e-ISSN 2667-6575 Ş
İ
Cilt: 10, Say : 23, Aral k 2019
Ş
Vol.: 10, Issue: 23, December 2019
Yerli K br sl -Türkiye Göçmeni Ayr şmas nda Değer Yönelimlerinin
Rolü
The Role of Value Orientation in Turkish Cypriot-Turkish Immigrant Divergence
Ahmet Rifat GEÇİOĞLU
Dr., Çukurova Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Din Psikolojisi Ana Bilim Dal
PhD, Çukurova University, Faculty of Theology, Department of Psychology of Religion Adana, Turkey
https://orcid.org/0000-0002-9930-2505
Ahm et Rifa t GEÇ İ O ĞLU -Yusuf EMRE
Dr. Öğr. Üyesi, Ş rnak Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Din Psikolojisi Ana Bilim Dal Assistant Professor Dr., Ş rnak University, Faculty of Divinity, Department of Psychology
of Religion Ş rnak, Turkey [email protected]
https://orcid.org/0000-0002-1395-5207
Makale Bilgisi / Article Information
Makale Türü / Article Types: Araşt rma Makalesi / Research Article Geliş Tarihi / Received: 11 Eylül / September 2019
Kabul Tarihi / Accepted: 17 Ekim / October 2019 Yay n Tarihi / Published: 15 Aral k / December 2019 Cilt / Volume: 10 Say / Issue: 23 Sayfa / Pages: 528-554
At f / Cite as: Geçioğlu, Ahmet Rifat - Emre, Yusuf. “Yerli K br sl -Türkiye Göçmeni Ayr şmas nda Değer Yönelimlerinin Rolü [The Role of Value Orientation in Turkish Cypriot-Turkish Immigrant Divergence]”. Ş rnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi – Ş rnak University Journal of Divinity Faculty 10/23 (December 2019): 528-554.
https://doi.org/10.35415/sirnakifd.618926
Copyright © Published by Ş rnak Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi / Ş rnak, Türkiye (Ş rnak University, Faculty of Divinity, Ş rnak, 73000 Turkey).
Öz
Bu çal şma, Kuzey K br s Türk Cumhuriyeti’nde (KKTC) yaşayan ve Yerli K br sl ve Tür-kiye Göçmeni olarak nitelenen iki grup aras ndaki farkl laşmada değer yönelimlerinin ro-lünü ortaya koymay amaçlamaktad r. Yerli K br sl kavram , Osmanl döneminde adaya gönderilen Türklerin soyundan gelen ve hâlihaz rda KKTC’de ikamet eden kişileri; Tür-kiye Göçmeni ise 1974 K br s Bar ş Harekât ’ndan sonra TürTür-kiye’den adaya gelen KKTC vatandaşlar n tan mlamak için kullan lm şt r. Araşt rman n evreni KKTC vatandaşlar olup, örneklemi ise basit rastlant sal yöntemle seçilen 165’i (%49) Yerli K br sl , 172’si (%51) Türkiye Göçmeni olmak üzere toplam 337 kişiden oluşmaktad r. Değer yönelimle-rini belirlemek amac yla kat l mc lara Schwartz Değerler Ölçeği uygulanm şt r. Uygulanan ölçek, as l ölçeğin dindarl k değer yönelimi eklenerek 11 değer grubu olacak şekilde de-ğiştirilmiş olan versiyonudur. Yap lan lojistik regresyon analizi sonucunda, hep birlikte tüm değer yönelimlerinin, kat l mc lar n Yerli K br sl veya Türkiye Göçmeni olmalar n anlaml bir şekilde yordad ğ , diğer taraftan değer yönelimleri tek tek ele al nd ğ nda yal-n zca diyal-ndarl k, uyar l m ve hazc l k değerleriyal-niyal-n Yerli K br sl veya Türkiye Göçmeyal-ni ol-may anlaml bir şekilde yordad ğ tespit edilmiştir. Buna göre kat l mc lar n %68,2’sinin gruplara üyeliği doğru tahmin edilmiştir. Değer yönelimleri, Türkiye Göçmeni grubuna üye olmay (%73,3), Yerli K br sl grubuna üye olmaktan (%63,0) daha yüksek bir oranda tahmin etmiştir. Toplam 172 Türkiye Göçmeninden 126’s n n, 165 Yerli K br sl dan da 104’ünün kendi grubuna üyeliği doğru tahmin edilmiştir. Ortaya ç kan araşt rma bulgu-lar , ilgili literatür bağlam nda tart ş lm ş ve yorumlanm şt r.
Anahtar Kelimeler: Din Psikolojisi, Değer Yönelimleri, Yerli K br sl , Türkiye Göçme-ni, Kimlik Alg s .
Abstract
This study aims to reveal the role of value orientations regarding the differentiation be-tween the two groups living in the Turkish Republic of Northern Cyprus (TRNC) and described as Turkish Cypriot and Turkish Immigrant. The concept of Turkish Cypriot is used to describe the descendants of the Turks who were sent to the island during the Ottoman period and who are currently residing in the TRNC; the concept of Turkish Im-migrant is used to describe the TRNC citizens migrated to the island from Turkey after the 1974 Cyprus Peace Operation. The population of the study is TRNC citizens and the sample consists of 337 people (165 Turkish Cypriots (49%) and 172 Turkish Immigrants (51%)) selected by simple random method. Schwartz Values Scale was applied to the participants in order to determine their value orientations. The applied scale is the ver-sion of the original scale which has been changed to 11 value groups by adding religiosity variable. As a result of the logistic regression analysis, it was found that all value orienta-tions together predicted whether the participants were Turkish Cypriot or Turkish Im-migrant. On the other hand, when value orientations were taken individually, only reli-giosity, stimulation and hedonism values significantly predicted being Turkish Cypriot or Turkish Immigrant. Accordingly, 68.2% of the participants were correctly predicted to join the groups. Value orientations predicted membership to the Turkish Immigrant group (73.3%) at a higher rate than membership to the Turkish Cypriot group (63.0%). 126 out of 172 Turkish Immigrants and 104 out of 165 Turkish Cypriots were correctly predicted to be members of their own group. Emerging research findings are discussed and interpreted in the context of the relevant literature.
Keywords: Psychology of Religion, Value Orientation, Turkish Cypriot, Turkish Im-migrant, Identity Perception.
Extended Abstract
This study aims to reveal the role of value orientations regarding the differentiation between the two groups living in the Turkish Republic of Northern Cyprus and described as Turkish Cypriot and Turkish Immigrant. The concept of Turkish Cypriot is used to describe the descendants of the Turks who were sent to the island during the Ottoman period and who are currently residing in the TRNC; the concept of Turkish Immigrant is used to describe the TRNC citizens migrated to the island from Turkey after the 1974 Cyprus Peace Operation.
The main reason for the divergence between Turkish Cypriot and Turkish Immigrant is cultural differences. Although both groups came from the origin of the Turks who migrated from Anatolia to Cyprus at different times, cultural differences in historical process and the people’s experiencing difficulty in adapting to the conditions of Cyprus, who emi-grated from Turkey after 1974, has led to the formation of dichotomous descriptions like Turkish Cypriot and Turkish Immigrant. Island-dwellers who felt the need to define themselves against people who emigrated from Turkey used the term Turkish Cypriot. This can be explained by the fact that they have a different culture and experience. As a matter of fact, with the influence of the British, it can be stated that the Turks living on the island (Turkish Cypriot) adopted a more liberal and secular lifestyle. This difference seems to embitter the separation of “us” and the “other” be-tween the two groups. Findings obtained in applied studies support this phenomenon. In these studies, it is seen that there are distinctions such as those who obey the rules of good manners-who do not obey the rules of good manners, cultured-uncultured, educated-uneducated, civilized-underdeveloped, Western-Eastern, European-non-European, secular-reli-gious, modern-traditionalist, superior-inferior. Especially Turkish Cypri-ots match the characteristics they deem positive with themselves and the characteristics they deem negative with Turkish Immigrants. This match-ing is evident in many aspects, from the culture of food and drink to the rise in crime rates. In conclusion, those who migrated to the island from Turkey after 1974, compared with the island’s natives have very different socio-cultural backgrounds. This situation makes it difficult to integrate these two groups together, and differences in social and cultural fields was revealed over time.
Stereotyping, social identity and internal-external group concepts come to the forefront in terms of understanding the cognition, perception, attitudes and behaviors of these two groups towards each other, living together on the island for a while.
The difference between the two groups living on the island is expected to reflect on the value orientations. Values can be defined as principles creating significance order in the person’s world of meaning. They have
the power to influence preferences so that they can determine what is im-portant and what is not. Values that determine how a person perceives himself/herself begin to assume a guiding function for determining how to perceive and judge others in time. Therefore, it is possible to say that values have a function which is the source for identity. While values pro-vide an internal integrity to individuals with the perception of identity they create, they also form “us” awareness with the common ground they prepare, and define the “other” with the boundaries they draw. Although values have unifying features such as bringing individuals together in so-ciety and keeping them together, their identifying the “other” can also lead to social segregation. Briefly, while similar values can create integrity by bringing individuals together, different or opposing values have the pow-er to separate individuals from each othpow-er. In this context, it is expected that Turkish Cypriots and Turkish Immigrants, who are thought to have different perceptions of identity, will also have a differentiation in their value orientations.
Therefore, the problem of the study can be expressed as follows: Do value orientations (all together) significantly predict the origin of the par-ticipants? Which one or which ones of these value orientations predict/ predicts more effectively participants to fall into one of the categories of Turkish Cypriot and Turkish Immigrant?
The population of the study is TRNC citizens and the sample consists of 337 people (165 Turkish Cypriots (49%) and 172 Turkish Immigrants (51%)) selected by simple random method. Schwartz Values Scale was ap-plied to the participants in order to determine their value orientations. The applied scale is the version of the original scale which has been changed to 11 value groups by adding religiosity variable. As a result of the logistic re-gression analysis, it was found that all value orientations together predict-ed whether the participants were Turkish Cypriot or Turkish Immigrant. On the other hand, when value orientations were taken individually, only religiosity, stimulation and hedonism values significantly predicted being Turkish Cypriot or Turkish Immigrant. Accordingly, 68.2% of the partici-pants were correctly predicted to join the groups. Value orientations pre-dicted membership to the Turkish Immigrant group (73.3%) at a higher rate than membership to the Turkish Cypriot group (63.0%). 126 out of 172 Turkish Immigrants and 104 out of 165 Turkish Cypriots were correctly predicted to be members of their own group. Emerging research findings are discussed and interpreted in the context of the relevant literature.
