GÖÇ ve BİYOPSİKOSOSYAL GÖÇ ve BİYOPSİKOSOSYAL
SONUÇLARI SONUÇLARI
Prof.Dr.Abdülkadir ÇEVİK Prof.Dr.Abdülkadir ÇEVİK
AÜTF Psikiyatri Anabilim Dalı AÜTF Psikiyatri Anabilim Dalı
Göç ve Göçmen Psikolojisi Göç ve Göçmen Psikolojisi
Göç, ister zorunlu ister istemli olsun, bir insanın, Göç, ister zorunlu ister istemli olsun, bir insanın,
ailenin ve toplumun yaşamında oldukça önemli bir ailenin ve toplumun yaşamında oldukça önemli bir
olaydır.
olaydır.
Özellikle zorunlu göçler bireylerde çaresizlik ve Özellikle zorunlu göçler bireylerde çaresizlik ve
eziklik duyguları yaratır.
eziklik duyguları yaratır.
Göçmenler her zaman yerli halktan farklı duygular Göçmenler her zaman yerli halktan farklı duygular
içinde olurlar.
içinde olurlar.
Göçmenlerin yaşadığı en temel duygu
Göçmenlerin yaşadığı en temel duygu yabancılıkla yabancılıkla ilgili kaygılardır.Yabancılık duygusunun şiddeti
ilgili kaygılardır.Yabancılık duygusunun şiddeti
göçmenin yerel halkla ilişkilerinin biçimlenmesinde göçmenin yerel halkla ilişkilerinin biçimlenmesinde
oldukça etkilidir.
oldukça etkilidir.
Göç ve Göçmen Psikolojisi Göç ve Göçmen Psikolojisi
Yabancılık duygusunun yanısıra, göçmende Yabancılık duygusunun yanısıra, göçmende
yalnızlık ve ayrılıkla ilgili kaygılar ve bunlarla yalnızlık ve ayrılıkla ilgili kaygılar ve bunlarla
ilişkili gizli bir hüzün vardır.
ilişkili gizli bir hüzün vardır.
Dış göçlerde bu duygular daha belirgin Dış göçlerde bu duygular daha belirgin
biçimde yaşanır.
biçimde yaşanır.
Bu duygular birey ve toplulukların aile Bu duygular birey ve toplulukların aile
yaşamlarında görülen belirgin yaşam yaşamlarında görülen belirgin yaşam
değişikliklerinin de kaynağını oluşturur.
değişikliklerinin de kaynağını oluşturur.
Göç ve Göçmen Psikolojisi Göç ve Göçmen Psikolojisi
Türkiye’de 1950 yılı genel seçimleri Türkiye’de 1950 yılı genel seçimleri
sonrasında yaşanan ekonomik ve endüstriyel sonrasında yaşanan ekonomik ve endüstriyel
gelişmeler ile ulaşım olanaklarının gelişmesi gelişmeler ile ulaşım olanaklarının gelişmesi
kırsal alanlardan kentlere hızlı bir
kırsal alanlardan kentlere hızlı bir iç göçiç göç hareketini başlatmıştır.
hareketini başlatmıştır.
İç göç sonucu plansız yerleşim alanları İç göç sonucu plansız yerleşim alanları
(gecekondular) farklı bir altkültürün (gecekondular) farklı bir altkültürün
doğmasına yol açmıştır.
doğmasına yol açmıştır.
Göç ve Göçmen Psikolojisi Göç ve Göçmen Psikolojisi
1960’lı yılların başında Batı Avrupa 1960’lı yılların başında Batı Avrupa
ülkelerinin (başta Almanya olmak üzere) ülkelerinin (başta Almanya olmak üzere)
davetiyle yoğun kitlesel
davetiyle yoğun kitlesel dış göçlerdış göçler başlamıştır.
başlamıştır.
Bu ülkelere göç edenler geleneksel aile Bu ülkelere göç edenler geleneksel aile
özelliklerine sıkı sıkıya bağlı, kırsal alanda özelliklerine sıkı sıkıya bağlı, kırsal alanda
yaşayan insanlardır.
yaşayan insanlardır.
Göç ve Göçmen Psikolojisi Göç ve Göçmen Psikolojisi
Bir ülkeden diğerine göç, bireyin sağlığı ve Bir ülkeden diğerine göç, bireyin sağlığı ve
kimliği üzerinde uzun süreli, kalıcı etkiler kimliği üzerinde uzun süreli, kalıcı etkiler
yaratan kompleks bir
yaratan kompleks bir biyopsikososyal biyopsikososyal süreçtir.
süreçtir.
Göç ve Göçmen Psikolojisi Göç ve Göçmen Psikolojisi
Akhtar(1995);
Akhtar(1995);
“ “ Kültürel şok ve bireyin göçe bağlı Kültürel şok ve bireyin göçe bağlı
kayıplarının karışımından kaynaklanan kayıplarının karışımından kaynaklanan
dinamik geçişler tedricen dinamik geçişler tedricen
psikostrüktürel bir değişime ve
psikostrüktürel bir değişime ve melez melez bir kimliğin
bir kimliğin ortaya çıkmasına yol ortaya çıkmasına yol açar.”
açar.”
Kayıp, Yas ve Değişim Kayıp, Yas ve Değişim
Kişinin ülkesinden ayrılması derin kayıplar Kişinin ülkesinden ayrılması derin kayıplar
(dil, yemekler, müzik, sosyal gelenekler vs.) (dil, yemekler, müzik, sosyal gelenekler vs.)
yaşamasına neden olur.
yaşamasına neden olur.
Oysa, bu özellikler Hofer’in (1984) tanımladığı Oysa, bu özellikler Hofer’in (1984) tanımladığı
gibi düzenleyici ilişkiler olarak bireyin gibi düzenleyici ilişkiler olarak bireyin
hizmetindedirler.
hizmetindedirler.
Göç edilen ülkeye ait özellikler de yabancılık Göç edilen ülkeye ait özellikler de yabancılık
kaygısının artmasına yol açar.
kaygısının artmasına yol açar.
Kayıp, Yas ve Değişim Kayıp, Yas ve Değişim
Kayıplar ruhsal büyüme, değişim ve Kayıplar ruhsal büyüme, değişim ve olgunlaşma için yeni bir fırsat da
olgunlaşma için yeni bir fırsat da oluşturmaktadır.
oluşturmaktadır.
Göçmenler kendilerini ifade edebilecekleri Göçmenler kendilerini ifade edebilecekleri yeni yollar da keşfedebilirler.
yeni yollar da keşfedebilirler.
Kayıp, Yas ve Değişim Kayıp, Yas ve Değişim
Kültür şokuyla bağlantılı anksiyete , Kültür şokuyla bağlantılı anksiyete ,
göçmenlerin psişik organizasyonlarının göçmenlerin psişik organizasyonlarının
stabilitesini bozar.
stabilitesini bozar.
Taylor(1992) psikobiyolojik bir düzenleyici Taylor(1992) psikobiyolojik bir düzenleyici
olarak ilişkilerin önemini vurgulamaktadır.
olarak ilişkilerin önemini vurgulamaktadır.
Volkan(1993) ve Akhtar (1995) ise bu Volkan(1993) ve Akhtar (1995) ise bu
ilişkilerin göçmenlerin kimlikleri üzerindeki ilişkilerin göçmenlerin kimlikleri üzerindeki
etkilerini açıklamışlardır.
etkilerini açıklamışlardır.
Kayıp, Yas ve Değişim Kayıp, Yas ve Değişim
Mahler’in(1975) tanımladığı birinci Mahler’in(1975) tanımladığı birinci
bireyleşme, Blos’un(1979) açıkladığı ikinci bireyleşme, Blos’un(1979) açıkladığı ikinci
bireyleşme süreçlerine benzer olarak, bireyleşme süreçlerine benzer olarak,
göçmen yeni ortamında kimlik göçmen yeni ortamında kimlik
transformasyonu yaşar; Akhtar tarafından transformasyonu yaşar; Akhtar tarafından
bu durum “
bu durum “ üçüncü bireyleşme üçüncü bireyleşme ” olarak ” olarak tanımlanmaktadır.
tanımlanmaktadır.
