ÇİMENTO SEKTÖR PROFİLİ 2005

(1)

ÇİMENTO SEKTÖR PROFİLİ

2005

Hazırlayan Yeşim Alp

TEMMUZ 2005

İstanbul Ticaret Odası

Dış Ticaret Araştırma Servisi

(2)

İÇİNDEKİLER

1. SEKTÖRÜN GENEL TANIMI ... 2

1.1. Çimentonun Tanımı... 2

1.2. Çimento Türleri... 2

1.3. Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon Numaraları... 3

2. DÜNYA ÇİMENTO SEKTÖRÜ ... 3

3. TÜRK ÇİMENTO SEKTÖRÜ ... 6

3.1. Kapasite ... 7

3.2. Üretim ... 8

3.3. Kapasite Kullanımı ... 10

3.4. Yurtiçi Talep ve Tüketim ... 10

3.5. İstihdam... 11

3.6. İhracat... 13

3.7. İthalat... 16

4. SEKTÖRÜN SORUNLARI... 18

5. KAYNAKLAR... 19

(3)

1. SEKTÖRÜN GENEL TANIMI

1.1. Çimentonun Tanımı

Çimento, silisyum, kalsiyum, alüminyum ve demir oksitleri içeren kalker, kil, marn ve demir cevheri gibi hammaddelerin belirli oranlarda karıştırılarak sinterleşme sıcaklığına kadar pişirilmesi ile elde edilen klinkerin, alçıtaşı ile veya alçıtaşı ve katkı maddesi ilavesiyle öğütülmesi ile elde edilen hidrolik bağlayıcılar olarak tanımlanmaktadır.

TS EN 197-1 “Çimento-Bölüm 1: Genel Çimentolar Bileşim, Özellikler ve Uygunluk Kriterleri” standardında genel çimentolar “CEM çimentosu olarak adlandırılmaktadır. Klinker için aranan özellikler de çimento standardının içinde yer almaktadır.

Sözkonusu standarda göre;

CEM Çimentosu: Hidrolik sertleşmesi öncelikle kalsiyum silikatların hidratasyonu sonucu meydana gelen ve içindeki reaktif CaO ve reaktif SiO2 toplamının kütlece en az %50 olması gereken çimentodur. Bileşimi portland çimentosu klinkeri, kalsiyum sülfat ve çeşitli mineral katkılardan oluşabilir.

Portland Çimentosu Klinkeri: Kalker ve kil gibi hammaddelerin CaO, SiO2, Fe2O3, Al2O3 gibi oksitlerini içeren, hassas bir orantı ile birleştirilip ince öğütülmüş karışımının döner fırında 1400-1500 C sıcaklıkta sinterlenmesi sonucu elde edilen yaklaşık 1-3 cm çapında granüle malzemedir. Kütlece en az 2/3 oranında kalsiyum silikat içermeli, CaO/SiO2 orantısı 2,0 dan az olmamalıdır. Ayrıca, MgO içeriği en fazla %5 olarak sınırlanmaktadır.

olarak tanımlanmaktadır.

1.2. Çimento Türleri

TS EN 197-1 standardına göre; CEM çimentoları 5 ana tip içerisinde toplanmaktadır.

CEM I Portland Çimentosu

CEM II Portland Kompoze Çimento

CEM III Portland Yüksek Fırın Cüruflu Çimento CEM IV Puzolanik Çimento

CEM V Kompoze Çimento

(4)

1.3. Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon Numaraları

Çimento sektörü için gümrük tarife istatistik pozisyon numaraları 2523 Gümrük Tarife Pozisyonu’nun tamamını kapsamakta olup, Tablo’da yer almaktadır.

