Dr. Yücel Demiral
Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD
MART 2021
“İş Sağlığında Etik ve İlkeleri”
Sunum içeri ği
Etik kavramı
İŞS ve etik
Felsefenin temel alanları
Evren (ontoloji)
Bilgi (epistemoloji)
De ğer (etik ve estetik)
De ğerler felsefesi
estetik: güzel ve çirkini,
etik: iyi ve kötüyü sorgular.
İnsan eylemlerini ve onlardan ortaya çıkan değer sorunlarını ele alan bir bilgi alanıdır.
“İyi ve kötünün birbirinden ayırt edilmesi”
ETİK
Pratik uygulamada “olanaklı olan tüm koşullar” ile
“izin verilen” arasındaki farkı belirler, sınırı çizer.
Etik doğru ve yanlışın kuramsal bilgisi
Ahlak pratiğidir.
Hasta-hekim ilişkisi tarihsel olarak
farklı etik yaklaşımlarda ele alınmıştır Hipokrat-Plato-Dinsel/Katolik-
Lutheryan-Biyoetik…
Etik yaklaşımlarda temel noktalar nelerdir?
İyi ve kötünün ne olduğunun birbirinden nasıl ayrılacağı çağlara toplumlara ve kişiden kişiye önemli değişimler göstermektedir.
Etik/Ahlaki kararlar başkalarını da ilgilendirir – özel ahlak yoktur
Etik kurallarla en iyiyi değil daha iyiyi bulabiliriz.
Etik tartışma için farklı seçeneklerin olması gerekir.
Hazır reçetelerden çok temel bazı ilkeler ışığında her somut durumun yeniden değerlendirilmesi önemlidir.
Otonomi
Yarar
Zarar vermeme (primum non nocere)
Hakkaniyet
Sa ğlık etiğinde temel ilkeler
İŞS uygulamalarında hasta-hekim ilişkisinden farklı yönler vardır.
İŞS etiği neden gereklidir?
1
• İSG profesyonellerinin, işçi, işveren, toplum sağlığı, sosyal güvenlik ve adalet makamları gibi diğer kişi ve kurumlara karşı karmaşık ve kimi zaman bu tarafların birbiriyle çelişen sorumlulukları vardır.
İş sağlığı hizmetlerinin çeşitlenmesi ve iş sağlığı alanında çalışanların sayılarındaki artış;
İş sağlığı uygulamalarının farklı alanlardan
uzmanların katılımını gerekli kılan çok bilimli yapı olması;
İŞS etiği neden gereklidir?
2
İşyerinde sağlık risklerinin yönetimi kronik
hastalıklar, rehabilitasyon gibi medikal konuları da içerir. Bu yüzden sağlığın (tehlikelerden)
korunmasının yanısıra sağlığı geliştirilmesi de İŞS alanında giderek daha fazla gündem olmaktadır.
İŞS etiği neden gereklidir?
4
İŞS da etik seçimler/kararlar yalnızca risk ve
yararın farklı taraflar arasında dengelenmesi ile sınırlı değildir.
Sadece yarar bileşeni ile karar vermek her koşulda doğru olmayabilir
İŞS etiği neden gereklidir?
3
Çalışma yaşamında değişim
Ekonomik sorunlar (kriz)
Demografik dönüşüm
Yeni teknolojiler – ICT
Küreselleşme
◦ İş gücüdeki değişim (kadın-göç, yaşlı çalışanlar)
◦ İş organizasyonunda değişiklikler (Yönetim, taşeron-alt üstlenici, geçici işçiler, uzaktan çalışma, evden çalışma...)
◦ Psikososyal stres ilişkili sağlık sorunları (KIS, KVS…)
İŞS etiği neden gereklidir?
5
ETİK KARAR ALMA SÜRECİ
Etik kural / Etik çelişki ?
Etik çelişki (dilemma) olası en az iki seçeneği olan bir durumda ve ahlaklı/doğru karar verme problemi olarak tanımlanabilir.
Etik çelişki kayna ğı ne olabilir?
Karakter zaafı (R. Sennett)
Kişisel çıkar-profesyonel değerler arasındaki çelişkiler
Profesyonel değer ve toplum (ya da belirli bir hasta) arasındaki çelişkiler
Bu çelişkilerin tanımlanmamasının
çalışanlar açısından bazı olumsuz sonuçları olabilir
İŞS profesyoneli çok sayıda etik çelişki ile karşılaşabilir
Gizlilik
Sağlık tarama testlerinin seçimi
Çalışanın bilme hakkı
Çalışanın karar verme hakkı
Açıklık
Diğer profesyonellerle ilişkiler
İşverene karşı sorumluluklar
Verimlilik
İki bileşenin saptanması
(a) Karar verme sürecine katılan taraflar (yani şirket, işçi, sosyal taraflar, toplum)
(b) Yarar/zarar, otonomi ve hakkaniyet
ETİK KARAR VERME SÜRECİ
1-Konunun etik yönü bulunup bulunmadığını belirle
2. Meslek etiği düzenlemeleri ve benzeri kaynaklara başvur 3. Değerler ve ilkeler çerçevesinde seçenekleri değerlendir 4. Önerdiğin çözümü taraflarla tartış ve tekrar değerlendir.
5. Kararını ver ve kararından etkileneceklere açıklayarak uygula.
6. Sonuçları değerlendir.
ve gelecekte farklı davranmak için hazırlıklı ol.
