• Sonuç bulunamadı

Elli yılın fikir hayatı

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Elli yılın fikir hayatı"

Copied!
1
0
0

Yükleniyor.... (view fulltext now)

Tam metin

(1)

8 A fl

u J >

, - n - t í i ú i M

■ ■ > p w a u -TjT . ^ W ’ T ÎT T »

— « a » « » » » — — o —

! Sos y ol o g G^ozile

• t M V M M H i m i » « « M M H t 9 S i S 3 t s v t i i i i l f t l S t 3 î l ( 9 9 M 9 < 9 9 H i £ i 9 H <

Elli yılın

fikir hayatı

Yirminci asrın ^ birinci yarısını bi j

tirdik. Takvimin | O t f

itibarî bölümle - | ■ » W 3 1 rine göre Isâ -

nın doğuşundanberi, birbirine eşit böyle otuz dokuz bölün

" ™ Y A Z A N :

Hilmi

Z yo Ülken Ş

tamamlandı. Fakat matematik: bakımdan tıtatıp aynı olan, bu parçalardan he.- birinin içi j

şiddet ve canlılıkça çok farklı­ dır. Fikir ve cemiyet tarihinde asırların görmediği harikalarf bu yarım asrın içine sıkışmış­ tır. Takvimimize nazaran son devrin şiddeti ve hızı ne K a­

dar üstünse, insanlığın ömrüne! nazaran tarihî çağların şiddeti, de o kadar üstündür. Bununla beraber bu yükselişin inişleri \

de olmuştur. Durgun asırlar­ dan sonra kısacık bir zamana sıkışmış kaynaşma ve kabarma devirleri gelmiştir, içinde bu-i lunöuğumuz yıllar da bunlar­

dan biridir.

GeÇen asırda ilim, umumî mekanizm prensipinin tatbika-! tı olarak her şeyden önce un- stırcu ve parçacı idi. Tabiatın bütün mertebelerinin aynı me-j kanizm prensipi ile açıklanaca ; ğına inanılıyordu. + sonsuzdan — sonsuza kadar uzanan tefa-

j

zulî kanunlarla -ansız tabiat a- çıkiandığı gibi canlı ve şuurca tabiat da aynı kanunlara bağ­ lanmak isteniyor .iu Fizikten sosyolojiye kadar bütün ilim­ lerde yer bulan bu cesur iddia nın falsa'î neticeleri mekanizm, m,cltıe.- 1 nıünizm ve natilraliznı idi. Aynı felsefî dür.ünüç -kati determinizm» ve «tekâmül» fi­ kirlerini de beslemekte idi. Or. dokuzuncu asır sonları fiiri: bakımından son derecede iyim ser, kendine güvenli idi.

Fakat, daha asrımıza girme­ den bu aşırı ilim güvenini sar saçak esaslı sebepler meydanı çıkmaya başladı. Matematik gerçekle ilgile ini keti ve mü­ cerretler âlemine daldı. Rasyo­ nalizm ilk çağdanberi güvendi ğ: en kuvvetli silâhını kaybet­ ti. Newton’danberi mekân vr zamanın mullaklığı baklanda­ ki kanaatler sarsıldı. Atomun parçalanmaz olduğu fikrinden: vazgeçildi. Maddeyle enerji ara j sızıdaki sinir kalktı. Maddenin I

^ matematik ilim - * ler büyük bir sen teze doğru gitme ye başladı. Bu sa hada ilk adımı Po Canlı varlığın mekanik kanun- j incare attı,

larla izahını durduran apaçık j Hilbert matematik ilimle. - hâdiseler kendini göste.di. La-, rin en geniş axionlanni kurdu, marck ve Darwin’i tarihe karış B. Russell ve Whitehead «ma-tiran yeni tecrübeler biyoloji- tenıatik prensipleri» adlı bü-ye bü-yepbü-yeni bir istikamet verdi.; yük eserlerinde matematiğin Hâsılı asrımızın başında meka mantıkî prensiplerini kurdular. nizm fikrinin yerini dinamizm.! Fakat bütün tetkiklerin umu-birciliğin (münizmin) yerin i! mî hedefi logistik adım alac çokçuluk (pluraiizm), kati de-iyeni matematik ve mantığıc terminizmin yerini ihtimaliye.,

i

tabiatten. muhtevadan gittikçe tekâmülün yerini ânî değişme j ayrılması, mücerret ve boş bir (mutation) fikirleri hemen he düşünce kalıbı halini 2İmas men kaplamış bulunuyordu.