GİRİŞ
Bu çal şmada Kuzey K br s Türk Cumhuriyeti’ne farkl dönemlerde göç olgusuyla bir araya gelmiş iki grubun (Yerli K br sl ve Türkiye Göçmeni) kökeni ile değer yönelimleri aras ndaki ilişkiler incelenmiştir. Yerli K br sl olarak ifade edilen grup, adan n 1571 y l nda II. Selim döneminde fethedil-mesinden sonra Anadolu’nun farkl bölgelerinden adaya yerleştirilen1 ve bugün adada ikamet eden Türkleri tan mlamaktad r. Türkiye göçmenleri ise 1974 Bar ş Harekât ’ndan sonra yoğunluklu olarak Akdeniz ve Kara-deniz bölgelerinden getirilen Türklerden oluşmaktad r.2 Her iki kesim de farkl zamanlarda Anadolu’dan K br s’a göç eden Türklerden gelmiş olma-s na karş n, tariholma-sel olma-süreçte ortaya ç kan kültürel farkl l klar ve 1974 olma-sonraolma-s Türkiye’den göç edenlerin K br s koşullar na uyum sağlamada zorluk çek-meleri “Yerli K br sl ” ve “Türkiye Göçmeni”,3 gibi tan mlar n oluşmas na neden olmuştur.4 Türkiye’den gelenlere karş kendilerini tan mlama ihtiyac hisseden ada sakinleri, bunun için Yerli K br sl ifadesini kullanm şt r.5 Bu
1 Yusuf Suiçmez, “K br s’ta Din”, Türk Dünyas n n Dinî Meseleleri (Ankara: Türkiye Diyanet
Vakf Yay nlar , 1998), 243-254; Ulvi Keser, “K br s’ta Göç Hareketleri ve 1974 Sonras nda Ya-şananlar”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araşt rmalar Dergisi 5/12 (2006): 103-128; Ahmet Atasoy, “Ku-zey K br s Türk Cumhuriyeti’nin Nüfus Coğrafyas ”, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 8/15 (2011): 29-62.
2 A. G. Atay, 1974 sonras Türkiye’den K br s’a Göç Edenlerin Ekonomik ve Sosyal Durumlar n n
Kuzey K br s Aç s ndan Değerlendirilmesi (Yüksek Lisans Tezi, Beykent Üniversitesi, 2010).
3 Türkiye Göçmenlerine karş en s k kullan lan genelleyici ve ötekileştirici kavram
“Karasakal”d r. Bunun d ş nda “Fica, Gaco, Ole” gibi değersizleştirici argo sözcükler de kullan lmaktad r (Atay, 2010, s. 67).
4 Bk. Hamit, Turkish Cypriots and Their Others.
5 Arzu Reis - Halil İbrahim Duranay, “Varolma Kayg s İçindeki K br s Türk Toplumu
Üze-rine Bir Araşt rma”, (Re)Making and Undoing of Peace/Con ict, ed. Tuğrul İlter v.dğr. (North Cyprus: Eastern Mediterranean University Press, 2013), 9-16.
durum onlar n farkl bir kültüre ve yaşant ya sahip olmalar yla aç klanabilir. Dolay s yla bugün KKTC’de Osmanl döneminden beri ikamet edenler ile 1974 sonras Türkiye’den göç edenler olmak üzere iki farkl gruptan bah-setmek mümkündür.6 Kültürel bir değişim yaşayan ada halk ile yeni ge-len Türkler aras nda birçok konuda görüş farkl l klar olduğu, bu nedenle Yerli K br sl kültürünün daha da belirginleştiği,7 bu bağlamda biz ve öteki ayr m n n daha net yap ld ğ öne sürülebilir.8 Nitekim İngiliz kültürünün etkisiyle birlikte, adada yaşayan Türklerin özgürlükçü ve daha seküler bir yaşam tarz benimsediği ifade edilebilir.9 Her ne kadar rklar ayn olsa da farkl kültürel geçmişe sahip iki grubun adada yaşamaya başlad ğ görül-mektedir. Bu aç dan çal şma, Yerli K br sl lar ile Türkiye Göçmenleri ara-s ndaki ara-söz konuara-su ayr şmada değer yönelimlerinin rolünü belirlemek iara-s- is-temektedir.
1. KAVRAMSAL ÇERÇEVE
1.1. Yerli K br sl -Türkiye Göçmeni Ayr şmas n n Nedenleri
Yerli K br sl lar ile Türkiye Göçmenleri aras nda ortaya ç kan ayr şman n en temel nedeni kültürel farkl l klard r. Yap lan uygulamal çal şmalardan elde edilen bulgular da bunu desteklemektedir.10 Burada kültür çoğu za-man al şkanl klar , yaşam tarzlar n ifade etmektedir. Bu iki grup aras ndaki kültürel farkl l k hem Yerli K br sl lar n hem de Türkiye Göçmenlerinin zih-ninde birtak m dikotomileri beslemektedir. Örneğin Hamit’in11 yapt ğ gö-rüşmelerde görgü kurallar na uyan-uymayan, kültürlü-kültürsüz,
eğitimli-6 Bu iki grup için farkl isimlendirmeler de bulunmaktad r. 1974 öncesinde adada
yaşayan-lar için yerli (residents), K br sl (Cypriot), K br s Türkü, K br sl Türk (Turkish Cypriot, Cypriot Turk), K br sl türk (Cyprioturk), Türkçe Konuşan K br sl (Turkish-Speaking Cypriot) isimleri kullan l rken, 1974 sonras nda adaya yerleşenler için göçmen (setlers) Türkiyeli (Turkish), Türkiyeli Göçmen (Turkish Immigrant) ifadeleri tercih edilebilmekte-dir (bk. Doğuş Derya, Living on the Margins of “the Turk” and “the Cypriot”: The Cyprioturk as the Subject of Ambiguity. (Master Thesis, Boğaziçi University, 2007); Meltem Hamit, Tur-kish Cypriots and Their Others: An Analysis of Narratives About Greek Cypriots and Türkiyeli-ler (Master Thesis, Middle East Technical University, 2008); Ahmet G. Atay, 1974 sonras Türkiye’den K br s’a Göç Edenlerin Ekonomik ve Sosyal Durumlar n n Kuzey K br s Aç s ndan Değerlendirilmesi (Yüksek Lisans Tezi, Beykent Üniversitesi, 2010).
7 Nebiye Konuk, “K br sl Türklerin Göçmenlere Bak ş ”, K br s Araşt rmalar ve İncelemeleri
Dergisi 2/3 (2018): 55-81.
8 Hamit, Turkish Cypriots and Their Others. 9 Suiçmez, “K br s’ta Din”.
10 Bk. Derya, Living on the Margins of “the Turk” and “the Cypriot”; Hamit, Turkish Cypriots and
Their Others; Atay, 1974 sonras Türkiye’den K br s’a Göç; Gamze Polatoğlu, Public Opinion and the Question of Turkish Cypriot Identity in Turkish Republic of Northern Cyprus (Master Thesis, Middle East Technical University, 2010); Sibel Arkonaç v.dğr., “Güç İlişkileri İçinde Öznel Varoluşlar: K br sl ve Türkiyeli”, Psikoloji Çal şmalar Dergisi 31 (2011): 29-59.
eğitimsiz, medenî-geri kalm ş, Bat l -Doğulu, Avrupal -Avrupal olmayan, seküler-dindar, modern-gelenekçi, üstün-aşağ gibi ayr mlar n yap ld ğ görülmektedir. Yerli K br sl lar olumlu gördükleri özellikleri kendileriyle, olumsuz gördükleri özellikleri ise Türkiye Göçmenleri ile eşleştirmektedir.
Yap lan uygulamal çal şmalarda, iki grup aras nda öne ç kan farkl l -ğa dair vurgular şu şekilde s n flamak mümkündür:
1. Yerli K br sl lar, İngilizler ve K br sl Rumlarla birlikte yaşama tec-rübeleri sebebiyle, kendi kültürlerini, medenî olmak, modern olmak vb. gibi üstün niteliklere sahip olduğunu düşündükleri Bat ve Avrupa kültü-rüyle bağlant l görmektedirler.12
Adaya sonradan gelenlerle adan n yerlileri aras nda sosyokültürel aç -dan ciddi farkl l klar n bulunmas , bu gruplar aras nda kültürel bütünleşme sürecinin sanc l geçmesine neden olmuştur. Y llarca İngiliz himayesinde kalm ş, Rumlarla iç içe yaşam ş K br s Türklerinin kültürü ile Anadolu’dan gelen göçmenlerin kültürünün farkl l k arz etmesi doğald r.13
2. Türkiyeli Göçmenler, K br sl Türklerin “ne olmad ğ ” konusunda referans noktas haline gelmişlerdir. 1974 öncesi şartlarda “Türklük”, K b-r sl Tüb-rkleb-rin kendileb-rini K bb-r sl Rumlab-rdan fab-rkl olab-rak tan mlamada hâkim bir unsur olarak kullan l rken, iki toplumun fiziksel olarak ayr ld ğ ve Türkiye’den göçlerin başlad ğ 1974 sonras dönemde “K br sl l k” ve “Osmanl döneminden bu yana adada yaşama” daha bask n bir biçimde vurgulanmaya başlanm şt r.14 Bu dönemden sonra kültürün, K br sl Rum-lar ve K br sl Türkler aras nda ortak bir bağ oRum-larak alg land ğ , popüler söylemde sembolik olarak K br sl lar birleştirirken, K br sl olmayanlar bunun d ş nda tuttuğu görülmektedir. Bu minvalde K br sl Türkler ile Türkiyeliler aras ndaki kültürel farkl l k, kat l mc lar n kendilerini “Türk” yerine “K br sl Türk” olarak tan mlama tercihlerinin arkas ndaki en yay-g n neden olarak ortaya ç kmaktad r.15
3. Türkiye Göçmenleri, K br s Türkleri taraf ndan özellikle günlük ya-şamdaki pratikler (yeme-içme kültürü, giyim tarz , sosyal davran şlar vb.) üzerinden ötekileştirilmektedir. Yap lan uygulamal çal şmalarda, kat l m-c lar -özellikle K br sl lar- Yerli K br sl lar ile Türkiye Göçmenleri aras nda günlük yaşamda ortaya ç kan farkl l klara vurgu yapmakta, buradan
hare-12 Hamit, Turkish Cypriots and Their Others; Derya, Living on the Margins of “the Turk” and “the
Cypriot”.