G.T.İ.P. MADDE ADI 2523.10.00.00.00 Klinker

-Portland Çimentosu

2523.21 Beyaz Çimento

(suni olarak renklendirilmiş olsun olmasın) 2523.21.00.00.11 Ambalajlanmış olanlar

2523.21.00.00.19 Diğerleri 2523.29 Diğerleri

2523.29.00.00.11 Ambalajlanmış olanlar 2523.29.00.00.19 Diğerleri

2523.30 Şaplı Çimento

2523.90 Su altında sertleşen diğer çimentolar A.Yüksek Fırın Çimentosu

B.Puzolan Çimentosu 2523.90.30.00.11 Ambalajlanmış olanlar 2523.90.30.00.19 Diğerleri

C.Diğerleri

Çimento sektörünün SITC (Standard International Trade Classification) kodu

“661.2”; ISIC ( International Standards for Industrial Classification Rev.3) kod numarası ise “2694” dür.

2. DÜNYA ÇİMENTO SEKTÖRÜ

2004 yılı sonu itibariyle dünya genelinde toplam 1655 adet entegre tesis, 344 adet öğütme tesisi bulunmaktadır.

Dünya çimento üretimi 2004 yılında hızlı bir yükseliş göstermiştir. 2003 yılında bir önceki yıla oranla %8 azalan dünya çimento üretimi 2004 yılında %7 artarak 2 milyar tona ulaşmıştır.

Geçmiş senelerde olduğu gibi; Asya ülkeleri, 2004 yılında da dünya çimento üretiminin yoğunlaştığı bölge olmuştur. Çin Halk Cumhuriyeti, 930 milyon ton üretim miktarı ile dünyanın en büyük çimento üreticisidir. Bu miktar, dünya üretiminin

(5)

%44’üne karşılık gelmektedir. Hindistan, 2004 yılında üretimini %7 arttırarak, 128 milyon ton üretim miktarına ulaşmıştır. Aynı yıl, dünya üretiminin %3,2’si Japonya’da ve %14,1’i diğer Asya ülkelerinde gerçekleşmiştir. Dünya çimento üretimine ilişkin veriler Tablo 1’de yer almaktadır.

Tablo 1

Dünya Çimento Üretimi (2004)

Bölge Toplam Dünya Üretimindeki Payı

(%)

ASYA 67,6

ÇİN 44,2

HİNDİSTAN 6,1

JAPONYA 3,2

ASYA 14,1

DİĞER AMERİKA KITASI ÜLKELERİ 6,1

A.B.D. 4,5

BAĞIMSIZ DEVLETLER TOPLULUĞU 3,2 AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİ 9,8

DİĞER AVRUPA ÜLKELERİ 0,8 DİĞER ÇİMENTO BİRLİĞİ ÜLKELERİ 3,4

AFRİKA 4,1

OKYANUSYA 0,5

Kaynak: Cembureau, Activity Report 2004

Avrupa ülkelerinin 2004 yılı çimento tüketimine ait verilerİ incelendiğinde;

İspanya’nın en fazla çimento tüketilen ülke olduğu görülmektedir. 2004 yılında İspanya’nın çimento tüketimi bir önceki yıla oranla %3,9 artarak 48 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. Bu artış konut sektöründeki hızlı büyümeden kaynaklanmıştır.

İspanya’yı sırasıyla İtalya, Türkiye, Almanya ve Fransa izlemektedir. Avrupa çimento üretimine ilişkin veriler Tablo 2’de verilmiştir.

2004 yılı verilerine göre en fazla çimento ihracatçı yapan ülkeler sırasıyla Türkiye, Japonya, Tayland, Hindistan, Mısır ve Endonezya’dır. Aynı yıl, A.B.D, İspanya, Bangladeş, Nijerya, İtalya ve Vietnam en fazla çimento ithalatı yapan ülkeler olmuştur.

