100 yaşında fotoğrafla Bayar

BAYAR

S

100 Fotoğrafla Bayar 100 Yaşında albümü­ müz baskıya verildikten sonra, Sayın Şevket Rado özel arşivinde bulunan ve hiç bir yerde ya­ yınlanmamış olan bazı fotoğrafları TERCÜMAN’a ulaştırdı. Fotoğraflar Sayın Celal Bayar'ın Milli Mücadele öncesi devrine ait bulunuyor. Özel öne­ mi dolayısıyla bu fotoğrafları albüme ek olarak sunuyoruz. Sayın Şevket Rado’ya teşekkürü borç biliriz. m ... .. .. _ ...

ÖZEL BÖLÜM

BAYAR

' ©

r

Bayar’ ın babası Abdullah Fehmi Efendi Plevne Türk­ lerinden idi. Berkofça’da doğmuş, “ Darülmualli- min” adı verilen öğretmen okulunu bitirmiş ve Berkof- ga Rüştiyesi’ nin başöğret­ meni olmuştu. Orada evlen­ diği Emine Hamm’dan Beh- zat ve Âsim adlı iki oğlu dünyaya geldi. Aile mutlu bir hayat yaşamaktaydı. Fakat “ 93 Harbi” denilen 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’ nın getirdiği felâket, Balkanlar’ ı yerinden oyna­ tacak, perişan muhacir ka­ fileleri Trakya’ya, İstan­ bul’a doğru akacaklardı. Bunlar arasında, Abdullah Fehmi Efendi ve Emine Ha­ nım ile çocukları da bulunu­ yordu. Aile, Bursa’ nın Gem lik kazasına bağlı Umurbey köyüne yerleşir. Abdullah Fehmi Efendi, buradaki il­ kokulda başöğretmen ola­ rak göreve başlar. Ve 1883 yılında, ailenin üçüncü oğlu olan Mahmut Celâl dünyaya gelir. Emine Hanım, oğlu­ nun Millî Mücadele yılların­ daki faaliyetlerini heyecanla takip edecek, onun İktisat Vekili olarak görev yapma­ sından gurur duyacak, fa­ kat Başbakanlığını ve Cum­ hurbaşkanlığını göremeden vefat edecektir.

Mahmut Celâl, babasının öğretmen oluşun­ dan faydalanarak, henüz 5 yaşında iken, ilk­ okul birinci sınıf öğrencileri arasına katılmış, 10 yaşında da Rüştiye’yi bitirmeye muvaffak olmuştu. Şimdi, tek bir ideali vardı: İstan­ bul’a gitmek ve “ Mekteb-i Sultanî’ ’ olarak bilinen Galatasaray Lisesi’ ne yazılabilmek. Fakat, babasını bu işe hazır göremeyince, gizlice İstanbul’a kaçacak ve oradaki teyze­ sinden medet umacaktır. Ne var ki, bu tey­

zenin onu Galatasaray'a aldırabilme gücü yoktur. Böylece Mahmut Celâl, hayalleri yı­ kılmış olarak, baba ocağına döner. Bursa’da Ziraat Bankası imtihanını kazanarak 16 ya­ şında iken memur olur. Ondan sonra da tek­ rar İstanbul’a gelme imkânını bulur. Bayar’- ın kendi ifadesine göre, bu fotoğraf, takri­ ben 16-17 yaşlarında iken İstanbul’da çekil­ miştir.

BAYAR

ÖZEL BÖLÜM

0

Genç Mahmut Celâl, Ziraat Bankasında­ ki görevini devam ettirirken, eğitimini de ihmal etmemekte, Fransızcasını ilerlete­ bilmek amacıyla, papazlardan ders al­ maktadır. Bu arada, ekonomik faaliyetle­ re girişmiş, Bursa’ dan İstanbul’a sebze ve meyve nakledecek bir şirketin kurulu­ şuna önayak olmuştur. İttihat ve Terakki Cemiyeti, bu kabiliyetli ve cevval genci, üyeliğe kabul edecek, daha sonra Bursa şubesinin başkanlığına getirecektir. Mahmut Celâl, ayrıca Ziraat Bankasın­ dan ayrılmış, Alman Orient Bank’ın Bursa Şubesi’ nde çalışmaya başlamıştır.

