Yaşam Konforu Açısından Ortopedik Ve Fiziksel Sağlık Sorunlarının Çalışan İş Kadınları Üzerindeki Etkilerinin Uygulamalı Bir Örneği

(1)

YAŞAM KONFORU AÇISINDAN ORTOPEDİK VE FİZİKSEL

SAĞLIK SORUNLARININ ÇALIŞAN İŞ KADINLARI ÜZERİNDEKİ

ETKİLERİNİN UYGULAMALI BİR ÖRNEĞİ

A PRACTICAL EXAMPLE OF THE IMPACTS OF ORTHOPEDIC AND

PHYSICAL HEALTH CONCERNS ON ACTIVE BUSINESS WOMEN

WITH REGARD TO WELFARE

Murat KORKMAZ

1

_{, Bülent KILIÇ}

2

_{, Ali Serdar YÜCEL}

3

1 Güven Grup A.Ş. Finans Yönetmeni 2 Ortopedi Uzmanı

3 Fırat Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi Özet: Bu araştırmanın amacı; iş hayatı içerisinde aktif görev alan kadın

katılımcıların yaşamış olduğu ortopedik bazı sorunların belirlenmesi ve bu ortaya çıkan sorunların iş hayatı içerisindeki performans ve verimlilik-leri üzerine etkiverimlilik-lerinin ortaya çıkarılması şeklindedir. Uygulamalı olarak gerçekleştirilen bu çalışmada ölçekli bir anket kullanılmıştır. Kullanılan anket iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde katılımcıların demografik özelliklerinin belirlenmesine yönelik sorular, ikinci bölümde ise 5’li lirekt ölçekten oluşan sorular bulunmaktadır. Araştırmada kullanılan ölçme aleti ilk kez kullanıldığından bir ön teste tabi tutulmuştur. Ön test İstanbul ilinde bulunan (n=20) bayan katılımcıya uygulanmıştır. Uygulamaya katılanlardan elde edilen veriler SPSS 18 istatistik programı ile analiz edilmiştir. Ön test sonrasında Cronbach’s Alpha kat sayısı olarak 0.719 kat sayısı elde edilmiştir. Bu değer araştırmada kullanılan ölçme aletinin oldukça güvenilir olduğunu göstermektedir. Asıl araştırmanın evreni İstanbul, Ankara, Bursa, Kocaeli, İzmit, Tekirdağ ve Edirne illerinde bulunan ortopedi ve travmatoloji ile fiziksel anlamda romatizmal rahatsızlık yaşayan bayan katılımcılar oluşturmaktadır. (n=4378) katılımcıya elden, mail, posta ve yüz yüze görüşmek koşulu ile dağıtılan anket formlarından geri dönüş (n=2461) adettir. Bu dönen anketlerin sadece (n=1351) adeti uygulamaya uygun bulunmuştur. Tüm katılımcılar rast gele seçilmiş ve araştırmada basit rassal yöntem uygulanmıştır. Araştırma yaklaşık olarak 11 ay sürmüştür. Analize uygun bulunan formlar SPSS 18 programına yüklenmiş ve güvenirlilik geçerlilik testi, anova, t testi, kuruskal – Wallis Testi, Faktör, Hipotez ve Mann – Whitney U testlerinden yararla-nılmıştır. Alpha kat sayısı olarak 0.769 kat sayısı elde edilmiştir. Araştırma sonucunda katılımcıların büyük çoğunluğunun romatizmalı hastalıklar ve eklem rahatsızlıkları nedeniyle büyük sorun yaşadığı görülmüştür. Ortaya çıkan bu sorunlar katılımcıların sosyal yaşam konforunu olumsuz etkilediği gibi yaptıkları iş ile görevlerinde başarı kaybına neden olduğunu göstermiştir. Ayrıca bu rahatsızlıkları yaşayan katılımcıların büyük çoğunluğu yaşadığı rahatsızlığın ortaya çıkardığı ağrılı durumlar nedeniyle iş performans ve verimliliğinde de azalmalara neden oluşturduğunu belirtmiştir. Sonuç olarak katılımcıların tamamında yaşadıkları sorun nedeniyle motivasyon kaybı, iş verimliliğinde azalma, performans ve sosyo-kültürel hayat içerisinde ciddi sorunlar yaşattığını ortaya çıkarmıştır. Ayrıca bazı sağlık sorunu yaşayan bireylerin kullandığı geçici çözümlerin etkili olmadığı, jel, ağrı kesici, ısı bantları v.b. materyallerin sağlıkları üzerinde kalıcı bir fayda yaratmadığı saptanmıştır. Bir başka önemli bulgu ise eklem rahatsızlıkları ve doku bozul-maları konusunda sorun yaşayan katılımcıların ortalama olması gereken kilo üzerinde bir kiloya sahip olduğu gerçeğini de göstermektedir. Katılımcıların büyük çoğunluğunun sportif aktivite yapmamaları da bu tip rahatsızlıkların ortaya çıkışındaki kilo alma sorunu üzerinde etkili olduğunu göstermektedir.

