YEM KATKI MADDELERİNİN TANIMI

YEM KATKI MADDELERİNİN TANIMI

Hayvansal üretim Hayvan refah

düzeyini Yem ve hayvansal

ürünlerin kalitesini

GI sistem mikroflorasını

iyileştiren

Yemdeki besin maddeleri miktarını

artıran

Yemin ve besin maddelerinin korunmasına katkıda

bulunan

Çevreye zararı Yem katkı

maddesi

Yemlere katıldıklarında, hayvanların üretimini ve yemlerin özelliklerini etkileyen maddeler olarak ifade edilir.

Yem katkı maddeleri

Yem Teknolojisi Duyusal Besin madde niteliği Zooteknik Antikoksidial Histomonostat Antioksidanlar Renklendirici Vitamin ve benzeri Enzimler

Prezervatifler Lezzetlendirici Amino asitler Probiyotik Emülgatörler İz elementler Prebiyotik Stabilizatörler NPN Organik asit Kalınlaştırıcılar Enerji sağlayan mad Bitki ekstrakt Bağlayıcılar esansiyel yağ Pıhtışaltırıcılar İmmunmodülator

Antikek ajanlar Tüy dökümü

Asitlik düzenleyici Sinek

Denatüranlar

Radyonükleer bulaşıklık önleyiciler

Silaj katkıları Reg EC 1831/2003

Yasal Çerçeve

 Doğru ürünün, doğru zamanda ve doğru kullanılması ve yasal prosedürlere uyulması

 AB’de satışa sunulan yem katkı maddeleri Reg (EC) No 1831/2003 yönetmeliğene göre onaylanmak zorundadır

 Amaç; AB’de kullanımı onaylanan bütün yem katkı maddelerinin sadece asıl hedef olan hayvanların değil, aynı zamanda bu işlerle uğraşanların ve sonuç olarak da söz konusu hayvansal ürünleri tüketen insanların

güvenliğini sağlamaktır.

 Türkiye’de de AB’de uygulanan yönetmeliğe uygun düzenlemeler yürütülmektedir.

YEM TEKNOLOJİSİ

Antioksidanlar

Karma yem üretimi

Doymamış yağ asitleri

A,D,E vitaminleri ve renk pigmentleri

Balık unu & Et unu

Tahılların kırılması- öğütülmesi

Isı, ışık oksijen REAKSİYONU

hızlandırması Yemlerin

imalatı, taşınması ve depolanması

bitkisel yağlar, balık yağı ve balık unundaki yağlar

Tahıllarda koruyucu tabakanın yok olması ve hava ile temas eden partikül yüzeyinin genişlemesi

Acılaşma&Kötü koku

 Nem ve enzimler_Hidrolitik acılaşma*

 *Yağ asitleri ile karakterize

 Çift bağ oksitlenme_Oksidatif acılaşma**

 **Peroksitler_Otooksidasyon_aldehid,keton,hidroksi asit

 Doğal_ α-tokoferol, askorbik asit

 Sentetik_BHA, BHT, EQ α-tokoferol, askorbik asit, gallik asit ve gallatar

Prezervatifler (Koruyucular)

 Yemlerdeki organik maddelerin mikroorganizmalar

tarafından dekompoze edilmelerini önlemek suretiyle daha uzun süre güvenle saklanmalarına ve kullanılmalarına olanak sağlar

 Bakteri, mantar, maya çoğalmasını önlemek*

 Mikotoksinler*

 Depolama kısalır*

 Besin madde kaybı*

 Yağda bozulma*

 Hayvanda verim düşer, sağlık bozulur*

 Formik asit, amonyum propiyonat, kalsiyum ve sodyum propiyonat, propiyonik asit, sitrik asit, sorbik asit

1) Soğuk (soğutma veya dondurma) 2) Isı (sterilizasyon,

pastörizasyon, peletleme ve kurutma)

3) Prezervatifler (tuz, asit, şeker ve diğer koruyucular)

Antifungaller

 Mantarlar zararlı etkilerini mikotoksin salgılamak suretiyle

gösterir ve yemlerin besin maddeleri kompozisyonunu bozarlar

 En tehlikeli mikotoksinler aflatoksinlerdir.

