Compar

Rece ved / Gel ş: 23.09.2020 · Accepted / Kabul: 27.11.2020 · Publ shed / Yayın Tar h : 27.01.2021

Correspondence / Yazışma: Aydın Balcı · Yıldırım Beyazıt Ün vers tes , Yen mahalle Eğ t m ve Araştırma Hastanes , Spor Hek ml ğ Bölümü, Ankara, Turkey · ayd nbalc 1985@hotma l.com

C te th s art cle as: Balci A, Baysal S, Kabak B, Akinoglu B, Kocahan T, Hasanoglu A. Comparison of hand-eye dominance and visual reaction time in swimmers. Turk J

Research Art cle / Araştırma Makales

Compar son of hand-eye dom nance and v sual react on t me n sw mmers Yüzücülerde el göz dom nansı le görsel reaks yon süreler n n karşılaştırılması

Aydın Balcı¹ ,Seda Baysal² ,Banu Kabak² ,B hter Akınoğlu³ ,Tuğba Kocahan² ,Adnan Hasanoğlu²

1Sports Med c ne Sect on, Yen mahalle Tra n ng and Research Hosp tal, Yıldırım Beyazıt Un vers ty, Ankara, Turkey

2Sports Med c ne Un t, Athletes Educat on, Health and Research Center, General D rectorate of Sports, M n stry of Youth and Sports, Ankara, Turkey 3Department of Phys otherapy and Rehab l tat on, Faculty of Health Sc ences, Yıldırım Beyazıt Un vers ty, Ankara, Turkey

ABSTRACT

Object ve: The aim of this study is to compare visual reaction times of swimmers with similar or different side dominance of the hand and eye.

Mater al and Methods: Thirty regularly training swimmers were included in the study. Hand dominance was based on answers given to specific questi‐

ons; eye dominance was determined by the eye lateralization test. Athletes with right hand dominance were divided into two groups with right side eye dominance (straight dominant), and left side eye dominance (counter dominant). Visual reaction times of swimmers were evaluated with the Witty- Sem © visual reaction test device. Data were compared between groups using the Mann Whitney-U test. Different visual reaction times within the gro‐

up were evaluated using the Friedman chi-square test, and origin of any significant difference was determined with the Wilcoxon signed sum of ranks test. Statistical error level was set at p<0.05.

Results: There was no significant difference between the visual reaction times of straight- and counter dominant swimmers (p>0.05). Straight-domi‐

nant athletes had different reaction times for both hands with the right or left eye open, and the right hand with both eyes open. Right hand reaction time with the left eye open was the shortest, and left hand reaction time with the right eye open was the longest (X₂₍₂₎=20,455, p=<0.001). It was de‐

termined that the openness of the right or left eye and the hand used did not affect reaction time in cross-dominant athletes (X₂₍₂₎=7,773, p=0.102).

Conclus ons: There was no difference between the visual reaction times of swimmers with and without the dominant eye and hand on the same side.

It was determined that right-hand reaction time when the left eye was open was shorter in swimmers with similar side eye and hand (right) dominan‐

ce. In sports branches where visual reaction is important, this assessment may be beneficial in athlete selection and performance improvement.

Keywords: Hand, visual reaction, eye, dominance ÖZ

Amaç: Bu çalışmanın amacı dominant gözü ile dominant eli aynı taraf olan ve olmayan yüzme sporcularının görsel reaksiyon sürelerinin karşılaştırılmasıdır.

Gereç ve Yöntemler: Çalışmaya düzenli antrenman yapan 30 yüzücü katıldı. Baskın el, sorulan sorulara verilen yanıtları doğrultusunda sporcunun beya‐

nıyla; baskın göz, göz lateralizasyon testi ile belirlendi. Sporcular baskın eli ve gözü sağ taraf olanlar (düz dominant) ile baskın eli sağ taraf-baskın gözü sol taraf olanlar (çapraz dominant) olarak iki gruba ayrıldı. Sporcuların görsel reaksiyon süreleri Witty-Sem^© görsel reaksiyon test cihazı ile ölçüldü. Veri‐

ler gruplar arasında Mann Whitney-U testiyle karşılaştırıldı. Grup içi görsel reaksiyon süreleri Friedman ki-kare testi ile değerlendirildi ve anlamlı farkın kaynağını belirlemede Wilcoxon işaretli sıralar toplamı testi kullanıldı. İstatistiksel hata düzeyi p<0.05 olarak alındı.

