Meselâ bizde bir san'at eserinin hususiyetleri gös- terilmek istenirse fotoğraftan istifade edildiği he- pimizce malûmdur. Biz de bunları bediî hislerimizi tatmin etmeden uzaktan görmekle iktifa ederiz.

B İ R S E L Ç U K K A P I S I

Yazan ve Resimleri Çizen M i h r i b a n S ö z e r

Süsleme detaylarını verdiğim bu şahane kapı- yı evvelâ Çiniliköşkte görmüş ve bu san'at eserinin icabettirdiği hususiyete uyarak örneklerini üzerin- den almıştım. Eskidenberi yerli ve yabancı neşri- yatta tezyinatımız hakkındaki yanlışlıkları gör- dükçe üzülür, hele bunların mimarî eserlerimizde bir def'a daha yer alarak tekrar bozulmalarından Türk tezyinatımızın bugünkü durumuna acırdım.

Meselâ bizde bir san'at eserinin hususiyetleri gös- terilmek istenirse fotoğraftan istifade edildiği he- pimizce malûmdur. Biz de bunları bediî hislerimizi tatmin etmeden uzaktan görmekle iktifa ederiz.

Böyle neşriyata isyan ederek yazımızda bu kapı- daki d?taj

lara geniş yer vermek istedik ve kapı- nın heyeti umumiyesini göstermek için de tek bir fotoğraf koyduk. San'at eserlerini tetkik gezilerin- de İstanbul, Bursa, Edirne, Konya, Beyşehir, Kay- seri ve Niğde de pek çok Selçuk ve Osmanlı oyna kapıları gördüm. San'at tarihleri, bugünkü Tür-

kiyemizin haricinde kalan yerlerde de, böyle kapı- ların mevcudiyetini bildiriyor. Bittabi bunlar hak- lı olarak o memleketlerin san'at mazisine bağlan- maktadır. Bu kapıların kronolojik sıra ile yapılan- ları hep birlikte neşrolmadığı için en eskisi nere-

de ve ne vasıftadır şimdilik bir mütalâa yürüte- Kapı kanadı üzerindeki motiflerden biri

İnce bir bordür.

Kapı serenlerindeki rozetlerden biri

cek durumda değiliz. Ve 'bunların ilk yapılışını bu- gün bulunduğu memleketlerden birisine de bağ- lıyamayız ve bunda faide de tasavvur etmiyoruz.

Bugün memleketimizde bu kapılardan ve pen- cere kanatlarından yüzlerce mevcuttur. Örnekle- rini verdiğimiz bu kapıda yalnız imza, Manisa ve Tiredekilerde ise tarih te vardır.

Selçuk ve Osmanlı kapıları tetkik edilirken memleketimize has olgunlaşma tefrik edilebilir.

Çünkü Anadolu Türkünün Güzel San'atlarda baş- lıca hususiyeti tenevvüü sevmesi ve bir yaptığını bir daha yapmamasıdır. Bü terbiye bizde XV. Cİ

asırda en ince ve zarif haddini bulmuştur. Mem-

leketimizdeki Selçuk ve Osmanlı kapıları tetkik

edilerek neşrolunursa artık memleketimizin yapı

mukadderatı tamamen ellerine geçmiş olan yük-

sek mimar ve mühendislerimize de en doğru süs-

leme detayları verilmiş olur. Onlar bizim esik si-

vil mimarimizden nasıl ki modern bir Türk mima-

risi rönesansı yapmağa hazırlanıyorlarsa süsleme-

lerimizde de fena ve yanlış taklitlerden ziyade-

mutlaka bir senteze varacaklardır. Bu etüd bu

maksatla yapılmıştır. Bahis mevzuumuz olan ka-

pı halen Süleymaniyede Türk ve İslâm Eserleri

Müzesinde teşhir edilmektedir. Mevcut eski kaydı-

Kapının iki kanadı üzerindeki kitabeler.

Bu iki ibarede : Girmek isteyene kapımız açıktır ve yemek isteyene imalımız mubahtır, denmektedir.

na göreKonyadan gelmiştir. Tek kanat ölçüsü 3 metre boyunda ve 1,10 metre enindedir. Her iki ka- nat üzerinde san'atkârm imzası vardır.

Amel-i Elhac Ömer İlyas-El-Neccar El-Karamanı Amel-i Elhac Ömer Bin İlyas-El-Karam ani El-Neccar

Kapının tarihi imza kısmında yazılı değildir.

Fakat XIII üncü asra ait olduğu emsalinden tah- min olunabilir. İmzanın bize öğrettiğine göre ka- pıyı yapan Hacı Ömer'dir. Karamanlıdır ve san'a- tı neccarlıktır. Yani marangozdur. Ne yazık ki ka- pının hangi binaya ait olduğunu bilmiyoruz. Tez- yinatı gözden geçirince;

Babüna meftuhun limen dahale Malüna mubahun limen ekele

Arapça cümlelerden imzasına kadar rumî de- nen şekiller, münhaniler ve geçmeler çok çeşitli ve mükemmeldir. Bu iki Arapça cümlede ;

Girmek istiyene kapımız açıktır Yemek istiyene malımız mubahtır.

Kapı binisi üzerindeki rozet

Kapı kuşakları üzerinde sanatkârın imzasını taşıyan..naptiL

Kapının tablası içine işlenmi.ş bir motif.

ibaresinden bir imaretin kapısına ait olduğunu anlıyoruz. Fakat kapının ifade ettiği olgunluk ve tenasüp her türlü takdirimizin fevkindedir.

Sözümüzü buraya koyduğumuz örnekleri in- celiyerek zihnimizde hasıl edeceği melekeye bı- rakarak hep birlikte sırasile gözden geçirelim.

Sanatkârın ismini havi kitalbe

-~2 cö-". . . I j ı c e bir bordür

Kapının tablaları içindeki motiflerden biri

Bir bor dür (Su>

Kanad serenleri üzerine işlenmiş bir motif.

Bir başkg

motif.-