ŞEREFLI
K O Ç H Î S A R ' D A A L Â Ü D - D İ N
CAMÎÎ
Yüksek Mimar ALÎ SAİM ÜLGEN
A n k a r a'nm ilçelerinden b i r i olan Ş e r e f l i k o ç h i s a r'da. T u z Gö lüne bakan yamaçların bir n o k t a s ı n d a ve İcasabanın üstünde S a r ı k a y a ma hallesinde bulunan tek kubbeli ve ü s t ü Inırşun örtülü mâbede A I â ü ' d - d i n C a m i i derler. (*) Cümle kapısı üs tünde taşa yazılmış i k i satırlık kitabede :
^Ji ii\ ^ - ^ J jjy^
Beyti san'at eseri olmayan sülüs hattıy la yazılmıştır. Ebced hesabıyla 1869 M . (H. 1286) tarihini gösteren bu kita benin camün geçirdiği önemli b i r tamire ait olması da m ü m k ü n d ü r . Binanın m i marî elemanları ampir üslûbun kokusu nu taşımakta ise de plân ve kitle teşek külü bakımından o tarihte A n a d o l u ' -da tatbik olunan tereddi etmiş yapı sis temiyle kıyaslanamayacak m ü k e m m e l i yete (mahallî ve primitif karakterine rag. men) sahiptir. Bu da bize, Barok üslû bun eski geleneklere k a n ş a r a k , basit mal zeme ve işçiliğe rağmen zevk sahibi ve millî san'at şuuru bulunan i y i b i r usta elinde ne şekilde b i r eser doğabildiğin! göstermesi bakırmndan önemli görünü' yor.
Çünkü san'at ve estetik bilgilerimizin genişlediği, her türlü yayınlarla T ü r k kültür ve medeniyetine ait eserlerin ta nındığı bir devirde halk eliyle yeniden yapılan ve hattâ projelerinin altında mes lek adamlannm imzası bulunan yeni mâ-betlerin (estetik b a k ı m d a n vaz geçsek bile) plân ve hacim ölçüleri, h a t t â b i r î s 1 â m mâbedinin (zaruretlerin tesi riyle alması lâzım olan) şekli ile dahi i l gisi bulımmayışı muvacehesinde O r t a
(•) V a k ı f l a r G e n e l M ü d ü r -1 û g ü arşivinde Vakfiyesi bulunamamış'». Vakıf defterinde imam, hatiplik ve ferraşlığı ka yıtlıdır. Bu eser 13 Recep 1304 H. de marbutajra ilhtk
olunmuştur-A n a d o 1 u'nun b u basit mabet yapısı nı t a n ı t m a y ı lüzumlu bulduk.
Cami meyilli b i r arazinin k ü ç ü k tes viyesinden zuhur eden dar b i r düzlük üzerine inşa edilmiştir. B u sebeple batı yüzü ovaya ve göle nazırdır. Üç kubbeli ve klâsik T ü r k kemerli olan son ce maat mahallinin cami d u v a r ı n d a yine ke merli b i r pano teşkil eden c ü m l e kapısı çerçevesi ortada ve yanlarında da i k i pen cere b u l u n m a k t a d ı r . Minare b a t ı yönün de ve köşededir. Minare kaidesinin cami duvanndan taşkın oluşu sebebiyle son cemaat kemer a ç ı k h k l a r m m birbirinden farklı inşası, avluya giriş kapısının terti b i sayesinde ve minarenin cami kitlesiyle b i r l i k t e yarattığı perspektif tesiri dolay», siyle i l k b a k ı ş t a yadırganmaz.
C ü m l e kapısından girince kubbe mer kezini kapatacak h i ç b i r h a i l bulunma d ı ğ ı n d a n iç hacim en geniş b i r vusatta g ö r ü n ü r . Camiin kare plânını örten kub be ise sekizgen b i r kasnağa oturtulmuş tur. Sekizgen kasnağı tutan kemerlerin duvarlardaki plastrlar sayesinde inşaî ka-rekterleri belirtilmiş olup köşelerdeki b o ş l u k l a r d ö r t dairevî trompla kapatıl m ı ş t ı r .
M i h r a b ı n b u l u n d u ğ u mahal ü s t ü dai revî tonozla ö r t ü l ü ve cami cephesinde b i r ç ı k m t ı yapacak şekilde inşa o l u n m u ş t u r . Fakat dış tesiri bozmıyacak ölçüde b i r yükseklik gösterir.
D ö r t duvarda ikişerden 8 ve kubbe k a s n a ğ ı n d a ü ç ışık penceresi bulunan ca m i içinih aydınlığı normaldir. Taş min b e r i ile m i h r a b ı sade g ö r ü n ü ş l ü d ü r .
Cami toplama taşlardan kaba yonu tesiri yaratacak tarzda b i r duvar örgüsü ne sahiptir. Silmeleri, pencere söveleri gayri muntazam ölçüde; fakat kesme
ta-ş m d a n d ı r .
Kubbe kütleye h â k i m ve kasnagıyla beraber geniş tesirli olup camiin genel heyetine piramidal b i r şekil kazandırmış
Ali Saim ÜLGBN
n.
Resim : 1 — Şerefli Koçhisar Alâüddin camii plânt
t I \%\
-m
Resim : 2 — Camiin ön cephesi.
Ali Saim ÜLGEN
Resim : 3 — Camiin sağ yan cephesi.
Resim : 4 — Camiin uzunlamasına kesiti.