Bulgular: Düz ve çapraz dominant yüzücülerin görsel reaksiyon süreleri arasında anlamlı fark olmadığı belirlendi (p>0.05). Düz dominant olanların sağ göz açıkken her iki elle, sol göz açıkken her iki elle ve her iki göz açıkken sağ elle reaksiyon süreleri arasında fark olduğu ve sol göz açıkken sağ el re‐

aksiyon süresinin en kısa, sağ göz açıkken sol el reaksiyon süresinin en uzun olduğu saptandı (X₂₍₂₎= 20,455, p=<0.001). Çapraz dominant olan spor‐

cularda sağ ya da sol gözün açık olma durumu ile kullanılan elin reaksiyon süresini etkilemediği belirlendi (X₂₍₂₎=7,773, p=0.102).

Sonuçlar: Çalışma sonucunda dominant gözü ve eli aynı taraf olan ve olmayan yüzücülerin görsel reaksiyon süreleri arasında fark olmadığı; dominant gözü ve eli aynı (sağ) taraf olanlarda, sol göz açıkken sağ el reaksiyon süresinin daha kısa olduğu belirlendi. Bu sonucun görsel reaksiyonun önemli ol‐

duğu branşlarda sporcu seçimi ve performans geliştirilmesinde yönlendirici olabileceğini düşünmekteyiz.

Anahtar Sözcükler: El, görsel reaksiyon, göz, dominantlık

GİRİŞ

Bey n yarım küreler nde s metr k yerleş m gösteren merkez- ler n anatom k olarak vücudun k s metr k yarısı le çapraz bağlantılar yaptığı b l nmekted r. Sol bey n yarım küres vü- cudun sağ tarafını, sağ bey n yarım küres vücudun sol ta-

rafını denetlemekted r (1). Algı, bellek, yönet c şlevler ve hareket g b fonks yonların farklı özell kler n n, b r yarım küreye yerleşme eğ l m olarak tanımlanab len yanallaşma

(lateral zasyon-baskın taraf) nsan hayatının her alanında etk n olan el terc h n n neden d r (1,2).

Baskın olan hem sfer n yönetm ş olduğu el, d ğer ele göre bazı şlevler yer ne get r rken daha üstün becer göster- mekted r (2). Eller n kontrolünü sağlayan motor alanların sol hem sferde daha baskın olduğu ve nsanların yaklaşık

%90’ının sağ el n terc h ett ğ b l nmekted r. Bey n, her k gözden ayrı ayrı alınan görüntüye rağmen baskın gözden gelen görüntüyü esas alır ve kullanır (3). Baskın göz teles- kop veya anahtar del ğ nden bakarken veya s lahla n şan alırken kullanılan gözdür (3,4). Hızlı motor kontrol gerekt - ren durumlarda baskın göz tarafından alınan görüntünün daha y algılandığı ve şlend ğ b ld r lm şt r. Re ss ve ark.

baskın gözün beyn n fonks yonel as metr s n doğru olarak yansıttığını, eğ t m n veya kültürel herhang b r etk n n baskın gözü değ şt remeyeceğ n bel rtm şt r (4). El terc hle- r anne-baba veya eğ t mc ler n yönlend rmeler le değ şt - r leb ld ğ halde (5), göz terc h eğ t mle, sosyal baskı veya d ğer çevresel etkenlerle değ şmemekted r (6).

