<;E~iTLi BOLGELERDEN TEMilS EDiLEN BAZI FASULYA ORNEKLERiNiN BAZI FASULYA PASI (UrQmyces appendiculatus (pers) Unger) iZOLATLARINA
KAR~I REAKSiYONLARININ SAPTANMASI
Y. Zekii KATIRCIOGLU1
IOZET: Ara§tlrmada 51 yerli 9 yaband <;e§it olmak iizere 60 fasulya r<;e§itinin fasulya pasl etmeni (Uromyces appendiculatus)'un 9 izolatma
kar§l reaksiyonlan saptanml§tlr.
Ara§tlrma sonucunda 20 kadar fasulya <;e§itinin biitiin izolatlara dayamkh reaksiyon verdigi 6'smm biitiin izolatlara yiiksek hassasiyet gosterdigi ortaya <;lkanlml§tlr. <;e§itlerden 8 tanesi birer izolat haricinde diger izolatlara hassas reaksiyon, 6 tanesi de 1 veya 2 izolat haricinde diger izolatlara dayamkh reaksiyon vermi§lerdir.
N - 50 ve Warox <;e§itlerden denenen biitiin izolatlara kar§l tamamen immun denebilecek reaksiyon ahnml§tlr.
DETERMINATION OF REACTION OF SOME BEAN SAMPLES OBTAINED FROM DIFFERENT REGIONS AGAINST SOME BEAN RUST (Uromyces appendiculatus
(pers) Unger) ISOLATES'"
SUMMARY: In this study 60 bean cultivars were used. 31 of these
lines were domestic and 9 of them were foreign origin. Reaction of these cultivars to bean rust (Uromyces appendiculatus) isolates were determined.
About 20 bean cultivars werejound as resistant. Six cultivars was found susceptible to all isolates. Eight cultivars was found susceptible to all isolates except one isolate. Six cultivars were found resistant to all isolates except one or two isolates.
N - 50 and Warox cultivars there found almost immune.
1. Do~.Dr.
Ank. "Onv. Zir. Fak. Bitki Koruma Bl. Dl§kapi/ANKARA
129GiRi~
Fasulya taze ve kuru veya konserve olarak tiiketilen onemli bir gIda maddesidir. i~erdigi protein, fosfor, demir ve B vitamini yoniinden olduk~a yiiksek besin degerine sahiptir. Kuru fasulyanm iilkemizde ekim alam 1991 istatistiklerine gore 178.000 hektar ve 214.000 ton iiretimi vardu. Kuru ve ye§il fasulya olarak 650.000 ton iiretimi yapIlmaktadu (ANONYMOUS, 1984).
Fasulya'da verimi smulayan faktorlerden biri de hastahk ve zararhlardIr. Fasulya pasl (Uromyces appendiculatus (Pers.) Unger) fasulyanm onemli hastahklanndan birisidir. Hastahk Hindistan'da kapsiillerde % 79 enfeksiyona ve % 36.7 iiriin kaybma neden olmu§tur (SINGH and MUSYIMI 1982). Enfeksiyon zamam, bitkinin ya§1 ve hastahk §iddetine gore iiriin kaybl % 4.7'den % 69'a kadar degi§iklik gostermektedir (SHARMA, 1991).
Hastahk etmeni fungus diinya'da fasulya (Phaseolus vulgaris L.) ekimi yapIlan hemen her yerde goziikebilen autoecious bir pas tiiriidiir.
A.B.D.ve Avustralya'mn nemli bOigesinde hemen her yIl degi§ik oranlarda hastahgm goriildiigii ve bazen iiriiniin hasat edilme olanagmm dahi kalmadlgl bildirilmektedir (HARTER and ZAUMEYER, 1941). Memleketimizde de yaygm ve ozellikle geni§
~pta fasulya ziraatl yapIlan bolgelerde ciddi kaylplara nedfm olmaktadIr (KARACA, 1965; KARAHAN, 1971).
iREN*'in 1976 yIlmda yaptlgl surveylerde Orta Anadolu Bolgesinde Nigde <;amardl il~esi, Konya Merkez ve Doganhisar il~elerinde, Giiney'de Isparta, Egirdir, Mersin, Erdemli arasmda hastahgm % 100'e yakm oranda yayIldlgl, bazl yerlerde % 80'lik bir yogunluga ula§tlgl bildirilmektedir.
iREN ve Ark. (1984), Fasulya hastahklanmn Tiirkiye cografi bolgelerine gore dagIlImulda; fasulya pasmm Dogu Anadolu Bolgesinde % 17, i~ Anadolu, Ege ve Akdeniz BOigelerinde % 14, Karadeniz'de % 10 ve Marmara Bolgesinde % 6.5 oramnda yaygmhk gosterdigini belirtmektedirler. Fasulya ekim alanlannda bu kadar • Prof.Dr. Selahattin iren'in 1976 yIh survey raporundan.
yaygm olan pasm iiredo ve Qzellikle teliosporlanmn soguga ~ok
dayamkh olu§u aynca bir~ok uklanmn bulunu§u dayamkh ~e§it
yeti§tirmede biiyiik gii~liikler ~lkarmaktadlr.