ÖZEL BÖLÜM

«

BAYAR

İttihat ve Terakki’nin ilk kurucuları arasında bulunan Rahmi Bey, İz­ mir Valisi’dir. Bu son derece önemli merkezin, İttihat ve Terakki Şubesi için bir “ kâtib-i mes’ul” aramaya başlar. Ve teklif olunan isimler arasından Mahmut Celâl Bey'i seçmekte tereddüt göstermez. Bayar, artık fiilen politika içindedir ve yeni görevini başarıyla sürdür­ mektedir. Kurdurduğu köy kalkınma kooperatifleri, açtığı Şimendifer Mektebi ve İzmir’deki Rumları Yunanistan’a göçe mecbur etmesi, unutulmayacak hizmetlerinden birkaçıdır. Böylece, bir taraftan da müstakbel devlet adamlığı için tecrübe kazanmaktadır.

BAYAR

ÖZEL BÖLÜM

©

Osmanlı İmparatorluğu, Trablus- garb ve Balkan Savaşlarından ye­ nik çıkmış, Libya ve Onlki Ada­ dan sonra, Balkanlar’ ı da kaybet­ miştik. Memleket, bu felâketlerin acısını yaşamakta iken, 1914 yı­ lında Birinci Dünya Savaşı’na da girecektik. Bayar, cephelerde korkunç savaş devam ederken, ittihat ve Terakki’ nin İzmir Kâtib-i Mes’ulü sıfatıyla yine görev ba­ şında bulunuyordu. Bu fotoğraf üzerindeki tarih 1915 yılını gös­ termektedir ve altta “ Refikam Re­ şide hanımefendiye takdim” cümlesi okunmaktadır.

Birinci Dünya Savaşı evvelkilerden daha büyük bir felâketle kapanınca, İttihat ve Terakki liderleri, memleket dışına kaçtı­ lar. Mahmut Celâl Bey ise, savaş suçlu­ su ithamıyla yakalanmamak için kılık değiştirdi ve “ Galip Hoca” nâmıyla Ödemiş taraflarına çekildi. Yunanlı işgalcilere karşı, zeybekleri toparlaya­ rak mukavemet müfrezeleri kurmuş, millî mücadelenin ilk ateşini yakanlar­ dan biri olmuştu. Nihayet, İstanbul Meclis-i Meb’usam’na Saruhan millet­ vekili olarak girecektir. Ve, bu Meclis’in feshi üzerine, 23 Nisan 1920 günü An­ kara’da açılan Büyük Millet Meclisi’ nde siyasî görevini devam ettirecektir.

I

_{ÖZEL BÖLÜM}

BAYAR

©

İlk Biiyük Millet Meclisi’ nde İktisat Vekili olan Mahmut Ce­ lâl Bey, 1924 yılında İmar, İs­ kân, Mübadele Bakanlığı’ na getirilmişti. Fakat, İktisadî iş­ lerle de alâkasının kesilmediği­ ni İş Bankası’ nı kurmak sure­ tiyle isbatlayacaktır. Bu fotoğ­ raf, kendisinin ifadesine göre, ya İktisat Vekilliği’ nin son za­ manlarında veya İş Bankası’ nın kurulduğu sıralarda çekil­ miştir. Bayar’ın başında görü­ len kalpak, Azerbaycan Türk- leri tarafından hediye edilmiştir

Atatürk, Mahmut Celâl Bey'e son derece güven duyuyordu. Bunu, kendisini iki defa bakan yap­ mak suretiyle göstermiş, ayrıca Lozan Barış Mü- zakereleri’ ne de iktisat müşaviri olarak gönder­ mişti. Millî bir bankanın kurulması meselesi orta­ ya çıkınca, yine ona başvurdu. Ve Bayar çok cüz’i bir sermaye ile bu teşebbüsü gerçekleştirmeyi başardı. Bankaya, sadece Eytam ve Evamil Ban- kası’ nda çalışmış iki profesyonel memur almış, geri kalan kadroları kabiliyetli gençlerle kapat­ mıştı. Fakat kendisi Umum Müdür idi. Bu sebep­ le, kurulan banka kısa zamanda gelişecek ve millî ekonomimizde nâzım rol oynamaya başlaya­ caktır.