Görsel reaks yon zamanı, görsel uyaranın uygulanmasın- dan sonra algılanması ve tepk verme arasında geçen süre- d r (7,8). Görsel reaks yon, temel motor k özell kler açısın- dan önem arz eden f z ksel b r becer d r. Yaş, c ns yet, d k- kat dağınıklığı, k ş l k g b çeş tl faktörler reaks yon zama- nını etk leyeb l r (7). Bununla b rl kte sport f faal yetler de görsel ve ş tsel reaks yon zamanını etk ler ve b rçok spor branşının get r s ve ht yacı sonucu reaks yon zamanında azalma meydana gelmekted r (9-11). Branşa özgü uyaranla- ra bağlı olarak görsel ve ş tsel reaks yonun gel şmes bek- lenmekted r (12,13). Görsel reaks yon süres ndek farklılık- ların, sporcuların ver len uyarıları algılama ve şleme hızın- dan kaynaklandığı düşünülmekted r (14). Bununla b rl kte görsel uyaran algılandıktan sonra ver lecek motor yanıtın çev kl k ve üst ekstrem te antropometr k özell kler le l ş- k l olduğu bel rt lmekted r (15-18).

Bu b lg ler ışığında görsel reaks yon süres n n dom nant göz ve dom nant elden etk leneceğ h potez ortaya çıkmak- tadır. Bu çalışmanın amacı dom nant gözü le dom nant el aynı taraf olan ve olmayan yüzücüler n görsel reaks yon sü- reler n karşılaştırmak, elde ed lecek ver ler n spor perfor- mansının gel şt r lmes nde ve sporcu seç m nde kullanmaktır.

GEREÇ ve YÖNTEMLER

Katılımcılar: Çalışmaya düzenl antrenman yapan 12 ka- dın, 18 erkek olmak üzere toplam 30 müsabık yüzücü alın- dı. Sporculara çalışmanın tüm prosedürler anlatıldı. Çalış- maya katılmayı kabul eden tüm sporculardan ve ht yaç ha- l nde yasal tems lc ler nden sözlü ve yazılı onam alındı. Ça-

c hler anne-baba veya eğ t mc ler n yönlend rmeler le de- ğ şt r leb ld ğ ç n ve sol el kullanımı baskılanmaya çalışıl- dığı ç n), yüzme branşında l sanslı sporcu olmak, herhang b r sağlık sorunun olmaması ve çalışmaya katılmaya gönül- lü olmak şekl nde bel rlend (5). Çalışmadan dışlama kr ter- ler ; sol el baskın olmak, göz le lg l var olan herhang b r görme kusuru ya da geç r lm ş herhang b r operasyon du- rumu, gözlük kullanmak, herhang b r spor yaralanması bulunmak, herhang b r cerrah operasyon geç rm ş olmak ve dâh l ed lme kr terler ne uymamak olarak bel rlend . Sporcuların son 24 saat çer s nde antrenman yapmamaları ve son 12 saat ç nde çay, kahve vb. uyarıcı özell ğ bulunan maddeler tüketmemeler stend .

Sporculara tüm uygulamalar sabah 9:00-11:00 saatler ara- sında toplamda b r gün ç nde yapıldı. Sporcuların baskın el ve gözler bel rlend kten sonra görsel reaks yon zamanla- rı değerlend r ld . Sporcular baskın el ve gözü sağ taraf olanlar (düz dom nant) le baskın el sağ taraf-baskın gözü sol taraf olanlar (çapraz dom nant) olarak k gruba ayrıldı.

Gruplar oluşturulurken c ns yet dağılımında homojenl k sağlandı. Çalışmanın tüm prosedürler Hels nk Deklaras- yon (2008) prens pler ne uygun olup et k kurul onayı Yıldı- rım Beyazıt Ün vers tes Et k Kurulundan alındı (04.03.2020/51).

Baskın el n bel rlenmes : Sporcuya yazıyı hang el le yazdığı, bıçak/makası hang el le kullandığı, top atarken/fırlatırken hang el n kullandığı, çek c hang el y- le kullandığı ve d ş n hang el yle fırçaladığı g b sorular yönelt ld ve sporcunun sözlü beyanı esas alınarak baskın el bel rlend (19).

Baskın gözün bel rlenmes : Sporcunun baskın gözünün bel rlenmes nde M les ve Porta tarafından gel şt r len göz lateral zasyon test uygulandı. B r A4 kâğıdının ortasında, her kenarı üç cm olan üçgen şekl nde boşluk oluşturuldu.