Abstract: The aim of this study is to determine specific orthopedic problems experienced by women participants who work actively in business life, and to reveal the effects of these emerging problems on performance and efficiency in business life. A scaled survey is used in this practically carried out study. The conducted survey consists of two sections. In the first section, there are questions for determining the demographical features of the participants; and in the second section, there are questions composed of 5-point likert scale. Since the measuring instrument used in the survey is used for the first time, it is put to test. Preliminary test is applied to the women participants living in Istanbul (n=20). Data acquired from the participants is analyzed via SPSS 18 statistical program. After the preliminary test, 0.719 coefficient is acquired as Cronbach’s Alpha coefficient. This value indicates that the measuring instrument used in the study is considerably reliable. Target population of the study is the women participants living in Istanbul, Ankara, Bursa, Kocaeli, Izmit, Tekirdağ, and Edirne who physically have rheumatic diseases, with orthopedics and traumatology. The number of the return from the survey delivered to (n=4378) participants via mail, post, and face-to-face meetings is (n=2461). Only (n=1351) of these returned surveys are found appropriate for the study. All participants are randomly chosen and simple random method is used in the study. The study has continued for about 11 months. The forms, found appropriate for analysis, is loaded to SPSS 18 program; and, safety and effectiveness tests, anova, t test, kruskal – Wallis test, Factor, Hypothesis and Mann – Whitney U tests are used. As Alpha coefficient, 0.769 coefficient is acquired. As a result of the study, it is found out that most of the participants have difficulty because of rheumatic diseases and joint disorders. These emerging problems indicate that such problems not only affect the participants’ social welfare in a negative way, but also cause success loss in their business life. Also, most of the participants who have such diseases state that because of the painful situations emerged with these diseases, there is a decrease in their work performance and efficiency. Consequently, it is found out that due to such experienced health concerns, all of the participants have loss of motivation, decrease in work efficiency, and problems in performance and socio-cultural life. Besides, it is deter-mined that temporary solutions used by the individuals who have health problems are not effective; and, materials such as gel, painkiller, and heat patches do not bring permanent benefit to them. Another important result shows the fact that the weight of participants who have trouble with joint disorders and lesions is over the average weight. The reality that most of the participants do not engage in sport activities has an effect on gaining weight as a result of such diseases.

(2)

Moti-SAĞLIK SORUNLARININ ÇALIġAN Ġġ KADINLARI

ÜZERĠNDEKĠ ETKĠLERĠNĠN UYGULAMALI BĠR ÖRNEĞĠ

Murat KORKMAZ1_{, Bülent KILIÇ}2_{, Ali Serdar YÜCEL}3

1_{Güven Grup A.ġ. Finans Yönetmeni}

2_{Ortopedi Uzmanı}

3_{Fırat Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi}

Özet: Bu araĢtırmanın amacı; iĢ hayatı içerisinde aktif görev alan kadın katılımcıların

yaĢamıĢ olduğu ortopedik bazı sorunların belirlenmesi ve bu ortaya çıkan sorunların iĢ hayatı içerisindeki performans ve verimlilikleri üzerine etkilerinin ortaya çıkarılması Ģeklindedir. Uygulamalı olarak gerçekleĢtirilen bu çalıĢmada ölçekli bir anket kullanılmıĢtır. Kullanılan anket iki bölümden oluĢmaktadır. Ġlk bölümde katılımcıların demografik özelliklerinin belirlenmesine yönelik sorular, ikinci bölümde ise 5‟li lirekt ölçekten oluĢan sorular bulunmaktadır. AraĢtırmada kullanılan ölçme aleti ilk kez kullanıldığından bir ön teste tabi tutulmuĢtur. Ön test Ġstanbul ilinde bulunan (n=20) bayan katılımcıya uygulanmıĢtır. Uygulamaya katılanlardan elde edilen veriler SPSS 18 istatistik programı ile analiz edilmiĢtir. Ön test sonrasında Cronbach‟s Alpha kat sayısı olarak 0.719 kat sayısı elde edilmiĢtir. Bu değer araĢtırmada kullanılan ölçme aletinin oldukça güvenilir olduğunu göstermektedir. Asıl araĢtırmanın evreni Ġstanbul, Ankara, Bursa, Kocaeli, Ġzmit, Tekirdağ ve Edirne illerinde bulunan ortopedi ve travmatoloji ile fiziksel anlamda romatizmal rahatsızlık yaĢayan bayan katılımcılar oluĢturmaktadır. (n=4378) katılımcıya elden, mail, posta ve yüz yüze görüĢmek koĢulu ile dağıtılan anket formlarından geri dönüĢ (n=2461) adettir. Bu dönen anketlerin sadece (n=1351) adeti uygulamaya uygun bulunmuĢtur. Tüm katılımcılar rast gele seçilmiĢ ve araĢtırmada basit rassal yöntem uygulanmıĢtır. AraĢtırma yaklaĢık olarak 11 ay sürmüĢtür. Analize uygun bulunan formlar SPSS 18 programına yüklenmiĢ ve güvenirlilik geçerlilik testi, anova, t testi, kuruskal – Wallis Testi, Faktör, Hipotez ve Mann – Whitney U testlerinden yararlanılmıĢtır. Alpha kat sayısı olarak 0.769 kat sayısı elde edilmiĢtir. AraĢtırma sonucunda katılımcıların büyük çoğunluğunun romatizmalı hastalıklar ve eklem rahatsızlıkları nedeniyle büyük sorun yaĢadığı görülmüĢtür. Ortaya çıkan bu sorunlar katılımcıların sosyal yaĢam konforunu olumsuz etkilediği gibi yaptıkları iĢ ile görevlerinde baĢarı kaybına neden olduğunu göstermiĢtir. Ayrıca bu rahatsızlıkları yaĢayan katılımcıların büyük çoğunluğu yaĢadığı rahatsızlığın ortaya çıkardığı ağrılı durumlar nedeniyle iĢ performans ve verimliliğinde de azalmalara neden oluĢturduğunu

GİRİŞ

Kadının çalışma yaşamına girmesi, 19.yy’da

“Sanayi Devrimi”nin yol açtığı endüstrileşme ile

birlikte olmuştur. Sanayi devrimi öncesinde evinin

dışında ücretli olarak çalışan kadın sayısı az iken

endüstrileşme hareketi ile batıda pek çok kadın

evi dışında ücret karşılığı çalışmaya başlamıştır

(Demirci, 2004; Rogers and Travers, 2001).

