilişkin betimsel istatistikler ... 143
Tablo 43.Gençlerin Müze Ürünlerinden Beklenti puanlarının cinsiyete göre karşılaştırılması ... 144
Tablo 44.Gençlerin Müze Ürünlerinden Beklenti puanlarının yaşa göre karşılaştırılması ... 144
xii
Tablo 45. Gençlerin Müze Ürünlerinden Beklenti puanlarının son beş yılda ziyaret edilen müze sayısına göre karşılaştırılması ... 144 Tablo 46. Gençlerin Müze Ürünlerinden Beklenti puanlarının son beş yılda ziyaret edilen müzeye göre karşılaştırılması ... 145 Tablo 47. Gençlerin Müze Ürünlerinden Beklenti puanlarının son beş yılda ziyaret edilen sanal müze sayısına göre karşılaştırılması ... 145 Tablo 48. Gençlerin Müze Hizmetlerinden Beklenti düzeylerine ilişkin betimsel
istatistikler ... 145 Tablo 49. Gençlerin Müze Hizmetlerinden Beklenti puanlarının cinsiyete göre
karşılaştırılması ... 146 Tablo 50. Gençlerin Müze Hizmetlerinden Beklenti puanlarının yaşa göre
karşılaştırılması ... 146 Tablo 51. Gençlerin Müze Hizmetlerinden Beklenti puanlarının son beş yılda ziyaret edilen müze sayısına göre karşılaştırılması ... 147 Tablo 52. Gençlerin Müze Hizmetlerinden Beklenti puanlarının son beş yılda ziyaret edilen müzeye göre karşılaştırılması ... 147 Tablo 53. Gençlerin Müze Hizmetlerinden Beklenti puanlarının son beş yılda ziyaret edilen sanal müze sayısına göre karşılaştırılması ... 148 Tablo 54. Gençlerin Müze Pazarlama İletişimi Araçlarından Beklenti düzeylerine ilişkin betimsel istatistikler ... 148 Tablo 55.Gençlerin Müze Pazarlama İletişimi Araçlarından Beklenti puanlarının cinsiyete göre karşılaştırılması ... 149 Tablo 56. Gençlerin Müze Pazarlama İletişimi Araçlarından Beklenti puanlarının yaşa göre karşılaştırılması ... 149 Tablo 57. Gençlerin Müze Pazarlama İletişimi Araçlarından Beklenti puanlarının son beş yılda ziyaret edilen müze sayısına göre karşılaştırılması ... 150 Tablo 58. Gençlerin Müze Pazarlama İletişimi Araçlarından Beklenti puanlarının son beş yılda ziyaret edilen müzeye göre karşılaştırılması ... 150 Tablo 59. Gençlerin Müze Pazarlama İletişimi Araçlarından Beklenti puanlarının son beş yılda ziyaret edilen sanal müze sayısına göre karşılaştırılması ... 151 Tablo 60. Gençlerin Müzelerin Eğlenceli Mekânlar Olması İsteği düzeylerine ilişkin betimsel istatistikler ... 151
xiii
Tablo 61. Gençlerin Müzelerin Eğlenceli Mekânlar Olması İsteği puanlarının cinsiyete göre karşılaştırılması ... 151 Tablo 62. Gençlerin Müzelerin Eğlenceli Mekânlar Olması İsteği puanlarının yaşa göre karşılaştırılması ... 152 Tablo 63. Gençlerin Müzelerin Eğlenceli Mekânlar Olması İsteği puanlarının son beş yılda ziyaret edilen müze sayısına göre karşılaştırılması ... 152 Tablo 64. Gençlerin Müzelerin Eğlenceli Mekânlar Olması İsteği puanlarının son beş yılda ziyaret edilen müzeye göre karşılaştırılması ... 152 Tablo 65. Gençlerin Müzelerin Eğlenceli Mekânlar Olması İsteği puanlarının son beş yılda ziyaret edilen sanal müze sayısına göre karşılaştırılması ... 153 Tablo 66. Teknoloji Kullanım Sıklığının Müze Ürünlerinden Beklentiler üzerindeki etkisine yönelik doğrusal regresyon analizi ... 154 Tablo 67. Teknoloji Kullanım Sıklığının Müze Hizmetlerinden Beklentiler üzerindeki etkisine yönelik doğrusal regresyon analizi ... 154 Tablo 68. Teknoloji Kullanım Sıklığının Müze Pazarlama İletişimi Araçlarından
Beklentiler üzerindeki etkisine yönelik doğrusal regresyon analizi ... 155 Tablo 69. Eğlenceli Mekân Algısının Müze Ürünlerinden Beklentiler üzerindeki
etkisine yönelik doğrusal regresyon analizi ... 155 Tablo 70. Eğlenceli Mekân Algısının Müze Hizmetlerinden Beklentiler üzerindeki etkisine yönelik doğrusal regresyon analizi ... 156 Tablo 71. Eğlenceli Mekân Algısının Müze Pazarlama İletişimi Araçlarından
Beklentiler üzerindeki etkisine yönelik doğrusal regresyon analizi ... 156 Tablo 72.Teknoloji Kullanım Sıklığının Müze Ürünlerinden Beklentiler üzerindeki etkisinde Eğlenceli Mekân Algısının aracılık rolü ... 157 Tablo 73.Teknoloji Kullanım Sıklığının Müze Hizmetlerinden Beklentiler üzerindeki etkisinde Eğlenceli Mekân Algısının aracılık rolü ... 159 Tablo 74. Teknoloji Kullanım Sıklığının Müze Pazarlama İletişimi Araçlarından
Beklentiler üzerindeki etkisinde Eğlenceli Mekân Algısının aracılık rolü ... 160 Tablo 75. Gençlerin Müze Ürün, Hizmet ve Pazarlama İletişimi Araçları ile ilgili Beklentileri arasındaki ilişkiler ... 161 Tablo 76. Gençlerin Teknoloji Kullanım Sıklığı ile Eğlenceli Mekân Algısı arasındaki ilişkiler ... 161
xiv
ġEKĠLLER LĠSTESĠ
ġekil 1. Yıllara göre müze ve ören yerleri ziyaretçi sayıları (2010-2019) ... 21 ġekil 2. Araştırmanın teorik modeli ... 101 ġekil 3. Teknoloji Kullanımı Ölçeğinin faktör yapılanmasına ilişkin yamaç-birikinti grafiği ... 107 ġekil 4. Teknoloji Kullanımı Ölçeğine Yönelik Dört Faktörlü 1. Düzey DFA Modeli 113 ġekil 5. Müze Ürünlerinden Beklentiler Ölçeğinin Faktör Yapılanmasına İlişkin
Yamaç-Birikinti Grafiği ... 115 ġekil 6. Müze Ürünlerinden Beklentiler Ölçeğine Yönelik Tek Faktörlü 1. Düzey DFA Modeli ... 118 ġekil 7. Müze Hizmetlerinden Beklentiler Ölçeğinin faktör yapılanmasına ilişkin yamaç-birikinti grafiği ... 120 ġekil 8. Müze Hizmetlerinden Beklentiler Ölçeğine Yönelik Tek Faktörlü 1. Düzey DFA Modeli ... 124 ġekil 9. Müze Pazarlama İletişimi Araçlarından Beklentiler Ölçeğinin Faktör