(6)

Tablo 2

Avrupa Çimento Tüketimi (2004)

(7)

48,01 45,77 30,67

28,84 21,94

13,05 11,46 10,63 9,11 5,74 5,73 4,90 4,62 4,28 4,19 4,05 3,66 1,73 1,68 1,60 1,53 1,29 0,55 0,47 0,42

0 10 20 30 40 50 60

İSPANYA İTALYA TÜRKİYE ALMANYA FRANSA İNGİLTERE POLONYA YUNANİSTAN PORTEKİZ BELÇİKA ROMANYA HOLLANDA AUSTURYA ÇEK CUMHURİYETİ İSVİÇRE MACARİSTAN İRLANDA İSVEÇ FİNLANDİYA DANİMARKA NORVEÇ SLOVENYA LUKSEMBURG LATVİYA ESTONYA

milyon ton

Kaynak: Cembureau, Activity Report 2004

3. TÜRK ÇİMENTO SEKTÖRÜ

(8)

Türkiye ekonomisinde 2004 yılında yaşanan istikrar ve büyüme, çimento sektörünün canlanmasındaki en önemli etkenlerden biridir. Ekonomik büyüme, inşaat sektöründe özel sektör ve konut yatırımları sayesinde yaşanan canlanma ve Irak pazarında çimento sektörü açısından yaşanan olumlu gelişmelerin sektördeki üreticilerin karlılıklarına da olumlu yansımaları olmuştur. İnşaat sektörünün 2004 yılında gösterdiği performans, Türk çimento sektörünün iç ve dış piyasalara yapılan satışlarını arttırmıştır.

2004 yılında, Türk çimento sektörü toplam üretim bakımından Avrupa’da 2., dünyada ise 7. sırada yer alırken, Türkiye, çimento ihracatı yapan ülkeler arasında 1.

sıraya yerleşmiştir.

3.1. Kapasite

Türk çimento sektörü 39’u entegre, 18’i öğütme ve paketleme olmak üzere toplam 57 tesise sahiptir. Bu tesislerin 2004 yılı itibariyle 39 milyon ton klinker üretim kapasitesi ve 65,9 milyon ton çimento öğütme kapasitesi bulunmaktadır. Marmara Bölgesi, geçmiş senelerde olduğu gibi hem klinker hem de çimento üretim kapasitesinde en fazla paya sahip olan bölgedir. Marmara Bölgesi’nin 2004 yılı itibariyle klinker üretim kapasitesi 12,2 milyon ton; çimento öğütme kapasitesi 18,9 milyon tondur. Marmara Bölgesi’ni sırasıyla İç Anadolu ve Akdeniz bölgeleri izlemektedir. Türkiye’nin klinker ve çimento üretim kapasitesine ilişkin veriler Tablo 3 ve Tablo 4’de yer almaktadır.

Tablo 3

Türkiye’nin Çimento ve Klinker Üretim Kapasitesi (ton) (2004) Yıllar Klinker Çimento

1997 32.436.000 53.598.000 1998 32.133.000 57.348.000 1999 33.196.000 63.218.000 2000 35.095.560 64.097.616 2001 35.117.000 64.986.500 2002 36.210.235 64.814.540 2003 36.407.619 66.363.470 2004 39.027.800 65.915.228

Kaynak: Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği

Tablo 4

Bölgelere göre Çimento ve Klinker Üretim Kapasitesi (ton) (2004)

(9)

Bölge Klinker Çimento Marmara 12.240.600 18.950.628

Ege 5.685.000 8.610.000

Akdeniz 5.820.000 11.438.600 Karadeniz 4.449.300 7.756.000 İç Anadolu 5.675.000 11.730.000 Doğu Anadolu 1.605.000 2.276.000 G.Doğu Anadolu 3.552.900 5.154.000

TOPLAM 39.027.800 65.915.228

3.2. Üretim

2001 yılında %16,9 gerileyen çimento üretimi bu yıldan itibaren yükselişe geçmiştir. 2004 yılı verilerine göre; çimento üretimi bir önceki yıla oranla %10,5 artarak 38,5 milyon ton; klinker üretimi ise %7,9 artarak 32,8 milyon tona ulaşmıştır.

Türkiye’nin çimento ve klinker üretimine ilişkin veriler Tablo 5 ve Tablo 6’da yer almaktadır.

Tablo 5

Çimento Üretimi (1990-2004) Yıllar Üretim

(milyon ton) Değişim

%

1990 24,4 6

1991 26,0 7

1992 28,6 10

1993 31,3 9

1994 29,5 -6

1995 33,2 13

1996 35,2 6

1997 36,0 2,3

1998 37,5 4,2

1999 34,2 -8,8

2000 36,2 5,8

2001 30,1 -16,9

2002 32,8 8,9

2003 35,1 7,0

2004 38,8 10,5

Tablo 6

(10)

Klinker Üretimi (1990-2004) Yıllar Üretim

(milyon ton) Değişim

% 1990 20,2 2,5

1991 22,7 12,4

1992 23,1 1,8

1993 24,9 7,8

1994 25,9 4,0

1995 27,1 4,6

1996 27,9 3,0

1997 28,7 2,9

1998 29,1 1,4

1999 29,0 -0,3

2000 28,9 -0,3

2001 28,7 -0,7

2002 29,5 2,8

2003 30,4 3,1

2004 32,8 7,9

Üretimin bölgesel dağılımına bakıldığında; 2004 yılında en fazla üretim kapasitesine sahip Marmara Bölgesi’nin 10,8 milyon üretim miktarı ile ilk sırada yer aldığı görülmektedir. Bölgelere göre çimento ve klinker üretimine ait veriler Tablo 7’de yer almaktadır.

Tablo 7

Bölgelere Göre Çimento ve Klinker Üretimi (2004) (Ton)

Bölge Çimento Klinker

Marmara 10.849.014 9.441.895

Ege 5.334.753 5.167.550

Akdeniz 6.176.369 5.629.053 Karadeniz 4.453.850 3.913.307 İç anadolu 6.423.165 4.630.598 Doğu anadolu 1.793.291 1.269.538 Güneydoğu anadolu 3.765.355 2.736.810

Toplam 38.795.797 32.788.751

(11)

3.3. Kapasite Kullanımı

Sektörün 2004 yılı kapasite ve üretim rakamları karşılaştırıldığında, çimentoda üretimin mevcut kapasitenin oldukça altında olduğu görülmektedir. Kapasite kullanım oranı klinkerde yaklaşık % 84; çimentoda ise yaklaşık % 59 olarak gerçekleşmiştir.

Kapasite kullanım oranlarına ait veriler Tablo 8’de verilmiştir.

Tablo 8

Bölgelere Göre Çimento ve Klinker Kapasite Kullanım Oranları (2004) Çimento

(%)

Klinker (%) Marmara 57,2 77,1

Ege 62,0 90,9

Akdeniz 54,0 96,7

Karadeniz 57,4 88,0

İç Anadolu 54,8 81,6

Doğu Anadolu 78,8 79,1 G.Doğu

Anadolu 73,1 77,0

TOPLAM 58,9 84,0

3.4. Yurtiçi Talep ve Tüketim

Çimento tüketimi inşaat sektöründe yaşanan gelişmelere göre değişim göstermektedir. Konut ve altyapıya yönelik yatırımlar yurtiçi talebi belirleyen temel unsurlardır. İnşaat sektörünün durgunluk içinde olduğu dönemlerde çimento tüketimi de azalmaktadır.

Genel ekonomik koşullar ve Marmara Bölgesinde olan depremler ve inşaat sektöründe yaşanan gerilemeden dolayı çimento sektörü zor bir dönem geçirmiştir.

2001 yılında çimento üretiminde %16,9 oranında düşüş yaşanırken; 2000 yılında 31,5 milyon ton olan çimento tüketimi 2001 yılında %20 azalarak 25,1 milyon tona düşmüştür. Tüketim 2002 yılında %6,8 oranında bir artış gösterirken, 2003 yılında ise

%4,8 büyümüştür. Kamu yatırımlarındaki olumsuz gelişmelere rağmen, özel sektör ve konut yatırımları sayesinde 2004 yılında çimento talebi bir önceki yıla oranla %9 oranında artarak 30,6 milyon tona ulaşmıştır. 2004 yılında yaşanan bu artışa rağmen halen 2000 yılı iç satış rakamlarına ulaşılamamıştır. Çimento tüketiminin gelişimine ait veriler Tablo 9’da yer almaktadır.