13 Atay, 1974 sonras Türkiye’den K br s’a Göç.
14 Polatoğlu, Public Opinion and the Question of Turkish Cypriot Identity. 15 Hamit, Turkish Cypriots and Their Others.
ketle bu iki grubun çok farkl kültürlere sahip olduklar n ve birbirlerinden ayr şt klar n ifade etmektedir. Bu çal şmalarda kat l mc lardan baz lar n n öne ç kan ifadeleri şu şekildedir:
“Türkiye’den gelenler bizim kültürümüze uyum sağlayamad . Mesela biz masada yeriz, ama onlar yerde yer, temel farkl l klardan biri budur ve bu da uyumsuzluk ile sonuçlanmaktad r.”16
“Biz K br sl lar şalvar veya ona benzer şeyleri giymeyiz, neredeyse hiç-birimiz başörtüsü takmay z.”17
4. Adada yaşayanlar n dinî, millî ve siyasi aç dan da birbirlerini öteki-leştirdikleri görülmektedir. Polatoğlu’nun18 yapt ğ çal şma, K br sl Türk-lerin, kendilerini Türkiyeli göçmenlerden ay rma eğilimini aç kça ortaya koymaktad r. Araşt rmaya kat lan 20 kişiden 17’sinde bu tutum belirgin-dir. En çok vurgulanan nokta ise İslam dininin uygulanmas nda ortaya ç kan farkl l klard r. Diğer bir çal şmada yer alan yorum ise şu şekildedir:
“…Baz lar bizi yeterince Müslüman olmad ğ m z için eleştiriyor, oruç tutmad ğ m z, namaz k lmad ğ m z için bizi suçluyorlar… Baz lar Türklü-ğümüzü baz lar Müslümanl ğ m z eleştiriyor; ama kimse bana ne mi, kim olduğumu, kendimi nas l hissettiğimi, ülkemi nas l görmek istediği-mi sormuyor. Bunlar söylediğimde beni ütopist olmakla suçluyorlar ya da kan mdan şüphe ettiklerini söylüyorlar.”19
5. 1974 sonras nda, Yerli K br sl lar için Türk kimliğinin ikinci planda kald ğ , yeni kimlik tan mlamas nda K br sl l ğ n öne ç kar ld ğ görülmek-tedir. K br sl Türklerin ifadeleri, kültürel olarak K br sl Rumlara kendileri-ni daha yak n hissettiklerikendileri-ni göstermektedir:
“Aram zdaki tek kültürel farkl l k onlar domuz eti yerler, biz yemeyiz. Bunun d ş nda her şeyimiz birbirine benzer. Onlar rak y sever, biz de seve-riz; onlar eti ocakta pişirmektense mangalda pişirmeyi tercih ederler, biz de öyle; onlar şeftali kebap, pilavuna yerler, biz de öyle. Yani kültürel aç dan farkl değiliz, ayn y z. Farkl l k olarak gösterebileceğiniz pek fazla bir şey yok. Bizden ekonomik olarak daha güçlüler; ama bizden daha kat lar, biz daha duyarl y z.”20
6. Yerli K br sl lar taraf ndan ifade edilen bir diğer durum, adada 1974 sonras nda ortaya ç kan suç oranlar ndaki art şt r. Bu art ş n Türkiye’den
16 Hamit, Turkish Cypriots and Their Others. 17 Hamit, Turkish Cypriots and Their Others.
18 Polatoğlu, Public Opinion and the Question of Turkish Cypriot Identity. 19 Hamit, Turkish Cypriots and Their Others.
gelen göçlerle başlad ğ , adaya pasaport ve vizesiz “herkesin” girmesine izin verilmesiyle daha da önlenemez bir hal ald ğ ifade edilmektedir. Suç oranlar ndaki art ş n Türkiyelilerle ilişkilendirildiği görülmektedir. Hamit’in21 çal şmas nda kat l mc lar n neredeyse tamam Kuzey K br s’taki en önemli sorun olarak sürekli artan kriminal vakalar göstermiştir.
7. Yerli K br sl ve Türkiye Göçmeni aras ndaki en temel farklardan biri dinî yaşay şta ortaya ç kmaktad r.22 Yerli K br sl lardan baz lar n n bu konudaki yorumlar şu şekildedir:
“K br s Türkü inançl d r, imanl d r fakat Türkiye’nin tersi, direk Allah ile kendi aras nda yaşar.”23
“K br s halk nda bir adal l k özelliği vard r. Hoşgörülüdür, kavgac değildir. Dinî inanç sağlamd r ama gereklerini yerine getirirken esnektir. Mezhepler, tarikatlar, keskin ideolojik kutuplaşmalar, k l kk yafet bak -m ndan farkl l klar yoktur.”24
“Din konusunda K br sl Türkler tamamen farkl bir alg ya sahiptirler. Her ne kadar K br sl Türkler de İslam dinine mensup olsalar da onlar n İslam’ uygulama anlay şlar Türkiye’den gelen göçmenlerde olduğu gibi kat ve radikal değildir. Özellikle bu tarz bir kat tutum, Türkiye’nin belirli bölgelerinden göç edenler aras nda yayg nd r. Bu durum genellikle gergin-lik yaratmakta ve adadaki Türk toplumunun tabakalar aras nda birtak m uyumsuzluklara yol açmaktad r.”25
Türkiye göçmenleri de dinî konularda problemler yaşad klar n dile getirmişlerdir. Atay’ n26 çal şmas nda “Göçmenler olarak hangisin-den daha çok d şland n z?” sorusuna göçmenlerin verdikleri cevaplar n %55.7’si “Örf ve âdetlerin öğretilmemesi” iken, % 54.6’s da “Dinî eğitimin öğretilmemesi” cevab n vermiştir. Ayn çal şmada “Kuzey K br s’ta en çok hangisinde sorun yaşad n z?” sorusuna göçmenlerin %60.8’i “Kültü-rel değerler”, %37.1’i “Hukuki değerler”, % 27.8’i “Din”, % 1’i ise “Lehçe” cevab n vermiştir.27
8. Yerli K br sl lar n dile getirdikleri bir diğer husus, adaya Türkiye’den gelen ilk grubun eğitim düzeyinin düşük, cahil, niteliksiz kişiler olduğudur.
21 Hamit, Turkish Cypriots and Their Others. 22 Hamit, Turkish Cypriots and Their Others. 23 Atay, 1974 sonras Türkiye’den K br s’a Göç. 24 Atay, 1974 sonras Türkiye’den K br s’a Göç.
25 Polatoğlu, Public Opinion and the Question of Turkish Cypriot Identity. 26 Atay, 1974 sonras Türkiye’den K br s’a Göç.
“Toplumun ilerlemesine katk yapacak iyi nitelikli insanlardan ziyade ül-kelerinde herhangi bir başar elde edememiş, sosyal ve kültürel aç dan güçlü olmayan insanlar körü körüne buralara getirildi… Burada kültürlü, eğitimli insan say s çok, ayn şekilde Rum kesiminde de. Ne yaz k ki Türkiye’den ge-len insanlar bu niteliklere sahip değiller, üniversite ya da lise eğitimleri yok, hatta ilkokul mezunu bile değiller, bunun sonucu olarak onlar n bu topluma entegre olma ihtimalleri yok. Bundan dolay , iki nüfus aras nda bir kopukluk var.”28
9. Bir diğer husus, kamu kurumlar nda özellikle iş bulabilme hususun-da ayr mc l ğ n yap ld ğ iddias d r.29 Atay’ n30 yapm ş olduğu uygulamal çal şmada, göçmenlerin ilk dönemlerde kamuda istihdam edilmedikleri be-lirtilmektedir. Yap lan görüşmelerde göçmenler, o dönemde kamuya Türki-yelilerin al nmad ğ n , K br sl lar n al nd ğ n öne sürmektedir. Yerliler de bu durumu doğrulamakta; ancak bunun nedeni olarak göçmenlerin eğitim sevi-yelerinin düşük olmas ve K br s’ n kültürüne yabanc olmalar n göstermek-tedir. Ayr ca K br sl -Türkiyeli ayr m n n, ekonomi ve yat r m konular nda (örneğin göçmen Türklerin işlerini gerçekleştirmeleri ve genişletmelerine mü-saade edilmediği, bankalardan kredi alamad ğ vb.) siyasilerin çifte standart uygulad ğ yönünde bir alg n n oluşmas na yol açt ğ da görüşmelerde öne ç kan bir diğer husustur.31 Yaşanan bu durumlar n, göçmenleri hak aray ş na ittiği, bu bağlamda 1980’lerde göçmenlere yönelik siyasi bir partinin kuruldu-ğu, bu girişimin ise K br sl -Türkiyeli ayr m n daha fazla körüklediği ifade edilmektedir.
Özetle söyleyecek olursak, adada kimlik üzerinden bir ayr şma ol-duğu aç kt r. Burada üç farkl kimlik alg s öne ç kmaktad r. Birinci grup, “K br sl l k” kavram n n doğru olmad ğ n , K br sl l ğ n K br s’ta yaşayan insanlar nitelediğini, esasen burada iki milletin (Türk ve Rum) yaşad ğ n , o nedenle de yaşan lan bölgeyi nitelemesi bağlam nda “K br sl Türk” ifa-desinin kullan labileceğini öne sürmektedir. İkinci grup, K br s Türkleri ile Türkiye’den gelenler aras ndaki birtak m kültürel farkl l klar n mevcudi-yetinden dolay “K br sl Türk” ve “Türkiyeli” ayr m n doğru bulanlard r. Üçüncü grup ise K br s’taki Türkler ile Rumlar n uzun süredir adada bir-likte yaşamalar ndan mütevellit ortak bir kültür oluşturduklar n , bunun da “K br sl l k” kavram yla ifade edilmesi gerektiği görüşündedirler.32
28 Hamit, Turkish Cypriots and Their Others.
29 Arkonaç v.dğr., “Güç İlişkileri İçinde Öznel Varoluşlar: K br sl ve Türkiyeli”, 41. 30 Atay, 1974 sonras Türkiye’den K br s’a Göç.
31 Atay, 1974 sonras Türkiye’den K br s’a Göç.
1974 sonras Türkiye’den adaya göç edenlerin, adan n yerlileriyle karş laşt r ld ğ nda çok farkl sosyokültürel geçmişe sahip olmas bu iki grubun birbirine entegre olmas n zorlaşt rm ş, zamanla sosyal ve kültü-rel alandaki farkl l klar gün yüzüne ç km şt r. Belli bir süreden beri adada birlikte yaşayan bu iki grubun birbirlerine karş biliş, alg , tutum ve davra-n şlar davra-n daha iyi adavra-nlamak amac yla stereotipleştirme, sosyal kimlik ve iç grup-d ş grup alg s gibi kavramlar n aç klanmas önem arz etmektedir.