 Aflatoksin B1 , B2 , G1 , G2

 Organik asitler mantar gelişimine etkili

 Mikotoksinlere etkisiz

 Tahıl-tane bütünlüğünün bozulması

 Nem oranı %13 veya üzeri

 Pelet*nemli ve ılık

Mantar üremesini hızlandırır

gibi faktörlere bağlı

Emülgatörler, Stabilizatörler

Tam yağlı sütlerin sulandırılması

Süt ikame yemlerinin hazırlanmasında

Yağda eriyen vitaminlerin su ile verilmesi gerektiğinde_Homojenite

Lesitin, Gliserin

Yemin kendine özgü fiziko-kimyasal yapısının korunması_Stabilizatörler

Alginik asit, potasyum, sodyum, kalsiyum alginat, propilen glikol, sorbitol

Bağlayıcılar

Pelet bağlayıcı

Pelet Bağlayıcılar

Bağlayıcılar

Toksin bağlayıcı

Mikotoksinlerin bağlanması ve sindirim kanalından emilmeden atılması

Alüminosilikatlar_Alüminyum trioksit, silisyum dioksit

Killer_zeolit, bentonit, montmorillonitler

MOS_Saccharomyces cerevisiae hücre duvarı

Aflatoksin bulaşıklığı yoğun yemlerde 15 g/t

Bazı minerallerle şelat oluşturma riski

Antikek ajanlar, kalınlaştırıcılar

Sitrik asit

Sodyum, potasyum, kalsiyum stearat

Dehidrate kalsiyum sülfat

Asitlik Düzenleyiciler

Rasyondaki pozitif ve negatif yükler

elektriksel dengeyi,

asit-baz dengesini_Ruminantta anyon katyon dengesi, Kanatlıda elektrolit denge

performansı etkiler

Kuru dönemde_Anyonik rasyon_Süt humması riski düşer

Kanatlıda çevre sıcaklığı arttığında_Solunumla kaybedilen karbondioksit_Yumurta kabuk

kalitesi, genel sağlık etkilenir

NaCl’nin %35’i yerine Na HCO₃ ilavesi_

yumurta kabuğu oluşumunu destekler

Ruminant_Amonyum sülfat, amonyum klorit, kalsiyum sülfat, kalsiyum klorit, magnezyum sülfat, magnezyum klorit

Yüksek düzeyde konsantre yemle besleme

Kaba yem ile konsantre yem ayrı verildiğinde

Kaba yem partikül büyüklüğü azaldığında

Sodyum bikarbonat, sodyum sesquikarbonat

Sodyum bikarbonat 15 g + Magnezyum oksit 8 g/her kg yem

Süt ineklerinde;

Total rasyon ADF<%19

Total rasyon NDF<%28

Kaba yem NDF<%21

Silaj katkıları

Fermentasyonu artıranlar_Stimulanlar

Mikrobiyel inokulantlar, enzimler, fermente olabilir maddeler (melas)

Fermentasyonu durduranlar_inhibitörler

Prezervatif maddeler

Besinsel katkılar

Amonyak, üre vb.

Denatüranlar

İşlenmiş yem maddelerinin üretiminde kullanıldıkları zaman bir yemin kökeninin tespiti

DUYUSAL

Pigmentler=Renklendirici_ev hayvanları yemi, ürüne renk, balık ve kuşları renklendirmek

Lezzetlendiriciler_Süt ikame yemi, pigment ilaveli kanatlı karma yemi

Tuz, melas, vanilin, sodyum glutamat, eugenol

BESİN MADDE NİTELİĞİNDEKİ

YEM KATKI MADDELERİ

Vitaminler ve Benzeri Maddeler

β-karoten-A vitamini

Civciv 2:1

Koyun 6:1

Sığır 8:1

1 kg CA için vitamin A buzağıda 100 IU

At ve süt ineği 80 IU

Etlik civciv 4000 IU /kg yem

Yumurta tavuğunda 6000-9000 IU/kgyem

D vitamini_ Kanatlılarda D3 vitamini

E vitamini_α-tokoferol

Buzağı ve civciv 15-20 mg/kg yem

Yumurta tavuğunda 40 mg/kg yem

Ticari=DL α-tokoferol asetat

K vitamini_Menadion sodyum sülfit

Tiyamin (vitamin B1), Riboflavin (vitamin B2), Nikotinik asit, Pantotenik asit, Vitamin B6,

Biotin, Folik asit, Vitamin B12, Kolin

L-Karnitin_Lizin ve Metiyonin_ B grubu vit

Lipidlerin katabolizmasında ve enerji üretiminde rol oynar.

Uzun zincirli yağ asitlerinin mitokondriyal matriks içine geçişinde esansiyel bir kofaktördür.

Piruvat dehidrogenazı inhibe eder.

Piruvatın oksidasyonu ile aminoasit yan zincirlerinin oksidasyonunda rol oynar.

Kan unu, balık unu gibi hayvansal yem

maddeleri mısır, arpa, buğday gibi bitkisel yem maddelerine göre karnitince zengin

Kanatlı_yumurta verimini, yyo iyileşme

Süt ineği_Laktasyon başlangıcı enrji metabolizmasının desteklenmesi

Amino asitler_%0,05-0,1

İz elementler_Fe, Cu, Co, Mn, Zn, F, Se….