Sporcu hedef olarak bakması sten len noktadan altı metre uzaklıkta durdu. Sporcunun her k kolunu vücudunun önüne doğru uzatıp kolları b rb r ne s metr k halde kâğıdı tutarak ç göz le üçgen boşluktan hedefe bakması stend . Bel rlenen hedef nokta, sporcuya söylen len şek lde boşlu- ğun tam ortasına get r ld kten sonra sırasıyla tek tek gözler kapattırıldı. Test n sonunda sağ gözü açıkken nesne görüş alanında kalırsa sağ gözü baskın, sol gözü açıkken nesne görüş alanında kalırsa sol gözü baskın olarak bel rlend (20).

Görsel reaks yon süreler n n bel rlenmes : Sporcuların görsel reaks yon süres n değerlend rmek ç n W tty-Sem^© (İtalya) görsel reaks yon test c hazı kullanıldı. Sporcunun sırasıyla; her k gözü açık baskın el le (a), baskın gözü

Tablo 1. Grupların fiziksel özellikleri, spor yılları ve görsel reaksiyon sürelerinin karşılaştırılması

Çapraz dominant grup Düz dominant grup

Ort. ± SS Ortanca (min-max) Ort.±SS Ortanca (min-max) p*

Boy uzunluğu (cm) 171 ± 9 174 (154-185) 173 ± 7 174 (162-186) 0.512

Vücut ağırlığı (kg) 63.0 ± 8.0 64 (50-75) 64.0 ± 10 67 (47-80) 0.624

BKI (kg/m²) 21.5 ± 2.3 21.3 (19.3-28.7) 21.3 ± 2.4 21.8 (17.8-26.2) 0.744

Yaş (yıl) 15.5 ± 2.1 15.0 (14.0-22.0) 15.6 ± 1.6 15.0 (14.0-18.0) 0.653

Spor yaşı (yıl) 8.2 ± 1.6 8.0 (5.0-10.0) 7.4 ± 2.9 7.0 (3.0-12.0) 0.436

Reaksiyon süresi (ms)

Sağ göz-sağ el 20.6 ± 1.9 20.4 (17.3-25.0) 20.9 ± 2.0 20.8 (17.9-25.2) 0.624

Sağ göz-sol el 21.2 ± 2.1 20.6 (18.4-25.5) 22.2 ± 2.8 21.6 (18.5-27.2) 0.305

Sol göz-sağ el 20.2 ± 2.0 20.8 (16.8-23.8) 20.5 ± 2.1 20.6 (17.1-25.7) 0.838

Sol göz-sol el 20.9 ± 2.5 20.5 (18.2-28.5) 21.2 ± 2.7 20.8 (17.2-27.6) 0.683

Çift göz-baskın el 21.8 ± 2.9 20.7 (18.8-29.8) 22.2 ± 3.0 21.6 (18.4-30.9) 0.653

Gruplarda n (6 kadın, 9 erkek); *: Mann Whitney-U test; BKI: Beden kütle indeksi, SS: standart sapma, min: minimum, max: maksimum

Tablo 2. Grupların görsel reaksiyon sürelerinin karşılaştırılması

Çapraz dominant grup p Düz dominant

grup p*

1. Sağ göz-sağ el 20.4 (19.6-21.4)

0.102

20.8 (19.8-21.8)

<0.001

2. Sağ göz-sol el 20.6 (19.2-23.0) 21.6 (19.8-24.7)

3. Sol göz-sağ el 20.8 (18.4-21.6) 20.6 (19.2-21.4)

4. Sol göz-sol el 20.5 (19.4-21.5) 20.8 (19.3-22.4)

5. Çift göz-baskın el 20.7 (19.7-23.4) 21.6 (20.3-23.4)

Değerler ortanca (IQR 25-75), ms olarak; *: Friedman’ın ki-kare testi, **: Wilcoxon işaretli sıralar testi (p<0.001:1-2, 1-5, 2-3, 2-4, 3-5 ve 4-5 grup içi anlamlı farklılıklar)

olmayan gözü açık baskın olmayan el le (e) b r pano üzer - ne sab tlenm ş W tty-Sem reaks yon test c hazının sek z lambası üzer nde rastgele yanan renkler arasından mav reng 30 defa yakalaması stend . Sporcunun önce baskın olmayan, ardından baskın olan gözü bandanet elast k f le ve pamuk yardımı le tek gözü görecek şek lde kapatıldı.

Sporcunun baskın olmayan gözü kapalı ken dom nant ve dom nant olmayan el n görsel reaks yon süres değerlend - r ld kten sonra pamuk ve bant çıkartıldı. Kapalı olan baskın olmayan göz açıldı ve göz açık olarak k dak ka d nlenme- ye alındı. İk dak kalık d nlenmen n ardından baskın göz kapatılarak görsel reaks yon süreler değerlend r ld . Her göz ç n baskın olan ve olmayan el le yapılan görsel reaks - yon süres değerlend rmes üçer kez yapıldı. Testler arası 30 san ye d nlenme ver ld , en y sonuç stat st ksel anal z ç n kayded ld . Her el ve göz terc h ç n öğrenme etk s n azalt- mak amacıyla üç alıştırma yaptırıldı. Bu test sonucunda elde ed len süren n az olması görsel reaks yonun y olduğu anlamına gelmekted r.

İstatistiksel analiz

Çalışmanın stat st kler SPSS 20.0 paket programı kullanı- larak yapıldı. Değ şkenler n normal dağılıma uygunluk du- rumu Shap ro-W lk test kullanılarak ncelend . Çalışmada- k ver ler n normal dağılım göstermed ğ bel rlend . Düz do- m nant grup le çapraz dom nant gruptan elde ed len ver - ler Mann Wh tney-U test kullanılarak karşılaştırıldı. Düz ve çapraz dom nant gruptan elde ed len beş farklı görsel reak- s yon süres Fr edman’ın k -kare test le değerlend r ld . Bu teste göre anlamlı fark çıkması durumunda hang ver ler arasında fark olduğunu bel rlemek ç n W lcoxon şaretl sıralar toplamı test kullanıldı. İstat st ksel hata düzey p<0.05 olarak bel rlend .

BULGULAR

Çalışmaya alınan 12’s kadın, 18’ erkek toplam 30 sporcu- nun f z ksel özell kler , spor yılları ve görsel reaks yon süre- ler n n tanımlayıcı ver ler ve dom nantlık durumuna göre karşılaştırmaları Tablo 1’de ver lmekted r. Buna göre spor- cuların dom nantlık açısından f z ksel özell kler , spor yıl- ları ve görsel reaks yon süreler arasında stat st ksel olarak anlamlı b r fark olmadığı bel rlend (Tablo 1).

Fr edman’ın k -kare test sonucuna göre çapraz dom nant grup sporcularının sağ göz açıkken sağ ve sol elle, sol göz açıkken sağ ve sol elle ve her k göz açıkken sağ elle alınan görsel reaks yon süreler arasında anlamlı b r fark olmadığı bel rlend (X₂₍₂₎=7,773, p= 0.102). Düz dom nant grup spor- cularının sağ göz açıkken sağ ve sol elle, sol göz açıkken sağ ve sol elle ve her k göz açıkken dom nant elle alınan

görsel reaks yon süreler arasında fark olduğu bel rlend (X₂₍₂₎=20,455,p=<0.001). Sağ gözü ve sağ el baskın olan düz dom nant grupta sol göz açıkken sağ el görsel reaks yon sü- res n n en kısa, sağ göz açıkken sol el görsel reaks yon süre- s n n en uzun olduğu bel rlend (Tablo 2).

TARTIŞMA

Çalışma sonucunda dom nant gözü le dom nant el aynı taraf olan ve olmayan yüzme sporcularının görsel reaks yon süreler arasında fark olmadığı bel rlend . Sağ göz ve sağ el baskın olan yüzme sporcularının sol göz açıkken sağ el gör- sel reaks yon süres n n en kısa olduğu, sağ göz açıkken sol el le alınan görsel reaks yon süres n n en uzun olduğu be- l rlend . Sol göz ve sağ el baskın olan sporcularda sağ ya da sol gözün açık olma durumunun reaks yon süres n etk le- med ğ bel rlend .