Bugiine kadar 40'm iizerinde Ukl saptanrnl§ olup bu miktann daha da artacagl muhakkakttr (ALLEN et aI, 1991).
Hastahgm sava§mda son Yillarda yeni sistemik fungisitlerin devreye girmesiyle olduk~ etkili sonu~lar ahnmI§hr. Ozellikle Oxycarboxin ve Triazole grubu fungisitlerin fasulya pasma kar§l ba§anh sonu~lar verdigi belirtilmektedir (ROLIM et aI, 1983; SINGH and MUSYIMI, 1985; ZAMBOLIM et aI, 1987; PRAKASAM and THAMBURAJ, 1992).
Ancak ila~lara kar§l dayamkhhk olu§masI, ~evre kirliligi ve kahnb sorunlan ara§hncIlan dayamkh ~e§it yeti§tirme yoluna sevketmektedir. Bu konuda yapIlan ~ah§malarda FISHER (1952), 10 yeni ukm (uk 21 - 30) farkh fasulya varyetelerindeki reaksiyonlan iizerinde C$ah§ml§hr. ZAUMAYER (1960), Maryland'da 2 farkh . yoreden elde ettigi izolatlardan 10 nolu Irka benzeyen uk - 32'yi te§his etmi§tir. YEH (1984), Taiwan'da piistiil biiyiiklUgiine dayanduarak 1 - 5 Iskalasl geli§tirmi§ ve buna gore 159 fasulya omegini reaksiyon testine tabii tutmu§tur. Farkh test C$e§itleri kullanarak GONZALES et al. (1984), Kiiba'da pasm 6 IrkmI, STAVELY (1984), A.B.D.'de 20 ukIm ve GONZALES et al. (1987), Kiiba'da 3 yeni uk daha saptaml§lardIr.
MMBAGA and STAVELY (1988), Tanzanya'da 9 yeni Irk saptayarak bunlann farkh fasulya ~e§itlerindeki reaksiyonlanm ara§hrml§lardlr. Eucador 299, Mexico 235, Mexico 309 ve Compuesto Negro Chimaltenango ~e§itlerini dayamkh, Kentucky Wonder 780, Golden Gate Wax, U.S. 3 ve Pinto 650 ~e§itlerini biitiin uklara hassas bulmu§lardu.
ZAITER et al. (1990), Arjantin'de US - NP 85 - 10 - 1 izolatma 16 fasulya hattmm hepside hassas reaksiyon verdigini belirtmi§lerdir.
FAURE et al. (1992), Kiiba'da 18 siyah 8'i beyaz 26 fasulya
~e~idinden beyaz tohumlulardan Engonadon, Chevene ve CC - 25 9B ~e§itlerinin pasa dayamkh oldugunu bunlardan CC - 25 - 9B'nin
veriminin de
yiiksek oldugullu kaydetmi§lerdir.
Ulkemizde konunun onemine binaen .Gothingen Universitesi ile Ankara Universitesi
Ziraat Faktiltesinin
Gothingen
antla~masl <rer<;evesinde "Tiirkiye Fasulya Hastahklarl" projesi altmda AU. Ziraat Fakiiltesi Fitopatoloji Anabilim Dalinda yiiriitiilen <;ah§ma He bu yonde bir atIhma ge<;ilmi§tir (iREN ve AJ;k., 1984).Bu ar3§tuma, soz konusu projeye yard1m amaCl He yiiriitiilmii§ ve son <;ah§malar gOzden ge<;irilerek sunulmu§tur.
MATERYAL VE METOT
Ara§tIrma labaratuvar ve serada yiiriitiilmii§tiir. Ara§tIrmada <;e§itli bOlgelerden ternin edilen ve c;izelge 1'de gosterilen yerli ve yabancl men§eyli fasulya omekleri kullanllml§tIr.
Bu fasulya omeklerine yine degi§ik yorelerden toplanml§ hastahkh yaprak omeklerinden temin edilen izolatlardan 9 tanesi kullamlml§tIr. izolatlann ternin edildigi yerler <;izelge 2'de gosterilmi§tir.