Kadınların çalışma yaşamına girmelerinde bir başka

etken de savaşlardır. II. Dünya savaşı sırasında

savaşa giden erkeklerden boşalan iş yerlerini

kadınlar doldurmuş ve bu durum, çalışan kadın

sayısında artışa yol açmıştır. Savaş bittiğinde

kadınların evlerine dönmeleri beklenmiş, ancak

kadınlar görev aldıkları iş alanlarında çalışmaya

devam etmişlerdir. (Kocacık ve Gökkaya, 2005;

Demirci, 2004; Öztürk, 2006).

Çağdaş toplumlarda kadının çalışmasının,

eko-nominin, toplumun, ailenin ve kadının kendisinin

gelişmesi yönünde önemi büyük ölçüde

anlaşıl-mış bulunmaktadır. (9).(Çitçi, 1992). Günümüz

dünyasında kadınlar artık geleneksel rollerinden

sıyrılarak sosyal ve ekonomik yaşamda daha

aktif rol üstlenmeye başlamışlardır. Bu gelişme

aynı hızda olmamakla birlikte Türkiye’de de

görülmektedir (Hıdıroğlu, 2006).

Kadınların çalışma hayatında daha fazla yer

almalarının avantajlarının yanı sıra

dezavantaj-larının da olduğu söylenebilir. Bunlardan biride

iş hayatı öncesi ya da iş hayatında karşılaşılan

sağlık problemleri ve bu sorunların iş yaşamına

etkileridir.

Hane halkı işgücü Araştırması 2008 Şubat Dönemi

Sonuçları’na göre daha önce bir iş sahibi olup, söz

konusu dönemde sağlık nedeniyle (%15,8) işten

ayrılma 2. Sırada yer almaktadır (Çakır, 2008).

Kişinin anatomik ve psikolojik özelliklerine,

sosyokültürel faktörlere, çalışma tekniğine ve

çalıştığı ortamın fiziki koşullarına bağlı olarak

gelişen risk faktörleri, kas iskelet sistemi başta

olmak üzere solunum, dolaşım ve diğer vücut

sistemlerini olumsuz yönde etkilemektedir (Tunç,

2008).

Herhangi bir nedenle meydana gelen sağlık

so-runlarının ortaya çıkmasında önemli rol oynayan

belirleyici özelliklerden biride cinsiyettir. Çalışma

hayatı ile ilgili sağlık sorunlarında da bu nokta

çok önemlidir. Kadınlar çalışma ortamlarında

bulunan pek çok faktöre karşı, erkeklere oranla

daha duyarlıdırlar. (Bilir, 1995; Özşahin ve Güler,

2004).

Kadın ve erkek arasında fiziksel güç açısından

belirgin farklar bulunmaktadır. 20 yaşlarındaki

bir kadının kaldırma gücü, aynı yaşlardaki bir

erkeğin gücünün %65’idir. İtme-çekme gücü ise,

aynı yaştaki erkeğin %75’idir. 55 yaşındaki bir

kadında bu oran %55’e düşmektedir. Bu farkların,

kadınların işe alınmasında değil, iş koşullarının

düzenlenmesinde belirleyici olması gerekliliği

unutulmamalıdır. Kadın kas kütlesi, erkeğe

oranla daha azdır. Kadın ve erkeklerin anatomik

farklılıkları nedeniyle, kullanılan malzemeler

ve araçlar, erkek çalışanlara göre planlanmış

olması nedeniyle, çoğu zaman kadınlara uygun

(3)

SAĞLIK SORUNLARININ ÇALIġAN Ġġ KADINLARI

ÜZERĠNDEKĠ ETKĠLERĠNĠN UYGULAMALI BĠR ÖRNEĞĠ

boyutlarda olmamaktadır. Sırt ağrıları, kramplar,

skolyoz, kifoz gibi omurga şekil bozuklukları,

disk hernisi özellikle kadın çalışanlarda duruş

bozukluklarına bağlı olarak ortaya çıkmaktadır.

Erkeğe oranla daha geniş olan kadın pelvisi,

femur-tibia arasındaki açıyı küçültmekte, bu da

kadınlarda diz dislokasyonlarını

kolaylaştırmak-tadır. Kadın omurgasının erkek omurgasından

uzun olması, özellikle gebelikte vücut ağırlık

dağılımının değişmesi nedeniyle, kadınlarda disk

hernisi riskini artırmaktadır (Çalışma yaşamında

özel risk grupları)

1

_{bununla beraber çalışma}

orta-mında kişinin sağlığını etkileyen pek çok faktör

bulunabilir, bunları şöyle sıralayabiliriz;

• Fiziksel etkenler

• Kimyasal etkenler

• Tozlar

• Biyolojik faktörler

• Ergonomik unsurlar

• Bir iş yerinde bulunan değişik kişiler arası

ilişkiler (Öztürk, 2006).

Kadınların ağırlıklı olarak çalıştığı işler genellikle

boyun, omuz, kol, bel, sırt, bacak ve bileklerde

dejenerasyon, inflamasyon vb. önemli sağlık

sorunları oluşturmaktadır (Esin ve Öztürk, 2005;

Gonzalez et al., 2003; http://ergo2.amisco.org/

ergosci1.html, 11.12.2014).

Çalışma hayatı kadınların kas-iskelet sistemi,

dolaşım sistemi, psikolojik, deri, üreme

sağlık-larını olumsuz yönde etkilemektedir. Kadınlarda

1 http://www.baskentfreze.com, Erişim: 10.12.2014

en yaygın sağlık sorunlarının başında kas-iskelet

sistemi sorunları gelmektedir. Bunun nedeni

kadınların işte ve evde ağır fiziksel yüke maruz

kalması ve anatomik yapılarının bunu

kaldırama-masıdır. Daha çok bu sorun üzerine araştırmalar

yapılmaktadır. Kas-iskelet sistemi rahatsızlıkları

genellikle tezgahtarlık, garsonluk, balık işleme ve

temizlik işleri gibi fiziksel gücün çok kullanıldığı

sektörlerde çalışan kadınlarda görülmektedir.

