t í
:
ro.it
¿Ut
Ş İ N A S İ ’ N i N M A K A L E L E R İ
D ü n -B ugü n Y ayın evi Şinasi K ü lliyatı B askıyı h azırlayan F evziye A bdullah TANSEL. A nkara 1960, X II+ 1 1 0 sayfa, fiatı 3 L.
Cavit Orhan TÜTENGİL
[— ÎK İR g az etec iliğ im izin 100. yılı o la ra k ilâ n e d ile n 1960 y ılın d a g a z e te - 1 ed iğ im iz in b a b a sı Ş in a s i’n in T ercem an-ı A hvâl ve T asvir-i E fk â r g az e te le rin d e y a y ın la d ığ ı m a k a le le ri ile k a rşıla şm a k , b iz im g ib i b ir çok k im se le ri de se v in d irm iş o lm a lıd ır. F ev ziy e A b d u lla h T a n se l’in h a z ırla d ığ ı b u te n k itli b a s ım şu ö z e llik le rle k a rşım ız a ç ık m a k ta d ır. H e r m a k a le n in b aş ta ra fın d a (m ü d a fa a e d ile n fik ir, a lâ k a lı b u lu n d u ğ u h â d ise v e d iğ e r h u s u s la :a d a ir) a ç ık la m a la r y e r a lm ıştır. A y rıca , b a ş k a b a s ım la r v e n ü sh a f a r k la r ı h a k k ın d a da b ilg i v e rilm e k te d ir. Yüz y ıl önce y az ılm ış b u lu n a n m a k a le le rin an laşılab ilm esi iç in m e tin le re n o tla r e k le n m e k su re tiy le , g e re k tik ç e y a z ın ın b ü tü n ü b u g ü n k ü d ile ç e v rile re k , hiç b ir z a h m e tte n k a ç ın ılm a m ıştır.
M akaleler üç b ö lü m h a lin d e d ü z e n le n m iştir. B irin c i B ö lü m ’de iki k o n u
n u n ele a lın d ığ ın ı g ö rü y o ru z : 1. H u su sî ilk g az etem iz T ercem an-ı A hvâl ve â in a s i’n in ç a lış m a la rı, 2. T asvir-i Efkçr ve Ş in asi’nin ç a lış m a la rı. B ir önsöz- g ö rü n ü şü n d e o la n b u b ö lü m d e g az etec iliğ im izin k ısa b ir ta rih ç e s i y a p ıla r a k Ş in a s i’n in g a z etec iliğ i ü z e ıin d e d u r u lm a k ta d ır . İk in ci B ö lü m ’de Ş in a s i’n in T e rc e m a n -ı A h v a l’d e k i m a k a le le rin i b u lu y o ru z. Şair E vlenm esi k o m e d isi b u y a n a b ıra k ıla c a k o lu rsa b u g a z e te d e y a y ın la n a n m e n s u r y a z ıla rın d a n ü çü bu b ö lü m d e y e r a lm a k ta d ır. Ü çü n cü B ö lü m ’d e ise Ş in a s i’n in T asvir-i E fk â r’d ak i y a z ıla rın d a n 21 i b ir a ra y a g e tirilm iş tir. F. A. T a n se l’e gö re, Ş in a s i’n in b u g a z eted e ç ık a n y a z ıla rın d a n a n c a k ik isi im zalı o lu p (ip u ç la rın a ve ü slû p h u su s iy e tle rin e d a y a n a r a k ) te s b it e d ile b ile n le r d e rle n m iştir. (S iy a sî h â d ise le rle a lâ k a lı, b ir k ısm ı E b ü zz iy a T e v fik ta ra fın d a n M ü ntehabât-ı T a sv ir-i Efkâr’da b a s ıla n te rc e m e m a k a le le rin e ise b u e s e rd e y e r) v e rilm iş d eğ ild ir, (s. X I).
F. A. T a n se l’in h a z ırla d ığ ı M akaleler ile g az etec ilik ta rih im iz d e ğ e rli b ir b e lg e le r k ita b ı k az an m ıştır. T ü rk g az ete c iliğ in in b a şla n g ıç d e v re si ile ilk b ü y ü k g az etec i Ş in a si h a k k ın d a b ilg i ed in m e k is te y e n le r b u k ü ç ü k k ita p ta f a y d a lı s a a tle r g e ç ire c e k le rd ir. D ü n -B u g ü n Y a y ın e v in in Ş in asi K ü lliy a tı içinde y e r a la n M a k a le le ri, o k u y u c u la rım ız a sa lık v eririz .
G azetecilik Enstitüsü Y ıllığı S ayı 2. den B aşı sayfa 16 da
T ü rk o lo ji k e lim e sin i Ö zön, fra n sız c a d a n gelm e d iy e y az ıy o r. T ü rk ç e sö z lü k ise tü r k e e y u n a n c a diy e y az ıy o r. B u d e ğ işm e le r d a h a da v a r. D il K u r u m u ile s ö z lü k c ü n ü n b ir a n la şm a y a v a rm a sı çok y e rin d e o lu r.
S a y ın M u stafa N ih a t Ö zön, T ü rk d ilin e b ir kaç ta n e sö z lü k v e rm e b a h ti y a r lığ ın a u la şm ış ü s tü n b ir e d e b iy a tçı v e d ilc id ir. S ö z lü k le ri b itm e d e n ö m ü r le ri tü k e n e n n ice b ilg in im iz i içim iz s ız lıy a ra k an a rız. B u y o ld a sa ğ lığ ın d a ese rin i y a y a n la rı k u tla m a k d o ğ ru o lu r. B öyle b ir e serd e tu tu m d a n ; d a lg ın lık ta n , dizgi y a n lış la rın d a n ile ri g e le n e k s ik lik le r o lm ası ta b iid ir. K im i kez b ir sözlüğü e le ştire n in , e k s ik lik b u la n ın y a n lış y a d a ek sik o ld u ğ u d a b ir g e rç e k tir: N ite k im B u rsa d a 1939 da Yabancı K elim eler Lügatini ç ık a ra n H a y d a r T olon, 1941 de K a n a a t k ita b e v i ta ra fın d a n y a y ın la n a n A li H a y d a r T a n e r’in a y n ı ad d a k i sö z lü ğ ü n ü 1941 y ılın d a 80 sa y ılı Y ücel d e rg isin in 57. Sf. sin d e in c e le rk e n se rtç e b ir ifad e y le, k ira z ve k e d in in A v ru p a k a y n a k lı k elim e o lm a d ık la rın d a n sö z lü ğ e k o n m a sın ı u y g u n bulm az. G erçe k ise o n u n ded iğ i gibi d eğ ild ir. D ah ası (da v a r: K en d i sö z lü ğ ü n d e (D iy e t) in üç m a n ası o ld u ğ u n u b e lir te n Tolon, 1) p e r hiz, 2) m eclis, 3) k a rşılık o la ra k g ö ste rir. Ü çü n cü d iy e t y a n i m a n â sı k a rşılık olan, a ra p c a o ld u ğ u h a ld e b u n u d a d ilim iz e b a tıd a n g irm e sa n d ığ ın d a n T a n e re k a rşılık m a n a sın a g e le n d iy e ti n e y e k o y m a d ı d iy e k a fa tu ta r .
Biz d e u zu n c a s ü r e n in c ele m e m izd e in şa lla h T o lonun d u ru m u n a d ü şm e m iş oluruz.
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi Taha Toros Arşivi