(1) Tek piistiil izolasyonu ve <;ogaltma
c;c§itli yorelerden getirilen hastahkh yaprak omekleri Iabaratuvarda kurutularak - 30°C'deki derin dondurucuda sakIanml§tIr (SHEIN, 1962). c;a.h§ma ba§Ianglcmda bu yapraklar <;lkanhp iizerindeki iiredosporlar fu<;a yardlmlyla siipiiriilerek saat camma ahnml§Iardu. Soma nemli hiicrede 20°C'de 72 ·saat tutulmu§lardu. Daha soma iizerlerine biraz su ve aym oranda talk ilave edilip kan§tlnldlktan soma <;ok az olan bu spor siispansiyonu He biitiin uklara kar§l hassas olarak bilinen ve 10 cm <;aph saksllarda yeti§tirilmi§ olan Red Kidney Fasulya <;e§idine inokulasyon yapIlml§tIr. inokulasyon primer yapraklarm normal biiyiikliigiiniin yarlsl oldugu bir safhada yapragm alt ve iist yiiziine flr<;a yardlmlyla spor siispansiyonu siiriiIerek uyguIanml§tlr. Soma saksIlar rutubet <;emberinde 48 saat miiddetle tutulmu§Iardlr. Bu siire sonunda 20 - 25 °C ve % 70 - 90 nisbi nem bulunan sera §artlanna ahnml§lardu. 14 giin soma yapraklar iizerinde tamamen oigunIa§an soruslardan
<;izelge 1. Denemede Kullamlan Fasulya Omekleri
Grubu Numara Geldigi Yer
N - 2 Eski§ehir Zil.Ara§.Enst. N - 3 N - 4 N - 5 N - 7 N - 11 " N - 15 Samsun Zir.Ara§.Enst. N - 16 " N - 17 " N - 23 " N - 25 Ye§ilkoy ist.Zir.Ara§.Ens. N - 29 Yalova Zil.Ara§.Enst. N - 30 " N - 32" " N - 37 Bit.Yet.KGr. (Giresun'dan) N - 38 Bit.Yet.Kilr. (Ayvahk'tan) N - 39 Bit.Yet.KGl. (Bahkesir'den) N - 40 Bit.Yet.Kilr. (<;anakkale'den) N - 43 Bit.Yet.KGr. (Samsun'dan) N - 44 Bit.Yet.Kiil. (istanbul'dan) N - 48 Bit.Yet.Kiir. (Artvin'den) N - 49 Bit.Yet.Kilr. (<;anakkale'den) N - 50 Bit.Yet.Kill. (Baltkesir'den) 4F 568 /7 4F 569 / 3 4F 672 / 4 4F 694 /3 4F 970 /1 4F 1151 Demirli - 13
Horoz tipi beyaz taneli yer fasulyasl Horoz tipi beyaz taneli yer fasulyasl Horoz tipi beyaz taneli yer fasulyasl Horoz tipi beyaz taneli yer fasulyasl Dermason tipi iri beyaz yer fasulyasl Dermason tipi iri beyaz yer fasulyasl Bodur fas. (Demirli) ortasl kahve renkli orta irilikte yer fasulyasl Dane FranslZ-23 Mor daneli, taze fasulya Yamkara-26 Seaway Contender 33 34 Horoz Anapa (505) Oturak Ay§e Yer (507) Bodur (508) Barbunya(511 ) Horoz (512) Yer (516) Barbunya (517) Oturak (518)
Yamkara tipi siyah beyaz km;ilh orta irilikte daneli
~eker tipi fasulya yuvarlak dan.(yer) Contender tipi (ince uzun - iri daneli iri fasulya)
Horoz tipi beyaz dane1i yer fasulyasl Kil«;ilk beyaz daneli yer fasulyasl Horoz tipi beyaz daneli yer fasulyasl Anapa (san renkli kG«;ilk dane1i yer fasulyasl)
Oturak Ay§e (ye§ilimsi kahverenkli kG«;iik daneli yer fasul yasl)
SiltlG kahverenkli kG«;ilk daneli yer fasulyasl
Bodur fasulya (Demirli) ortasl kahve rengi lekeli orta irilikte yer fasulyasl Barbunya tipi ~
Horoz tipi beyaz daneli yer fasulyasl. Oturak tipi barbunya desenli
Oturak tipi barbunya
desenli-Oturak tipi siyah kl«;Illt, kG«;Gk daneli
c;izelge 1'in devaml
Nurnara Geldigi Yer Grubu N - 51 13 29 30 50 62 66 68 70 80 105 122 134 142 143 148 149 158 161 162 163 165 192 203 285 286 287 288 Bit.Yet.Kiir. (Bahkesir'den) Eski§ehir Zir.Ara§.Enst. Afyon Kocaeli i~el Nigde Kastarnonu Kastarnonu Ankara C;ankm Sarnsun Nev§ehir Bolu Adana Adana Mersin Konya Konya Burdur Burdur Burdur Burdur Adapazan izrnir Oturak (519) Beyaz Yer Beyaz Yer Oturak Beyaz Fasulya Derrnason Derrnason Siyah Bodur Selanik Barbunya ~eker - Oturak Kuru Beyaz Barbunya Benekli Fasulya Beyaz Beyaz Beyaz Taze Fasulya Taze Yer Kuru Yer Ak§eker - Taze Barbunya