L teratürde yüzme g b görsel g rd ler n daha az kullanıldığı ve ş tsel b r uyarana reaks yonun öneml olduğu branşlar- da yapılmış b r çalışmaya rastlanılmamış olması karşılaştır- ma yapmayı zorlaştırmakla b rl kte Z agkas ve ark. düz ve çapraz el-göz baskınlığı olan ten sç ler n serv s performans- ları arasında öneml b r fark olmadığını bel rlem şt r. Düz el-göz baskınlığının ten s sporunda serv s performansında avantaj sağlamadığı, çapraz baskınlığın da reaks yon süre- s n etk lemed ğ sonucuna varmıştır (21). Bu çalışmanın sonuçlarına benzer olarak b z m çalışmamızda da düz ve çapraz el-göz baskınlığı olan yüzme sporcularının görsel reaks yon süreler arasında fark olmadığı, düz ve çapraz do- m nantlık durumunun yüzme sporcularında görsel reaks - yon süreler n etk lemed ğ bel rlend .

Z yag l ve ark. adolesan erkek ve kadınlarda el ve göz bas- kınlığının aynı tara ak konumu yakalama performansında avantaj sağlayab leceğ n düşünerek yaptıkları çalışmala- rında, düz el-göz baskınlığının tek elle yakalama perfor- mansının çapraz baskınlığa göre daha y olduğunu bel rle- m şt r (22). Okçuluk ve dart g b sporlarda aynı taraf el-göz baskınlığı olan sporcuların reaks yon süreler n n daha kısa olduğu ve bu sporcuların avantajlı olab lecekler b ld r l- m şt r (23,24). Benzer şek lde atıcılık g b aynı taraf el-göz baskınlığının gerekl olduğu n şan alma sporlarında da aynı taraf el-göz baskınlığı olan sporcuların reaks yon süre- ler n n daha kısa olduğu bel rt lmekted r (23). Çalışmamız- da aynı taraf el-göz baskınlığı olan yüzme sporcularının re- aks yon süreler n n çapraz taraf el göz baskınlığı olan spor- cularla benzerl ğ n n yüzmen n s metr k b r spor olmasın- dan kaynaklandığını düşünmektey z (13).

L teratürde çapraz dom nantlığın reaks yon süres n kısalt- tığı, sol göz sağ el n kullanan sporcunun hedef bulma ko- nusunda daha avantajlı olduğu da bel rt lmekted r (25). B - z m çalışmamızda da aynı taraf el-göz baskın olan sporcu- larda sol göz açıkken sağ el görsel reaks yon süres n n en kısa olduğu bel rlend . Ayrıca bu sporcularda sağ göz açık-

masından ve dom nant olmayan üst ekstrem ten n reaks - yon süres n n daha uzun olmasından kaynaklandığını dü- şünmektey z (15,26).

Çalışmalarda baskın hem sfer hâk m yet nde olan vücut parçalarının d ğer parçalara göre daha üstün becer ler gös- tereb ld ğ b ld r lm şt r (22,27). Dane ve Erzurumluoğlu, sol el n baskın olarak kullananlarda, baskın olmayan taraf göz açıkken ve baskın taraf elle değerlend r len görsel reaks - yon süres n n sağ el n kullananlara göre anlamlı derecede daha kısa olduğunu gösterm şt r (28). Çalışmamıza baskın el terc h n n anne-baba, eğ t mc ler, sosyal baskı veya yön- lend rmeler le değ şt r leb lmes neden yle (5,6), sol el bas- kın olan sporcuların alınmaması çalışmayı Dane ve Erzuru- moğlu’nun çalışmasından farklı kılmaktadır. Fakat bu çalış- maya benzer olarak sağ el n baskın olarak kullanan ve baskın olmayan taraf göz açıkken baskın el le değerlend r - len (sol göz açık-sağ el) görsel reaks yon süres n n en kısa olduğu bel rlend . Bu sonuç üst ekstrem te reaks yon süre- s n n el baskınlığından etk lenmes le l şk lend r leb l r (29). Ancak bu konuya l şk n daha ler etk çalışmaları gerekl d r.

