• Erişkin bir bireyin vücudunda 120 mg kadar bulunur.

(1)

MİNERALLER-II

(2)

SODYUM

• Ekstrasellüler sıvının temel katyonudur.

• Erişkin bir bireyin vücudunda 120 mg kadar bulunur.

• Bu miktarın 1/3’ü iskelette inorganik materyale bağlı halde bulunur.

• Geri kalan kısmı ekstrasellüler sıvıda, plazmada,

sinir ve kas dokularında dağılmıştır.

(3)

SODYUM-Emilimi ve Atımı

• Alınan Na’un %95’i İB’lardan emilir geri kalan dışkı ile atılır.

Esas atım yolu böbreklerdir.

• Vücuttan atılan miktarı aldesteron hormon kontrol eder.

Kanda Na yükseldiği zaman hipotalamusta susama reseptörleri uyarılır.

• Kandaki düzey düştüğü zaman idrarla atım azalır.

• Bir günde ortalama 40-185 mg Na atılır.

(4)

SODYUM-İşlevleri

• Sıvı dengesi

• Asit baz dengesi

• Hücre membran geçirgenliği

• Kasların uyarılması

(5)

SODYUM-İlişkili Hastalıklar

• Adisson hastalığı

• Kasların kasılması

• Hipertansiyon

(6)

SODYUM-Yetersizlik

• Sıcak iklimde yaşama, uzun süreli kusma ve diyare durumlarında vücuttan Na

⁺

kaybı oluştuğunda kramplar, baş ağrısı, kusma ve diyare görülür.

• Poliüri, diyare, asitüri, Addison Hastalığı ve renal tübüler

bozukluklarda HİPONATREMİ, Cushing Sendromu, beyin

hasarı ve aşırı Na alımında HİPERNATREMİ gelişir.

(7)

SODYUM

Gereksinim-Toksik Etki-Kaynakları

• Gereksinim: Günlük gereksinim yetişkinlerde ortalama 500 mg’dır. 1 g sofra tuzunda 400 mg sodyum bulunur.

• Kaynakları:

– Süt ve ürünleri – Yumurta

– Etler

– Havuç, ıspanak, pancar – Yeşil yapraklı sebzeler

– İşlem görmüş tüketime hazır yiyecekler

(8)

POTASYUM

• Yetişkin bir bireyin vücudunda ortalama 270 mg K

⁺

bulunur.

• Büyük bir kısmı hücre içinde temel katyon olarak az bir kısmı ise hücrelerarası sıvıda özellikle kas aktivitesi için bulunur.

• Normal serum düzeyi 19-20 mg/dl’dir.

(9)

POTASYUM-Emilim ve Atım

• Besinlerle alınan K

⁺

gastrointestinal kanaldan emilir.

• z bir miktar hücreler tarafından alınırken büyük bir kısmı böbrekler tarafından ekstrakte edilir.

• Glomerulusta filtre edilen K

⁺

’un tamamı proksimal tübüllerden geri emilir.

• Normal atım yolu idrardır.

(10)

POTASYUM-İşlevleri

• Sıvı dengesi

• Asit baz dengesi

• Kasların uyarılması

• Karbonhidrat metabolizması

• Protein sentezi

(11)

POTASYUM-Yetersizlik ve Hastalıklar

• Kanda artmasına HİPERKALEMİ denir. Böbrek yetmezliğinde ve şokta gözlenir. Serum potasyum düzeyinin normalin 2-3 katına çıkması kardiyak yetmezliğe ve hatta ölüme neden olabilir.

• Kanda azalmasına HİPOKALEMİ denir. Kaslarda irritasyon ve felce

neden olabilir. Kalp kasında taşikardi ve kalbin durması ile

sonuçlanabilir.

(12)

POTASYUM

• Gereksinim: Günlük gereksinim yetişkinlerde ortalama 2000 mg’dır. Günlük diyette 1500-4000 mg potasyum bulunur.

• Kaynakları:

– Kurubaklagiller – Tahıllar

– Turunçgiller, kurutulmuş besinler – Muz, avokado, kavun

– Yeşil yapraklı sebzeler – Brokoli

– Patates – Et

– Yağlı tohumlar

(13)

Klor

• Vücuttaki toplam miktarın %3’ü ekstasellüler sıvıda temel anyon olarak dağılmıştır. En yüksek konsantrasyonla serebrospinal sıvıda bulunur.

• Normal serum düzeyi 340-370 mg/dl’dir. İyonize klorit ise

oldukça fazla miktarda GI sekresyonlarda özellikle midede

HCl asidin yapısında bulunur.