BAYAR

ÖZEL BÖLÜM

©

Millî Miicadele’ nin “ Galip Hoca” sı, mahrumiyetler içinde derme-çatma silâh­ larla işgal sürülerine karşı koymuş, Ege’ de “ çete” dediğimiz direniş gruplarının li­ derlerinden biri olarak savaşmıştı. Bu günler içinde, at sır­ tında oradan oraya koşuyordu. Şimdi ise İş Bankası Umum Müdürü idi. Fakat, mücadele yıllarında edindiği muhakkak olan ata binme zevki­ ni kaybetmemişti. Zaman zaman spor kıyafetlerini giyiyor, Ankara çevresinde binicilik talimleri ya­ pıyordu.

BAYAR

ÖZEL BÖLÜM

Bayar’ın annesi Emine Hanım, eskilerin deyimiyle “ tam bir OsmanlI kadını” idi. Ömrünün son günlerine kadar gelenek­ lerinden asla kopmadan, dinî vazifelerini ihmal etmeden yaşadı ve Hakk’ ın rahme­

tine kavuştu. Torunu Turgut’ u çok sever ve yanından ayırmazdı. Tahminen 1919 yılında çekilen bu fotoğrafta, Celâl Ba- yar’ın oğlu Turgut Bayar ile peçeli kıya­ fetiyle babaanne Emine Hanım görülüyor.

BAYAR

©

ÖZEL BÖLÜM

Bu fotoğrafta da küçük Turgut Bayar, babaannesi ile birlikte. Ayakta görülen hanım ise, ailenin akrabasındandır.

Yosm cfa

F otogra fía

BAYAR

ÖZEL BÖLÜM

27 Mayıs ihtilâliyle, Bayar aktif siyasetten koparılmıştı. Fakat, siyaset geleneği aile­ ye yerleşmiş olmalıy­ dı. Nitekim, Bayar’ın kızı Nilüfer Gürsoy bayrağı devralacak ve bir müddet İstan­ bul Milletvekili olarak görev yapacaktır. Bu fotoğraf, Nilüfer Gür- soy’un henüz

11-12

BAYAR

ÖZEL BÖLÜM

©

1930 yılından sonra, memleketin ekonomik durumunda can sıkıcı işaretler görülmeye başlanmış, Atatürk’ün bütün gayretlerine ve sabırla beklemesine rağmen, umulan ferahlık bir türlü sağlanamamıştı. Nihayet İkti­ sat Vekili Mustafa Şeref Bey, istifasını verecek ve uzun bir aradan sonra, Bayar tekrar İktisat Vekili olacaktır. Atatürk, bu defa da gösterdiği başarıdan dolayı, ömrü­ nün sonlarına doğru, ona Başbakanlık görevini vere­ cek. Bu fotoğraf, Bayar’ın İktisat Vekilliği sırasında ve 1933 yılında çekilmiştir.

BAYAR

ÖZEL BÖLÜM

®

Özel Albüm’deki fotoğrafların

yayın hakkı TERCÜMAN’a aittir.

Hiçbir şekilde kullanılamaz.

Copyright TERCÜMAN

Bayar, sık sık yurt seyahatlerine çıkar, vatandaşlarla görüşürdü. Bilhassa DP iktidarına gidiş yıllarında seyahatler çoğalacak, müstakbel Cumhurbaşkanı, büyük sevgi gösterileriyle karşılanacaktır. Yukarıda­ ki fotoğraf, Akhisar ilçesinde çekilmiştir. Bayar’ın yanındaki zat ise, Sındırgılı Mehmet Bey’dir. Ancak, fotoğrafın tarihi hakkında kesin bir bilgi alınamamış­ tır.

Yasanda

F otoğrafla

BAYAR

©

ÖZEL BÖLÜM

Demokrat Parti’ nin kurulu- , şuna takaddüm eden gün­ lerde, Emin Sazak’ ın Anka­ ra Etlik’teki evinde çekilmiş bir fotoğraf. Soldan sağa ilk beş kişi: Orhan Köprülü, Celal Bayar, Refik Koraltan, Emin Sazak, Fuat Köprülü. Oturanlar, soldan sağa ilk dört hanım: Emin Sazak’ ın eşi, Orhan Köprülü’nün ha­ nımı, Refik Koraltan’ ın kızı Ayhan Koraltan ve Bayar’ ın kızı Nilüfer Gürsoy.

■ \

Celâl Bayar’ ın bir seyahatten dönüşünde, kendisini karşılayan eşi merhume Reşide Bayar ile merhum Tevfik lleri’nin eşi Vasfiye İleri.