Kas-iskelet problemleri kadınlarda erkeklerden daha sık

görülmektedir. Kadınlar fiziksel baskı ve soğuktan

erkeklere göre daha fazla etkilenmekte ve daha

fazla kronik sırt ağrısı çekmektedirler. Gelişen

teknolojiye bağlı olarak bilgisayar başında uzun

süreli çalışma kas-iskelet sistemi problemlerine,

görme ve göz rahatsızlıklarına, genel yorgunluğa

yol açmaktadır.

2

Kas iskelet sistemi bireyin günlük yaşamını ve

işini sürdürmede gerekli olan hareketleri sağlama

açısından bireyin yaşamında önemli yere sahiptir.

Pek çok iş kolunda yapılan işlerin büyük bir kısmı

kas iskelet sisteminin kullanılmasını gerektiren

işlerdir. Kas iskelet sistemi hastalıkları fonksiyonel

kısıtlamalara yol açarak yaşam kalitesini

düşür-mekte ve iş gücü kayıplarına neden olmaktadır

(Rogers and Travers, 2001; Okkaoğlu, 1998;

Öztürk, 2006).

Örneğin bel ağrılarının spesifik nedenlerinin

be-lirlenmesi zor olsa da iş ile ilgili fiziksel faktörler,

ağır iş yükü ve sorumluluğu, kas gücü yetersizliği,

2 (Esin ve Öztürk, 2005; http://www.who.int/gen-der/other_health/Gender,HealthandWorklast.pdf, 11.12.2014; http://www.ilo.org, 11.12.2014; Kuş ve ark., 2013). Erişim: 11.12.2014

(4)

SAĞLIK SORUNLARININ ÇALIġAN Ġġ KADINLARI

ÜZERĠNDEKĠ ETKĠLERĠNĠN UYGULAMALI BĠR ÖRNEĞĠ

fiziksel uyum bozukluğu, cinsiyet, yaş, sigara

içme, spor aktiviteleri gibi kişisel faktörlerin de

bel ağrısı oluşumunda rol oynadığı bilinmektedir.

Kadınlarda sağlık bakımı ve temizlik işlerinde

çalışanların bel ağrısı için en yüksek risk grubu

olduğu saptanmıştır (Bölükbaşı, 1999;

Müslüma-noğlu, 2002; Özcan, 2002; Tunç, 2008).

Kadınların işle ilgili karşılaştıkları sağlık

sorun-ları, doğrudan çalışma ortamından kaynaklanan;

kronik bronşit, koroner arter hastalıkları, kronik

ve dejeneratif hastalıklar, ülser, psikosomatik

hastalıklar yanında, yapılan işle bağlantısı

olma-yan, toplumun genelini ilgilendiren mevsimsel

değişiklik gösteren yaygın hastalıklar da vardır.

Çalışan annelerin en önemli sorunlarında biri

fiziksel ve zihinsel yorgunluktur (Hıdıroğlu, 2006).

Ülkemizde kadınlar çoğunlukla işiyle beraber

çocuk bakımı ve ev işleri gibi ailevi

sorumluluk-larını da yerine getirmek durumundadır. Sık iş

değiştirmekte, daha yoğun ve stres altında

çalış-makta veya kısmi zamanlı çalışmayı daha fazla

tercih etmektedirler. Bu durum kadın çalışanları,

erkeklere göre kaza ve hastalığa daha açık hale

getirmektedir (Yılmaz, 2010).

Evlilik ve çocuk sahibi olma, kadınların çalışma

yaşamında belirleyici rol oynamaktadır. Çocuk

sayısındaki artışa rağmen kadının çalışmak

zo-runda olması, annenin fiziksel ve ruhsal olarak

yıpranmasına, iş veriminin düşmesine ve iş

kazalarına yol açabilmektedir (İnciroğlu, 2014).

Dünyada mesleki ve iş ile ilgili hastalıklar arasında

ilk sırayı fiziksel etkenlerle oluşan hastalıklar (%40

ile kas-iskelet sistemi hastalıkları) almaktadır.

Türkiye’de ise, birinci sırada mesleki solunum

sistemi hastalıkları bulunmaktadır (Makine

Mü-hendisleri Odası, 2012).

Kronik hastalıkların bir kolu olan kas ve iskelet

sistemi hastalıkları, iş gücü kayıplarına en çok

neden olan hastalık sınıflarının başında yer

al-maktadır. Özellikle üretim yoğun iş kollarında bu

hastalıklara sahip bireylerin hastalık nedeniyle

hem hayat konforları hem de iş verimlilikleri

önemli ölçüde etkilenmektedir.

İşle ilgili kas ve

iskelet sistemi hastalıkları; kas, eklem, tendon,

bağ, sinir ve kemik gibi vücut

yapılarında ve

lokalize olmuş kan dolaşım sisteminde görülen,

yapılan iş ve işin yapıldığı

ortamın etkisiyle

gelişen ya da alevlenen bozukluklardır. Sayılan

bu hastalıkları meslek

hastalıkları başlığı altında

toplamak da mümkündür (Sağlıklı hayatı teşvik

ve sağlık politikaları derneği, 2014).

Kas ve İskelet Sistemi Hastalıklarının

Oluşma-sında Rol Oynayan bireysel faktörler araOluşma-sında;

• Geçmişe yönelik sağlık öyküsü

• Fiziksel kapasite

• Yaş

• Obezite

• Sigara tiryakiliği gelmektedir

(Sağlıklı hayatı

teşvik ve sağlık politikaları derneği, 2014).