Oturak ~ok kii~k siitlii kahverenkli daneli
Derrnason tipi iri beyaz fasulya (yer) Taze fas. tipi, bej zernin iizerine kah verengi lekeli iri daneli, yassl ve klVIrClk
Horoz tipi beyaz daneli yer fasulyasl Horoz tipi beyaz daneli yer fasulyasl Derrnason tipi iri beyaz fasulya (yer) Derrnason tipi iri beyaz fasulya (yer) Siyah bodur yer fasulyasl (Oturak) Derrnason tipi iri beyaz fasulya (yer) Barbunya tipi
~eker tipi fasulya yuvarlak dan.(yer)
Kii~k beyaz daneli fasulya (yer) Barbunya tipi
Horoz tipi yer fas. ortasl kahverenkli Derrnason tipi iri beyaz fasulya (yer) Derrnason tipi iri beyaz fasulya (yer) Derrnason tipi iri beyaz fasulya (yer) Derrnason tipi iri beyaz fasulya (yer) MOl daneli taze fasulya
Contender tipi (ince, uzun iri daneli yer fasulyasl)
Kii~iik beyaz daneli fasulya (yer)
~eker tipi fasulya yuvarlak dan. (yer) ve Kuru
Derrnason tipi iri beyaz fasulya (yer)
~eker tipi fasulya yuvarlak dan. (yer)
~eker tipi fasulya yuvarlak dan. (yer) Barbunya tipi
Bodur fasulya Yamkara tipi
<;izelge 1'in devaml YabanCl Mey§eyli Olanlar NZ - 430 Juri Cometa Favorit Valgreen Warox Emdu Red Kidney Processor
<;izelge 2. Denemede kullamlan pas izolatlanmn geldigi yer ve geli§ tarihleri
izolat No Geli§ Yeri Geli§ Tarihi R-l R-2 R-3 R-4 R - 5 R-6 R - 8 R-9 R-ll
Konya (Merkez il<;e)
Ankara (Haymana - Ba§degirmen Koyii) Kayseri (yahyah - Karakoy)
Adana
Kiitahya (Emet) Kiitahya (Merkez il<;e) Ankara (<;ubuk - Susuz <;ay)
Kayseri (Sanz) Nigde (Merkez il<;e)
9.09.1976 14.09.1976 15.09.1976 21.09.1976 15.09.1976 16.09.1976 8.09.1976 15.09.1976 16.09.1976
biiyiik ve tek olanlardan bir tanesi etrafa bula§tJnlmadan saat camma ahnml§ ve bundan yukanda anlattldlgl §ekilde talk ve su karl§tmlarak elde edilen spor siispansiyonu serada yeti§tirilmi§ ve yine hassas oldugu on denemelerden anla§Jlan 148 ve 149 nolu fasulya bitkilerine inokule edilmi§tir. Aym §ekilde rutubet <;emberinde 48 saat tutulan bitkilerde 14 giin soma meydana gelen piistiillerdeki iiredosporlar tek piistiilden elde edilen iiredosporlardu. Reaksiyon <;ah§malannda bu
sporlar kullamlml§tlr.
Bunlar cam tiiplere konulup aglzlan kapatIldlktan soma kullallliaeakian zamana kadar -
30°C'de derin dondurucuda
saklanml§lardlf.(2) Elde meveut fasulya orneklerinin pas izolatlanna kar§l gosterdigi reaksiyonlanllln saptanmasl
Bunun i~in <;izelge 1'de gosterilen fasulya ornekleri 10 em
~ph saksllarda, normal kumlu tarla topragma '1 / 3 oranmda yanml§ ~iftlik giibresi ilave edilerek elde edilen toprakta yeti§tirilmi§lerdir. Her SakSl i~in 3 adet tohum ekilmi§tir. Sera §artlarmda yeti§tirilen fasulya bitkilerinin primer yapraklannm biiyiikliigii normal biiyiikliigiiniin yansllll ahnca (OGLE and JOHNSON, 1974) yukanda a~lklandlgt §ekilde elde edilmi§ olan pas izolatlarl ile inokule edilmi§lerdir.
inokulasyonda; 6 mg Oredospor, 12 mg talk, 100 ml kaynaml§ su ile hazlrlanml§ olan spor siispansiyonu kullanIlml§tIr.
Her saksl i~in 2 ml spor siispansiyonu hesaplamak suretiyle kullamlaeak spor sOspansiyonu bulunmu§tur. Elle ~ll!ian eamdan yapIlml§ piiskiirtiieii He spor siispansiyonu yapraklarm iist ve alt yiizeyleri lslanmeaya kadar piiskiirtiilmii§tiir. Hemen soma bitkiler rutubet ~eV1berine ahnml§lardlf. 48 saat burada l§lkslZ ortamda tutulan bitkiler somadan seradaki yerlerine aktarllml§lardlf. Burada farkh izolatlarla inokule editen fasulya ornekleri plastikten yapIlml§ bOlmelerle birbirinden aynlarak mOmkiin olacak spor bula§masl minimuma indirilmeye ~h§Ilml§tIr. Yine aYlll ama~la rutubet ~emberi
her inokulasyondan soma Ylkanml§tIr.
inokulasyondan 5 - 6 giin soma ilk enfeksiyon belirtileri gozlenmi§tir. Ortalama 14 giin soma degerlendirme ,yapIlml§tIr. Reaksiyon degerlendirmelri HARTER and ZAUMAYER (1941) 'nin ortaya koyduklarl 0 - 10 lskalasma gore yapIlml§tlr. Buna gore 6 ve daha kO~iik numara alan c;e§itler dayanlkh olarak, 20 numara ~ok
hassas 7 ve 10 araSl numaralar hassas kabul edilmektedir.
SONUC:;LAR
inokulasyondan 14 giln soma tesbit edilen reaksiyon degerleri <;izelge 3'de verilmi§tir. <;izelgenin incelenmesiyle gortilecegi gibi kullamlan 9 fasulya pasl (Uromyces appendiculatus) izolatma kar§l bazl <;e§itlerin haricinde <;e§itlerin bilyilk <;ogunlugu benzer reaksiyonlar vermi§lerdir. Ancak N-ll, N-17, N-30, N-37, N-39, N-40, N-51, 70, 80, 105, 122, 134, 13, 143, 148, 149, 162, 192 Valgreen, Favorit <;e§itleri bazl izolatlara kar§l digerlerine nazaran onemli ol<;ilde farkhhk gostermi§lerdir.
<;e§itlerden N-2, N-3, N-4, N-5, N-15, N-25, N-29, N-32, N-44, N-49, N-50, 30, 50, 142, Juri, Red Kidney, Warox, Cometa, Processor bilttin izolatlara kar§l dayamkh reaksiyon vermi§lerdir.
<;e§itlerden N-ll, N-40, 13, 70, 105, 122, 192, 285 sadece 1 nolu izolata dayamkh reaksiyon verirken diger biltiln izolatlara hassas reaksiyon vermi§tir.
Aym §ekilde <;e§itlerden N-17, 11 nolu izolata, N-30, 1 nolu izolata, N-37, 3 nolu izolat He 5 nolu izolata, N-39, 3 nolu izolat He 11 nolu izolata, N-43, 6 nolu izolata, N-51, 3 nolu izolata hassas reaksiyon verirlerken diger biltiln izolatlara dayamkh reaksiyon vermi§lerdir.
Yerli <;e§itlerden N-50 yabancl <;e§itlerden Warox a§agl yukan bilttin izolatlara kar§l hi<;bir belirti vermemi§lerdir. 29, 66, 158, 203, 148 (4nolu izolat haricinde) 149, (9 nolu izolat haricinde) biltiln izolatlara yilksek hassasiyet gostermi§lerdir.