Çalışmaya alınan sporcu sayısının az olması ve bu nedenle stat st ksel anal zde kadın-erkek ayrımının yapılamaması, seç len branşın görsel reaks yon tepk ler ne çok fazla ht - yaç duymaması ve çalışmaya spor yapmayan sedanter b - reyler n ya da as metr k spor yapan sporcuların alınmamış olması çalışmanın kısıtlılıklarıdır. Buna karşın yüzme bran- şında görsel reaks yonun gel şt r lmes ne yönel k antren- manlar yapılmadığı ve bu branşın s metr k b r branş olma- sının göz dom nansı, el dom nansı ve görsel reaks yon süre- s arasındak l şk y göstermede daha tarafsız sonuçlar ora- ya çıkarab leceğ n düşünmektey z. Ayrıca, görsel uyarı ve- ren test c hazının ölçüm esnasında bu uyarıyı random ze olarak vermes , çalışmaya toplumun yaklaşık %90’ını yan- sıtan sağ dom nant olan sporcu grubunun alınması çalış- manın güçlü yanlarıdır (3). Görsel reaks yonun spor perfor- mansını etk leyeb leceğ spor branşlarında benzer çalışma- lar yapılarak, baskın göz ve el n spor performansını nasıl etk led ğ n nceleyecek ler çalışmalara ht yaç vardır.

SONUÇ

Dom nant gözü le dom nant el aynı taraf olan ve olmayan yüzme sporcularının görsel reaks yon süreler arasında fark olmadığı ve sağ göz ve sağ el baskın olan sporcularda, sol göz ve sağ el reaks yon süres n n daha kısa olduğu bel rlen-

olduğu branşlarda sporcu seç m nde ve performansın gel ş- t r lmes nde yararlı olab leceğ n düşünmektey z.

Conflict of Interest / Çıkar Çatışması

The authors declared no con cts of nterest w th respect to authorsh p and/or publ cat on of the art cle.

Financial Disclosure / Finansal Destek

The authors rece ved no f nanc al support for the research and/or publ - cat on of th s art cle.

KAYNAKLAR

M tchell CJ, de Houwer J, Lov bond PF. The propos t onal nature of human assoc at ve learn ng.

Behav Bra n Sc. 2009;32(2):183-246.

Dane S, Y ld r m S, Ozan E, Ayd n N, Oral E, Ustaoglu N, et al. Handedness, eyedness, and hand- eye crossed dom nance n pat ents w th sch zophren a: sex-related lateral sat on abnormal t es.

Lateral ty. 2009;14(1):55-65.

Porac C, Coren S. The dom nant eye. Psychol Bull. 1976;83(5):880-97.

Re ss MR. Ocular dom nance: some fam ly data. Lateral ty. 1997;2(1):7-16.

Scharoun SM, Bryden PJ. Hand preference, performance ab l t es, and hand select on n ch ld- ren. Front Psychol. 2014;5:82.

Gümüş M. Analys s of the relat onsh p between cerebral lateral zat on and gr p strength n el te fenc ng athletes. L fe Sc J. 2017;14(8):97-104.

Gautam Y, Bade M. E ect of aud tory nterference on v sual s mple react on t me. Kathman- du Un v Med J. 2017;15(60):329-31.

Ender E, Mün roğlu RS, Uğur Ö. Farklı yaş gruplarındak l sanslı ten sç ler n görsel ve ş tsel reak- s yon zamanlarının ncelenmes . UKSAD. 2017;3(2):343-52.

M l c M, Nedeljkov c A, Cuk I, Mudr c M, García-Ramos A. Compar son of react on t me between beg nners and exper enced fencers dur ng quas -real st c fenc ng s tuat ons. Eur J Sport Sc . 2020;20(7):896-905.

Kaluga E, Straburzynska-Lupa A, Rostkowska E. Hand-eye coord nat on, movement react on t me and hand tact le sens t v ty depend ng on the pract ced sports d sc pl ne. J Sports Med Phys F tness. 2020;60(1):17-25.