(12)

Tablo 9

Türkiye Çimento Tüketimi

Yıl Miktar

(Ton) 2000 31.515.076

2001 25.082.095 2002 26.811.219

2003 28.106.061 2004 30.670.610

Kaynak: Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği

Çimento üretim ve tüketiminin bölgesel gelişimine bakıldığında; 2004 yılında tüm bölgelerin üretimlerini arttırdıkları görülmektedir. En fazla üretim artışı %14,4 artış oranı ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde gerçekleşmiştir.

2004 yılında tüketimin en fazla gerçekleştiği ilk 3 bölge sırasıyla Marmara, İç Anadolu ve Akdeniz Bölgeleri’dir. Marmara Bölgesi’nde tüketim bir önceki yıla oranla

%15,8 artarken; Ege Bölgesinin çimento tüketiminde %15,9’luk bir artış olmuştur.

Bölgelere göre çimento üretim ve tüketimine ilişkin veriler Tablo 10’da yer almaktadır.

3.5. İstihdam

Türkiye’deki çimento fabrikalarında 2004 yılı itibariyle toplam 8.398 kişi istihdam edilmektedir. Sektörde 4.571 kişi de müteahhit elemanı olarak çalışmaktadır. Marmara Bölgesi sektörde sağladığı istihdam açısından ilk sırada yer almaktadır. 2004 yılı verilerine göre sektörün istihdam durumu Tablo 11’de gösterilmektedir.

(13)

Tablo 10

Türkiye’nin Bölgelere Göre Çimento Üretim ve Tüketimi

Üretim İç Satış Dış Satış

Bölge 2003 2004 DEĞİŞİM 2003 2004 DEĞİŞİM 2003 2004 DEĞİŞİM

Marmara 9.847.235 10.849.014 10,2 7.093.051 8.215.118 15,8 3.000.678 2.638.292 -12,1 Ege 4.870.828 5.334.753 9,5 3.202.597 3.711.953 15,9 1.721.293 1.669.495 -3,0 Akdeniz 5.628.892 6.176.369 9,7 3.817.936 4.229.609 10,8 1.881.133 1.986.463 5,6 Karadeniz 4.001.147 4.453.850 11,3 3.963.125 4.196.707 5,9 42.481 269.344 534,0 İç Anadolu 5.791.524 6.423.165 10,9 5.766.324 6.069.342 5,3 0 330.878 - D.Anadolu 1.662.408 1.793.291 7,9 1.535.654 1.508.002 -1,8 127.627 293.029 129,6 G.D. Anadolu 3.292.734 3.765.355 14,4 2.727.374 2.739.879 0,5 589.711 1.018.816 72,8 Toplam 35.094.768 38.795.797 10,5 28.106.061 30.670.610 9,1 7.362.923 8.206.317 11,5

Tablo 11

Türkiye Çimento Sektörü İstihdam Durumu (2004)

Yönetici Mühendis Teknisyen Tekniker Memur İşci Toplam Müteahhit Elemanları

Teknik İdari Düz Kalifiye

Marmara 119 98 52 143 7 476 290 992 2.177 1175

Ege 55 65 59 32 6 173 84 758 1.232 615

Akdeniz 52 41 56 79 8 208 106 406 956 806

Karadeniz 25 46 56 42 12 229 277 301 988 730

İç Anadolu 54 46 57 54 16 176 140 697 1240 760

Doğu Anadolu 24 28 18 13 8 114 37 347 589 240

G.D.Anadolu 25 24 41 56 5 249 311 505 1.216 245

TOPLAM 354 348 339 419 62 1.625 1.245 4.006 8.398 4.571

(14)

3.6. İhracat

1996 yılında 2,4 milyon ton olan çimento ihracatı devamlı olarak artmıştır.