Bu esaslı tahvilleri fikir ba idi.

ilimci felsefe, buna rağmen yatının bütün dallarında göre- tabiatı bu kalıp içine koymad- biliriz: ıVIösvö ve Madam C ır I israr etti. Tabiatin kalıba sığ rie’nin keşiflerindenberi a d î! mayan kıvrak mukavemetleri; kimya şimi-fizik halini aldı,

j

den dolayı, onlar bu kalıba de Moleküllerin sabit vasıfları y e ' kıvraklık vermeye çalıştılar rine atomların yapısını teşk'l Onu müteaddit değerli mantık eden daha derin âmiller meyin dinamik mantık, ihtimaliye: na çıktı. Fizik bir taraftan1 mantığı haline koymak istefli- Ein-ıtein’in «izafiyet» teorisile | ler. Fakat felsefe kalıpla mu! en geniş mikyasa kadar yükse | tavanın ayrılışında daha deril lirken, bir taraftan Heisenberg, ebepler aradı. V a 'lığın mantı ve De Broglie’nin dalga ve ci- ğa ve akla sığdırılamıyan ma simcik halikındaki tetkiklcrile h:yetini hesaba katmadıkç? en küçük mikyasa kadar indi.1 içinden çıkılamıyacağırtde Bu suretle eski fiziğin verin i! israf etti. Maddeden insana ye beşerî ölçüleri asan' ma'krofi- j f ]mıvete kağar varlığın turlu zili ve mikrofizik aldı. Bu keJ derecelerini ayn ayrı mceledı r.îflcr o keda- hızla birbiri a r-1 Sosyolojiyi, psikolojiyi, b:yo- dimim geldi ki. 1905 le 1942 ] ° W . ~ son tahhlde - f/iğe ars urdp fizik ilminin geçirdiği; J5ın yaprlan teşebbusieır istihaleleri bi • kac asır görme ı boşluğunu gösterdi,

mistir denebilir. Bu arsstı-ma I Her birinin konularındaki hı lar ya’ nız müsfcet sahada kal-: susî karakterleri meydana çv mad-: Mikrofizik nihayet bir kardı. Cemiyet sahasında kül yerde drterm'nizmin geçemedi tür çevrelerini, cemaatleri ği s e t bir duvara çarptı. Ta-' «B iz» i anlamaya çalıştı. Ru! biat ilimleri de göz ve elin kav

radığı kaba mikyastan derime re indüer: Kromozomları tet­ kike başladılar. Cuenot, Bat,

sahasında atomcu sathî görüş yerine şuur - altı’nı aydınlatar derinliğine psikoloji, Gestaiı psikolojisi, dinamik psikoloj

, , r---.--- —--- i

son mikrobiyoloji ve Genetik doğdu. Fakat bütün bu mahı- ü'm’ erini son derecede ilerletti yet araştırmalarında anket ler. Bu araştırmalar gerek mad test, monografi gibi vasıtalarla de, gerek canlılar sahasında tatbik edilen matematik _usu kati determinizm yerine ihtima varlığın çeşitliğini, çokluğujiı üvet kanunlarının tatbiki miirn ortadan kaldırmak için değil kün olduğunu gösterdi. Btı su

retle ihtimaller hesabı Poinca- re ve Mıses sayesinde ilerledi; yeni mantıkçılar bir de «ihti- maliyet mantığı» kurmaya çalış t il ar.

Geçen asırda ayrı ayn

dal-onu bütün keyfiyetleri ve k-ı rakterlerile beraber ifadeye ya rayan bir âlet haline geldi. Bii tün bu . va3iflarile, yirminci asrın fikir hayatı tabiatı maki ne gibi gören mağrur ve sert 19 uncu asra nazaran çok daha i mütevazt, fakat son derecede

verimli görünüyor.

Taha Toros Arşivi

Referanslar

Benzer Belgeler

Faruk Sümer, Eski Türklerde Şehircilik, Türk Dün yası Araştırmaları Vakfı yayını, İstanbul 1984, s.. Faruk Sümer, Eski Türkler'de Şehircilik, Türk Dünyası

Hatta İnce Mehmet'in yeğeni Resul da Koca Musta- fa'yla kalır ve daha sonra öldürülür Koca Mustafa ile.. İkiye bölünen topluluk

This authentic self is created through a transformative process, from Being to Becoming, and thus opens itself up to the possibility of affirmation of life through the

Türkiye’de sağlık alanında veri madenciliği ile ilgili yapılan tezlerde hangi konuların çalışıldığını ve daha çok hangi yöntemlerin kullanıldığını

Tüm ürünlerin yeti şmesi için suya gereksinim olduğu bir gerçektir; ancak organik madde yönünden daha zengin olan topraklar daha fazla su tutar ve bu suyu daha zengin bir

l Yüksek basınç kuşağının kuzeye kayması sonucu ülkemizde egemen olabilecek tropikal iklime benzer bir kuru hava daha s ık, uzun süreli kuraklıklara neden olacaktır.. l

Yeni tip koronavirüs (Covid-19) salgınından faydalanmak isteyen kötü niyetli ki- şiler salgınla ilgili haber, bilgi, rapor ve uyarı gibi içerikler- le kullanıcılara

In large konaks, seaside residences and sum­ mer pavilions the decoration is highly ornate, with various motifs such as grooved columns, oyster shells, cartouches