Yapılanmasına İlişkin Yamaç-Birikinti Grafiği ... 126 ġekil 10. Müze Pazarlama İletişimi Araçlarından Beklentiler Ölçeğine Yönelik Tek Faktörlü 1. Düzey DFA Modeli ... 131 ġekil 11. Eğlenceli Mekân Algısı Ölçeğinin Faktör Yapılanmasına İlişkin Yamaç- Birikinti Grafiği ... 133 ġekil 12. Eğlenceli Mekân Algısı Ölçeğine Yönelik Tek Faktörlü 1. Düzey DFA Modeli ... 136 ġekil 13. Basit ve Aracı Etki Modeli ... 157 ġekil 14. Teknoloji Kullanım Sıklığının Müze Ürünlerinden Beklentiler üzerindeki etkisinde Eğlenceli Mekân Algısının aracılık rolü ilişkin sonuç modeli ... 158 ġekil 15.Teknoloji Kullanım Sıklığının Müze Hizmetlerinden Beklentiler üzerindeki etkisinde Eğlenceli Mekân Algısının aracılık rolü ilişkin sonuç modeli ... 159 ġekil 16.Teknoloji Kullanım Sıklığının Müze Pazarlama İletişimi Araçlarından
Beklentiler üzerindeki etkisinde Eğlenceli Mekân Algısının aracılık rolü ilişkin sonuç modeli ... 160
xv
ZĠYARETÇĠ SAYILARI LĠSTESĠ
Liste 1. 2018 yılında en çok ziyaret edilen 10 Devlet Müzesi ziyaretçi sayıları ... 22 Liste 2. Yıllara göre İstanbul'daki devlet müzeleri ziyaretçi sayıları (2009-2018) ... 23 Liste 3. İstanbul'daki devlet müzeleri ziyaretçi dağılımları (2018) ... 24
xvi
GÖRSELLER LĠSTESĠ
Görsel 1.İngiltere Bilim Müzesi Reklam afişi ... 36
Görsel 2.İngiltere Bilim Müzesi Reklam afişi 2... 36
Görsel 3.Kahire Japon Okulu öğrencilerinin Mısır Müzesi ziyareti ... 37
Görsel 4.Rahmi Koç Müzesi'nde çevrim içi eğitimlerin reklam görseli ... 38
Görsel 5.Rahmi Koç Müzesi'ne ait Müzebüs ... 39
Görsel 6 Sakıp Sabancı Müzesi Yaz Okulu tanıtım görseli ... 40
Görsel 7Pera Müzesi öğrencilere ücretsiz giriş duyurusu... 41
Görsel 8Pera Müzesi Sanat Konuşmaları duyurusu ... 42
Görsel 9. Amerika Birleşik Devletleri Buffalo Bilim Müzesi "Dünyanın Mumyaları' sergisi ziyaretçileri ... 66
Görsel 10. Amerika Birleşik Devletleri Buffalo Bilim Müzesi "Dünyanın Mumyaları' sergisinin girişine indirim kuponu duyurusu ... 67
Görsel 11.Leonardo-Yaratıcılık ve Yenilikçilik Müzesi- Pompeii sergisini gezen ziyaretçiler ... 68
Görsel 12.Leonardo-Yaratıcılık ve Yenilikçilik Müzesi- Pompeii sergisi reklamı ... 69
Görsel 13.Smithsonian Doğa Tarihi Müzesi'nin açık hava reklamı ... 70
Görsel 14.Amerikan Doğa Tarihi Müzesi'nin otobüs üzere reklam uygulaması ... 71
Görsel 15.Amerikan Doğa Tarihi Müzesi'nin mobil uygulaması ... 71
Görsel 16.Amerikan Doğa Tarihi Müzesi'nin dinozor koleksiyonu tanıtımı ... 72
Görsel 17. The British Museum, "Vikingler" sergisi tanıtım afişi ... 73
Görsel 18.St. Petersburg Hermitage Müzesi tanıtım materyali ... 75
Görsel 19.Terra Cotta Müzesi -Xian-Çin ... 76
Görsel 20.Terra Cotta Müzesi kazıları -Xian-Çin ... 77
Görsel 21.Şanghay Müzesi dış cephe görünümü ... 78
Görsel 22.Şanghay Müzesi özel efektli tarihi canlandırma panosu ... 78
Görsel 23.Şanghay Müzesi mağazasında alışveriş ortamı ... 79
Görsel 24.Şanghay Müzesi açıklayıcı levhalar ... 80
Görsel 25.Japon müzelerinde tanıtım filmlerin seyredildiği Led ekranlar ... 81
Görsel 26.Müzelerin Mobil uygulamaları izleyen geleneksel kıyafetlerinde Japon gençliği ... 81
xvii
Görsel 27.Japon müzelerinde hediyelik eşya satışının gerçekleştirildiği makineler ... 82
Görsel 28.Katar İslam Eserleri Müzesi ... 82
Görsel 29.İstanbul Arkeoloji Müzeleri Konser afişi ... 84
Görsel 30.İstanbul Arkeoloji Müzeleri Konserlerinden görüntü... 85
Görsel 31.İstanbul Arkeoloji Müzeleri "Müzede Bir Gece Etkinliği" ... 85
Görsel 32. Rahmi M. Koç Müzesi tanıtım afişi ... 86
Görsel 33. Rahmi M. Koç Müzesi "Yolların efsaneleri" sergisi tanıtım afişi... 87
Görsel 34. Rahmi M. Koç Müzesi "İletişim Tarihinin Efsaneleri" sergisi tanıtım afişi . 88 Görsel 35. Sakıp Sabancı Müzesi'nin Türkcell ile ortaklaşa düzenlediği sanatsal etkinlik duyuru afişi ... 90
Görsel 36. Sakıp Sabancı Müzesi'nin Rembrandt sergisinin açık hava reklam görseli .. 91
Görsel 37. Pera Müzesi internet sitesi ana sayfa görseli ... 92
Görsel 38. Pera Müzesi yayınları altında çıkan kitap görseli... 93
Görsel 39. Pera Müzesi açık hava reklam görseli ... 94
Görsel 40. Pera Müzesi ile ilgili Skylife dergisi kapağı ... 95
Görsel 41. Pera Müzesi Sanal Gerçeklik etkinliği ile ilgili gazete ve dergi haberleri .... 96
Görsel 42.Pera Film ve Seagull Films işbirliğiyle düzenlenen Özbek film seçkileri ile ilgili afiş görseli ... 97
Görsel 43.Trakya Üniversitesi Sağlık Müzesi bahçesi ... 98
Görsel 44.Trakya Üniversitesi Sağlık Müzesi canlandırma örneği ... 98
Görsel 45.Müze Gazhane Açık hava reklam görseli ... 99
Görsel 46.Sakıp Sabancı Müzesi Açık hava reklam görseli ... 99
Görsel 47.Adana Sinema Müzesi ... 100
xviii
KISALTMALAR VE SEMBOLLER LĠSTESĠ
AFA : Açıklayıcı Faktör Analizi AMOS : Analysis of Moment Structures ANOVA : Tek Yönlü Varyans Analizi CFI : Comperative Fit Index DFA : Doğrulayıcı Faktör Analizi GEM-JC : Mısır Müzesi Gençlik Konseyi GFI : Goodness of Fit Index
ICOM : Uluslararası Müzeler Konseyi ĠBB : İstanbul Büyükşehir Belediyesi KMO : Kaiser-Meyer-Olkin testi K-S : Kolmogorov-Smirnov testi MoMA : Modern Sanatlar Müzesi M-W : Mann-Whitney U testi NMNH : Ulusal Doğa Tarihi Müzesi NYSE : New York Borsası
SPSS : Statistics Package for Social Sciences S-W : Shapiro-Wilks testi
TUIK : Türkiye İstatistik Kurumu VCR : Sanal Gerçeklik
% : Yüzde
d : Cohen‟s d, bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisi η2 : Eta kare, bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisi sd : Birden fazla grup olması durumunda serbestlik derecesi
f : Bir değerin, olayın tekrar eden gözleminin dağılımı N : Örneklemdeki toplam denek/anket yanıtlayanlar sayısı p : Hata yapma olasılığı
ss : Standart sapma
t : ttesti sonucu elde edilen değer
xix
X2 : Kruskal-Wallis H testi sonrası elde edilen değer X : Bir veri dağılımının aritmetik ortalaması
xx
ÖZGEÇMĠġ
Deniz ÇalıĢ
Halkla ĠliĢkiler ve Tanıtım Anabilim Dalı
