«Türk TsyatrosH Ansiklopedisi»
Türker A C A R O Ğ L U
E d eb iy at tarih çisi M ustafa N ihat ÖZÖN ile eski öğrencisi, ede b iy at öğretm eni B aha DÜRDER tara fın d a n h a zırla n a n b u k itap ,
Remzi K itabevince y a y ın la n d ı (1967, 495 s., ciltli, 25 lira ). Y erli yabancı tiy a tro y a zarları, o y u n cu lar, olay lar, to p lu lu k la r, e serler v.b. gibi T ü rk tiy a tro su ile ilişk ili, hem en b ü tü n k o n u lard a, alfabe sırasıy la bilgi v erm ek ted ir. Y azılı b ir belgede g ö rü ld ü k te n sonra işlenen k o n u la r ü zerin e yarg ı ve y o ru m d an kaçın ılm ıştır.
K itab ın m era k lı b ir h ik ây esi de v ar: İlk in b ü tü n m ad d e ler 1963 y ılı sonuna k a d a r düzenlenm iş, am a bazı n e d en lerle -K h a rfi o rta la rın d a - bask ıd a b irb u ç u k y ıllık b ir d u ra k la m a olm uş. B askı işi y e nid en başlayınca, zam an ilerlem iş old u ğ u n d an , k itap b ittiğ i v ak it çok b ü y ü k b ir gedik m eydana gelm iş olacağı için, son m ad d eler 1965 y ılı sonuna k a d a r uzatılm ış. B u b ö lü m ü n baskısı da b ir y ıl s ü r m üş. Böylece, on y ıld a h azırla n a b ile n eser, d ö rt y ıld a b asılab ilm iş! B u arad a ölen san a tç ıla rın bazısının ölüm ta rih i gösterilem em iş.
H er ilk iş gibi, ilk in y a y ın la n an b u eser d e eksiksiz değil, tabii. K im i k işilerin h a y atı kısaca, k im ilerin in u zu n ca yazılm ış. Y abancı o y u n c u la rın h a y atı a y rın tılı olm uş, T ü rk o y u n c u la rın ın h a y atı ise •k aran lık » kalm ış!
K itab m so n u n a ek len en , basılm ış ya da sadece oynanm ış eser lerin listesi tam olm adığı gibi, k ısa d ır da; k ita p başlığı ile y azarın soyadından ib aret. B ibliyografya m era k lıları, b u dizide, hiç olm azsa, k ita p ların basım ta rih le rin i de görm ek isterle rd i. Bu d u ru m u ile liste, tatm in edici o lm ak tan u zak tır. G erçi yazarlar, listenin tam a m ını, tiy a tro o la y la rın ın kron o lo jisi v erilecek ay rı b ir k ita p ta olcuyu cuya sunm ayı vâd ed iy o rlarsa da k ro n o lo jin in de bu ansiklopediye eklenm esi d ah a y erin d e o lu rd u . K itab m resim li olm ası da g erek ird i. E serd en tiy a tro o y u n cu ları, tiy a tro bilgisi edinm ek istiy en ler, biyografyacılar, bib liy o g rafy acılar, kısaca tiy a tro ile az-çok ilgili o la n la r y ararlan a b ilir. A nsiklopedinin y en i b a sım ları, u m arız ki, daha m ü kem m el olacaktır.
«Tiyatro Bsfeüyo^rafyass, 1859-1928»
A n k ara M illî K ü tü p h a n esi’n in eski u zm a n ların d an T ü rk ân PO Y RAZ ile N u rn isa TU Ğ RU L’u n b irlik te h a z ırla d ık la rı b u eser, adı ge çen k ü tü p h a n e y a y m la rm d a çık tı (1967, XV-288 s., 25 lira ). T iy atro - severlere arm ağ an e d ile n k itap, 3.000 sayı bastırılm ış. B asm alar - ti y atro k ita p ları, o pera ve o p eretler, te frik a edilm iş tiy a tro eserleri, tiy a tro h a k k ın d a k ita p la r, m ak aleler, y azm alar gibi a ltı bölüm den sonra y azar ile k itap - m ak ale başlığı dizin leri konulm uş.
B u n d a n a ltı y ıl önce (1961), gene aynı k ü tü p h an e u z m a n ların dan S em ahat TURAN ile B elıire ABACIOĞI.U (BALKAN) ta ra fın dan h azırlan ıp A n k ara Ü niversitesi D il ve T arih - Coğrafya F a k ü l tesi T iy atro E n stitü sü n ü n ilk k ita b ı o lara k yay ın lan m ış olan «T iyat ro bibliyografyası, 1928-1959» a d lı eserin tam am layıcısı niteliğ in d ek i bibliyografya, hiç şü p h e yok, çok g erek li v e y a ra rlı b ir eserd ir. B u nun en önem li b ö lü m ü o y u n lar listesi, en b ü y ü k özelliği de e se rle rin içinde b u lu n d u ğ u k ü tü p h an e lerin a d la rı, v arsa y e r n u m a ra la rı nın b elirtilm iş olm asıdır. B u d u ru m u y la k itap, değerli b ir katalog kim liği de taşıy ab ilir.
H azırlık sırasında A n k a ra ve İsta n b u l’daki 13 resm î v e özel k ü tü p h an e taranm ış. A rtık çok eskim iş b u lu n a n M illî K ü tü p h a n e k i ta p k atalo g lam a k u ra lla rın a u y u lm u ş. K itab m p ek bol o lan ek sik leri v e y a n lışla rın d a n an cak b irk açın a b u ra d a işaret edebileceğiz:
İlk in , h a zırla y a n la rın da k a b u l ettiğ i gibi, bibliyografyada, soya dı a la n kim i y azarlar, k ü ç ü k a d la rıy la alfabe sırasm a girm iş: K â- m u ran Ş erif (Saru) gibi. M uallim Naci, ya N aci’ye, ya d a -asıl adı olan - Ö m er H u lû si’y e ko n u lm alıy d ı. A zerî T ürkçesinde ilk tiy a tro eserini yazan, b u n lard a n a ltı tanesini 1859 da yayınlayan, «Lenge- ra n Veziri» ad lı eseri dilim ize de çev rilen A hu n tzâd e (M irza F e th - A li A hundov, 1812-1878) hiç anılm am ış. Basım ta rih le ri H icrî o larak verildiği (neden?) h alde, bazı n o tlard a M ilâdî ta rih de k u llanılm ış; b ü tü n ta rih le rin M ilâdiye çevrilm esi g erekirdi. B u n lar gibi daha pek çok imlâ, baskı, bilgi y a n lışla rı v ar. Y eni b ir basım da b u n ların düzeltilm esi bek len ir.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi
