6
M U H İ T
“K adının siyasi e h liy e ts iz li
ğine m a n tık î hiç b ir seb ep y o k
tur. Bu hu su staki te re d d ü t ve
m enfi zih n iyet m azinin İçtim a î
b ir halinin can çe kiş en b ir h a
tıra s ıd ır.”
FE T HANIMIN
K O N F E R A N S I
İntihap sandığı önünde en iimmi ile en
büyük devlet adamı müsavidir. Kadın niçin
bu müsauvattan hariç tutulsun ?
[Kadınlara belediye intihabı hakkı verildikten
sonra kadınların intihap haklarına dair ilk kon
ferans Ankara Musikî Muallim mektebi muallim
lerinden Afet hanım tarafından Ankara Ttirk oca
ğında verildi. Gazi Hazretlerinin, Kâzım ve İsmet
paşaların, vekillerin, mebusların, kadın erkek bü
tün Ankara münevverlerinin huzurunda verilen
bu ehemiyetli ve kıymetli konferansın mühim kı
sımlarını naklediyoruz.]
Afet Hanım sözüne evela m uhtelif hükümet sis tem leri h akkın d a m alûm at verm ekle başlam ış ve şöyle devam etm iştir:
Hanımlar, Efendiler,
İntihapta adalet ve müsavatı temin etmek için dü şünülen ve bazı memleketlerde tatbik olunan çare, N isbî Tem sil usulüdür.
Ekseriyet sistemine göre intihap olunacak meb’us- ların kâffesi en kuvvetli olan ve bu sebeple en çok rey kazanan fırkanın namzetleri olur. Bu fırka, tek başına mecliste bütün milleti temsil edebilir.
larını ziyadeleştirir. Bu sistem yüzünden ıstırap çeken, ve bunu terkeden devletler vardır. Bu mahzurlara karşı Nisbî Temsil sistemi lehinde, en son yapılan müdafaa şudur:
Bir memlekette, medenî ve siyasî terbiyesi yüksek, şuurlu ve kuvvetli partiler teessüs etmişse Nisbî Temsil sisteminin tatbikinde mahzur yoktur.
Bu müdafaanın yanında şunu da nazarı dikkate koy malıdır ki, yanlış fikir ve içtihatlara imale edilmiş in sanlardan mürekkep zümrelerin, behemehal, mecliste faa liyetini tömine çalışmak, milletin menfaatine hizmet sa yılmaz. Zikredilen iddiaya rağmen dünyanın bu sistemi tatbik eden en demokrat memleketlerinde buhranların sık ve çok olduğu görülmektedir. Her halde intihap sis temleri, az çok farkla, İçtimaî mücadelelerden ibarettir. Cemaat içinde yaşamak tabiati icabı olan insan, kendini İçtimaî mücadeleye kabiliyetli bir hale getirmeğe mec burdur.
Nisbî Temsil sistemi ise, her fırkaya, malik olduğu âza adediyle mütenasip bir temsil hissesi tâmin etmek ister.
Bu sistemin tatbiklerini iyzaha kalkışarak sizi yor maktan çekinirim. Yalnız şurası muhakkaktır ki, Nisbî Temsil sistemi de tenkitten tamamen masun, mükemmel bir sistem değildir.
Nisbî Temsilin başlıca mahzurları şunlardır: Nisbî Temsil, mecliste ehemmiyetsiz bir takım gruplar doğu rur. Bu vaziyet müstakar bir ekseriyetin teşkilini men- çder. Mecljsi iktidarsızlık içine gömer. Hükümet buhran
Hanımlar, Efendiler;
Yüksek İçtimaî heyetlerde, mücadele, fikir mücade lesi halinde olur. Vatandaş arzusunu gösterir; fakat, ek seriyetin göstereceği arzunun muteber olacağını da bilir, intihap, ancak, tamam inkişaf etmiş, intizam sahibi ce miyetlerde görülür.
İntihap, hak mıdır? vazife midir? işte bu sorgu, bi zi bugünün mes’elesi olmak lâzımgelen bir zemine so kacaktır.
İntihabın esaslı ciheti, vatandaşın intihapta reyini kullanması hakkıdır. İntihap, millî hakimiyet prensibinin