Eğitim
Y.Ls. 2018 Maltepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Pazarlama İletişimi Ls. 1989 Orta Doğu Teknik Üniversitesi, İİBF İşletme Bölümü
Lise 1984 Adana Anadolu Lisesi ĠĢ/Ġstihdam
2021 - ... Orta Doğu Teknik Üniversitesi İşletme Bölümü - Öğretim Görevlisi 2017 -... Neva International - Kurucu Ortak / Danışman
2001- 2016 Neva İletişim Eğitim Danışmanlık Ltd. Şti - Yönetici Ortak 1999- 2001 Aventis Pasteur- Erişkin Aşılar Grup Marka Müdürü 1997- 1999 Lilly İlaç- Kadın Sağlığı Bölüm Direktörü
1993 - 1997 Bayer İlaç - Aspirin Marka Müdürü
1990 - 1993 Yapı ve Kredi Bankası - Telecard Ürün Müdürü Yayınlar ve Diğer Bilimsel/Sanatsal Faaliyetler
"Yönetici Gelişimi İçin Stratejik Oyunlar" kitabı yazarı
"Akademi Türk Sanat Müziği" korosunda korist
Yayınlanmış makale: "A Comperative Study of Instagram Pages of Two Leading Turkish Museums: Topkapı Museum and Sakıp Sabancı Museum", Journal of Social Research and Behavioral Sciences Sosyal Araştırmalar ve Davranış Bilimleri Dergisi; Volume: 7 Issue: 14 Year: 2021
1
BÖLÜM 1.GĠRĠġ
Günümüzde kar amaçlı kurumların yanısıra, eğitim, kültür, sağlık gibi alanlarda hizmet veren ve kar amacı gütmeyen kurumlarda da "verimli bir sürdürebilirliği sağlama" hedefi en önemli hedefler arasında yer almaktadır. Kurumlar, sürdürülebilir bir yaşam eğrisini sağlayabilmek için kısa ve uzun vadeli planlarını oluştururken, gerek mevcut hedef kitlelerini ellerinde tutma, gerekse yeni hedef kitleleri müşteri portföylerine ekleme konusunda stratejiler geliştirmek zorundadır.
Kar amacı gütmeyen kurumlar arasında yer alan ve her geçen gün popüler kültürün bir parçası olma yolunda ilerleyen müzelerin bulgu ve materyalleri toplama, belgeleme, sergileme, koruma, eğitim, araştırma ve iletişim gibi farklı işlevleri yerine getirirken diğer müzeler ve eğlence sektörünün oyuncularına karşı rekabet güçlerini korumaları, varlıklarını sürdürebilme adına önem taşır. Kar amaçlı kurumlar bilançolarında karlılık, pazar payı, ciro gibi verileri baz alırken, müzeler eser sayısı, ziyaretçi sayısı gibi farklı verilerle hareket ederler.
1.1. Problem
Ziyaretçi profilleri incelendiğinde, genç bireylerin genel popülasyona oranla müzeleri daha az ziyaret ettiği ortaya çıkmaktadır (Mason, 2006, s.18). Müzeler varlıklarını uzun vadede sürdürebilmeleri için ziyaretçi sayılarını artırarak, geleceği genç nesilleri müzelere çekmelleri önem taşır. Ülkemizde ve dünyada gençlere yönelik çağdaş müzecilik adımları atılmış olsa bile, gerçekleşen bu adımlar yetersiz kalmaktadır. Hali hazırda müzelere karşı düşük bir ilgi ve ziyaret davranışı sergileyen genç neslin (Xanthoudaki, 1999, s.2) özelliklerinden yola çıkarak, geleceğin erişkinleri olacak bu kitleyi müzelere çekmenin ve onları ziyaretçi portföyüne katma yöntemlerinin bulunması (Tzibazi, 2013, s.167), 20. yüzyılın başlarından itibaren pazarlama stratejilerini adapte etmeye başlayan müzelerin bu genç kitleler için de analizler yapması ve bu konuda attığı adımları geliştirmesi gerekmektedir.
Yapılan literatür taramalarında, günümüzde 25 yaş altı genç nesli ifade eden Z kuşağının özellikleri (Kuran, 2019:31), müzelerde genel hedef kitleye yönelik hizmet kalite algısı çalışmaları (Yılmaz, 2011, s.183), müze pazarlama çalışmaları ve(Karakundakoğlu, 2019, s.69) müze iletişim çalışmaları (Uralman, 2012, s.219) ile ilgili ülkemizde araştırmalar yapılmış olmasıyla birlikte, Z Kuşağının müzelerin eser ve
2
koleksiyonlarından oluşan sergilerinden, sanal müzeler, müze mağazaları, müze kafeleri, insan kaynakları hizmetleri gibi diğer müzecilik hizmetlerinden ve müzelerin pazarlama iletişim kampanyalarından beklentileri ile eğlenceli mekan algısının bu beklentideki rolü ile ilgili araştırmaya rastlanmamıştır. Demografik bilgilerin ötesinde detaylı araştırmalar yapılması, müzelerin gençliğe hitap edebilmesi adına atılacak adımlara ışık tutacaktır.
Karl Mannheim'ın 1923 yılında kaleme aldığı "Kuşaklar Sorunu" makalesinde ele aldığı "Kuşak" kavramının, Strauss ve Howe tarafından 1991 yılında bir teori çerçevesinde değerlendirmesi ile ortaya çıkan "Kuşak Teorisi"nden yola çıkarak Z kuşağı incelendiğinde (Kuran, 2019, s.25) bu kuşağa ait pek çok özellik içinden dikkat çekici olanları teknolojiye eğilim ve eğlence odaklılıktır. Müze ziyaretçileri arasında yapılan çalışmalarda ele alınan hizmet kalitesi (Yılmaz, 2011, s.183) ve müze deneyimleme (Goulding, 2000, s.261) boyutları, müzelerin hedef kitlelerinin beklentileri ile ilgili önemli bilgiler sunmaktadır.
Pazarlama iletişiminin temel unsurları olan Kişisel Satış, Reklam, Halkla İlişkiler, Satış Promosyonları, Doğrudan Pazarlama, Etkileşimli Pazarlama gibi unsurlar (Peltekoğlu, 2018, s.35) dünyadaki gelişmiş müzecilik uygulamalarında da aktif olarak kullanılmaktadır. Pazarlama iletişim etkinlikleri çeşitli sektörlerdeki organizasyonlar tarafından gerek geleneksel yöntemlerle, gerekse dijital çağın yenilikleri paralelinde sürdürülmektedir. Yurt dışı müze etkinliklerine baktığımızda bu yeniliklerin yansımalarını görmekle birlikte ülkemiz müzelerinde bazı özel müzeler dışında uygulamaların yeterli düzeyde olmadığı görülmektedir.
NAIDAS kuramından hareketle gençlerin müzelere ilgi sorununu incelediğinde, müzelerin genç neslin ihtiyaçlarını saptayıp, dikkatlerini ve ilgilerini çekme konusunda yetersiz kaldıkları gözlemlenmektedir. Müzelerin gençlerin müze ziyareti konusunda isteklerini uyandırma, müzeleri ziyaret etmelerini sağlama ve ihtiyaçlarını tatmin etme konusunda etkin adımlar atmaları varlıklarını sürdürme açısından önemlidir.