KILAVUZLAR
INTERNATIONAL CODE OF ETHICS FOR OCCUPATIONAL HEALTH
PROFESSIONALS
İŞ SAĞLIĞI PROFESYONELLERİ İÇİN ULUSLARARASI ETİK KURALLAR
http://www.icohweb.org/site/multimedia/core_documents/pdf/code_ethics_tur.pdf http://www.icohweb.org
ICOH
İŞ SAĞLIĞI PROFESYONELLERİ İÇİN ULUSLARARASI ETİK KURALLAR
Birinci baskı: 1992
İkinci baskı: 1994
Üçüncü baskı: 1996
Birinci güncelleme: 2002
İkinci baskı: 2006
Üçüncü baskı: 2009
Dördüncü baskı: 2012
İşlevi
Etik Kuralların iş sağlığı çalışanlarının tüm çalışma alanlarını ya da diğer sosyal taraflarla ilişkilerini düzenleme gibi bir amacı yoktur.
Ek rehberlere (mühendis, hemşire, doktor,
hijyenist, psikolog, müfettiş, mimar, tasarımcı gibi) gereksinim olabilir.
Kusursuz bir iş sağlığı uygulaması yalnızca
ölçümler yapmak ve hizmet sağlamakla sınırlı değil;
İşçileri korumayı ve çalışma kapasitesine özen göstermeyi de kapsar.
İş sağlığı profesyonelleri, görevlerini yerine getirirken tam profesyonel bağımsızlığa sahip olması gereken uzmanlardır.
Görevleri için gerekli olan yeterliği edinip sürdürmeli ve işlerini doğru uygulamayla ve profesyonel etik
kurallara uygun biçimde yürütmelerini sağlayacak koşulları talep etmelidirler.
İşçiyi bilgilendirme
İşçilere, çıkarlarına aykırı olduğunu hissettikleri bir işe girme hakkındaki kararlara ilişkin
kuşkularını belirtme olanakları olduğu bildirilmelidir.
Bu konuda bir başvuru formu hazırlanmalıdır.
İşvereni bilgilendirme
İşe uygunluk konusundaki, sağlık konusundaki, ya da iş tehlikelerinin sağlık üzerindeki olası
etkilerine dair genel bilgiler, işçinin sağlığının
korunmasını garantilemek için, gerekli görüldüğü kadarıyla, ilgili işçiye haber verilip onayı alınarak verilebilir.
İş sağlığı profesyonellerinin işlevlerinin yürütülmesine ilişkin koşullar
Yeterlilik, doğruluk ve tarafsızlık
İş sağlığı profesyonelleri, doğruluk ve tarafsızlıklarına olan güveni tehlikeye atabilecek yargılardan, öneri ve
etkinliklerden kaçınmalıdırlar.
İş sözleşmelerinde etik hüküm
İş sağlığı profesyonelleri, sözleşmelerine etik
hüküm konulmasını istemelidirler. Bu etik hüküm, özellikle profesyonel standartları, yönerge ve etik kuralları içermelidir.
İşlevlerini beklenen profesyonel standartlara ve etik ilkelere göre yürütmelerine izin vermeyen iş sağlığı uygulaması koşullarını kabul etmemelidirler.
İş sağlığı profesyonellerinin işlevlerinin yürütülmesine ilişkin koşullar
Di ğer profesyonellerle ilişkiler
İş sağlığı profesyonelleri, işle veya işgücünün sağlığıyla ilişkili olmayan kişisel bilgileri araştırmamalıdır.
Sosyal taraflarla ilişkiler
İş sağlığı uygulamasının kabul edilebilirliğini ve etkinliğini artırmak amacıyla, tam bir
profesyonel bağımsızlığın ve tıbbi gizliliğin korunmasını garanti etmenin gerekliliği
konusunda, işverenleri, işçileri ve temsilcileri bilinçlendirmelidir.
İş hijyenistleri, mesleklerini iş hijyeninin kabul edilen ilkelerine uygun olarak dürüst ve
yetkin bir şekilde yerine getirmekle yükümlüdürler.
Çalışmalarını, üzerinde anlaşmaya varılan standartlara uygun olarak yürütürler.
• İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik
MADDE 42 Mesleki bağımsızlık ve etik ilkeler
• İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimleri ile Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri Hakkında Yönetmelik
MADDE 23 – Kayıt istatistik
MADDE 27 – Mesleki bağımsızlık MADDE 28 –Gizlilik ilkesi
TMMOB Mesleki Davranış İlkeleri (Kurultay Kararları-2003)
TTB Çalışan Sağlığı Bildirgesi (Etik bildirgeler çalıştayı 2009)
ICOH Occupational Code of Ethics
IOHA Code of Ethics
International Code of Medical Ethics
ILO Çalışanların sağlık surveyansını yaparken teknik ve etik rehber (1998)
Declaration of Helsinki
Occupational Health Charter
Code of Ethics of Canadian Registered Safety Professionals (CRSPs)
Professional practice and ethics for occupational health nurses
Iavicoli 1, Valenti A, Gagliardi D, Rantanen J. Ethics and Occupational Health in the Contemporary World of Workt. J. Environ. Res. Public Health 2018, 15, 1713
Şahan C, Demiral Y. İş sağlığında etik ve ilkeleri. Bölüm 39. Ed. Yıldız AN. Sandal A. İş sağlığı ve güvenliği meslek hastalıkları iş sağlığı ve güvenliği meslek
hastalıkları. Hacettepe Yayınları.2020