Mineral elementlerin tuzları

Organik mineraller

NPN

Enerji sağlayan maddeler

Propilen glikol

Propiyonik asit

Renksiz, kokusuz, tatsız

Süt ineklerinde ketosizin önlenmesinde

GLUKOZ seviyesi artar

Korunmuş yağlar

Rumendeki bakteriyel florayı etkilemeden geçen yağlar

Nötral pH’larda çözünmez, daha asidik pH’da çözünürler

Hidrojenize yağlar

Kalsiyum tuzları pH >6,5 stabil

ZOOTEKNİK YEM KATKI

MADDELERİ

 Sindirilebilirliği arttıranlar

 Sindirim sistemi florasını düzenleyenler

 Çevreye pozitif etkili olanlar

 Diğer

ANTİ BİYOTİKLER 2006

1. Basilluslar

2. Laktik asit üreten bakteriler

3. Mayalar

İnce bağırsakta pH’yı azaltır, zararlı bakteri sayısını düşürür (rekabetçi dışlama)

Probiyotikler

Probiyotikler bağırsak mikroflorasını değiştirerek konakçı hayvanda yararlı etkiler oluşturan

tek veya karışık canlı mikroorganizma (bakteri, maya) kültürleridir.

NAKLİYE=STRES Isı, sıkışma,

havasızlık

Bağırsakta koliform grubu bakterilerin artması

Laktobasillusların ve enterokokların azalması

Sağlık olumsuz etkilenir

Nakliye öncesi ve sonrası probiyotik uygulanması ile bağırsaktaki ortam normale döner.

Maya_Saccharomyces cerevisae

Oksijen tüketir*

pH düzenler*

Rumen fermentasyonu*

Aspergillus oryzae_selüloz sindirimi

 Oligosakkaritler_mikrobiyel popülasyonda yararlı bakterilerin çoğalmasını uyarır

Yararlı bakterilerce fermente edilebilirler

Zararlı bakterileri bağırsak duvarına tutunmasını engeller

galaktooligosakkaritler (GOS) (baklagil tohumları)

Fruktooligosakkaritler (FOS) (tahıl taneleri)

mannanoligosakkaritler (MOS) (maya hücre duvarı)

Prebiyotikler

 Symbiyotikler =Probiyotikler+prebiyotikler

 Organik asitler: (laktik, formik, fumarik, sitrik, propionik asit vb)

Bağırsak pH’sını azaltarak mikrobiyel dengeyi korur

Enzim aktivitesini artırır (mide)

Biyolojik amin oluşumunu azaltır

Mikrovillusların uzunluğunu artırır

Sütten kesilen ve genç hayvanlarda daha etkili

Yeme ve suya katılabilir

 Kısa ve orta zincirli yağ asitleri

 Asetat, propiyonat, bütirat (enterosit gelişimi)

 Laurik (C. Perfringens) miristik ve kaprik asit

 ince bağırsakta kısa zincirli yağ asitlerine göre daha etkili

Enzimler

Mantar ve bakteri kökenlidirler

Proteaz, glukanaz, selülaz, pektinaz, amilaz, fitaz ve lipaz tek başına veya kombine olarak karma yemlere

Yemlerin sindirilme dereceleri

Metabolik enerji değerleri

Hayvanların yemden yararlanma oranını iyileştirir

Neden Kullanılır?

Yem katkısı olarak enzimlerde

aranan özellikler

Aktivitelerini

Sindirim kanalı pH

Sıcaklık

Rutubet

İnce bağırsak pH’sında ( pH: 5.5-7.0 ) aktiviteleri yüksek

Yemlere enzim ilavesinde

Rasyon bileşimine göre seçim

Arpa ve çavdar ağırlıklı kanatlı yemlerinde glukanazlar

Yüksek düzeyde ham selüloz içeren kalitesiz kaba yemlerde selülazlar

Yüksek oranda nişasta içeren kuzu-buzağı başlangıç yemlerinde amilazlar

Genç hayvanlarda enzim sistemi yaşla birlikte gelişir

Amilaz, proteaz ve lipaz gibi enzimler etkili

Enzimler kanatlılarda* diğer türlere göre daha etkin şekilde kullanılmaktadır.

Sindirim sistemi kısa, yem geçişi hızlı*

Mikrobiyel sindirim ve bitki hücre duvarını parçalayacak enzimler yok*

Tahıl tanelerinin hücre duvarındaki

sindirilemeyen polisakkaritler parçalanır

 Bağırsak viskozitesi düşürülür, altlık kalitesi olumlu etkilenir

Yemlerin sindirilebilirliği ve metabolik

enerji değerleri yükselir

Yemden yararlanma oranı olumlu etkilenir

Fosfor yararlılığı arttırılır_Fitaz

5N1K

Hedefe yönelik doğru enzim

Enzim aktivitesi

Doz

Stabilite

Fiyat

Hedefe yönelik doğru enzim seçimi

Bitkisel protein kaynakları pektinler_pektinaz

Arpa ve yulaf beta glukanlar_betaglukanaz

Buğday, çavdar arabinoksilanlar_ksilanaz

Fitin P’u_fitaz

Nişasta_amilaz

Enzim aktivitesi

Kanatlı midesindeki asit pH*

İnce bağırsakta proteolitik etki*

Stabilize edilmiş ısı ve basınç

Doz_rasyonun bileşimi ile ilişkili

Enzim aktivitesi

Hayvanın yaşı

Rasyondaki NOP değerleri

Stabilite

Mantar veya bakteri kökenli

Bakteriyel kökenlilerin stabilitesi daha iyi

Fiyat

Organik asitler

Yağ asitleri ve amino asitleri içeren organik karboksilik asitlerdir

Organik asitler hayvan beslemede

 Preservatifler (Yem teknolojisiyle ilgili). Yemleri

mikroorganizma ve onların metabolitlerine karşı korurlar

 Asitlik düzenleyiciler: Yemin pH’sını düzenler

 Silaj katkısı: silaj kalitesini artırmaya yönelik

 Zooteknik yem katkı maddesi: Performansı artırmaya, bağırsak sağlığını iyileştirmeye yönelik

Etkileri

1. GI sistemde pH’yı düşürmek

2.Sindirim sisteminde besin maddelerinin kalış süresinde artış ve enzim

sekresyonunun aktivasyonu sayesinde besin madde sindiriminde artış

3.Patojenik bakterilerin inhibisyonu

 Ortamın pH’sını düşürerek mikrobiyal büyümeyi inhibe

ederler. Bağırsaklarda pH’ın azalmasının sonucu olarak laktik asit bakterileri yerleşerek direkt olarak mikrobiyal

kolonizasyonu etkileyebilir.

 Organik asitler GI sistemde E. coli ve Sallmonella gibi mikroorganizmaların üremesini inhibe ederler.

 Mikrobiyal populasyon asit fermantasyona adapte oldukça predominant populasyon hızlı gelişen E. coli gibi

enteropatojenlerden Lactobacilli, Butyrivibrio ve Propionibacteria gibi daha yavaş gelişen bakteri populasyonuna dönüşür.

 Patojen bakteri sayısındaki bu azalma sonucu hastalık ve mortalite oranı düşer. Organik asitler antibiyotiklere dirençli bakteriler tarafından oluşan diyareyi hafifletirler.

1-pH’yı düşürmek

2-Enzim aktivitesini artırmak

Gastrik pH’yı düşürerek proteolitik enzim aktivitesini ve gastrik retensiyon süresini artırarak protein sindirilebilirliğini artırırlar.

Pankreatik salgıları stimüle ederler. Yemin mideden ince bağırsaklara geçişini

yavaşlatarak sindirim içeriği ile ince

bağırsak yüzeyi arasındaki teması artırır böylece sindirim ve emilimin iyileşmesine katkıda bulunurlar

Bitki ekstraktları*

Aromatik ve baharatlı bitki özleri

Bitki, bitki kısımları ve esansiyel yağları*

*bitkinin aslını en konsantre içeren özü

bağırsak mikroflorasını düzenlemek_kanatlı

C. Perfringens gelişimini sınırlamak_kanatlı

Sindirim enzimlerini uyarmak_kanatlı

Ruminantlarda rumen florası

Bitki ekstraktları ve Esansiyel yağlar

Antimikrobiyel,

Antioksidan,

Sindirim enzimlerinin aktivasyonu

Nitrojen emiliminin stimülasyonu,

Bağışıklık sisteminin güçlendirilmesi,

Kolesterolün düşürülmesi,

Antikoksidiyal ve

Gübre ile meydan gelen çevre kirliliğinin önlenmesi

Bitki ekstraktları

İmmun modülatör

Bakteri hücre duvarı fraksiyonları

Alg ekstrakları

Bitki ekstraktları

Makrofaj ve lenfositleri aktive eder

Zorunlu tüy dökümü

Yaş ilerledikçe düşen yumurta verimi

Yumurta kabuğunda incelme

Çinko oksit_kanatlı

20 000 ppm 5-6 gün kullanımı zorunlu tüy dökümünü sağlar

Gübrede sinek mücadelesi

Kara sinek_organik materyal

Dışkıda nemin %30’a indirilmesi

Yeme katılan_cyromazine

Sıcak bahar ve yaz_larvaların çok olduğu dönem

Kış kullanımına ara verilmeli

Kümes zeminine serpilmek

Sıvı püskürtme

Antikoksidiyaller

Eimeria_protozoon

Modern ve yoğun üretim yapan işletmelerde

Kesim öncesi yaklaşık 7 gün kullanılmaz