1.2. Amaç
Bu araştırmanın amacı, Z kuşağı gençliğininteknoloji ve eğlenceli mekân algısına yönelik eğilimlerinden yola çıkarak, müzelerin eser ve sergileri bağlamında ürünlerinden, müze çalışanları, müze mağazaları, sanal müzeler, müze kafeleri ve
3
benzeri müze hizmetlerinden ve müzelerinpazarlama iletişimi etkinliklerinden beklentilerinisaptamak, müzelerin bu kitleye yönelik güncel pazarlama iletişimi çalışmalarını ve müzecilik uygulamalarını inceleyerek önemini ortaya koymak, müzelerin Z Kuşağına mensup genç ziyaretçi sayılarını artırma hedeflerine ulaştırmada geliştirecekleri stratejilere yön göstermektir. Bu araştırma aynı zamanda, dünyada ve ülkemizdeki müzelerde gençlere hitap eden başarılı örnekleri inceleyerek, bu konuda ülkemizde yapılacak uygulamalara ışık tutmayı amaçlamaktadır.
Ülkelerin kültürel değerlerini koruma ve geliştirme noktasında önemli misyon üstlenen müzelerin Z kuşağı tarafından da sahiplenilerek, gelecek kuşaklara bu değerleri iletme noktasında, müzelerin "gönüllü elçileri" olmaları büyük önemtaşımaktadır.
Araştırma sonucu elde edilecek veriler, geleceğin erişkinleri olarak karşımıza çıkacak olan Z kuşağının, bilim, sanat, tarih gibi farklı konularda kar amacı gütmeksizin hizmet vermekte olan müzelerin ziyaretçi portföylerine kazandırılması yönündeki çalışmalara yardımcı olacaktır.
Bu amaçtan yola çıkarak araştırmada test edilen hipotezler şu şekildedir:
H1: Gençlerin teknoloji kullanım alışkanlıklarının müze ürünleri ile ilgili beklentilerine etkisi vardır.
H2: Gençlerin teknoloji kullanım alışkanlıklarının müze hizmetleri ile ilgili beklentilerine etkisi vardır.
H3: Gençlerin teknoloji kullanım alışkanlıklarının müze pazarlama iletişimi araçları ile ilgili beklentilerine etkisi vardır.
H4: Gençlerin eğlenceli mekân algısının müze ürünleri ile ilgili beklentilerine etkisi vardır.
H5: Gençlerin eğlenceli mekân algısının müze hizmetleri ile ilgili beklentilerine etkisi vardır.
H6: Gençlerin eğlenceli mekân algısının müze pazarlama iletişimi araçları ile ilgili beklentilerine etkisi vardır.
H7: Gençlerin teknoloji kullanım sıklığının müze ürünleri ile ilgili beklentilerine etkisinde, eğlenceli mekân algısının ara değişken rolü vardır.
4
H8: Gençlerin teknoloji kullanım sıklığının müze hizmetleri ile ilgili beklentilerine etkisinde, eğlenceli mekân algısının ara değişken rolü vardır.
H9: Gençlerin teknoloji kullanım sıklığının müze pazarlama iletişimi araçları ile ilgili beklentilerine etkisinde, eğlenceli mekân algısının ara değişken rolü vardır.
H10: Gençlerinmüze ürün, hizmet ve pazarlama iletişimi araçları ile ilgili beklentileri arasında anlamlı bir ilişki vardır.
H11: Gençlerin teknoloji kullanım sıklığı ile eğlenceli mekân algısı arasında anlamlı bir ilişki vardır.
Bu hipotezlerin yanı sıra bu araştırmada aşağıda yer alan sorulara yanıt bulma amaçlanmaktadır:
Dünyanın ve ülkemizin önde gelen müzelerinde hali hazırda teknolojik ve diğer yenilikçi uygulamalar nelerdir?
Dünyanın ve ülkemizin önde gelen müzelerinde Z kuşağına yönelik hangi müzecilik uygulamaları yapılmaktadır?
Z kuşağının teknoloji kullanım alışkanlıkları nelerdir?
Z kuşağının demografik özellikleri, müzelerden beklentilerini nasıl etkilemektedir?
1.3. Önem
Müzelerin mevcut ziyaretçi sayılarını korumanın ötesinde, kendilerini geliştirerek söz konusu sayıları artırmaları varlıklarını sürdürebilmeleri için önem taşır.
(Kotler, 2000, s.271) Hangi alanda hizmet verirse versin, ziyaretçi sayılarını günden güne yitiren bir müze zaman içinde yok olmaya mahkûmdur. Bu noktadan hareketle müzeler ziyaretçilerinin çoğunluğunu oluşturan erişkin nüfusun yanı sıra Z kuşağı gençliğini de müzelere çekebilmek için stratejiler geliştirmeli ve aksiyon almalıdır.
Z kuşağı, önümüzdeki 10 yıl içinde iş yaşamına adım atarak, kendi bütçelerini yönetmeye başlayacaktır (pewsocialtrends.org). Bu bağlamda daha önce ebeveyn ve öğretmenleri eşliğinde farklı aktiviteler için müzeleri ziyaret eden çocuklar ve gençler, müze ziyaretleri için bütçe ayırma konusunda kendileri ile başbaşa kalacaktır.
Bütçelerini müze ziyaretlerine harcayıp harcamama konusunda karar verici durumda olacak Z kuşağının müzeleri ziyaret etme motivasyonu, müzecilik adına ayrı bir önem
5
kazanacaktır. Müzelerin Z kuşağının özelliklerini ve beklentilerini bilip, Z kuşağı bütçelerinde kendilerine yer açmaları için gerekli uygulamaları hayata geçirmeleri gerekmektedir.
Bu araştırma, gençlerin öne çıkan bireysel özelliklerinden "teknoloji alışkanlıkları" ve "eğlenceli mekân algısı"ndan hareketle, müzelerden beklentilerini ortaya çıkaracağından, müzelerin varlıklarını sürdürme adına önem taşımaktadır.
1.4. Varsayımlar
Bu araştırmanın temel varsayımı, Kuşak Kuramı'na göre, insanların içinde bulunduğu sosyo-ekonomik koşullar nedeniyle kuşaklar arasında kişilik özellikleri açısından farklılıkların olduğu ve bu farklılıkların da beklenti ve davranış özelliklerini etkilediği varsayımıdır.
Mobil internetin yayıldığı dönemde doğduğu belirtilen Z kuşağının başlangıç yılı üzerinde tam bir uzlaşı yoktur. Bu araştırmada Z kuşağının başlangıç yılı, 1995 sonrasında doğan nesil olarak varsayılmıştır.
1.5. Sınırlılıklar
Eğitim ve kültür düzeyi bağlamında müzeleri sık ziyaret etme potansiyeli yüksek olan hedef kitle ele alındığından bu araştırmaya 18 yaş ve üzeri, Z kuşağında yer alan üniversite öğrencileri dâhil edilmiştir.
İstanbul'daki üniversitelerde okuyan öğrencilerle sınırlanan bu araştırmada, dünyadan ve ülkemizden gençlerle yönelik uygulama taramaları internet aracılığıyla ve müze ziyaretleri yoluyla yapılmıştır.
Araştırma zamansal olarak Kasım-Aralık 2021 tarihlerini kapsamaktadır ve bireylerin anketlere verdiği yanıtlarla sınırlıdır.
1.6. Tanımlar
Bu araştırmada yer alan temel tanımlar:
KuĢak:Yaklaşık olarak aynı yıllarda doğmuş, aynı çağın şartlarını paylaşmışkişilertopluluğu (http//sozluk.gov.tr)
6
KuĢak Teorisi:Strauss ve Howe tarafından ortaya atılıp günümüz araştırmacıları tarafından güncellenen ve 1927-2000 yılları arasında dünyaya gelen 5 farklı kuşağın özelliklerini ortaya koyan teori. (Kuran, 2019, s.26)
Z kuĢağı: Kuşaklar teorisine göre yaklaşık olarak 1995-2010 yılı arasında dünyaya gelen kuşak. (Rothman, 2014, s.1)
Müze Hizmetleri: Müzeler tarafından sağlanan hizmetler, koleksiyonların korunması, sergilenmesi, koleksiyonlara yönelik araştırma yapılması, ziyaretçilere yönelik iletişim çalışmaları, gereksinim araştırmaları, eğitim ve eğlendirme gibi entelektüel çalışmalar. (Dıvrak, 2019, s.21).
Pazarlama ĠletiĢimi: Kişisel Satış, Reklam, Halkla İlişkiler, Satış Promosyonları, Doğrudan Pazarlama, İnteraktif Pazarlama bileşenlerinden oluşan Pazarlama karması unsurları (Peltekoğlu, 2018, s.35)
Eğlenceli Mekân Algısı: Bireylerin bir mekânı eğlenceli olarak algılamalarını sağlayan duygu ve düşünceler bütünü (Taşçı&Ko, 2015, s.1)
Teknoloji kullanım alıĢkanlıkları: Teknoloji Kullanım alanları ve sıklıkları (Işık, 2019, s.134)
7
BÖLÜM 2. ĠLGĠLĠ LĠTERATÜR 2.1. Kavramsal Olarak Müzecilik
Müzecilik güncel anlamı ile çok eskilere gitmese bile, antik Yunan'dan bu yana yapılanmaya başlamış bir kavramdır. Günümüze kadar gelişimini sürdüren müzelerin tarihçesi, amaçları, işlevleri, dünyada ve Türkiye'de güncel müzecilik uygulamaları bu bölümde ele alınmış; başta genç nesiller olmak üzere toplumun müzelere olan ilgisine yönelik literatür bilgisi paylaşılmıştır.
2.1.1. Müzecilik Tanımı ve Tarihçesi
Etimolojik açıdan Yunanca ”Mouseion” kelimesinden türeyen ve ”İlham perilerinin düşünme yeri ya da tapınağı” anlamına gelen müzeler, sanat ve bilim eserlerinin korunduğu ve sergilendiği yer veya yapılardır. (Dıvrak, 2019, s.15)
Müzeler, halka açık, insana ve yaşadığı çevreye dair malzemelerin üzerinde araştırmalar yapan, toplayan, koruyan, bilgiyi paylaşan ve sergileyen, inceleme, eğitim ve zevk almaya yönelik çalışmalar yürüten, karlılıktan öte sürekliliği hedefleyen kurumlardır. Müzelerdeki eserlerin sergilenme, saklanma ve korunması için gerekli teknik bilgileri içeren bilim dalına da "Müzecilik" adı verilir.
(https://www.turkcebilgi.com/muze)
Antik Yunan'da Müz'lere (İlham perilerine) adanmış bahçeler, tapınaklar, kutsal kalıntı odaları gibi birçok yer, hatta kimi festivaller ve kitaplar "Müze" olarak adlandırılmıştır. Müze, Müz'lerin yaşadığı yer olarak bilinir ve Dokuz Müz'den her biri ayrı bir yaratıcı uğraşının esin kaynağıdır. Örneğin "Müzik" kelimesi "Müz"
kelimesinden türemiştir. Müzlere Zeus ile Hafıza tanrıçası Mnemosynecan hayat verir.
Bununla birlikte müze kavramını yaratan, kuruluşu Milattan önce 4. yüzyıla uzanan ve yaklaşık 700 yıl varlığını sürdüren İskenderiye müzesidir. (Artun, 2018, s.11).
Orta Çağ öncesi bilgiye ulaşma çabaları, tarihi eserlerin sistematik biçimde toplanarak biriktirilmesini sağlamış, 15. yüzyıldan sonra bazı kraliyet koleksiyonları kraliyet ailesinin özel misafirlerinin ziyaretine açılmıştır. Medici ailesine mensup Lorenzo'nun koleksiyonu ile müze kavramı canlandırılmıştır. XIV. Lui döneminde müze olmak üzere sarayın bir bölümü tahsis edilmiş ve 1793 yılında halkın ziyaretine açılmıştır. 1848 yılında Louvre Müzesi'nde bir düzenleme yapılarak, Mısır, Ortadoğu,
8
Yunan-Roma eserlerinin yanı sıra ünlü ressam ve heykeltıraşların eserleri yer almıştır.
Ali Artun'a göre Modern Müze Çağı'nın bayraktarı ve modeli Louvre müzesidir (Artun, 2018, s.156).
17. yüzyılda antik nesnelerin tanımlanmasında kullanılan müzeler 18. yüzyılın sonlarına doğru halka açılmaya devam etmiştir. Planlı yapısı ile İngiltere'de kurulan ilk müze 1759'da açılan British Museum'dur. Müzenin kurucusu Sir Hans Sloane müzeyi inşa ettirerek özel koleksiyonunu bağışlamıştır. Müzenin sikke ve madalyonları, dünyanın farklı coğrafyalarından gelen eserlerin sergileri ve kütüphane gibi bölümleri bulunmaktadır. Donald Preziosi'nin anlatımıyla "18 yüzyıldan beri hafızanın en kusursuz mekânlarından birini oluşturan müze, kuramsal aygıtlarımızın başında gelir ve birçok bakımdan aydınlanmanın canlandırdığı tutkularımızın tam bir amblemidir".(Artun, 2018:139). British Museum Mısır tarihine ait göz alıcı bölümleri, Yunan ve Roma eserlerinin sergilendiği popüler alanları, Ortaçağ ve Geç Dönem sergileri, Prehistorik döneme ait eserleri, Etnografya bölümleri ve zengin kütüphanesi ile dünyanın önde gelen müzelerinden biridir. Teknolojik gelişmeleri başarı ile adapte etmeyi başaran British Museum'daki uygulamalar, bu araştırmanın ileri gelen kısımlarında ele alınmıştır.
Berlin‟deki ilk müze 1830 yılında ziyarete açılan Berlin Müzesi'dir. Dünyanın farklı ülkelerinden getirilen koleksiyonların sergilendiği Berlin Müzesi'nde Bergama Sunağı ve Milet Agorası'nın parçaları bulunmaktadır. Batı Berlin Dahlem‟de 1950‟de kurulan müzede zengin etnografya koleksiyonları, Asya (Orta Asya-Uygur), İslam ve Hint sanatları gibi bölümler bulunmaktadır.
Rusya‟da müzecilik 18. yüzyılın başlarında gelişmiştir. Çar I. Peter'in yaptırdığı kazılarda çıkan eserler ile Çar'ın zengin silah koleksiyonu Kremlin Sarayı Silahlar Müzesi‟nin envanterini oluşturmuştur. 1912 yılında kurulan Puşkin Müzesi, Mısır'dan çağdaş Avrupa sanatçılarının eserlerine kadar geniş bir koleksiyona sahiptir ve Batı Anadolu'ya ait Troya hazineleri de bu müzede sergilenmektedir. 1852 yılında halka açılan Ermitaj Müzesi Rusya'nın Saint Petersburg şehrinde yer alan ve 3 milyon civarında sanat eserine ev sahipliği yapan bir sanat ve kültür müzesidir. Ermitaj Müzesi dünyanın en büyük tablo koleksiyonu ile Guinness Rekorlar kitabına girmiştir. Ermitaj
9
Müzesi'nin görkemli binaları ve bahçeleri ziyaretçileri büyülemekte ve Rusya'nın bir turizm odağı haline gelmesinde kayda değer katkı sağlamaktadır.
Avrupa'nın diğer ülkelerine bakıldığında, İspanya‟da Madrid, İtalya‟da Uffizi Gallery halka açılan önemli müzelerdir. Geleneksel kültür öğelerini içeren etnografya müzeleri ile açık hava müzeleri, sanat eserlerinin sergilendiği müzeleri takip etmiş ve ilk etnografya müzesi 1841 yılında Kopenhag‟da kurulmuştur. Açık hava müzelerinin ilk örnekleri ise Skansen (Stockholm) (1872) ve Folk Museum (Oslo) (1884) 'dir.