Çalışan kadınların iş yaşamı üzerinde etkili

olan birbiri ile ilişkili pek çok olumsuz faktör

sayılabilir. Yukarıda ifade edildiği üzere kas ve

iskelet sistemi rahatsızlıklarından, yaş, cinsiyet,

(5)

SAĞLIK SORUNLARININ ÇALIġAN Ġġ KADINLARI

ÜZERĠNDEKĠ ETKĠLERĠNĠN UYGULAMALI BĠR ÖRNEĞĠ

obezite, sigara alkol vb. madde kullanımı gibi

birçok unsur çalışma yaşamında olumsuz etki

oluşturabilmektedir.

Alkol bağımlılığı, kişinin fiziksel ve ruhsal

sağlığında olduğu kadar sosyal ilişkilerinde

de bozulmaya neden olan biyopsikososyal bir

hastalıktır (Kitiş, 2007). Kadınlarda alkol

kulla-nımı gastrointestinal sistem, kalp-damar sistemi,

santral sinir sistemi, üreme sistemi, kemik ve

meme hastalıkları gelişme riskini artırmaktadır

(Altıntoprak ve ark., 2008). Kronik bir hastalık

olan alkol bağımlılığında, yaşanan nüksler

yaşa-mın birçok boyutunda kısıtlılıklara neden olarak

yaşam kalitesini düşürmektedir (Kitiş, 2007).

Yine sigara unsuru da bireyin yaşam kalitesini

düşürmektedir (Altay ve Çetin, 2007; Demirci

ve ark., 2007).

Kadınlarda sigara ve alkol gibi uyuşturucu madde

kullanımında da artışlar görülmektedir. Değişen

dünyayla birlikte kadının toplumdaki yeri ve

ko-numu da değişmekte; geleneksel cinsiyet rolleri

zayıflamakta, bununla birlikte erkeklere özgü

görünen alanlarda kadınlar daha fazla gözükmeye

başlamaktadırlar (Kaya ve Şahin, 2013).

Madde kullanımı hastalıklara karşı direnci azaltarak

bazı hastalıkların artmasına, sinir sistemi üzerine

etki ederek fiziksel, mental ve psikolojik denge

bozukluklarına, toplum üzerinde ekonomik ve

sosyal çöküntülere sebep olur (Gülşen ve ark.,

2014). Kadınların maddeyi kötüye kullanımları

ile ilişkili depresyon, anksiyete, travma sonrası

stres bozukluğu gibi ruhsal sorunlar ortaya

çık-maktadır. Epidemiyolojik verilere göre madde

kullanım bozukluğu olan kadınlarda erkeklere

oranlara ruhsal sorunlar daha sık görülmektedir

(Albright and Rayburn, 2009).

Çalışma yaşamında etkili olan bir diğer unsur

fiziksel aktivitedir. Sağlık ve fiziksel uygunluk

birbiriyle ilişkili kavramlardır. Fiziksel

uygunlu-ğun korunması ve geliştirilmesi, fiziksel etkinlik

düzeyini artırmak ve egzersiz yapmak ile

müm-kündür. Egzersiz alışkanlığından uzaklaşmanın bir

ifade şekli olan inaktivite sağlıklı yaşamı tehdit

ederek, birçok problemi beraberinde getirmektedir

(Erkan 2000; Kalyon 1995). Türk toplumunda

özellikle kadınların egzersizden uzak sedanter

yaşam tarzları vardır. Sedanter yaşam kadın

sağ-lığını önemli ölçüde etkilemektedir. (Glassberg

ve Balady, 1999; Akdur ve ark., 2003). Fiziksel

aktiviteden uzak bir yaşamın sağlık problemleri

oluşturacağı ve bunun iş yaşamına da yansıyacağı

bir gerçektir.

Kullanılan maddelerin yarattığı etkiye ve sorunlara

baktığımızda kadınların sigara, alkol ve diğer

ilaçların fiziksel etkisine erkeklere göre daha

yatkın olduğu ve düşük dozda kullansalar bile

daha çok etkilendikleri ifade edilmektedir (Kutlu,

2011). Alkol kullanma kadında kemik sağlığını

da bozmakta ve osteoporoz riskini

arttırabilmek-tedir. Fetal alkol sendromu da anne adayları için

önemli bir sorun olarak görülmektedir (Poole

and Dell, 2005).

İş ve sağlık arasında iki yönlü bir ilişki olduğu

belirtilmektedir. Bir yandan çalışma yaşamı ve

(6)

SAĞLIK SORUNLARININ ÇALIġAN Ġġ KADINLARI

ÜZERĠNDEKĠ ETKĠLERĠNĠN UYGULAMALI BĠR ÖRNEĞĠ

koşulları kişinin sağlığını etkilerken öte yandan

çalışan kişinin sağlık durumu da işin niteliğini

ve niceliğini etkilemektedir. Sağlıklı bir insan,

hastalığı ve sakatlığı olan bir kişiye oranla daha

verimli çalışır ve daha nitelikli üretim yapar (Bilir,

1995; Öztürk, 2006). Sağlığı bozucu etkisi olan

bazı faktörler (sigara, alkol vb. madde

kullanım-ları, obezite, çok çocuk sahibi olma, ortopedik

rahatsızlıklar vb.) bireylerin günlük aktivitelerinde

daha etken ve verimli çalışmalarına olumsuz etki

yapacaktır.