2004 yılında Türkiye’nin toplam çimento ve klinker ihracatı bir önceki yıla oranla %2,9 artarak 10,7 milyon tona ulaşmıştır. Sözkonusu miktarın 8,2 milyon tonu çimento ihracatıdır. Türkiye’nin klinker ihracatı ise 2004 yılında bir önceki yıla oranla % 16,7 düşerek 2,4 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. 1991-2004 dönemine ait çimento ve klinker ihracatının gelişimine ilişkin veriler Tablo 12’de yer almaktadır.

Tablo 12

Çimento ve Klinker İhracatının Gelişimi (1991-2004)(milyon ton) YILLAR ÇİMENTO DEĞİŞİM

(%) KLİNKER DEĞİŞİM

(%) ÇİMENTO VE

KLİNKER DEĞİŞİM (%)

1991 2,1 23,5 1,3 44,4 3,4 30,8

1992 2,5 19,0 1,7 30,8 4,2 23,5

1993 1,7 -32,0 1,1 -35,3 2,8 -33,3

1994 2,6 52,9 1,9 72,7 4,5 60,7

1995 2,7 3,8 1,4 -26,3 4,1 -8,9

1996 2,4 -11,1 0,8 -42,9 3,2 -22,0

1997 3,1 29,2 1,1 37,5 4,2 31,3

1998 3,3 6,5 0,7 -36,4 4,0 -4,8

1999 3,4 3,0 1,1 57,1 4,5 12,5

2000 4,5 32,4 2,1 90,9 6,6 46,7

2001 5,2 15,6 3,3 57,1 8,5 28,8

2002 5,4 3,8 4,4 33,3 9,8 15,3

2003 7,4 37,0 3,0 -31,8 10,4 6,1

2004 8,2 10,8 2,5 -16,7 10,7 2,9

Kaynak: Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği Orta Anadolu İhracatçı Birlikleri

Savaş sonrası dönemde yeniden yapılanma sürecinde olan Irak, Türkiye’nin 2004 yılı çimento ihracatında 1. sırada yer almıştır. Bu ülkeye ihracatımız 2004 yılında bir önceki yıla oranla %201,5 artarak 2,1 milyon tona yükselmiştir. Bu miktar, toplam çimento ihracatının %25’ine karşılık gelmektedir. Aynı yıl, İtalya’ya 1,2 milyon ton, A.B.D’ye 817 bin ton çimento ihracatı gerçekleştirilmiştir. Nijerya’ya çimento ihracatı ise bir önceki yıla oranla %295,4 artarak 548 bin tona ulaşmıştır. Türkiye’nin 2004 yılı ülkelere göre çimento ihracatına ait veriler Tablo 13 ve Tablo 14’de yer almaktadır.

(15)

Tablo 13

Başlıca Ülkelere Göre Çimento İhracatının Gelişimi (2003-2004)(ton)

Ülkeler 2003 2004 Değişim

(%) IRAK 698.243 2.105.045 201,5 İTALYA 1.251.114 1.228.398 -1,8 A.B.D. 1.120.270 817.798 -27,0 PORTEKİZ 745.282 719.109 -3,5 NİJERYA 138.639 548.199 295,4 İSRAİL 574.409 482.892 -15,9 İSPANYA 570.086 418.830 -26,5 SURİYE 332.131 340.040 2,4 FRANSA 348.931 326.509 -6,4 K.K.T.C. 68.270 187.717 175,0

Sıralama 2004 yılı verilerine göre yapılmıştır.

2004 yılında en fazla klinker ihraç edilen ülkeler ise sırasıyla İtalya, İspanya, Arnavutluk ve Kamerun’dur. Toplam klinker ihracatının %40’ı İtalya’ya gerçekleştirilirken; İspanya’ya yapılan 802 bin ton klinker ihracatının payı %32,5’dir.

Türkiye’nin 2004 yılı ülkelere göre klinker ihracatına ait veriler Tablo 15’de yer almaktadır.