Amerika‟da ilk müze 1750 yılında Harvard Üniversitesi‟nde açılmış ve bunu diğer müzeler izlemiştir. Teknoloji alanındaki gelişmeleri başarı ile adapte etmeyi başaran batılı müzeler, günümüzde her geçen gün ziyaretçilerin daha çok ilgisini çekme yönünde ilerlemektedir.
Müzecilikte 1900'lü yıllara gelindiğinde farklı sosyolojik kuramlar da müzelerin yapılanmasında etkili olmuştur. Örneğin Bourdieu'nun Kant'ın "Beğeni" kuramını reddeden "Yargının Toplumsal Eleştirisi" başlıklı kitabında beğeni ancak tarihsel ve toplumsal olarak temellendirilir. Kant'ın savunduğu gibi evrensel değildir.
Bourdieu, doğal olduğu varsayılan estetik hazzın, gerçekte alışkanlık veya alıştırma yoluyla öğrenmeye dayalı olduğundan söz etmektedir. Bourdieu bu savlarını Avrupa müzelerini gezenlerin tercihlerindeki çeşitlilikle ilgili farklı toplumsal değişkenlere göre yaptığı sistematik çözümlemeleri dayandırır. Beğeni kavramının kökeni aile içindeki eğitimdir ve güzellik yargısı insana daha çocukluktan öylesine siner ki, doğal bir olgu gibi kabul görür. Yapay bir olgu olan kültür doğallaşır; bir başka deyişle sanatın sembolik diline hâkim olmak için "Sembolik Sermaye"ye, kültürel üretimin ürünlerinden haz duyabilmek için de "Kültürel Sermaye"ye sahip olmak gerekir. Bunlar ekonomik ve toplumsal sermaye gibi diğer sermaye türleri ile karmaşık ilişkiler barındırmakla birlikte farklı yapıdadırlar. Müzeler, bu kültürel sermayenin hem harcandığı hem de biriktirildiği bir ortamdan oluşur. (Artun, 2018:184) Walter Benjamin' e göre gerek müzeler, gerekse pasajlar kitlelerin tarih sahnesine çıktığını haber veren düşsel âlemlerdir. Kentlerin metropolleşmesiyle birlikte çığ gibi büyüyen basın hayatı, müze ve magazin metaforları sayesinde zengin bir anlam kazanır.
Paris'teki büyük mağazalardan bazıları müzenin görkemine yaraşan şekilde tasarlanır.
10
Müze ile mağazanın en ilginç karışımlarından birisi 1841 yılında New York'ta açılan Barnum Amerikan müzesidir. Taylor Barnum'un 5 katlı Amerikan müzesi tuhaf gösteriler içermektedir; örneğin George Washington'ın 161 yaşındaki hemşiresi, 22 çocuğun babaları olan siyam ikizleri Eng ve Chang, ünlü cüce General TomThumb, maymunla insan arasındaki kayıp halkayı oluşturan Borneo vahşileri, Fiji denizkızı, Unicorn olarak ilan edilen gergedan ve "Jumbo" tabirini bütün dünyada dolaşıma sokan dev fil (Artun, 2018, s.302).
Türk Müzeciliğinin tarihine baktığımızda değerli eşyaların, silahların ve armağanları korunarak saklanmasının geleneksel olduğu görülmektedir. Uygur ve Selçuklu saraylarındaki özel oda ve salonlarda saraya gelen armağanlar korunmuş, Osmanlı sultanları da bu geleneği sürdürmüştür. Konya‟daki sur duvarları ve kapılarında, Konya-Ilgın arasındaki Kadın Hanı eserinde Antik Roma veya Bizans çağına ait kitabe ve mimari parçalar kullanılmıştır. Koleksiyon amacı güdülmeden gerçekleştirilen bu gelenek ve uygulamalar, ortaya çıkan sonuç itibariyle zengin bir
koleksiyonun oluşmasını
sa?lam??t?r.https://www.academia.edu/26063457/Türk_Müzecili?inin_Do?u?u_ve_Tari hsel_Geli?imi_Müzecilikte_Yeni_Aç?l?mlar)
Bugünkü tanımı ile ülkemizdeki ilk müze oluşumu 1846 yılında Sultan Abdülmecid'in emri ile eski eserler ve silâhların Aya İrini Kilisesi'nde toplanması ile gerçekleşmiştir. Bu eserler 1868 yılında Ali Paşa'nın sadrazamlığı sırasında kilise ve içerisindeki eserlerin sergilenmiş ve “Müze-i Hümayun” ilk müze olarak açılmıştır.
1871 yılında kapatılan müze, çeşitli düzenlemelerle ve eser sayıları artırılarak 1880 yılında tekrar açılmış, 1881 yılında müzenin yönetimine ressam ve Türk müzeciliğinin kurucusu Osman Hamdi Bey (1842-1910) getirilmiştir. Arkeoloji Müzesi, Cumhuriyet öncesi Türk müzecilik dönemini oluşturan Osman Hamdi Bey döneminde kurulmuş, 1906 yılında Asar-ı Atika Nizamnamesi yeniden düzenlenmiş ve eski eserlerin yurt dışına çıkarılması önlenmiştir.
Selanik, Sivas, Bursa ve Konya'da eski eser depoları oluşturularak, şehir müzeleri kurulmaya başlanmıştır. Osman Hamdi Bey, müze binaları kurulmasının yanı sıra müzecilik alanında araştırmaların yapılmasına öncülük etmiştir. 1920'li yıllardan itibaren Mustafa Kemal Atatürk, Türk Müzeciliği'nin gelişimi için önemli adımlar
11
atılmasına önderlik etmiştir. Müzecilik alanında atılan önemli hukuksal adımlardan biri
"Müzeler ve Âsar-ı Âtika Hakkında Talimat” adı ile 1922 yılında yayınlanan genelgedir. Bu genelge dâhilinde müze yöneticilerinin görev ve sorumlulukları ortaya konmuş, arkeoloji ve etnoloji ile ilgili eserlerin derlenmesi, envanterlenmesi, korunması ve yeni müzeler kurulmasını düzenlenmiştir.
Yine bu dönemde pek çok yeni müze kurulmuş, öncesinde açılan müzelere de yenilikler getirilmiştir. Bu müzelerden bazıları Ankara'daki Milli Müze ve Etnografya Müzesi, Hitit Müzesi, Kurşun Han ve Anadolu Medeniyetleri Müzesi'dir.
(https://antikadefter.wordpress.com/2013.01.21/muze-tarihi-ve-turkiyede-muze/) Türkiye 1950'li yıllarda UNESCO ve 1970 yılında Uluslararası Müzeler Konseyi'ne (ICOM) üye olarak, müzeciliğin dünya standartlarında yürütülmesini sağlamayı hedeflemiştir. Türk müzeciliği batıya oranla tarihsel anlamda geriden gelmiş olmakla birlikte, bu alanda yeni adımlar atılmaktadır.