<;izelge 3. izolasyondan 14 giin soma tesbit edilen reaksiyon
degerleri
Fasulya PaSl (Uromyces appendiculatus) izolatlan
Fasulya Rl R2 R3 R4 R5 R6 R8 R9 Rll Ornekleri N-2 1 1 3 5 3 2 6 N-3 3 3 6 4 4 3 1 6 N-4 3 3 4 4 4 5 4 6 4 N-5 4 4 4 4 4 4 4 5 4 N-7 10 9 9 10 8 N-ll 5 8 10 9 9 9 8 9 10 N-15 4 4 4 2 4 3 3 5 N-16 6 5 7 3 8 6 6 7 7 N-17 0 5 1 5 5 5 2 2 8 N-23 3 5 3 7 7 4 7 N-25 2 5 6 3 4 4 6 N-29 2 1 1 5 6 2 1 N-30 8 1 5 2 5 3 6 N-32 2 3 2 1 4 4 3 N-37 3 3 7 3 7 5 2 2 3 N-38 7 3 4 4 3 7 5 3 N-39 3 5 8 6 6 4 5 7 N-40 4 8 10 10 10 10 8 7 10 N-43 4 5 6 7 3 3 5 N-44 5 5 5 2 4 4 2 5 N-48 4 3 7 7 N-49 4 5 5 4 6 5 5 5 5 N-50 0 3 2 0 0 0 0 N-51 2 5 9 3 3 4 4 4 3 13 4 8 8 9 9 7 7 9 29 9 9 10 10 10 10 30 2 1 5 5 3 3 2 4 50 2 6 5 4 4 2 2 5 2 62 9 8 9 9 7 10 10 10 9 66 10 10 10 10 10 10 10 10 9 68 5 3 7 4 6 5 5 4 70 4 10 10 10 10 10 8 10 10 80 4 6 8 9 8 7 7 6 4 105 5 9 8 8 9 9 1J8
R9 Rll <:;izelge 3'iin deVaml
Fasulya Pam (Uromyces appendiculatus) izolatlan Fasulya Rl R2 R3 R4 R5 R6 R8 Ornekleri 122 6 7 8 10 8 10 10 134 5 8 7 8 8 6 9 142 2 5 3 5 5 3 4 143 8 10 9 4 10 10 8 148 9 4 10 9 9 8 9 149 10 9 10 9 10 10 10 158 10 10 10 10 10 10 10 161 7 7 9 5 8 4 5 162 5 8 7 4
-
3 6 163 10 10 7 9 8 10 9 165 6 5 5-
-
5 8 192 5 10 10 10 10 10 9 203 9 10 10 10 10 10 10 285 5 6 8 8 9 9 10 286 10 6 8 8 7 6 7 287 7 6 7 6 8-
9 288 6 8 7 7 8 8-
Juri 4 3-
4-
2 --Valgreen 3 7 5-
-
9-
Red Kidney 4 3-
4 - 6-
NZ-430 6 6 5 7-
8 --Emdu 4 2 7-
-
2 --Warox 0 0 0 0-
0 --Cometa 1 3 3 3-
4-
Processor - 6-
-
-
5 --Favorit 8 7 7 4-
9-
7 2 3 10 10 6 10 7-
8 7 3 9 9 10 10 6 "-
6 4 9 10 9-
-
-
-
10-
-
5 6-
8-
-
--
-
-
-
--
-
-
-
-
-
-
-
-
--
-
1)9TARTI~MA VE KANI
Alman sonu~lara gore ara§tIrmaeta kullamlan 9 izolata dayamkh reaksiyon veren N-2, N-3, N-4, N-5, N-15, N-25, N-29, N-50, 30, 50, 142, Juri, Red Kidney, Warox, Cometa, Processor
~e§itleri iizerinde durulmasl gerekir. Ancak yabancl ~e§it Red Kidney'in metot boliimiinde de belirtildigi iizere biitiin pas uklanna hassas reaksiyon vermesi gereken bir ~e§it oldugu halde burada dayamkh goriilmesi tartl§ma gotiiriir bir durum alml§tIr. Bu ~e§ide
izolatlardan ancak R1, R2, R4 ve R6 denenebilmi§ 4'iine kar§l 6'dan a§agl reaksiyon degeri ahnml§tIr. Bunun nedeni slcakhk degi§iklerinden ileri gelebilir. Ozellikle dii§iik slcakhklarda piistiil geli§mesi onemli O1~iide gerilemektedir. Bu durum ozellikle sozii ge~en
~e§idin tek piistiil izolasyonu ve spor ~ogaltma i§leminde de goriilmii§tiir. Dii§iik slcakhklarda piistiil geli§mesi onemli ol~iide
aksaml§tIr. BaZl ~ah§malarda boyle durumlarla kar§lla§I1ml§tIr. Omegin; CODE et a1. (1985), yaptIklan ~ah§mada inokulasyon amnda ve inokulasyondan sonraki slcakhk ve nemin hastahgm §iddetini, yogunlugunu, piistiil saYlslm ve biiyiikliigiinii etkiledigini belirtmi§lerdir. Diger yandan 4 izolatm inokulasyon zamanlan ilkbahar ba§lanna rastlamasl bu zamanda havalann zaman zaman lO°C'nin altma dii§mesi seradaki lSltma sisteminin anzalanmasl bu dii§iinceyi dogrular goriinmektedir. Zaten HARTER and ZAUMAYER (1941) 'in enfeksiyon sonucu neticelerdeki en biiyiik varyasyonlann bitkilerin normal geli§mesi i~in gerekli olan slcakhgm bazen fazla dii§tiigiinde l§lk intensitesinin azaldlgl ve giinlerin klsaldlgl kl§ aylannda fazlaca meydana geldigini belirtmeleri de bu durumu dogrulamaktadu.