Göçün psikolojik sonuçlarını etkileyen faktörler Göçün psikolojik sonuçlarını etkileyen faktörler
(Ristner ve ark.,1993 ve Volkan,1993) (Ristner ve ark.,1993 ve Volkan,1993) Göçün geçici ya da kalıcı olması
Göçün geçici ya da kalıcı olması
Bir başka ülkeyi tanıyıp öğrenme isteği Bir başka ülkeyi tanıyıp öğrenme isteği
Kısa sürede gerçekleşen göçler Kısa sürede gerçekleşen göçler
Göçmenin kendi ülkesini kolaylıkla ziyaret etme Göçmenin kendi ülkesini kolaylıkla ziyaret etme
olanağının bulunması olanağının bulunması
Göçün meydana geldiği yaş Göçün meydana geldiği yaş
Göçün psikolojik sonuçlarını etkileyen faktörler Göçün psikolojik sonuçlarını etkileyen faktörler
(Ristner ve ark.,1993 ve Volkan,1993) (Ristner ve ark.,1993 ve Volkan,1993)
Göçün nedeni Göçün nedeni
Göçten önce bireyin geliştirdiği intrapsişik Göçten önce bireyin geliştirdiği intrapsişik
ayrılık kapasitesi ayrılık kapasitesi
Ev sahibi ülkenin göçmenlerin varlığıyla ilgili Ev sahibi ülkenin göçmenlerin varlığıyla ilgili
duyguları duyguları
Ev sahibi ülkeyle göçmenler arasındaki Ev sahibi ülkeyle göçmenler arasındaki
kültürel farklar kültürel farklar
Kayıp, Yas ve Değişim Kayıp, Yas ve Değişim
Göç süreçleri ayrışma bireyleşme süreçlerine Göç süreçleri ayrışma bireyleşme süreçlerine
benzer olarak birçok göçmende üst üste benzer olarak birçok göçmende üst üste
çakışır.
çakışır.
Bu süreç aynı zamanda;
Bu süreç aynı zamanda;
• Sevgi ve nefretten ambivalansaSevgi ve nefretten ambivalansa
• Yakın ve uzaktan, optimal bir uzaklığaYakın ve uzaktan, optimal bir uzaklığa
• Dün ve yarından, bugüneDün ve yarından, bugüne
• Benim ve senin anlayışından, bizim Benim ve senin anlayışından, bizim
kavramına gelişen bir psişik süreci ya da kavramına gelişen bir psişik süreci ya da
seyahati kapsar.(Akhtar,1995) seyahati kapsar.(Akhtar,1995)
Türk Aile Hayatı ve Psikolojisi Türk Aile Hayatı ve Psikolojisi
Türk aile yapısı(Volkan ve Çevik,1980) Türk aile yapısı(Volkan ve Çevik,1980)
• Kırsal bölgelerdeki aileler Kırsal bölgelerdeki aileler
• Küçük kasaba ve şehirdeki aileler Küçük kasaba ve şehirdeki aileler
• Gecekondulardaki aileler Gecekondulardaki aileler
• Büyük şehir merkezindeki aileler Büyük şehir merkezindeki aileler
• Göçmen ya da bölünmüş aileler Göçmen ya da bölünmüş aileler
Türk Aile Hayatı ve Psikolojisi Türk Aile Hayatı ve Psikolojisi
Kırsal bölgelerdeki aileler “geleneksel Türk Kırsal bölgelerdeki aileler “geleneksel Türk
aileleri” olarak tanımlanır.
aileleri” olarak tanımlanır.
Geleneksel özellikleri terketmeye başlamış Geleneksel özellikleri terketmeye başlamış aileler “geçiş süreci/modern aileler” olarak aileler “geçiş süreci/modern aileler” olarak
tanımlanır.
tanımlanır.
Geleneksel veya modifiye büyük bir ailede Geleneksel veya modifiye büyük bir ailede
yaşayan bir Türk’ün bir uydu durumunda yaşayan bir Türk’ün bir uydu durumunda
yaşadığı ifade edilmektedir.(Volkan ve yaşadığı ifade edilmektedir.(Volkan ve
Corney,1968) Corney,1968)
Türk Aile Hayatı ve Psikolojisi Türk Aile Hayatı ve Psikolojisi
Birey ayrılmayı ve gerçek bireyleşmeyi Birey ayrılmayı ve gerçek bireyleşmeyi
başaramadığı durumlarda merkezi figürün (aile başaramadığı durumlarda merkezi figürün (aile
büyüğü) etrafındaki bir psikolojik yörüngede büyüğü) etrafındaki bir psikolojik yörüngede
stabil bir fiksasyon sağlamaktadır.
stabil bir fiksasyon sağlamaktadır.
Kimlik tehdidi yaşayan Türkler için bu bir Kimlik tehdidi yaşayan Türkler için bu bir
savunma manevrası olarak karşımıza çıkmaktadır savunma manevrası olarak karşımıza çıkmaktadır
ve olumsuz, patolojik özellikleri temsil ve olumsuz, patolojik özellikleri temsil
etmemektedir.
etmemektedir.
Psikososyal alandaki savunma mekanizmalarının Psikososyal alandaki savunma mekanizmalarının
yetersizliği ya da kullanılamayışı daha ilkel yetersizliği ya da kullanılamayışı daha ilkel
savunmaları harekete geçirerek psikosomatik ve savunmaları harekete geçirerek psikosomatik ve
somatoform bozukluklara yol açabilmektedir.
somatoform bozukluklara yol açabilmektedir.