(16)

Tablo 14

Çimento İhracatının Ülkelere Göre Dağılımı (2004)

Ülke Miktar

(Ton)

Toplam İçindeki Payı (%)

IRAK 2.105.045 25,7

İTALYA 1.228.398 15,0

A.B.D. 817.798 10,0

PORTEKİZ 719.109 8,8

NİJERYA 548.199 6,7

İSRAİL 482.892 5,9

İSPANYA 418.830 5,1

SURİYE 340.040 4,1

FRANSA 326.509 4,0

K.K.T.C. 187.717 2,3

ARNAVUTLUK 170.695 2,1

CEZAYİR 153.346 1,9

BELÇİKA 108.653 1,3

İRAN 79.882 1,0

İNGİLTERE 78.421 1,0

GAMBİYA 66.649 0,8

CABOVERDE 62.245 0,8

NAHÇIVAN 53.730 0,7

ALMANYA 31.088 0,4

GİNE 30.000 0,4

HOLLANDA 22.200 0,3

KONGO 19.825 0,2

DİĞER 155.046 1,9

TOPLAM 8.206.317 100,0

(17)

Tablo 15

Klinker İhracatının Ülkelere Göre Dağılımı (2004)

Ülkeler Miktar (Ton) Toplam İçindeki Payı (%)

İTALYA 1.006.190 40,8

İSPANYA 802.603 32,5

ARNAVUTLUK 166.121 6,7

KAMERUN 142.645 5,8

KANADA 77.440 3,1

K.K.T.C. 66.490 2,7

KANARYA ADL. 65.769 2,7

BAHAMA 38.760 1,6

GANA 38.738 1,6

FAS 24.008 1,0

SLOVENYA 18.770 0,8

BULGARİSTAN 6.200 0,3

İRLANDA 6.160 0,2

İNGİLTERE 6.000 0,2

TOPLAM 2.465.894 100,0

3.7. İthalat

Türk çimento sektörü, yurt içi tüketimi fazlasıyla karşılayacak durumdadır.

Türkiye’nin çimento ve klinker ithalatının gelişimine bakıldığında, 2003 yılına kadar sürekli bir düşüşün olduğu görülmektedir. 2002 yılında 31 bin ton olan toplam çimento ve klinker ithalatı 2003 yılında 188 bin tona ve 2004 yılında 388 bin tona çıkmıştır. 2004 yılında Fransa ve İspanya’dan ithal edilen çimentonun miktarı sadece13 bin ton iken; aynı yıl 375 bin ton klinker ithal edilmiştir. Türkiye’nin çimento ve klinker ithalatına ilişkin veriler Tablo ve Tablo yer almaktadır.

(18)

Tablo 16

Çimento ve Klinker İthalatının Gelişimi (1998-2004)

ÇİMENTO KLİNKER TOPLAM

YIL ton $ ton $ ton $

1998 23.523 7.605.877 285.900 11.024.465 309.423 18.630.342 1999 67.137 7.561.149 241.887 9.457.360 309.024 17.018.509 2000 13.531 5.769.694 256.247 7.414.951 269.778 13.184.645 2001 33.022 3.993.842 143.225 4.862.839 176.247 8.856.681 2002 24.813 3.769.091 7.117 284.003 31.930 4.053.094 2003* 18.514 3.151.000 170.275 5.043.000 188.789 8.194.000 2004* 13.365 3.657.000 375.619 13.429.000 388.984 17.086.000 Kaynak: Dış Ticaret Müsteşarlığı

*Orta Anadolu İhracatçı Birlikleri

Tablo 17

Çimento ve Klinker İthalatı (2003-2004)

ÜRÜN 2003 2004 DEĞİŞİM (%)

Ton 1000$ Ton 1000$ Ton 1000$

Klinker 170.275 5.043 375.619 13.429 120,6 166,3 Çimento 18.514 3.151 13.365 3.657 -27,8 16,1

Beyaz Portland Çimento

(Ambalajlı) 5.307 345 20 2 -99,4 -99,4 Beyaz Portland Çimento (Dökme) 14 5 18 4 28,6 -20,0

Gri Portland Çimento (Ambalajlı) 8.993 389 1.838 186 -79,6 -52,2 Gri Portland Çimento (Dökme) 525 112 7.220 332 - 196,4