1.2. Stereotipleştirme, Sosyal Kimlik ve İç Grup-D ş Grup Alg s
Her birey doğal ya da sözleşmeye dayal birtak m gruplara kat larak ya da üye olarak hayat n sürdürür. İçinde bulunduğu grup ya da gruplar, bire-yin sosyal çevresini kategorilere bölmek suretiyle bu sosyal çevrenin olumlu veya olumsuz stereotiplerle (kal p yarg ) alg lamas nda etkin rol oynar.33 Bilişsel bir süreçte ortaya ç kan sosyal kategorizasyon, bireyin çevresindeki insan-lar “biz ve ötekiler” şeklinde dikotomik bir tarzda anlamland rmainsan-lar d r.34 İnsanlar sosyal kategorilere ay r p alg lamak bireyin çevresiyle olan ilişkisini kolaylaşt rmakta, bu da etraf n daha kolay ve sistematik şekilde alg lanma-s n lanma-sağlamaktad r.35 Sosyal kategorizasyon ve kal p yarg lar, psikolojik bir objeyle karş laşan bir bireye, tekrardan bir öğrenme sürecine dâhil olmak ye-rine birtak m kal plar ve eğilimleri kullanma imkân vermekte, bu da karar verme sürecini h zland rmaktad r. Ayr ca birey kendini ötekiyle k yaslamak suretiyle kendisi ve grubu üzerinden bir olumlamaya gitmekte, özsayg s n yükseltmeyi amaçlamaktad r. Bu bağlamda sosyal kimliğin, kişinin ayn grup-ta yer ald ğ üyelerle paylaşt ğ kolektif kimlik olduğu ve “Öteki”nden farkl ve daha iyi olduğu iddias üzerine inşa edildiği söylenebilir.36 İç grup bire-yin üyesi olduğu, kendini ait hissettiği ve özdeşleştiği gruplara, d ş grup ise kendini bağl hissetmediği gruplara işaret etmektedir.37 Bu gruplama, grup içi benzerlikleri art r p gruplar aras farkl l klar büyüterek alg lamada sap-maya neden olabilmektedir.38 Kimlik oluşturma sürecinde iç grubu kay rma
İşyerinde Y ld rma: KKTC’deki Sağl k Sektöründe Çal şanlara Yönelik Bir Araşt rma”, Anka-ra Üniversitesi SBF Dergisi 61/4 (Şubat 2015): 145-176.
33 As m Yap c , Din Kimlik ve Ön Yarg (Adana: Karahan Kitabevi, 2004).
34 Margaret Hartstone - Martha Augoustinos, “The Minimal Group Paradigm: Categorization
into Two Versus Three Groups”, European Journal of Social Psychology 25/2 (1995): 179-193.
35 Galen V. Bodenhausen v.dğr., “Affective In uences on Stereotyping and Intergroup
Rela-tions”, Handbook of affect and social cognition, ed. J. P. Forgas (Mahwah, NJ: Erlbaum, 2001), 319-343.
36 Bernard E. Whitley - Mary E. Kite, The Psychology of Prejudice and Discrimination (Belmont:
Wadsworth Cengage Learning, 2010).
37 Yap c , Din Kimlik ve Ön Yarg .
ve d ş gruplar aşağ lama ve d şlama eğilimi görülebilir.39 Dolay s yla sos-yal kategorizasyon, ön yarg ve ayr mc l ğ n ortaya ç kmas n beraberinde getirebilmektedir.40 Sosyal kategorizasyonda bilişsel, ön yarg da duygusal ve ayr mc l kta ise davran şsal süreçlerin daha ön planda olduğu söylenebilir.
Sosyal kimliğin oluşumunda ve şekillenmesinde biz ve öteki ayr m etkin bir rol oynamaktad r. Kişinin aidiyet hissettiği gruba yönelik düşün-celeri “kimlik”le ilgiliyken, öteki gruba yönelik değerlendirmeleri “imaj”la ilişkilidir. Örneğin iç grubun “dindarl k” ile ilişkilendirdiği bir özelliğin, d ş grup taraf ndan “yobazl k” ya da “bağnazl k” olarak görülmesi ya da bir grubun “modern”, “çağdaş” ve “liberal dindarl k” olarak yorumlad -ğ davran şlar n di-ğer grup taraf ndan “din d ş ” olarak etiketlenmesi bu bağlamda değerlendirilebilir. Dolay s yla bir düşünce ya da davran ş iç ve d ş gruplar n nazar nda farkl anlamlara bürünmekte, alg lar grup kimli-ğiyle şekillenmektedir.41
Çal şmam z örnekleminde değerlendirme yapacak olursak, adada yaşa-yan Yerli K br sl ve Türkiye Göçmenlerinin farkl sosyo-kültürel arka plana sahip olmalar , onlar n değerler başta olmak üzere birçok konuyu yorumlar-ken iç grup-d ş grup alg s n devreye sokacaklar n düşündürmektedir.
1.3. Değerlerin Tan mlanmas ve Schwartz Değer S n flamas
Schwartz değerlerin; bireylerin kendilerini, çevresindeki insanlar , olaylar değerlendirmek ve eylemleri meşrulaşt rmak için kulland klar ölçütler olduğunu ifade etmiştir.42 Buna göre değerler insan hayat için önemli bir anlam kaynağ d r. Kişi, sahip olduğu değerler vas tas yla neyin önemli neyin önemsiz olduğuna karar verir. Bu aç dan değerlerin tercih-leri etkileme gücüne sahip olduğu da söylenebilir.43 Ayr ca ulaş lmaya
ça-Out-group Members: Empirical Evidence and a Computer Simulation”, Journal of Persona-lity and Social Psychology 57/2 (1989): 165-188; Bernadete Park - Charles M. Judd, “Measures and Models of Perceived Group Variability”, Journal of Personality and Social Psychology 59/2 (1990): 173-191; Çiğdem Kağ tç baş , Günümüzde İnsan ve İnsanlar: Sosyal Psikolojiye Giriş (İstanbul: Evrim Yay nevi, 2012).
39 Henri Tajfel, “Cognitive Aspects of Prejudice”, Journal of Social Issues 25/4 (1969): 79-97;
Hen-ri Tajfel v.dğr., “Social CategoHen-rization and Intergroup Behaviour”, European Journal of Social Psychology 1/2 (1971): 149-178; Yap c , Din Kimlik ve Ön Yarg .
40 İbrahim Gürses, “Önyarg n n Nedenleri”, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 14/1
(2005): 143-160.
41 As m Yap c , “Alg sal Aç dan Müslüman Kimliği ve Dindarl k”, Dindarl ğ n sosyo-psikolojisi,
ed. Ünver Günay - Celaleddin Çelik (Adana: Karahan Kitabevi, 2006), 207-258.
42 Shalom H. Schwar , “Universals in the content and structure of values: Theoretical
advan-ces and empirical tests in 20 countries”, Advanadvan-ces in Experimental Social Psychology 25 (1992): 1-65.
l ş lan her türlü hedef, değerlerin meşrulaşt rma işlevinin kullan lmas na zemin haz rlamaktad r. Hedefe ulaşmada arzu edilen şey ile toplum tara-f ndan onaylanm ş ve yüceltilmiş değerler aras nda bağ kurmak değerlerin meşrulaşt rma gücünden faydalanmak için çoğu kez yeterli olmaktad r.44 Schwartz, değerlerin anlam üretme ve kişi aç s ndan bu anlamlar n öne-mini belirleme, toplumsal aç dan sahip olduğu gücün yan nda, bireyin biyolojik varl k olarak ihtiyaçlar n karş lama konusunda da önemli işlev-leri olduğunu savunmaktad r. Farkl ülkelerde birçok araşt rma yürüten Schwartz, bu çal şmalar sonucunda özellikle 10 temel değerin söz konusu biyolojik, psikolojik ve sosyal ihtiyaçlar karş lamalar bak m ndan evrensel olduğunu ileri sürmüştür. Bu değerler; güvenlik, uyar l m, hazc l k, güç, başar , öz yönelim, uyma, geleneksellik, iyilikseverlik ve evrenselliktir.45 K saca aç klamak gerekirse;
Güvenlik (Security): Birey ve toplumun huzurlu ve ayr ca uyum içinde olmas güvenlik değerini ifade eder. Bu aç dan güvenlik değerinin bireysel ve toplumsal ihtiyaçlardan ileri geldiği söylenebilir. Sağl kl olmak, temiz olmak vb. bireysel temel ihtiyaçlara karş l k gelirken ulusal güvenlik, top-lumsal düzen gibi değer öğeleri de toplumun temel gereksinimlerini ifade eder.
Uyar l m (Stimulation): Heyecan ve yenilik aray ş , hayata meydan okuma gibi kavramlar uyar l m değerini aç klar. Bu değer, kişinin etkinlik düzeyini en uygun seviyede tutmak için uyar lma ve uyar c çeşitliliği ihtiyac ndan kaynaklanmaktad r. Bu ihtiyaçlar, ayn zamanda öz yönelim değerlerinin vurgulad ğ ihtiyaçlarla yak ndan ilgilidir.
Hazc l k (Hedonism): Kişinin zevk duymas n ya da kendisine haz sağ-lamas n ifade eden değer yönelimidir. Hazc l k değeri, memnuniyet duy-gusundan ve biyolojik ihtiyaçlardan kaynaklanmaktad r.
Güç (Power): İnsanlar ve kaynaklar üzerinde hâkimiyet ya da denetim kurma ve sosyal statü, prestij elde etmeyi vurgulayan değer tipidir. Güç de-ğeri, kontrol etme ve hâkimiyet kurma gibi eğilimlerin dönüşmüş halidir.
Başar (Achievement): Bu değer, toplumun belirlediği standartlar n ye-terlilik göstergelerine dayanan kişisel başar y vurgular. Başar değeri, bi-reylerin yaşamlar n sürdürebilmeleri, sosyal etkileşimde bulunabilmeleri ve kurumlarda başar l olabilmeleri için gerekli olan performans tarif eder.
44 Yusuf Emre, Değişen Dünyada Değer Yönelimleri ve Dindarl k: KKTC Örneği. (Yüksek Lisans
Tezi, Çukurova Üniversitesi, 2013).
Dolay s yla bu yeterliliğe ulaş ld ğ ölçüde toplumsal onay elde edilmiş olur. Ayr ca başar değeri öz yönelim değerleriyle de yak ndan ilişkilidir.
Öz yönelim (Self-direction): Bağ ms z düşünce ve bağ ms z eylemi yani seçme, yaratma, keşfetme gibi davran şlar vurgulayan değer yönelimidir. Bu değer özgürlük, hâkimiyet kurma, kontrol etme ve özerk olma arzusu gibi gereksinimlerden kaynaklanmaktad r.
Uyma (Conformity): Bu değer, toplumsal beklenti ve normlar ihlal etme ya da başkalar na zarar verme olas l ğ bulunan dürtü, eğilim ve eylemle-rin s n rland r lmas ile ilgilidir. Toplumun işleyişinin ve sosyal etkileşimin sağl kl bir şekilde devam etmesine hizmet eder. Bu duruma muhalif olan eğilimleri engeller. Özellikle yak n ilişkide olduğumuz kişilere karş dikkatli davranmam z ve onlar n özgürlük alan n ihlal etmemeye özen gösterme-miz uyma değeri ile ilgilidir.
Geleneksellik (Tradition): Kültürün ya da dinin sunduğu fikir ve âdetlerin benimsenmesi, onlara bağlanma ve sayg gösterme ile ilgilidir. Toplum-lar zaman içinde kaderi ve paylaş lm ş deneyimleri temsil eden pratikler, semboller ve inançlar geliştirir. Bunlar değer atfedilmiş âdet ve gelenekler olduğu için bu ritüelleri benimseyenler toplum taraf ndan onaylan r. Ay-r ca bu değeAy-r, toplumun biAy-rliği, bütünlüğü ve devam için yapt ğ katk y sembolize eder.
İyilikseverlik (Benevolence): İnsanlarla iyi geçinmeyi amaç edinmiş kişi-lerin bu etkileşimi korumaya ve geliştirmeye çal şmas iyilikseverlik değe-rine hizmet eden bir çaba olarak nitelendirilebilir. Bu değer, grup işleyişi-nin sağl kl bir şekilde devam edebilmesi ve insanlar n bağlanma gerek-sinimlerini karş layabilmesi için önemli bir fonksiyona sahiptir. Diğer bir ifadeyle iyilikseverlik değerinin ortaya ç kmas ya da anlaml olmas söz konusu ihtiyaçlardan ileri gelmektedir. Gerek bireysel gerekse toplumsal ihtiyaçlara dayanan iyilikseverlik değeri insanlar n başkalar na yard m ederken gönüllü olmalar gerektiğini vurgular.
Evrensellik (Universalism): Anlay şl olma, takdir edebilme, hoşgörülü olma, doğay koruma ve tüm insanlar n iyiliğini isteme gibi yönelimler evrensellik değerini vurgular. Evrenselciliğin tüm insanlar vurgusu ile iyilikseverlik değerinin grup içi vurgusu bu iki değeri birbirinden ay r r. Evrensellik değeri bireylerin ve toplumlar n hayatta kalma/yaşamlar n sorunsuzca devam ettirebilme ihtiyaçlar ndan kaynaklanmaktad r. Farkl kültürlerdeki insanlarla karş laş lmas ve doğal kaynaklardaki k tl ğ n fark edilmesiyle evrensellik değerinin anlaml hale geldiği söylenebilir.
1.4. Değerler ve Kimlik Alg s
Birey değerleri içselleştirdiği zaman onlar benlikle ilişkili bir şekilde alg lama eğilimindedir.46 Bu da değerlerin, benlik alg s n n belirlenmesin-de ve kimliğin tan mlanmas nda önemli bir rol oynad ğ anlam na gelir.47 Kişinin kendisini nas l alg layacağ n belirleyen değerler zamanla başka-lar n nas l alg layacağ n ve yarg layacağ n belirleme hususunda da baş-vurulan bir rehber fonksiyonu üstlenmeye başlar.48 Dolay s yla değerlerin kimliğe kaynakl k eden bir işleve sahip olduğunu söylemek mümkündür. Kişi ve gruplar n kendilerini ve birbirlerini nas l alg layacaklar , içsel-leştirdikleri değerlere göre farkl l k gösterebilir. Çünkü, değer yarg lar n n kullan lmas yla kişiler, kendilerini başkalar aç s ndan başkalar n da kendi aç lar ndan yarg layabilme imkân na sahip olur.49 Söz gelimi iyilikseverlik değerini benimseyen biri bu değere uygun tutum ve davran şlar geliştirecek, kendi kimliğini bu değer üzerinden tan mlama eğilimine gidecektir. Ayr ca çevresindeki insanlar iyilikseverlik değerine uygun olup olmamalar na göre yarg layacakt r. Buna göre değerler oluşturduğu kimlik alg s yla bireylere içsel bir bütünlük sağlarken, haz rlad ğ ortak payda ile “biz” bilinci oluş-turur, çizdiği s n rlar ile de “öteki”ni tan mlar. Bu bak mdan grup üyeleri toplumun bir arada bütünlük içinde olabilmesi ad na, birlikteliği sağlayacak değerlere uygun davran lmas gerektiğini grup üyelerine hissettirerek sos-yal kontrolü elinde tutmak ister.50 Değerler her ne kadar toplumdaki bireyle-ri bir araya getirme ve onlar bir arada tutma gibi birleştibireyle-rici özelliklere sahip olsa da ayn zamanda ötekini belirlemesi, ayr şmay beraberinde getirebi-lir. Hatta birbirine karş t değerlere sahip olan birey ve gruplar aras nda söz konusu ayr şma çat şmaya dönüşebilir. K saca belirtmek gerekirse, benzer değerler fertleri bir araya getirerek bütünlük oluşturabilirken, farkl ya da karş t değerler de kişileri birbirinden uzaklaşt rarak ayr şt rabilme gücüne sahiptir. Bu bağlamda farkl kimlik alg s na sahip olduklar düşünülen Yerli K br sl lar n ve Türkiye Göçmenlerinin, değer yönelimlerinde de farkl laş-man n olmas beklenir.
46 Gordon W. Allport, “Values and Our Youth”, Teachers College Record 63 (1961): 211-219. 47 Ersan Ersoy, “Kimlik ve Değerler İlişkisinin Sosyolojik Boyutu”, Prof. Dr. Halil Narman
Armağan , ed. C. Çopuroğlu (Elaz ğ: F rat Üniversitesi Bas mevi, 2005), 211-227.
48 As m Yap c - Zeki Salih Zengin, “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Değer Tercih S
ralama-lar Üzerine Psikolojik Bir Araşt rma: Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Örneği”, Değerler Eğitimi Dergisi 1/4 (2003): 173-206.
49 Hakan Kara v.dğr., Kültürel Değer Yarg lar n n Değişimi (Bursa: Ezgi Kitabevi, 2010). 50 Ertan Özensel, “Sosyolojik Bir Olgu Olarak Değer”, Değerler Eğitimi Dergisi 1/3 (2003): 217-239.
2. YÖNTEM 2.1. Problem
Buraya kadar söylenilenlerden hareketle Yerli K br sl lar n ve Türki-ye Göçmenlerinin değer yönelimlerinin farkl laşacağ düşünülebilir. Hem dine bak ş n hem de arka planda yer alan kültürün farkl l k göstermesi, iki grup aras nda değer yönelimleri aç s ndan bir farkl laşman n olacağ düşüncesini doğurabilir. Örneğin Yerli K br sl lar n rağbet ettiği bir de-ğer, Türkiye Göçmenleri taraf ndan o kadar ilgi görmeyebilir. Bu bağlam-da abağlam-dabağlam-da yaşayanlar n değer yönelimlerinin, kendi kökenlerini yorbağlam-day p yordamad ğ , eğer varsa bu yordamada hangi değerlerin öne ç kabileceği sorular önem kazanmaktad r. Buradan hareketle çal şmada Kuzey K br s Türk Cumhuriyeti vatandaşlar n n birbirlerini farkl iki grup olarak gör-melerinden mütevellit, farkl dönemlerde göç olgusuyla bir araya gelmiş Yerli K br sl lar n ve Türkiye Göçmenlerinin hangi değer yönelimleri aç -s ndan farkl laşt ğ , hangi değer yönelimlerinin bu iki grubu daha güçlü kategorize ettiği ve onlar s n fland rmada daha karakteristik bir rol oyna-d ğ ortaya konulmaya çal ş lacakt r.
Çal şma, mevcut durumu ortaya koymaya çal şan, tarama modelinde yürütülmüş betimsel ve nicel bir araşt rmad r. Araşt rmam zda yorday c değişkenler, değerler ölçeğine ait 11 değer grubu (güç, başar , hazc -l k, uyar -l m, öz yöne-lim, evrense-l-lik, iyi-liksever-lik, ge-lenekse-l-lik, uyma, güvenlik ve dindarl k); yordanan değişken ise kökendir (YK ya da TG). Burada amaç 11 değere ilişkin puanlar n, Yerli K br sl lar ve Türkiye Göç-menlerini hangi doğruluk düzeyinde s n flayabildiğini belirlemektir. Bu bağlamda araşt rmam z n problemleri şu şekildedir:
Problem 1: Güç, başar , hazc l k, uyar l m, öz yönelim, evrensellik, iyilikseverlik, geleneksellik, uyma, güvenlik ve dindarl k değişkenleri, kat -l mc -lar n kökenini an-lam-l bir şeki-lde yordamakta m d r?
Problem 2: Güç, başar , hazc l k, uyar l m, öz yönelim, evrensellik, iyi-likseverlik, geleneksellik, uyma, güvenlik ve dindarl k değişkenlerinden hangisi ya da hangileri, kat l mc lar n Yerli K br sl ya da Türkiye Göçmeni kategorilerinden birine girmesini daha etkili yordamaktad r?
Dolay s yla bu çal şmada söz konusu iki grubun tarihsel süreçte nas l ve ne düzeyde farkl laşt ğ ndan ziyade, daha dar bir çerçevede bu iki grup aras ndaki farkl l ğ n değer yönelimlerine nas l ve ne düzeyde yans d ğ -n , ha-ngi değer yö-nelimleri-nde farkl laşmalar olduğu-nu ortaya koymak amaçlanm şt r.
2.2. Kat l mc lar
Araşt rmaya kat lanlar, rastlant sal yöntemle anket uygulanan 337 KKTC vatandaş ndan oluşmaktad r. Bunlar n 159’u (%47.2) erkek, 178’i (%52.8) kad nd r.
Kat l mc lar köken değişkenine göre Yerli K br sl ve Türkiye Göçmeni olmak üzere ikiye ayr lm şt r. Yerli K br sl (YK) terimi ile, Osmanl dö-neminde adaya gönderilen ve hâlihaz rda KKTC’de yaşayan kişiler; Tür-kiye Göçmeni (TG) ile de 1974 K br s Harekât ’ndan sonra TürTür-kiye’den KKTC’ye göç eden kişiler kastedilmektedir. Örneklemin 165’inin (%49) YK, 172’sinin (% 51) TG olduğu görülmektedir.
2.3. Veri Toplama Araçlar
Kat l mc lar n değer yönelimlerini tespit edebilmek için Schwartz Değer-ler Ölçeği kullan lm şt r. Ölçek, 1992 y l nda Schwartz51 taraf ndan 10 değer grubu halinde geliştirilen, Kuşdil ve Kağ tç baş52 taraf ndan Türkçeye uyar-lanan ve Yap c , Kutlu ve Bilican53 taraf ndan dindarl k değer yönelimi de eklenerek 11 değer grubu olacak şekilde değiştirilmiş versiyonudur. Ölçek değiştirildikten sonra Yap c , Kutlu ve Bilican54 taraf ndan geçerlik analizleri çerçevesinde faktör analizi yap lm ş, ölçeğin orijinal şeklinde iyilikseverlik ve geleneksellik değer tiplerinin içerisinde bulunan dinî değerlerle ilgili maddelerin yan s ra “inançl olmak” ve “kadere inanmak” maddeleri de eklenerek dindarl k kategorisi oluşturulmuştur. Yap lan faktör analizinde dindarl k kategorisindeki maddelerin kendi içinde homojen bir grup oldu-ğu görülmüştür. “Münzevi bir hayat tercih ederim” maddesi ise çal şma-d ğ için ç kar lm şt r. Sonraşma-dan eklenen şma-dinşma-darl k şma-değer tipiyle oluşturulan ölçekte 11 faktör ortaya ç km şt r. Bunlar; güç, başar , hazc l k, uyar l m, öz yö-nelim, evrensellik, iyilikseverlik, geleneksellik, uyma, güvenlik ve dindarl kt r.
2.4. Verilerin Analizi
Araşt rman n güvenirliğini test etmek amac yla Cronbach’s alpha kat-say s na bak lm ş; alpha katkat-say s n n tüm ölçek için .91, ayr ayr değer gruplar için .82 ile .85 aras nda olduğu tespit edilmiştir.
Verilerin analizinde lojistik regresyon analizi kullan lm şt r. Lojistik
51 Schwar , “Universals in the content and structure of values”.
52 Ersin M. Kuşdil - Çiğdem Kağ tç baş , “Türk Öğretmenlerin Değer Yönelimleri ve Schwar
Değer Kuram ”, Türk Psikoloji Dergisi 45 (2000): 59-76.
53 As m Yap c v.dğr., “Öğretmen Adaylar n n Değer Yönelimleri”, Elektronik Sosyal Bilimler
Dergisi 11/42 (2012): 9-151.
regresyonun temel amac , araşt rmaya kat lan bireylerin hangi grubun üye-si olduğunu (YK ya da TG olma) yordamada kullan labilecek bir regres-yon denklemi oluşturmakt r.55 Analiz, her bir kat l mc için belli sonuçlar n (YK ya da TG olma) gerçekleşme olas l ğ n ortaya koyar ve bu olas l k 0-1 aras nda bir değer almaktad r.56 O halde analizin amac , bağ ms z değiş-kenlerin bağ ml değişkende belirtilen grup üyeliğini (YK ya da TG olma) ne derecede yordad ğ n tahmin etmektir. Başka bir ifadeyle söz konusu alt ölçeklere ilişkin puanlar n YK ve TG olma durumunu hangi doğruluk düzeyinde s n flayabildiğini belirlemektir. Dolay s yla bağ ms z değişken-ler analizin yorday c değişkendeğişken-lerini, bağ ml değişkendeğişken-ler ise yordanan değişkenleri oluşturmaktad r. Ayr ca grup üyeliğini tahminde daha etkili olan bağ ms z değişkenlerin tespiti de çal şman n bir diğer amac d r.57
2.5. İşlem
Kullanacağ m z analiz olan lojistik regresyon, bağ ml değişkenin sü-rekli ya da nicel bir değişken olmad ğ , diğer bir ifadeyle kategorik ya da s n flamal olduğu durumlarda kullan lmaktad r. Bağ ms z değişkenler ise kategorik ya da sürekli olabilmektedir. Nonparametrik bir test olan lojistik regreyon analizi, bu özelliği sebebiyle bağ ms z değişkenlerin normal dağ l m , dodağrusall k ve varyanskovaryans matrislerinin eşitlidaği gibi say lt -lar gerektirmemektedir.58 Bu aç dan bak ld ğ nda diğer analizlere nazaran (mesela diskriminant analizi) daha kolay uygulanabildiği söylenebilir.59 Bununla birlikte (1) bağ ms z değişkenlerde yer alan kat l mc say s , (2) bağ ms z değişkenler aras ndaki çoklu doğrusal bağlant ve (3) uç değerler olmak üzere üç hususa dikkat etmek gerekmektedir.
1. Lojistik regresyon analizinde kararl ve anlaml sonuçlar elde etmek için her bir bağ ms z değişken için en az 20 kişinin olmas gerektiği ifade
55 Ömay Çokluk, “Lojistik Regresyon Analizi: Kavram ve Uygulama”, Kuram ve Uygulamada
Eğitim Bilimleri 10/3 (2010): 1357-1407.
56 Sabine Landau - Brian S. Everit, A Handbook of Statistical Analyses Using Spss (New York,
NY: Chapman & Hall/CRC, 2004).
57 Lojistik regresyon analizi ile ilgili daha detayl bilgiler için bk. Landau - Everit, A Handbook
of Statistical Analyses Using Spss; Nancy L. Leech v.dğr., SPSS for Intermediate Statistics: Use and Interpretation, 2nd ed. (Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 2005); Barbara G. Tabachnick - Linda S. Fidell, Using Multivariate Statistics, 5th Bs (Boston, USA: Pearson International Edition, 2007); Andy Field, Discovering Statistics Using Spss, 3rd Bs (London: Sage, 2009); Çokluk, “Lojistik Regresyon Analizi”; Selma Şenel - Betül Alatl , “Lojistik Reg-resyon Analizinin Kullan ld ğ Makaleler Üzerine Bir İnceleme”, Eğitimde ve Psikolojide Ölç-me ve DeğerlendirÖlç-me Dergisi 5/1 (2014): 35-52.
58 Tabachnick - Fidell, Using Multivariate Statistics.
edilmektedir.60 Bu noktada kat l mc say s ve bağ ms z değişken oran n (337/11) göz önünde bulundurduğumuzda araşt rmam z n bu say lt y karş lad ğ görülmektedir.
2. Lojistik regresyon, bağ ms z değişkenler aras ndaki yüksek kore-lasyona (çoklu doğrusal bağlant ya) karş duyarl bir testtir.61 Bu sorunun tespiti için gerekli olan Tolerance ve VIF değerlerini lojistik regresyon ana-lizinin kendisi vermemektedir. Bu nedenle, bahsi geçen değerleri elde et-mek için doğrusal regresyon analizi önerilet-mektedir.62
Tablo 1.
Araşt rmada Yer Alan Yorday c Değişkenler Aras Çoklu Bağlant Probleminin Standart Hata, Tolerans ve VIF Değerleri Yoluyla İncelenmesi
Yorday c
Değişkenler β Standart Hata Tolerans VIF
Güç -0.07 .011 .576 1.737 Başar .016 .012 .448 2.234 Hazc l k -.021 .010 .652 1.533 Uyar l m .026 .013 .646 1.548 Özyönelim -.002 .011 .565 1.769 Evrensellik -.004 .009 .383 2.614 İyilikseverlik -.002 .010 .405 2.467 Geleneksellik -.008 .011 .519 1.926 Uyma -.013 .017 .457 2.188 Güvenlik -.001 .010 .556 1.799 Dindarl k .044 .007 .664 1.506
Bilindiği üzere tolerans değerinin .1’den küçük olmamas , VIF değe-rinin ise 10’dan büyük olmamas gerekmektedir. Tablo 1’deki tolerans ve VIF değerlerine bakt ğ m zda tüm yorday c değişkenler için bu iki koşu-lun da sağland ğ görülmektedir. Dolay s yla değişkenler aras nda çoklu bağlant problemi olmad ğ söylenebilir.
3. Lojistik regresyon, uç değerlere karş da hassasiyet göstermektedir. Uç değerlerin varl ğ , gerçekte bağ ml değişkenin bir kategorisinde yer alan bir kat l mc n n diğer kategoride görünmesine yol açabilir.63 Bu bağ-lamda tespit edilen 4 adet uç değer silinmiştir.
60 Leech v.dğr., SPSS for Intermediate Statistics: Use and Interpretation.
61 Şenel - Alatl , “Lojistik Regresyon Analizinin Kullan ld ğ Makaleler Üzerine Bir İnceleme”. 62 Leech v.dğr., SPSS for Intermediate Statistics: Use and Interpretation.
Analizi-Araşt rmada kullan lan lojistik regresyon analizi, bağ ml değişkenin ölçüldüğü ölçek türüne ve bağ ml değişkenin seçenek say s na göre farkl şekillerde gerçekleştirilmektedir. Bağ ml değişkenimiz (YK veya TG olma) iki seçenekli bir kategorik değişken olduğundan, çal şmada “İkili Lojistik Regresyon Analizi” (Binary Logistic Regression Analysis) kullan lm şt r.64 Model olarak ise standart (enter) yöntem seçilmiş, bu bağlamda tüm ortak değişkenler bir blok olarak regresyon modelinde yer alm ş ve her bir blok için parametre kestirimleri hesaplanm şt r.
Kat l mc lar, YK ve TG olmak üzere grupland r lm şt r. Lojistik reg-resyon analizi uyguland ğ nda, SPSS taraf ndan YK 0’a, TG ise 1’e dö-nüştürülmüştür. Bu durumda YK referans kategori olmaktad r. 1 olarak kodlanan kategori TG olduğu için, elde edilen katsay lar; bahsi geçen 11 bağ ms z değişkenin, bir kat l mc n n TG olma olas l ğ üzerindeki etkile-rini yans tacakt r.
3. BULGULAR
Kat l mc lar n güç, başar , hazc l k, uyar l m, öz yönelim, evrensellik, iyilikseverlik, geleneksellik, uyma, güvenlik ve dindarl k puanlar n n, kökenlerini (YK ya da TG olma durumunu) ne derecede yordad ğ n be-lirlemek amac yla lojistik regresyon analizi yap lm şt r. Analize dair baz tablolar aşağ da verilmiştir.
Tablo 2.