(14)

Klor-Emilim-Atım

• Alınan klorun çoğunluğu İB’lardan emilir. Çok az bir kısmı GIS’den dışkıyla atılır. Esas atım yolu böbreklerdir.

• Yetersizlik uzun süreli kusma ve diyare varlığında gerçekleşir.

(15)

Klor-İşlevleri

• Su ve elektrolit dengesi

• Asit baz dengesi

• Mide asiditesi

(16)

Klor-İlişkili Hastalıklar

• Gastrointestinal Problemler

• Alkaloz

• Endokrin problemler

• Klor yetersizliği sendromu

(17)

KLOR Gereksinim

• Gereksinim: Klor organizmaya genellikle sofra tuzu ve içme suyu ile alınır. Günlük gereksinim yetişkinlerde 750 mg’dır.

• Günlük sodyum alımı yeterli olduğunda klor alımı da

yeterli olmaktadır.

(18)

KÜKÜRT

• Elzem bir mineral olan S vücutta hem elemental hem de organik bileşikler halinde bulunur.

• Sülfatın elemental yapısı Na, Mg ve K ile bileşik yapar.

• Proteinlerde

– Kükürt içeren aa’ler-metionin, sistein, sistin yapısında – Glikoproteinlerin- kondroidin sülfat yapısında

– Fenol, kserol, sülfirik asit, indoksil sülfat gibi konjugasyonlar – Heparin, insülin, tiamin, biotin, lipoik asit, ko-enzim A yapısında – Saç ve tırnaklarda keratin yapısında bulunur.

(19)

KÜKÜRT-Emilim ve Atım

• Tüketilen diyetteki temel kaynakları S’lü aa’ler olmakla birlikte glikozaminoglikan, kondroidin sülfat, dermatan sülfat ve hiyaluronik asit yapılarında alınır.

• Bağ dokusunda deri ve kıkırdağın yapısında bulunur.

• İB’lardan elemental S, inorganik sülfat veya S’lü aa’ler içinde alınarak doğrudan potal kana geçer. Proteinlerin sindirimi sırasında S’lü aa’ler ayrılarak alınır.

• Atımı idrarla olur.

• TPN ile beslenen hastalarda ve fazla S’lü aa içeren mamalarla

beslenen bebeklerde hipersülfatemi görülebilir.

(20)

KÜKÜRT-İşlevleri

• Oluşturduğu disülfit bağlarıyla proteinlerde sekonder yapıyı oluşturur ve molekülün devamlılığını sağlar.

• Birçok enzimin aktivite gösterebilmesi için sülfidril grubuna ihtiyacı vardır.

• Sülfidril grupları yüksek enerjili S bağlarını oluştururlar.

• Lipoik asidin yapısına girer.

• Metioninin aktif yapısı olan S-adenosilmetioninin yapısına girer.

• Aktif sülfat toksik maddelerle konjuge olarak bu maddelerin

suda çözünürlüklerini artırıp, idrarla atımlarını sağlar.

(21)

KÜKÜRT-İşlevleri

• Glutatyonun yapısında bulunur.

• Mukopolisakkaritlerin sentezinde işlevi vardır.

(22)

Kükürt

• Gereksinim: Günlük gereksinim miktarına ait kesin bir veri yoktur.

• Kaynakları: Özellikle metionin, sistein ve sistin aa’lerini içeren, kaliteli proteinlerden zengin yiyeceklerde bulunur.

– Etler

– Yumurta

• İşlem görmüş yiyeceklere koruyucu, lezzet verici ve tat

değişikliği yaratmak amacıyla eklenir.

(23)

DEMİR

• Vücudumuzda 45 mg/kg bulunur. Organizmada işlevi olan 4 yapısı vardır.

1. Transport demir 2. Hemoglobin

3. Depo demir

4. Doku hücrelerindeki demir

(24)

DEMİR-Emilimi

• Demir vücuda hem ve nonhem demir olarak alınır.

• Nonhem demir büyük organik moleküllere bağlı (Fe

⁺³

) çok yavaş emilen ferrik demirdir. Mide asidi bu yapıyı daha çözünür olan ferröz (Fe

⁺²

) yapısına çevirir.

• Bazı aa’ler, fruktoz, askorbik asit, sitrik asit ve fumarat gibi diğer maddelerle şelat yaparak çözünürlüğü arttırılır.

• Hem demir İB mukozasından doğrudan emilir.

• Sindirilen demirin %10-30’u emilmekte, emilemeyen gaita ile

atılmaktadır.

(25)

DEMİR-Emilimi

• Depo demir ne kadar azsa emilim o kadar fazladır.

• Büyüme ve gebelikte emilim artar.