İş ve sağlık ilişkisinin diğer yönü olan, çalışma

koşullarının çalışanın sağlığı üzerindeki etkileri

de sağlığı bozucu olabildiği gibi, sağlığı

geliştiri-cide olabilir. İşin sağlık üzerindeki etkisi ağırlıklı

olarak olumsuz etkidir. Yani çalışan kişi işyeri

ortamında bulunan pek çok faktörle karşılaşmak

durumunda kaldığı için bu faktörlerin etkisiyle

sağlığı olumsuz etkilenmektedir (Bilir, 1995;

Öztürk, 2006).

Bu bağlamda çalışmada iş hayatı içerisinde aktif

görev alan kadınların yaşamış olduğu ortopedik

bazı sorunların belirlenmesi ve bu ortaya çıkan

sorunların iş hayatı içerisindeki performans ve

verimlilikleri üzerine etkilerinin ortaya koyulması

çalışmanın temel amacını oluşturmaktadır.

Türkiye’de çalışma koşullarından kaynaklanan

sağlık sorunlarının ya da mevcut sağlık

sorun-larının çalışma koşullarına yansıması ve çalışma

hayatında verim ve performansa etkileri

konu-sunda yapılan çalışmalar son derece yetersizdir.

Bu kapsamda daha detaylı çalışmalar yapılması

konunun öneminin ortaya koyulmasında önemli

bir adım olabilir.

AMAÇ, KAPSAM VE YÖNTEM

Bu çalışmanın temel amacı iş hayatı içerisinde aktif

görev alan kadınların yaşamış olduğu ortopedik

bazı sorunların belirlenmesi ve bu ortaya çıkan

sorunların iş hayatı içerisindeki performans ve

ve-rimlilikleri üzerine etkilerinin ortaya çıkarılmasıdır.

Uygulamalı olarak gerçekleştirilen bu çalışmada

ölçekli bir anket kullanılmıştır. Anket içerisinde

ölçek maddeleri, demografik sorular ve kişisel

yaşantı konusunda çeşitli sorular sorulmuştur.

İstatistiksel analiz tekniklerinden güvenilirlik

analizi, faktör analizi, ölçek istatistikleri

değer-lendirilmesi ve hipotez testleri uygulanmıştır.

BULGULAR

Analiz sonucu 1351 katılımcı arasından 981 kişinin

(% 73) eklem ve romatizma türü rahatsızlıklar

yaşadığı, 874 kişinin (% 65) karbonhidrat ağırlıklı,

259 kişi (%19) protein ağırlıklı, 202 kişi (% 15)

bitkisel ağırlıklı ve 16 kişi (% 1) diğer ürünler

ağırlıklı olarak beslendiği saptanmıştır. Katılımcılar

arasından 540 kişi (% 40) sigara 470 kişi (% 35)

kişi alkol 185 (% 14) kişi antidepresan ilaçlar 92

kişi (% 7) alkol + sigara kullanmaktadır. 65 kişi

(% 5) ise hiçbir ürün kullanmadığını belirtmiştir.

Yine katılımcılar arasından 918 kişi (% 68) evli,

433 kişi (% 35) bekar, 258 kişi (% 19) 30-35,

368 kişi (% 27) 36-40, 281 kişi (% 21) 41-50,

255 kişi (% 19) 51-60 ve 189 kişi (% 14) 61 ve

üzeri yaş grubuna dahildir.

(7)

SAĞLIK SORUNLARININ ÇALIġAN Ġġ KADINLARI

ÜZERĠNDEKĠ ETKĠLERĠNĠN UYGULAMALI BĠR ÖRNEĞĠ

Tablo 1: Ölçeğe İlişkin Güvenirlik Analizi

Madde silindiği durumda ölçek orta-laması Madde silindiği durumda ölçek varyansı Düzeltilmiş mad-de toplam kore-lasyonları Madde silindiğin-de Cronbach Alfa Katsayısı 1. Kendimi sürekli yorgun ve bitkin halde

hissediyorum. 74.4077 89.883 .150 .702

2. Aldığım kilolarımı vermekte çok

zorla-nıyorum. 74.6860 91.603 .134 .702

3. Kilo sorunum nedeniyle eklem ve diz

ağrısı sorunları yaşıyorum. 74.9972 93.030 .022 .711

4. Yaşadığım sağlık sorunlarım işime karşı motivasyonumu, verimliliğimi ve

per-formansımı olumsuz yönde etkiliyor. 75.0606 92.024 .071 .707

5. Hızlı ve fiziksel hareket etmekte

zorlanı-yorum. 75.1570 87.989 .291 .691

6. Kas ve bel ağrılarım oluyor. 74.9945 88.431 .238 .695

7. Kendimi mutsuz ve güçsüz

hissediyo-rum. 74.9118 88.263 .266 .693

8. Bazen çaresiz olduğum hissine

kapılıyo-rum. 74.9311 88.307 .266 .693

9. Farklı yöntemlerle tedavi olmayı

dene-dim fakat bir çözüm oluşturamadım. 74.8926 89.091 .222 .696

10. Merdiven ve yüksek yerlere inip

çıkar-ken zorlanıyorum. 74.9807 89.223 .214 .697

11. Uzun mesafe yol yürüyemiyorum. 74.8567 88.709 .223 .696

12. Günlük aktivitelerimi yapamıyorum

aşı-rı derecede kısıtlandığımı düşünüyorum. 74.7658 88.224 .237 .695

13. Zorunlu ihtiyaçlarım “Tuvalet, Banyo”

gibi karşılamakta güçlük çekiyorum. 74.9559 88.457 .220 .697

14. Bazı durumlarda çevremdeki bireyler-den destek almak zorunda kalıyorum. Bu durum psikolojimi olumsuz yönde etkiliyor.