N-50 ve Warox ~e§itleri denenen izolatlara belirti vermemesi bu iki ~e§idin bu izolatlara immun oldugu kamslm uyandumaktadu. Diger tartI§ma gotiiriir bir durum da sonu~ boliimiinde belirtildigi gibi 20'ye yakm ~e§idin biitiin izolatlara (ozellikle 1 nolu izolata) kar§l gosterdikleri reaksiyon yoniinden onemli farkhhklardu. Bu durum 3 §ekilde a~lklanabilir. Birincisi, ele alman fasulya omeklerinin ~e§it safiyetlerinin tam olmaylp populasyonu temsil etmeleri, ikincisi, seradaki ekolojik ko§ullarda stabilitenin saglanamamasl, kl§ aylannda zaman zaman lSltma, sistemindeki
aksakhklaI". yaz aylannda istenilen yiiksek IUtubetin temin edilememesidir. Fasulya pas1 ile yapJlan reaksiyon 9Jb§malannda
ekolojik kO§Ullann 6zellikle Slcakhk, nem ve J§Jk intensitesinin ve diger stn:s faktOrlerinin olu§3CK piistiil saYJSI biiyiildiigii ve
hastahgm
9lo§I ile 0nem1i derecede ilgili oldugu belirtilmi§tir (ALlEN. 1983; CODE ct aI. 1985; OERKE and SCHONBECK, 1987). V~ij. denemeye alman izolatlann zaylfdaolsa farldJ. bir JIkl temsil etmesi ve
pasa kaI§I konuk91 diIcncinin kmImas1 ihtimaIleridir (STAVELY. 1984).
Biitiin bu nedcnlerle Once ara§bnnada kulIamlacak fasulya iimelderinde ~it sarfiyetinin sagIamnasI soma imlatlann test ~itlerinde uk tesbitleriDin yapllmasl yoluna gidilmesi bu §Ckilde ortaya ~ uldara gOre dayamkh ~it bulunmasJ gerek zaman kayblDl Onlemede ve gen::kse daha SIhhatIi SODu9aI" almada yatarb. olacag.. kamsmdaynn.
Biitiin bun1ara rngmen yukanda belirtilen ve biitiin izolatlara . kaI§I dayanlkhhk gOsteren Ozellilde :N-SO ve Warox ~itlerinin
kullamlan izoIatlar yooiinden fasulya
pasma
(U.. appcndiaJlatus) kaI§I tavsiye edilebilecek ~itler oldugu sOylenebilir.KAYNAKLAR
AI.I.EN, E.A., HOCK, H.c., STAVELY, J.R., STEADMAN, J.R.,
.. 1981. Unifonnity Among Races of Ummycesawendiodatus in Rc:spome to Topographic Sigoalid for appressorium Fonnation. Phytopathology. 81 (8) 883 - 887..
ALTEN, H. VON, D83. The Effects of Temparature. Light and Leaf Age on the Frequency of Appressoria FOIDIation-and Infection with Ummyces pbast;oli (Pels.) Wint. Phytopath.
z..
107 (4)" 3Z1- 335.ANONYMOUS, 1984. Tanmsal Yapl ve Vretim 1991. T.e. Ba§hakanhk Devlct
istatistik
Emtitiisii. Ankara.CODE, J.L., IRWIN, JAG., BARNES, A., DIS. Comperative Etiological and Epidemiological Studies on Rust Disease of .Phaseolus vulgaris and Macmptilium at:ropIIpureum. Rev. Pl.
Path. 64 (11) S20.
DAVISON, A. and VAUGHAN, E.K., 1963. A Simplified Method
for Identification of Races of Uromyces pbaseoli var.
phaseQIi.
Phytopathology 53, 456 - 459.
FAURE, B., PONCE, M., GARCIA, Y.E., 1992. Evulation of Common Bean (Phaseolus vulgaris) Varieties with Black and White Seeds. Rev. PI. Path. 7 (2) 117.