• Dokuların doygunluğu yüksekse emilim azalır.

• Asit ortam ve indirgeyici ajanlar emilimi olumlu yönde etkiler. Askorbik asit ve midedeki HCl hem indirgeyici ajan olarak hem de asit ortam oluşturarak emilimi artırır.

• Fosfat, fitat ve okzalat demiri bağlayarak emilimi zorlaştırır.

Fazla miktarda çay ve kahve tüketimi nonhem demir

emilimini zorlaştıran faktörlerdendir.

(26)

Demir emiliminin düzenlenmesi-1

1. Diyetle düzenlenme;diyetteki demir miktarı ile 2. Depo düzenlenimi; vücudun demir durumu ile

3. Eritropoetik düzenlenme; Eritropoez için gereksinim

ile

(27)

Demir Taşınması

• Plazma proteinlerinden globuline diğer adıyla transferrine bağlanarak depo edileceği KC ve kemik iliğine taşınır.

• Transferrinin Fe bağlama kapasitesi %20-35’dir. Geri kalan Fe

plazmada diğer alıcılar tarafından tutulur.

(28)

Demir-Depolanma

• Dokulara taşınan demir ferritin oluşturmak üzere apoferritine bağlanır.

• Bu bağlanma demirin kalıcılığını ve gerektiğinde hemoglobin sentezi için kullanılabilmesini sağlar.

• Hemosiderin suda daha az çözünür bir depo bileşiktir.

(29)

DEMİR-Metabolizması

• Günde ortalama 19-24 mg demir yıkılan Hb’in yapısından açığa çıkar.

• Hb ve porfirinin yapısından ayrılan Fe transferrin ve ferritine bağlanır.

• Transferrin bu demiri Hb sentezi için kemik iliğine ve

gereksinim olan dokulara taşır.

(30)

DEMİR ATILIMI

• Günde feçesle yaklaşık olarak 0.7 ml kan yani 0.3 mg demir kaybedilir.

• Esas kayıp kadınlarda menstrual siklus ve doğumda, kadında ve

erkeklerde ameliyatlarda, akut ve kronik kanamalarda olur.

(31)

Demir-İşlevleri

– Redoks

– İmmün sistem

– Kan yapımı ve elektron transport sistemi

– Enzimlerin yapısında

(32)

 Demirin fonksiyonu Demir içeren protein

 Depo Ferritin, Hemosiderin

 Transport Transferrin

 Koruyucu Laktoferrin

 O

₂

transportu Hemoglobin, miyoglobin

 Elektron transportu Sitokromlar, NADH dehidrogenaz, ferridoksin

 DNA sentezi Ribonükleotid redüktaz

 Trikarboksilik asit döngüsü Akonitaz, süksinat dehidrogenaz

 Peroksidaz katabolizması Peroksidaz, katalaz

(33)

Demir

Yetersizliği ve Hastalıklarla İlişkisi

Demir yetersizliği anemisi:

• Yetersizliğinin en önemli semptomu hipokromik mikrositik anemidir.

• Demir yetersizliği anemisinde dolaşımda transferrin ve demir

bağlama kapasitesi artar. Transferrin satürasyonu ve serum

ferritin düzeyleri düşer.

(34)

Demir

Yetersizliği ve Hastalıklarla İlişkisi

• Hamileler, emzikliler, sık doğum yapan kadınlar ve vejeteryanlar risk grubunu oluştururlar.

• Demir yetersizliği anemisinin tedavisi

• Yetişkinlerde genellikle demir sülfat, bebeklerde ferrit

laktobinoat formunda ek mineral uygulanır.

(35)

Demir-Fazlalığı

• Demirin fazla alımı vücutta birikmesine yol açar. Bunun sonucunda hemosideroz gelişir.

• Demir yüklemelerinde serum ferritin ve demir, toplam demir bağlama kapasitesi, transferrin doygunluğu düzeylerinin kontrol edilmesi gerekir.

• Bakteriyel enfeksiyon hastalıklarında demirin serum konsantrasyonu ve emilimi azalır.

• Serum ferritin düzeyinin artışı doku hasarı sonucu enfeksiyon,

karaciğer hastalıkları ve kansere bağlı olarak gelişebilir.

(36)

Demir

Gereksinim-Toksik etki-Kaynaklar

• Gereksinim: Erkekler için 10 mg/gün, kadınlar için 15 mg/gün.

• Toksik etki: Serum ferritin düzeylerinin yüksek olması erkeklerde miyokard infarktüsü riskini arttırmaktadır. Diyetle yüksek miktarda demir alımının böyle bir riski yoktur.