75.1157 88.511 .256 .694

15. Yaşadığım ağrı ve fiziksel sorunlarım nedeniyle sosyo-kültürel etkinliklere

(8)

SAĞLIK SORUNLARININ ÇALIġAN Ġġ KADINLARI

ÜZERĠNDEKĠ ETKĠLERĠNĠN UYGULAMALI BĠR ÖRNEĞĠ

16. Ağrılarımı dindirebilmek için kullandı-ğım jel, ağrı kesici, takviye ürünler gibi

materyallerden bir fayda sağlayamadım. 75.1019 87.749 .296 .691

17. Kullandığım bazı organik ve bitkisel

ilaçlar nedeniyle kilo artışlarım oldu. 74.9421 87.243 .331 .688

18. Yaşadığım ağrı ve fiziksel sorunlar

nede-niyle uyku düzenim bozuldu. 74.9256 87.445 .322 .689

19. Çok sık aralıklarla baş ve kas ağrılarım

oluyor. 75.0496 88.556 .241 .695

20. Soğuk ve sıcak ortamlarda hassasiyetim

oluyor. 74.9945 89.459 .197 .698

21. Nemli ve sıcak ortamlarda daha az ağrı yaşadığım oluyor. Bu durum beni

fizik-sel ağrı yönünden rahatlatıyor. 74.9725 89.983 .156 .702

22. Ağrılarım nedeniyle çok sıklıkla terleme

ve depresif davranışlarım oluyor. 75.0634 87.695 .263 .693

23. Güneş ışınlarından uzak kalmak bozulan ortopedik rahatsızlığımın daha hızla

iler-lemesine neden oldu. 75.0468 85.570 .377 .684

24. Ağrılarım nedeniyle fiziksel aktivite,

sportif faaliyetler yapamıyorum. 75.0882 85.788 .401 .683

25. Fiziksel aktivite kısıtlaması nedeniyle kilo artışım oluyor bu durum rahatsızlı-ğımın daha fazla ortaya çıkmasına neden oluşturuyor.

75.0909 89.155 .214 .697

26. Eşim ve çocuklarımla olan ilişkilerimde azalmalar oluyor. Bu durum onlarla be-nim aramdaki ailevi bağlara zarar veri-yor.

75.2507 87.614 .307 .690

27. Yaşadığım sorunlar görev ve işime karşı tutumumu olumsuz yönde etkiliyor. Or-taya çıkan bu sorun motivasyon kaybına neden oluyor.

75.0964 87.988 .288 .691

Kadınlarda ortopedik sorunlar ve performans

ölçeğine ilişkin güvenilirlik katsayısı 0.719

ola-rak hesaplanmıştır. Anket analizi yaklaşık % 72

düzeyinde güvenilirdir. Bu sonuca göre ölçeğin

yüksek düzeyde güvenilir olduğu tespit edilmiştir.

Yukarıdaki tabloda ölçeğe ilişkin her madde için

maddenin silinmesi durumunda elde Cronbach

Alfa katsayısı gösterilmektedir. Maddenin silinmesi

durumunda elde edilecek Cronbach Alfa

katsa-yılarına bakıldığında, analiz dışı bırakılacak soru

(9)

SAĞLIK SORUNLARININ ÇALIġAN Ġġ KADINLARI

ÜZERĠNDEKĠ ETKĠLERĠNĠN UYGULAMALI BĠR ÖRNEĞĠ

olmadığı görülmektedir. Cronbach Alfa değerleri

0.719’ dan anlamlı ölçüde büyük olmadığından

Kadınlarda ortopedik sorunlar ve performans

ölçeğinden hiçbir soru çıkartılmamıştır.

Tablo 2: Bartlett’s Küresellik Testi

Kaiser-Meyer-Olkin Örneklem Yeterliliği Ölçüsü 0.951

Bartlett’s Küresellik Testi Ki-Kare İstatistiği 1238.871

Sig. 0.000

Anket ölçeği için verilen yanıtlara ilişkin Barlett

Küresellik Testi uygulanmıştır. Barlett Küresellik

Testi sonuçlarına göre anlamlılık değeri 0,000

olduğu için %5 hata payı ile değişkenler arası

anlamlı korelasyon bulunduğu belirlenmiştir. KMO

istatistiğine göre ölçeğin yaklaşık % 95 oranında

faktör analizine uygun olduğu belirlenmiştir.

Tablo 3: Faktör Analizi

Özdeğer Toplam Varyans (%) Kümülatif Varyans (%)

8.959 33.182 33.182

5.272 19.525 52.708

3.269 12.107 64.815

2.869 10.626 75.441

1.138 4.213 79.654

Faktör analizi sonuçlarına göre özdeğeri 1’den

fazla 5 faktör tespit edilmiştir. Elde edilen 3

faktör toplam değişkenliğin yaklaşık % 80 ‘ini

açıklamaktadır. Bu oran oldukça yüksektir.

(10)

SAĞLIK SORUNLARININ ÇALIġAN Ġġ KADINLARI

ÜZERĠNDEKĠ ETKĠLERĠNĠN UYGULAMALI BĠR ÖRNEĞĠ

Tablo 4: Faktör Yükleri Dağılım Tablosu

Madde Faktör

Faktör 1 Faktör 2 Faktör 3 Faktör 4 Faktör 5

S22 .856 S18 .761 S17 .750 S10 .687 S03 .665 S06 .623 S01 .559 S11 .751 S16 .715 S15 .677 S13 .627 S26 .581 S08 .812 S09 .697 S12 .670 S02 .636 S05 .625 S07 .523 S04 .921 S21 .897 S24 .770 S23 .736 S19 .725 S25 .823 S14 .770 S20 .736 S27 .725

(11)