Bok l C, B sen R, Kalra K. E ect veness of upper extrem ty propr ocept ve tra n ng on react on t me n table tenn s players. Int J Health Sc Res. 2020;10(5):34-9.

Dem rhan B, Abdurahmanova C, Ger S, Canuzakov K. Exam nat on of react on t mes of athletes of Kyrgyz Nat onal Team dur ng preparat on per od for 2016 Summer Olymp c Games. Int J

Sport Cult Sc. 2019;7(1):25-30.

Caccese JB, Eckner JT, Franco-MacKendr ck L, Hazzard JB, N M, Brogl o SP, et al. Cl n cal react - on-t me performance factors n healthy colleg ate athletes. J Athl Tra n. 2020;55(6): 601-7.

Nur L, Shadmehr A, Ghotb N, Attarbash Moghadam B. React on t me and ant c patory sk ll of athletes n open and closed sk ll-dom nated sport. Eur J Sport Sc . 2013;13(5):431-6.

Turna B. The e ect of ag l ty tra n ng on react on t me n fencers. J Educ Learn. 2020;9(1):127-35.

C u reda KJ. S mple eye-hand react on t me n the ret nal per phery can be reduced w th tra- n ng. Eye Contact Lens. 2011;37(3):145-6.

Çömük N, Erden Z. Art st k buz paten nde üçlü sıçrayış performansının çev kl k ve reaks yon zamanı le l şk s . F zyoterap Rehab l tasyon. 2010;21(2):75-80.

Pol szczuk T, Mańkowska M, Pol szczuk D, W śn ewsk A. Symmetry and asymmetry of react on t me and body t ssue compos t on of upper l mbs n young female basketball players. Ped atr Endocr nol D abetes Metab. 2013;19(4):132-6.

Demura S, Sato S, Nagasawa Y. Re-exam nat on of use l tems for determ n ng hand dom nan- ce. Gazz Med Ital. 2009;168(3):169-77.

Laby DM, K rschen DG, Rosenbaum AL, Mellman MF. The e ect of ocular dom nance on the performance of profess onal baseball players. Ophthalmology. 1998;105(5):864-6.

Z agkas E, Mavv d s A, Grou os G, La os A. Invest gat ng the role of ps lateral and contralateral eye-hand dom nance n tenn s serve accuracy of amateur tenn s players. J Phys Educ Sport. 2017;17(2):867-70.

Z yag l MA, Gursoy R, Dane S, Yuksel R. Le -handed wrestlers are more success l. Percept Mot Sk lls. 2010;111(1):65-70.

Laborde S, Dossev lle FEM, Leconte P, Margas N. Interact on of hand preference w th eye dom - nance on accuracy n archery. Percept Mot Sk lls. 2009;108(2):558-64.

Razegh R, PS N a, Bushehr NS, Malek F. E ect of nteract on between eye-hand dom nance on dart sk ll. J Neurosc Behav Health. 2012;4(2):6-12.

Mann DL, Runsw ck OR, Allen PM. Hand and eye dom nance n sport: are cr cket batters taught to bat back-to-front? Sports Med. 2016;46(9):1355-63.

Zouhal H, Abderrahman AB, Dupont G, Trupt n P, Le Br s R, Le Postec E, et al. Lateral ty nfluen- ces ag l ty performance n el te soccer players. Front Phys ol. 2018;9:807.

Lo ng F, Hagemann N, Strauss B, MacMahon C. Lateral ty n sports: more than two s des of the same co n. In: Lateral ty n Sports. Academ c Press, Elsev er; p. 1-7, 2016.

Dane S, Erzurumluoglu A. Sex and handedness d erences n eye-hand v sual react on t mes n handball players. Int J Neurosc . 2003;113(7):923-9.

Badau D, Bayd l B, Badau A. D erences among three measures of react on t me based on hand lateral ty n nd v dual sports. Sports (Basel). 2018;6(2):45.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

22.

23.

24.

25.

26.

27.

28.

29.