FISHER, H.H., 1952. New Physiologic Races of Bean Rust (Uromyces phaseoli var.~) PI. Dis. Reptr. 36 103 - 105.
GONZALES AVIlA, M., CASTELlANOS UNARES,
JJ.,
1984.Physiologic Races of Bean Rust (Uromyces phaseoli var.
~) in Cuba. Rev. PI. Path. 63 (9) 394.
..., GUERRA MALVAREZ A.G., SOTO, L., 1987. Three New Races of Uromyces phaseoli ~ Rev. PI. Path. 66(12) 570. HARTER, L.L. ZAUMAYER, W
J.,
1941. Differantiation ofPhysiologic Races of Uromyces phaseoli typka on Bean. Jour.
. of Agr. Res., Vol. 62 (12) 718 - 731. ~
lREN, S., BAYKAL, N., ERDILLER, G., SORAN, H., YEGEN, 0., HANCIOGLU,
0.,
RUDOLPH, K., HEITEFUSS, R., 1984. Tiirkiye'de Onemli Fasulya Hastahklannm Saptanmasl ve Bu Hastahklara Kar§1 Bazl Yerli ve YabancI Fasulya <;e§itlerinin Reaksiyonlan 19 - 23 Kaslm 1980 Tarihleri Arasmda Ankara'da YapIlan Tiirk - Alman Simpozyumu. Tiirk Tarlmmm Geli§mesi Uzerine Ara§tIrmalar. Gothingen Weende 239 - 260.KARACA,
i.,
1965. Sistematik Bitki Hastahklarl Cilt II. S. 154 156. Ege Unv. Ziraat Fak. Yay. No: 107. izmirKARAHAN, 0., 1971. Sebze Hastahklan ve Miicadele Usulleri. Te. TarIm Bak. Zir. Miic. ve Zir. Kar. Gn., Md. Mesleki Kitaplar Serisi AyyIldlz Matbaasl. Ankara
MMBAGA, M.T., STAVELY, J.R., 1988. Pathogenic Variability in Uromyces appendiculatus from Tanzania and Rust Resistance in Tanzanian Bean Cultivars. Plant Disease 72 (3) 259 - 262. OERKE, E.C., SCHONBECK, F., 1987. On the Influence of Abiotic Stress Conditions on the Growth of Barley and Beans and Their Predisposition Towards Pathogens. Rev. PI. Path. Vol. 66 (9) 314.
OGLE, H., JOHNSON, J.e., 1974. Physiologic Specialization and Control of Bean Rust (Uromyces appendiculatus) In Queensland. Queensland Jour of Agr. Animal Sciens. Vol. 31 (1) 71 - 82.
PRAKASAM, V., THAMBURA, J.S., 1992. Effiacacy of Fungicides in the Control of Rust Disease of French Bean Caused by Uromyces phaseoli (Reben) Wimb. Rev. PI. Path. Vol~ 71 (12) 944.
ROLIM, P.P.P., BRIGNAM, NETO, F., ROSTON, AJ., o UVEIRA, DA., 1983. Chemical Control of Bean (Uromyces phaseoli (Pers) Wint. var. ~ Arth. Rev. PI. Path. Vol. 62 (3) 1277.
SCHEIN, R.D., 1962. Storage Viability of Bean Rust Uredospores. Phytopathology 52. 653 - 657.
SHARMA, S.R., 1991. Yield Loss Caused by Rust in French Bean Yield. Rev. PI. Path. Vol. 70 (2) 126.
SINGH, J.P., MUSYIMI, A.B.K., 1982. Effects of Rust on Bean Yield. Rev. PI. Path. Vol. 61 (10) 513.
..., 1985. Chemical Control of Bean Rust in Kenya. Rev. PI. Path. Vol. 64 (7) 320.
STAVELY, J.R., 1984. Pathogenic Specialization in Uromyces phaseoli in the United States and Rust Resistance in Beans. Plant Disease 68 (2) 95 - 99.
YEH, e.e., 1984. Screening Common Beans for Rust Resistance and Physiological Races of Bean - Rust Fungus in Taiwan. Rev. PI. Path. Vol. 63 (5) 194.
ZAITER, H.Z., COYNE, D.P., STEADMAN, J.R., 1990. Rust Reaction and Pubescence in Alubia Beans. Hort. Science 25 (6) 664 - 665.
ZAMBOLIM, L., RODRIGUES, C.H., MARTINS, M.e., 1987.
Control of Bean Rust Using Protective Systemic Fungicides Rev. PI. Path. Vol. 66 (8) 376.
ZAUMAYER, WJ., 1960. A New Race of Bean Rust in Maryland. PlanfDls.