SAĞLIK SORUNLARININ ÇALIġAN Ġġ KADINLARI

ÜZERĠNDEKĠ ETKĠLERĠNĠN UYGULAMALI BĠR ÖRNEĞĠ

Yukarıdaki tabloda anket sorularına ilişkin

dön-dürülmüş bileşenler matrisi gösterilmektedir. Bu

matriste her sorunun hangi faktör altında toplandığı

görülmektedir. Ölçeğe ilişkin her soru için ait

olduğu faktör ile arasındaki korelasyon değerleri

de tabloda gösterilmiştir. Analiz sonucunda 27

soru, 5 faktör altında toplanmıştır. Faktör analizi

sonucuna göre 5 faktör için şu isimlendirmeler

yapılmıştır:

• Eklem rahatsızlıkları ve farklı etkenler

• Fiziksel aktivite yetersizliği ve Kas iskelet

sistemi rahatsızlıkları

• Kas iskelet sistemi rahatsızlıkları ve

karam-sarlık durumları

• Rahatsızlıklar, ortam etkileri ve performans

• Sağlık sorunları ve motivasyon

Tablo 5: Hipotez Testleri

EKLEM VE ROMATİZMA TÜRÜ

RAHATSIZLIĞINIZ VAR MI?

Değişken p

AŞAĞIDAKİ MADDELERDEN HANGİLERİNİ SÜREKLİ

KULLANIYORSUNUZ? 0,019

ÇOCUĞUNUZ VAR MI? VAR İSE KAÇ ÇOCUĞUNUZ VAR? 0,007

KİLO SORUNLARINIZ VAR MI? 0,017

EKLEM ve ROMATİZMA TÜRÜ RAHATSIZLIĞINIZ VAR MI? 0,000

HANGİ TÜR YİYECEKLERİ DAHA FAZLA TÜKETİYORSUNUZ? 0,002

YAŞADIĞINIZ BU RAHATSIZLIK SİZİN İŞ VE

PERFORMANSINIZI OLUMSUZ YÖNDE ETKİLİYOR MU? 0,003

Eklem rahatsızlığı ile ilişkisi olan değişkenleri

belirlemek için hipotez testleri uygulanmıştır.

Test sonuçlarına ilişkin anlamlılık değerlerine

eklem rahatsızlığı ile anlamlı olan değişkenlere

göre şu çıkarımlar yapılabilir:

• Alkol alan bireylerin % 78’ i ortopedik yani

eklem rahatsızlıkları yaşamaktadır. Bu oran,

diğer gruplara göre daha yüksektir.

• İki ve üç çocuk sahibi olan bireylerin % 68’

i eklem rahatsızlıkları yaşamaktadır. Bu

bi-reylerde eklem rahatsızlıkları gözlenme oranı

daha fazladır.

• Kilo sorunu yaşayan bireylerde eklem

rahat-sızlıkları yaşama oranı % 83’ tür.

• İlaç kullanan bireyler arasında antidepresan

ilaç kullananlarda eklem rahatsızlıkları yaşama

oranı % 74’ tür.

• Menepoz dönemi ve sonrasındaki kadınlarda

eklem rahatsızlıkları yaşama oranı % 64’ tür.

• Beslenme alışkanlıkları açısından özellikle

karbonhidrat ağırlıklı ürün tüketenlerde eklem

rahatsızlıkları yaşama oranı % 91’ dir.

(12)

SAĞLIK SORUNLARININ ÇALIġAN Ġġ KADINLARI

ÜZERĠNDEKĠ ETKĠLERĠNĠN UYGULAMALI BĠR ÖRNEĞĠ

Tablo 6: Ölçek Maddelerine İlişkin İstatistikler

Madde Ortalama Standart _sapma

1. Kendimi sürekli yorgun ve bitkin halde hissediyorum. 3.460 11.681

2. Aldığım kilolarımı vermekte çok zorlanıyorum. 3.182 8.668

3. Kilo sorunum nedeniyle eklem ve diz ağrısı sorunları yaşıyorum. 2.866 10.541

4. Yaşadığım sağlık sorunlarım işime karşı motivasyonumu, verimliliğimi ve

performansımı olumsuz yönde etkiliyor. 2.803 10.559

5. Hızlı ve fiziksel hareket etmekte zorlanıyorum. 2.707 10.186

6. Kas ve bel ağrılarım oluyor. 2.871 11.006

7. Kendimi mutsuz ve güçsüz hissediyorum. 2.959 10.435

8. Bazen çaresiz olduğum hissine kapılıyorum. 2.934 10.383

9. Farklı yöntemlerle tedavi olmayı denedim fakat bir çözüm oluşturamadım. 2.967 10.504

10. Merdiven ve yüksek yerlere inip çıkarken zorlanıyorum. 2.888 10.488

11. Uzun mesafe yol yürüyemiyorum. 3.011 11.044

12. Günlük aktivitelerimi yapamıyorum aşırı derecede kısıtlandığımı

düşünüyorum. 4.796 11.383

13. Zorunlu ihtiyaçlarım “Tuvalet, Banyo” gibi karşılamakta güçlük çekiyorum. 2.907 11.565

14. Bazı durumlarda çevremdeki bireylerden destek almak zorunda kalıyorum.

Bu durum psikolojimi olumsuz yönde etkiliyor. 2.751 10.355

15. Yaşadığım ağrı ve fiziksel sorunlarım nedeniyle sosyo-kültürel etkinliklere

katılım sağlayamıyorum. 2.641 10.430

16. Ağrılarımı dindirebilmek için kullandığım jel, ağrı kesici, takviye ürünler

gibi materyallerden bir fayda sağlayamadım. 4.764 10.401

17. Kullandığım bazı organik ve bitkisel ilaçlar nedeniyle kilo artışlarım oldu. 2.923 10.162

18. Yaşadığım ağrı ve fiziksel sorunlar nedeniyle uyku düzenim bozuldu. 2.940 10.118

19. Çok sık aralıklarla baş ve kas ağrılarım oluyor. 2.816 10.776