Türkiye'deki devlet müzelerini Milli Saraylar ve Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı müzeler olarak iki gruba ayırdığımızda, üç saray, üç köşk, beş kasır, üç müze ve iki fabrikadan oluşan müzeler T.C. Cumhurbaşkanlığı bünyesindeki Milli Saraylar İdaresi Başkanlığı çatısı altında, bunun dışında kalan diğer tüm devlet müzeleri de Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın çatısı altındadır. Devlet müzeleri bu bağlamda merkezi yapılardan yönetilmekte, dolayısıyla devlet müzelerinin pazarlama iletişimi çalışmaları bu yapılar üzerinden yürütülmektedir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı Ekim 2021 itibarı ile 344 müze bulunmaktadır (www.muze.gov.tr/muzeler). Bakanlık tarafından ilk sıralarda listelenmiş müzeler aşağıda belirtilmiştir:
1. Ġstanbul Arkeoloji Müzesi:Türkiye'nin ilk müzesi olan İstanbul Arkeoloji Müzesi üç ana birimden oluşan müzeler kompleksinden meydana gelmektedir: Arkeoloji Müzesi, Eski Şark Eserleri Müzesi ve Çinili Köşk Müzesi. Müzede Osmanlı Devleti topraklarındaki çeşitli kültürlere ait bir milyona yakın eser bulunmaktadır.
2. Galata Kulesi Müzesi:Galata Kulesi, Bizans İmparatorluğu döneminde, Galata semtinin Ceneviz kolonisi olduğu on dördüncü yüzyıl ortalarında, Cenevizliler tarafından yapılmıştır.
12
3. Hierapolis (Pamukkale) Antik Kenti:Denizli ilinin 18 km kuzeyinde yer alan Hierapolis Antik Kenti Bergama Krallarından II. Eumenes tarafından İ.Ö. 2 yüzyılda kurulmuştur.
4. Efes Örenyeri: Efes, Antikçağ‟ın Anadolu başkenti ve eşsiz mimari eserleri ile binlerce yıldır ayakta kalmayı başarmış antik mega kentidir.
5. Cumhuriyet Müzesi: Meclis binası olarak inşaedilmiş olan bu müze, günümüzde çocuklara uygun bir üslup ile donatıldığı için "Çocuk dostu müze" olarak anılmaktadır.
6. Ihlara Vadisi Örenyeri:Ihlara vadisi, Aksaray'da bulunan ve Hıristiyanlığın ilk yıllarına ev sahipliği yapmış önemli bir din merkezidir.
7. Alanya Kalesi:Alanya Kalesi, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı medeniyetlerinin izlerini taşıyan bir açık hava müzesidir.
8. Anadolu Medeniyetleri Müzesi:Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Paleolitik Çağ'dan itibaren Anadolu'da yeralan eserleri içinde barındırmaktadır.
9. Aziz (St.) Nikolas Anıt Müzesi:Patara‟da doğup Piskoposluk yaptığı Myra‟da hayata gözlerini yuman Aziz Nikolas adına yaptırılmış mezar anıt müzesidir.
10. Antalya Müzesi:Antalya'da yaşamış olan Akdeniz antik uygarlıkları Likya, Pamfilya ve Pisidya'ya ait eserlerinin sergilendiği Antalya Müzesi, 1988‟de
"Avrupa Konseyi Yılın Müzesi" ödülünü almıştır.
Eski Eserler Kanunu'nun 1973 yılında çıkarılmasıyla, varlıklı ve meraklı kişilerle bazı özel vakıflar, çeşitli konularda eski eser koleksiyonu yapmışlardır. Bu koleksiyonlar özel müzelerin kurulmasına öncülük etmiş, İstanbul'da 1980 yılında Türkiye'nin ilk özel müzesi olan Sadberk Hanım Müzesi kurulmuştur. Böylece devlet müzelerinin yanında özel müzeler de yerlerini almışlardır.
Daha sonrasında kurulan özel müzelerden bazıları Rahmi Koç Müzesi (2001), Sakıp Sabancı Müzesi (2002), Pera Müzesi (2005), Hilmi Nakipoğlu Fotoğraf Makineleri Müzesi (1997), PTT Müzesi (2000), Ataman Klasik Otomobil Müzesi (2000), İstanbul Grafik Sanatları Müzesi (2004), Orhan Kemal Müzesi (2000); 500. Yıl Vakfı Türk Musevileri Müzesi (2001); Çağlar Boyu Isınma ve Aydınlatma Araçları
13
Müzesi (1991); İstanbul Oyuncak Müzesi (2005), Türker İnanoğlu Vakfı Sinema Televizyon ve Tiyatro Müzesi (2001), Fenerbahçe Spor Kulübü Müzesi‟dir(2005).(Uranüs, 2010, s.8).
Özel müzeler sanat, bilim ya da çeşitli uzmanlık alanlarında eserlerin sergilendiği, vakıflar ya da özel kişiler tarafından desteklenen müzelerdir. Bu araştırmanın ilerleyen kısımlarında müzelerin amaç ve işlevlerinin yanısıra devlet ve özel müzelerin güncel müzecilik uygulamalarına ve bu uygulamalara gösterilen ilgiye yönelik literatür bilgisine yer verilmiştir.
2.1.2. Müzelerin Amaç ve ĠĢlevleri
Müzelerin amacı, müzelerde bulunan değerli eserleri saklama, halka sunma, ziyaretçileri bilgilendirme ve bu eserleri işlemektir.Müzelerin amaç ve görevleri ülkemizde T.C. Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Müzeler İç Hizmetler Yönetmeliği ile belirlenmiştir. (Dıvrak, 2019, s.21) Bu yönetmeliğe göre müzeler bilimsel, eğitimsel, teknik ve yönetimsel alanlarda hizmetlerini başarı ile uygulamalı ve yurt kalkınmasına yardımcı olmalıdır.
Müzelerin işlevleri şu şekilde gruplanabilir:(Ayaokur, 2014, s.20)
Toplama: Müzeler,hizmet verdikleri alanlarla ilgili eserleri, satın alma, bağış ve değişim yoluyla toplamaktadır. Müzelerin koleksiyonları, yönetimce oluşturulan amaç ve hedefler doğrultusunda belirlenir ve toplama işlevleri gerçekleştirilir.
Belgeleme: Müzeler, koleksiyonlarını oluşturan envanterlerle ilgili arşivler oluşturarak kaydeder ve bunları sistemli olarak sıralar.
Sergileme: Müzelerin en önemli işlevlerinden biri de koleksiyonların sergilenmesidir. Eserler, ziyaretçilerin en uygun algılayacağı şekilde, gerekli atmosfer sağlanarak ve bilgilendirme yapılarak sergilenir.
Koruma: Depolarda bulunan eserlerin onarılması, bakımlarının yapılması, sergilenmekte olanların korunması, müzelerin vazgeçilmez işlevlerindendir.
Müzeler eserlerin fiziksel olarak korunmasının yanı sıra, bilgi teknolojileri yardımı ile gelecek kuşaklara aktarılması yönünde çalışmalar yaparlar.
14
Eğitim: Müzeler, bünyelerinde barındırdıkları değerlerle ilgili hedef kitlelerin eğitilmesi konusunda görev alırlar. Müzelerde eğitim kapsamında oyunlar, tiyatro gösterileri, atölye çalışmaları, tartışma oturumları gibi etkinlikler de yapılabilir. Müzeler, kütüphaneleri, sergileri, toplantıları, çok işlevli salon ve atölyeleri, açık alanları ile hoşça vakit geçirten, eğlendirirken öğreten mekânlardır.
AraĢtırma:Müzeler, envanterlerinin kaynaklarını araştırarak bu bilgiden hareketle arka plandaki kültürel, teknolojik olguları inceler ve hedef kitleleri ile bu araştırma sonuçlarını paylaşırlar.
ĠletiĢim:İç ve dış çevreleriyle sürdürülebilir iletişim kurabilen müzeler “iletişim odaklı müzeler” olarak tanımlanmaktadır. Müzeler, hedef ve stratejilerini belirleyip günümüzün modern teknolojik gelişmelerini de arkalarına alarak iletişim çalışmalarını sürdürürler. (www.akbanksanat.com/program/muzecilik- seminerleri-iletisim-odakli-muzeler)
2.1.3. Dünyada ve Ülkemizde Güncel Müzecilik Uygulamaları
Müzecilik hizmetlerinin halka açıldığı 18. yüzyıldan bu yana, teknolojinin de gelişmesi ile dünyada ve ülkemizde müzecilik alanında pek çok güncel uygulamanın hayata geçirildiğini görmekteyiz. Müzeciliğin gelişim sürecinde Vakıf Müzeciliği (örneğin: Vehbi Koç Vakfı, Sabancı Vakfı, İstanbul Sanat ve Kültür Vakfı), Gezici Müzecilik, Dokunulabilir Müzecilik (örneğin: Edinburg Çocuk Müzesi) ve Sanal Müzecilik gibi yaklaşımlar ortaya çıkmıştır.
Dünyanın ileri gelen müzelerinden Amsterdam Rijks Müzesi, 1800 yılında kapılarını ziyaretini açmış, günümüze kadar 1 milyon parçası 1200-2000 yıllarına tarihlenmiş olmak üzere toplam 8000 parça sanat ve tarihi eseri sergilemeye almıştır.
Müzenin önemli parçaları arasında Vermeer"Sütçü Kız", Van Gogh‟un oto portresi ve Rembrandt‟ın ünlü "Gece Devriyesi" tablosu yer almaktadır. Müze, gerek sergi alanlarındaki ışık, nem vb. müze atmosfer öğeleri bağlamında, gerekse eserlere ulaşım ve bilgi edinme bağlamında teknolojik gelişimleri adapte etmiştir.
"https://www.rijksmuseum.nl/en/rijksstudio/2000804--teknoport/route/science-and-
15
technology" bağlantısından mobil aplikasyona girilerek, eserler hakkında cep telefonundan bilgi almak mümkündür.
Rijks Sanal Müzesi de ziyaretçilerinin hizmetindedir. Müze, kendisini çevreleyen bahçesi, her yaştan ziyaretçiye hitap eden kafesi, gezive dinlenme alanları ile ünlüdür. Rijks Müzesi, ailelere, çocuklara ve gençlere yönelik özel aktiviteler düzenlemektedir. Müzedeki eserlerden hareketle hazırlanmış aktivite kitapçıkları, öykü kitapçıkları, hafta sonları saat 11 ile 16 arasında ücretsiz Rembrandt çizim atölyeleri, internet üzerinden oynayabileceğiniz sanatsal konularla ilgili "Evet-Hayır" oyunları, aileler için "Dijital Dedektiflik" oyunu, müze içinde aileler için hazırlanmış özel gezi rotaları bunlardan bazılarıdır. Rijks müzesine giriş, 18 yaş ve altı için ücretsizdir.
(www.rijksmuseum.nl/en/families-and-children)
Madrid'de bulunanİspanyol Resim ve Heykel sanatı odaklı Prado Müzesi, El Greco, Goya, Zurbaran, Murillo, Velazquez gibi İspanyol ustaların eserlerine ev sahipliği yapmaktadır. Prado müzesi, sanal müzesinin yanı sıra öğretmen ve öğrencilere yönelik eğitimsel programları, halka açık kültürel aktiviteleri, sanal ve yüz yüze projeleri ile hizmet vermektedir. Müzenin yeni gelişen teknolojiler paralelinde sunduğu pek çok uygulamadan biri de Samsung firmasının teknolojik desteği ile kullanıma sunduğu "The Dauphin‟s Treasure" mobil uygulamasıdır. Bu uygulamada Prado müzesinde bulunan değerli taşlarla bezenmiş 254 parçadan oluşan hazine ile ilgili detaylı bilgiler verilmekte ve her bir parçanın büyütülerek 360 derecelik görüntüsünün incelenmesi olanağı sağlanmıştır.
Dünyanın en gözde müzelerinden New YorkMoMA, Modern Sanatlar Müzesi, içinde bulunduğu 150.000'i aşkın sanat eserinin yanı sıra, 22.000 film, video, etkileşimli (interaktif) uygulamaları ziyaretçilerine sunmaktadır. Gençler, çocuklar ve aileler için çeşitli atölyeler ve eğitimler düzenlemekte, film gösterileri yapmakta ve galerilerini sanal ortamda gezme imkânı sunmaktadır. MoMA Müze satış mağazası, dünyanın en kapsamlı müze mağazalarından biridir.
Smithsonian enstitüsüne bağlı 19 müzeden oluşan birliğin özellikle gençler için en ilgi çekici olan müzesi NationalMuseum of Natural History - Ulusal Doğa Tarihi Müzesi, dünyanın en çok ziyaret edilen doğa tarihi müzesidir. Doğayı ve insanın doğadaki yerini merkeze alan müzede üç boyutlu özel efektli filmler, atölyeler, bilimsel
16
deney odaları, tarantula besleme seansları, değişik hayvan ve bitki türlerinin keşfedildiği bölüm ve etkinlikler gerçekleştirilmektedir. (www.si.edu/museums/)
Singapur Ulusal Müzesi, “Ormanın Hikâyesi” sergisini başlatarak ziyaretçilere renkli projeksiyonlar ve nefes kesen gösterilerle başka bir dünyaya adım atma şansı sunmuştur. Ziyaretçiler, bir akıllı telefon uygulamasının yardımıyla, ışıklı ağaçların arasında sıçrayan hareketli yaratıklar hakkında ayrıntılı bilgilere de erişebilmektedir.
Londra Bilim Müzesi'nin 2017'de başlattığı bir teknolojik uygulama kapsamındaki VCR kullanımıyla ziyaretçiler, Avrupa Uzay Ajansı‟nın ilk İngiliz astronotu Tim Peake‟in Dünya gezegenine 400 km'lik geri dönüş yolculuğunu yeniden canlandıran bir görevin parçası olabilmektedirler.
New York'taki Metropolitan Museum of Art, sanatını kitleler için daha erişilebilir kılmak için koleksiyonundan 380.000'den fazla resmi dijitalleştirme kararı almıştır. Bu sayede ziyaretçilerin müzenin en ünlü parçalarını kendi evlerinin rahatlığında keşfetmeleri mümkün hale gelmiştir.
Teknolojinin dünya liderlerinden Japonya'da yer alan müzeler de yenilikçi yaklaşımlar sergilemeye devam etmektedir. Tokyo Ulusal Bilim ve Yenilikçilik Müzesi'nde yer alan dev boyuttaki LED küre ekran ile dünyanın coğrafi verilerle görselleştirilmiş büyüleyici görüntüleri ziyaretçilere sunulmaktadır.Müzenin çeşitli noktalarında ziyaretçiler robotlarla etkileşimde bulunabilmekte, bu uygulamalarda sürdürebilirlik ve doğayı koruma gibi temalar işlenmektedir.
Pekin'de bulunan Çin Ulusal Müzesi de çeşitli sergilerinde teknolojik uygulamaları devreye sokmuş durumdadır. Son teknoloji VCR gösterilerinin etkileyici olanaklarını deneyimleyen ziyaretçiler, tarihi dönemlerde Çin sokaklarında ve
bahçelerinde üç boyutlu yolculuklar yapabilmektedir.
(www.museumnext.com/article/how-technology-is-bringing-museums-back-to-life) Ülkemizde de müzeler yeni teknolojileri sergilerine adapte etmektedir. Bursa Panorama 1326 Müzesinde Selçukluların Anadolu'ya göçleri, üç boyutlu ve sesli görsel efektlerle başarılı bir şekilde canlandırılmakta, müzenin kubbesinde yer alan dev kürenin sunduğu teknolojik uygulama ziyaretçilerin beğenisini kazanmaktadır.Rahmi Koç Müzesi'nde yer alan Planetaryum'da yer alan Keşif Küresi ziyaretçilere uzay ile ilgili ilgi çekici sunumlar yapılmasına olanak sağlamaktadır.Rahmi Koç Müzesi,