Model Katsay lar na İlişkin Omnibus Testi
Ad m Ki-Kare sd p
Ad m 64.507 11 .000
1 Blok 64.507 11 .000
Model 64.507 11 .000
Tablo 2’ye bak ld ğ nda modele ilişkin ki-karenin anlaml olduğu gö-rülecektir. Bu anlaml l k, kat l mc lar n kökenlerini, üretilen modelin baş-lang ç modeline göre daha iyi yordad ğ n göstermektedir. Dolay s yla araşt rman n birinci problemi cevaplanm ş olmaktad r. Hep birlikte tüm bağ ms z değişkenler, kat l mc lar n kökenlerini anlaml bir şekilde yorda-maktad r (X2 = 64,507, sd=11, N= 337, p<.001).
nin Kullan ld ğ Makaleler Üzerine Bir İnceleme”.
Tablo 3.
S n fland rma Tablosu Beklenen
Durum Gerçek/
Gözlenen
Durum Yerli K br sl Türkiye Göçmeni
Doğru S n and rma Yüzdesi Ad m 1 Yerli K br sl 104 61 63.0 Türkiye Göçmeni 46 126 73.3 Toplam Doğru S n and rma Yüzdesi 68.2
Tablo 3’e göre deneklerin %68.2’sinin üyeliğinin doğru tahmin edildiği tespit edilmiştir. Bağ ms z değişkenler, TG grubuna üye olmay (%73.3), YK grubuna üye olmaktan (%63.0) daha yüksek bir oranda tahmin etmişlerdir. Toplam 172 TG’den 126’s n n, 165 YK’den de 104’ünün kendi grubuna üye-liği doğru tahmin edilmiştir.
Tablo 4.
Kat l mc lar n Değer Yönelimi Puanlar n n, Kökenlerini Yordamaya İlişkin Lojistik Regresyon Sonuçlar
Değişken β Standart Hata Wald Sd P Exp(β)
Güç -.038 .052 .539 1 .463 .963 Başar .086 .059 2.089 1 .148 1.090 Hazc l k -.100 .050 4.056 1 .044 .904 Uyar l m .129 .060 4.539 1 .033 1.137 Özyönelim -.009 .052 .029 1 .866 .991 Evrensellik -.013 .042 .088 1 .767 .988 İyilikseverlik -.034 .035 .975 1 .323 .966 Geleneksellik -.034 .052 .438 1 .508 .966 Uyma .-.064 .078 .668 1 .414 .938 Güvenlik .011 .045 .063 1 .802 1.011 Dindarl k .218 .038 32.883 1 .000 1.244 Sabit -1.691 1.208 1.958 1 .162 .184
Bağ ms z değişkenlerin tek tek kat l mc lar n kökenlerini (YK ya da TG olma) yordama derecelerine ilişkin odds oranlar (Exp(β)) Tablo 4’te sunulmuştur. 11 alt değişkenden yaln zca dindarl k (p˂.001), uyar l m (p˂.05) ve hazc l k (p˂.05) değişkenlerinin YK ya da TG kümesinin bir üye-si olmay anlaml bir şekilde yordad ğ görülmektedir. Bu bağlamda araş-t rman n ikinci problemi de cevaplanm ş olmakaraş-tad r. Anlaml olarak yor-dayan değişkenlerin β değerlerine bak ld ğ nda, dindarl k ve uyar l m n
pozitif, hazc l k değerinin ise negatif bir değere sahip olduğu görülmek-tedir. Buna göre dindarl k değişkenindeki 1 birimlik art ş TG odds’unda %24.4’lük bir art şa yol açarken, uyar l m değişkenindeki 1 birimlik art ş ise yine TG odds’unda %13.7’lik bir art ş sağlayacakt r. Art ş n sebebi, bu değişkenlere ilişkin β katsay s n n işaretinin pozitif olmas d r. Diğer ta-raftan β değeri negatif olan hazc l k değişkenindeki 1 birimlik art ş ise YK odds’unda %9.6’l k bir art şa yol açacakt r. Dolay s yla β değerinin pozitif ya da negatif olmas , iki gruptan hangisinin odds’unda bir art ş olacağ n göstermektedir. Yine bu sonuçlara göre, eğer bir kat l mc n n dindarl k pu-an bilinirse onun %24.4 ((1-1.244)x100) olas l kla TG kümesinin bir üyesi olduğu yordanabilir. Bu oran uyar l m için %13.7 [(1-1.137)x100], hazc l k içinse %9.6 [(1-.904)x100] şeklindedir. Bunun sebebi, daha önce ifade edil-diği üzere, lojistik regresyonda, 1 olarak kodlanan bağ ml değişkene (TG) yönelik tahmin verilmesidir. Dolay s yla elde edilen katsay lar; bağ ms z değişkenlerin, bir kat l mc n n TG olma olas l ğ üzerindeki etkilerini yan-s tmaktad r.
TARTIŞMA VE SONUÇ
Ulaş lan sonuçlara göre, değer yönelimlerinin, hep birlikte ele al nd -ğ nda KKTC’de yaşayan iki grubun kökenlerini anlaml bir şekilde yorda-d ğ , ayr ayr incelenyorda-diğinyorda-de ise bu yorda-değerleryorda-den yaln zca yorda-dinyorda-darl k, uyar l m ve hazc l ğ n anlaml l k düzeyine ulaşt ğ görülmüştür.
Yerli K br sl lar ile Türkiye Göçmenlerinin kökenlerini en güçlü yor-dayan değişken dindarl k olmuştur. Yap lan nitel çal şmalarda65 görüldüğü üzere Yerli K br sl lar n Müslüman kimliklerini koruduklar , bununla bir-likte İslâm’ n geleneksel yorumlar na s cak bakmad klar , İslam’ n ortaya koyduğu emirleri uygulama konusunda daha esnek davrand klar bizzat kendilerince ifade edilmektedir. Diğer taraftan Türkiye Göçmenlerinin ise Anadolu’da yaşanan geleneksel dindarl ğ adaya taş d ğ görülmektedir. İfadelerde öne ç kan bir diğer husus Yerli K br sl lar n bireysel dindarl ğa yapt klar vurgu ile toplumsal dindarl ğa karş soğuk durmalar d r. Yuka-r da geçen “K bYuka-r s TüYuka-rkü inançl d Yuka-r, imanl d Yuka-r fakat TüYuka-rkiye’nin teYuka-rsi, diYuka-rek Allah ile kendi aras nda yaşar.”66, “…Mezhepler, tarikatlar, keskin ideolo-jik kutuplaşmalar, k l k-k yafet bak m ndan farkl l klar yoktur.”67, “…Her ne kadar K br sl Türkler de İslam dinine mensup olsalar da onlar n İslam’
65 Atay, 1974 sonras Türkiye’den K br s’a Göç; Polatoğlu, Public Opinion and the Question of
Tur-kish Cypriot Identity; Hamit, TurTur-kish Cypriots and Their Others.
66 Atay, 1974 sonras Türkiye’den K br s’a Göç. 67 Atay, 1974 sonras Türkiye’den K br s’a Göç.
uygulama anlay şlar Türkiye’den gelen göçmenlerde olduğu gibi kat ve radikal değildir…”68 şeklindeki ifadeler bu durumu özetler niteliktedir. Özellikle Yerli K br sl lar kendilerinin daha yal n ve esnek bir din anlay -ş na sahip olduklar n , Türkiyeli Göçmenlerin ise dini daha muhafazakâr ve kat bir şekilde yaşad klar n belirtmektedir. İki grubun dinî alg lay ş ve yaşay şlar ndaki bu farkl l klar, sosyal hayatta birçok problemi de bera-berinde getirmiştir. Dine dair yaklaş m ve anlay şlar n farkl olmas , dinle ilişkilendirilen konularda yap lan yorum ve uygulamalarda farkl l ğa yol açmakta, bu farkl l k grup aidiyetini, ötekileştirmeyi, iç grup-d ş grup al-g s n keskinleştirmektedir. Örneğin namaz k lmad ğ ve oruç tutmad ğ için göçmenler taraf ndan suçland ğ n söyleyen bir K br sl yla ya da dinî hayat n yaşamakta zorluk çektiğini ifade eden bir göçmenle karş laş labil-mektedir. Ayn şekilde giyim kuşamla ilgili ortaya konulan ifadeler69 de dinî kabuller bağlam nda değerlendirilebilir. Dolay s yla hem bu çal ş-mada hem de daha önce gerçekleştirilen çal şmalarda70 din alg s n n, dinî yaşay ş n, dine bak ş n Yerli K br sl ve Türkiye Göçmenlerini ayr şt ran temel unsurlardan biri haline geldiği anlaş lmaktad r.
K br sl iki grubun kökenini yordayan diğer iki değişken uyar l m ve hazc l kt r. Daha önce ifade edildiği üzere uyar l m alt boyutunda hayata meydan okuma, heyecan ve yenilik aray ş ön plana ç karken, hazc l k alt boyutu hayattan zevk alma, cinsellik vb. özelliklerle karakterize edilir. Ön-ceki çal şmalardan yap lan al nt larda71 görüldüğü üzere, Yerli K br sl lar n özellikle Rumlarla ve İngilizlerle yoğun bir temas n n olduğu, bu durumun kültürlerine, hayata bak şlar na ve yaşant lar na yans d ğ , modern hayat n getirilerine daha fazla “maruz” kald klar ve bunlar içselleştirdikleri; diğer taraftan Türkiye Göçmenlerinin Anadolu’da sahip olduklar kültürü adaya taş d klar , daha geleneksel ve muhafazakâr düşünce dünyas na ve yaşant -ya sahip olduklar anlaş lmaktad r. U-yar l m ve hazc l k değerlerinde birey-sel bir doyumun öne ç kmas , bu değerlerin modern dönemin mottosu
hali-68 Polatoğlu, Public Opinion and the Question of Turkish Cypriot Identity.
69 “Mini etek giymem onlar için kötü, bu nedenle onlar beni d şl yor ben de onlar d şl
-yorum.”, “Biz K br sl lar şalvar veya ona benzer şeyleri giymeyiz, neredeyse hiçbirimiz başörtüsü takmay z.” bk. Hamit, Turkish Cypriots and Their Others: An Analysis of Narratives About Greek Cypriots and Türkiyeliler, 102-113.
70 Emre, Değişen Dünyada Değer Yönelimleri ve Dindarl k; Yusuf Emre - As m Yap c , “Kuzey
K br s Türk Cumhuriyeti Vatandaşlar n n Değer Yönelimleri”, Turkish Studies 10/2 (2015): 329-350; As m Yap c - Yusuf Emre, “Türkiye Göçmeni ve Yerli K br sl larda Dindarl k: Kuzey K br s Türk Cumhuriyeti Örneği”, Dini Araşt rmalar 18/47 (2015): 9-35.
71 Hamit, Turkish Cypriots and Their Others; Derya, Living on the Margins of “the Turk” and “the
ne gelen “haz ve h z çağ ”n çağr şt rmas , Yerli K br sl ve Türkiye Göçmeni ayr m nda başat faktörler haline gelmesinde etkili olmuş olabilir.
Diğer taraftan güç, başar , öz yönelim, evrensellik, iyilikseverlik, gelenek-sellik, uyma ve güvenlik değişkenleri kökeni anlaml bir şekilde yordama-m şt r. Bu duruyordama-m, bahsi geçen değerlerin heyordama-m Yerli K br sl lar heyordama-m de Türkiye Göçmenleri için ortak bir değer haline gelmesi sebebiyle gerçek-leşmiş olabilir. Örneğin iki grubun kültürel kodlar na bak ld ğ nda ge-leneksellik değerinin de kökenleri yordamas beklenir. Zira bu değerin içeriği, dinin yahut geleneksel kültürün birtak m düşünce ve kabullerine bağlanma ve yaşama şeklinde özetlenebilir. Ancak çal şma sonucunda bu değişken, kökenleri yordamada anlaml l k düzeyine ulaşmam şt r. Belki de bu durum K br s Türklerinin geçmişten bu yana İngiliz ve Rum kültür-lerinden etkilenmeleri sebebiyle bir kimlik bunal m yaşamalar ndan72 ve bu durumun onlar için kendi kültürel değerlerine dönüşü bir ihtiyaç ola-rak ortaya ç karmas ndan kaynaklanm ş olabilir. Geleneksellik değerinde K br sl l k kimliğinden ziyade Türk ve Müslüman kimliği ön plana ç km ş olabilir. Benzer yorumlar geleneksellik-modernlik alg s na göre değişme-si beklenen uyma değeri için de yap labilir. Bunlarla birlikte öz yönelim ve evrenselcilik değerlerinde Türkiye Göçmenlerinin Yerli K br sl lardan etkilendiği ve değerlerdeki farkl laşman n minimum düzeye indiği düşü-nülebilir. Her ne kadar farkl kültürlere sahip olsalar da ada sakinlerinin y llard r ayn toprak parças üzerinde yaşamas , birtak m paylaş mlar ve benzeşimleri de doğuracakt r. Güç, başar ve iyilikseverlik değerlerine ba-k ld ğ nda ise bu değerlerin geleneba-kselliba-k-modernliba-k diba-kotomosinden öte bütün insanlarda az ya da çok bulunacağ söylenebilir. Yerli K br sl ve Türkiye Göçmenlerindeki temel ayr şmada, kültür farkl l ğ ndan hareket-le bir taraf n modern diğer taraf n gehareket-leneksel olarak alg lanmas n n etkili olmas , öte yandan bu üç değerin söz konusu ayr şmaya çok da fazla etki etmeyecek özelliklere sahip olmas ve genel geçer olarak bütün insanlarda bulunabileceği gerçeğinin, anlaml bir yordaman n ç kmamas nda etkili ol-duğu düşünülebilir. Son olarak bireysel ve ulusal selamet, uyum ve güven içinde olma anlamlar na gelen güvenlik değerini izaha çal ş rken, bireysel ve ulusal güvenliğin, ankete kat lan K br sl larda farkl çağr ş mlara neden olma ihtimali mevcuttur. Zira ada asayişinin kalabal k ve büyük yerleşim-lere nispetle kolay sağlanabilmesi, bireysel güvenlik aç s ndan tehlikeleri
72 Elmaziye T. Temiz, “K br s Türk Toplumunda Sosyo-kültürel Yap n n Taş nmas nda
ve endişeleri büyük ölçüde ortadan kald rmaktad r.73 Yani bireysel gü-venlik aç s ndan kat l mc lar gügü-venlik değerini ihtiyaç olarak hissetmemiş ve çok önemsememiş olabilir. Yukar da yer verilen baz çal şmalarda ise, özellikle Yerli K br sl lar n, adaya göçün başlamas ndan sonra suç oran-lar ndaki art şa vurgu yapmaoran-lar , güvenlik değerinde kökenlerin anlaml olarak ayr şacağ düşüncesini öngörse de böyle bir sonuca ulaş lmam şt r. Bunun sebebi olarak Türkiye Göçmenlerinin de -köken ayr m yapmadan- asayiş problemlerinden rahats z olmas gösterilebilir. Diğer taraftan konu ulusal güvenlik aç s ndan değerlendirildiğinde, yak n geçmişte yaşanan iç kar ş kl klar n (1963 olaylar ve 1974 Bar ş Harekât ) henüz haf zalardaki tazeliğini koruduğu ifade edilebilir. Ulusal güvenlik bağlam nda ortaya ç kan tehditlerin ortak tehdit olarak değerlendirilmiş olabileceği, bu de-ğerlendirmenin de cevaplara yans d ğ düşünülebilir.
K saca ifade etmek gerekirse, Yerli K br sl lar ile Türkiye Göçmenleri aras nda güç, başar , öz yönelim, evrensellik, iyilikseverlik, geleneksellik, uyma ve güvenlik gibi değerlerde ayr şma söz konusu değildir. Farkl laş-ma daha ziyade dinî inanç, uygulalaş-malar ve hayat anlamland rlaş-mada (din-darl k değeri); yenilik aray ş ve heyecanl bir hayat arzusunda (uyar l m değeri) ve son olarak hayattan zevk alma ve isteklerine düşkün olmada (hazc l k değeri) ortaya ç km şt r.
KAYNAKÇA
Allport, Gordon W. “Values and Our Youth”. Teachers College Record 63 (1961): 211-219.
Arkonaç, Sibel - Elçi, Elçin - Şah, Umut - Bakiler, Esra. “Güç İlişkileri İçinde Öznel Varoluşlar: K br sl ve Türkiyeli”. Psikoloji Çal şmalar Dergisi 31 (2011): 29-59. Atasoy, Ahmet. “Kuzey K br s Türk Cumhuriyeti’nin Nüfus Coğrafyas ”. Mustafa
Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 8/15 (2011): 29-62.
Atay, Ahmet G. 1974 sonras Türkiye’den K br s’a Göç Edenlerin Ekonomik ve Sosyal Durumlar n n Kuzey K br s Aç s ndan Değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, Beykent Üniversitesi, 2010.
Bodenhausen, Galen V. - Mussweiler, Thomas - Gabriel, Shira - Moreno, Kristen N. “Af-fective Influences on Stereotyping and Intergroup Relations”. Handbook of Affect and Social Cognition. Ed. J. P. Forgas. 319-343. Mahwah, NJ: Erlbaum, 2001. Çokluk, Ömay. “Lojistik Regresyon Analizi: Kavram ve Uygulama”. Kuram ve
Uy-gulamada Eğitim Bilimleri 10/3 (2010): 1357-1407.
Derya, Doğuş. Living on the Margins of “the Turk” and “the Cypriot”: The Cyprioturk as the Subject of Ambiguity. Master Thesis, Boğaziçi University, 2007.
Emre, Yusuf. Değişen Dünyada Değer Yönelimleri ve Dindarl k: KKTC Örneği. Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi, 2013.
Emre, Yusuf - Yap c , As m. “Kuzey K br s Türk Cumhuriyeti Vatandaşlar n n De-ğer Yönelimleri”. Turkish Studies 10/2 (2015): 329-350.
Ersoy, Ersan. “Kimlik ve Değerler İlişkisinin Sosyolojik Boyutu”. Prof. Dr. Halil Narman Armağan . Ed. C. Çopuroğlu. 211-227. Elaz ğ: F rat Üniversitesi Ba-s mevi, 2005.
Field, Andy. Discovering Statistics Using Spss. 3rd Bs. London: Sage, 2009.
Gürses, İbrahim. “Önyarg n n Nedenleri”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Der-gisi 14/1 (2005): 143-160.
Hamit, Meltem. Turkish Cypriots and Their Others: An Analysis of Narratives About Greek Cypriots and Türkiyeliler. Master Thesis, Middle East Technical Uni-versity, 2008.
Hartstone, Margaret - Augoustinos, Martha. “The Minimal Group Paradigm: Cate-gorization into Two Versus Three Groups”. European Journal of Social Psycho-logy 25/2 (1995): 179-193.
Kağ tç baş , Çiğdem. Günümüzde İnsan ve İnsanlar: Sosyal Psikolojiye Giriş. İstanbul: Evrim Yay nevi, 2012.
Kara, Hakan - Uzgören, Nevin - Uzgören, Ergin. Kültürel Değer Yarg lar n n Değişi-mi. Bursa: Ezgi Kitabevi, 2010.
Karacaoğlu, Korhan - Reyhanoğlu, Metin. “‘K br s Türkü’ ve ‘Türkiyeli’ Ayr m Bağ-lam nda İşyerinde Y ld rma: KKTC’deki Sağl k Sektöründe Çal şanlara Yöne-lik Bir Araşt rma”. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 61/4 (Şubat 2015): 145-176. Keser, Ulvi. “K br s’ta Göç Hareketleri ve 1974 Sonras nda Yaşananlar”. Çağdaş
Türkiye Tarihi Araşt rmalar Dergisi 5/12 (2006): 103-128.
Konuk, Nebiye. “K br sl Türklerin Göçmenlere Bak ş ”. K br s Araşt rmalar ve İnce-lemeleri Dergisi 2/3 (2018): 55-81.
Kuşdil, Ersin M. - Kağ tç baş , Çiğdem. “Türk Öğretmenlerin Değer Yönelimleri ve Schwartz Değer Kuram ”. Türk Psikoloji Dergisi 45 (2000): 59-76.
Landau, Sabine - Everitt, Brian S. A Handbook of Statistical Analyses Using Spss. New York, NY: Chapman & Hall/CRC, 2004.
Leech, Nancy L. - Barrett, Karen C. - Morgan, George A. SPSS for Intermediate Sta-tistics: Use and Interpretation. 2nd Bs. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum As-sociates, 2005.
Linville, Patricia W. - Fischer, Gregory W. - Salovey, Peter. “Perceived Distribution of the Characteristics of Ingroup and Out-group Members: Empirical Evi-dence and a Computer Simulation”. Journal of Personality and Social Psycho-logy 57/2 (1989): 165-188.
Özensel, Ertan. “Sosyolojik Bir Olgu Olarak Değer”. Değerler Eğitimi Dergisi 1/3 (2003): 217-239.
Park, Bernadette - Judd, Charles M. “Measures and Models of Perceived Group Variability”. Journal of Personality and Social Psychology 59/2 (1990): 173-191. Polatoğlu, Gamze. Public Opinion and the Question of Turkish Cypriot Identity in