Diğer Çimentolar 3.675 2.300 4.269 3.133 -36,9 36,2 Toplam 188.789 8.194 388.984 17.087 106,0 108,5

Kaynak: Orta Anadolu İhracatçı Birlikleri

(19)

4. SEKTÖRÜN SORUNLARI

Kapasite fazlalığı, geçmiş yılarda olduğu gibi çimento sektörünün önemli sorunlarından biri olmaya devam etmektedir. 2004 yılı itibariyle kapasite kullanım oranı klinkerde yaklaşık % 84; çimentoda ise yaklaşık % 59 olarak gerçekleşmiştir.

Elektrik fiyatlarının yüksekliği, çimento sektörünün rekabet gücü açısından önem arz etmektedir. Sektörde toplam girdi maliyetleri içinde elektrik maliyetinin payı

%23-24’lere varabilmektedir. Türkiye, Avrupa ülkeleri arasında elektriği en pahalı kullanan ülkeler arasında yer almaktadır. Avrupa’da 4 - 4,5 cent arasında olan elektrik birim fiyatı Türkiye’de güç bedeli ile birlikte 7-9 cente kadar ulaşabilmektedir.

Atık yakıt kullanımının çevreye ve üreticilere birçok katkısı bulunmaktadır.

Çimento üreticilerinin katı atık ve tehlikeli atıkları yakıt olarak kullanmalarına izin veren “Çimento Fabrikalarında Atıkların Alternatif veya Ek Yakıt Olarak Kullanılmalarında Uyulacak Genel Kurallar” hakkındaki tebliğ 8.12.2001 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Diğer taraftan, 22.6.2005 tarihinde yürürlüğe giren “Atıkların Ek Yakıt Olarak Kullanılmasında Uyulacak Genel Kurallar”

hakkındaki tebliğ uyarınca, 8.12.2001 tarihli sözkonusu tebliğ kapsamında verilen lisanslar, süresi sonuna kadar geçerlidir. Ancak, süresi dolan lisanslar, 22.6.2005 tarihli tebliğ hükümlerine göre yenilenecektir.

Bu tebliğler ile çimento fabrikalarında kullanılmış lastik, boya çamurları, solvent, plastik atık vb. gibi atıkların kullanımına izin verilmiştir. Ancak, atıkların yönetmeliğe uygun olarak toplanması ve tasnifi konusunda yaşanan eksiklikler nedeniyle atık yakıt kullanımında uygulama zorluğu vardır.

Çimento, nakliye masraflarının yüksekliği nedeniyle ihracata uygun bir ürün olmamakla birlikte, iç piyasada satışların Taşıma maliyelerinin yüksekliği; limanlarda altyapı yetersizliği, Asya ülkelerinin düşük fiyatlarla pazara girmesi sektörün ihracatta karşılaştığı önemli zorluklardır.

(20)

5. KAYNAKLAR

Activity Report 2004. 6.5.2005, www.cembureau.be

Çimento Sektörü 2005’ten Umutlu. Platin ,03/2005,54-60

Electricity prices.12.7.2005,

http://epp.eurosat.cec.eu.int/portal/page?_pageid=1996,39140985&_dad=porta..

./er02b

Global Cement Report 6th Edition. 27.6.2005, www.cemnet.co.uk

İstatistikler. 24.6.2005, http://www.tcma.org.tr/files.php?category=1

Orta Anadolu İhracatçı Birlikleri. (2003). Çimento Sektörü Değerlendirme Raporu, Ankara

TOBB. (2005). Çimento Sektör Kurulu Raporu, Ankara

Türkiye Genç İşadamları Derneği (2003). Türkiye’nin Enerji Sorunları ve Çözüm Önerileri. 18 Mart 2005, http://www.tugiad.org.tr/bultendosya/1_70.pdf

Yeğinobalı, A. ve Ertün,T. (2005). Çimentoda Yeni Standartlar ve Mineral Katkılar. Ankara: Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği