Behramoğlu’nun ‘Lozan’adlı oyunu 27 ekimde Antalya Devlet Tiyatrosu’nda sahnelenmeye başlanacak
ŞU L E T Ü R C A N
Ataol Behramoğhı’mın ilk olarak
1978’de ele aldığı Lozan dosyası uzun bir zaman bir kenarda bekledikten son ra, geçtiğimiz yılın sonunda tamam landı. Bu aradaki suskunluğu Behra- moğlu, “Yurtdışındaki uzun sürgünlük
yıllarımda, bitmiş bile olsa oyunumun oy nanma şansı olmayacaktı. Doğrusu, o
ara fırsatım da olmadı, içimden de gelme di tamamlamak” diyerek açıklıyor.
Prova aşamasındaki Lozan, tiyatro sezonunun açılmasıyla birlikte 27 ekim de Antalya Devlet Tiyatrosu’nda sah nelenmeye başlanacak. Oyunun metni yaklaşık olarak 35 oyuncu gerektiriyor. Ancak iki hafta önce Antalya’da izleme şansı bulduğum provalarda gördüm ki, tadilat gören devlet tiyatrosu binasında arka plandan gelen balyoz ve hızar ses leri eşliğinde ve henüz aşılamamış tek nik sorunlarla gerçekten zorluklar için de vücuda getirilmeye çalışılan oyun, kadro yetersizliği handikapıyla da karşı karşıya. Bu olumsuzluğu ortadan kaldı rabilmek için oyunun yönetmeni Metin
Belgin, koreograf Sigrid Seberidı ve an
cak birkaç profesyonel oyuncunun yanı sıra birçoğu tiyatroya gönül vermiş gep- genç amatörlerden oluşan 20 kişilik oyuncu kadrosu (zaman zaman bir oyuncu birden çok karakteri canlandı rarak) yoğun bir şekilde çalışmalarını sürdürmekte. Oyunun tarihsel veriler üzerine kurulmuş belgesel bir yanı oldu ğu kuşkusuz. Ama tamamen “belgesel” denemeyecek kadar yeniden ele alınmış, ilginç, özgün yorumlarla ve vazgeçilmez komedi unsurlarıyla dolu bir oyun. Bu, gerek Ataol Behramoğlu’nun oyunu kaleme alışta getirdiği yorumlar, gerek se Metin Belgin’in sahnelemede ortaya koyduklarının bir bileşkesi.
Metinde yer almayan, ancak sahne nin ve oyunun vazgeçilmez unsuru hali ne gelen “kırmızı jeep” esprisi var ki, oyunun ilerleyen sahnelerinde “jeep”in her bir parçasının alınıp başka bir yere konmasıyla parçalanışı, yeni Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin parçalanışını mı. Amerikan emperyalizminin parça lanışı mı (ayrıca jeep “Medeniyet dedi
ğin tek dişi kalmış canavar” mı?) ya da
başka bir şey mi sorulannın yanıtı ta mamen izleyicinin algılayışına açık.
Yönetmen Metin Belgin’in “jeep” esprisi ve oyun olarak Lozan’ın işlevi ile ilgili düşünceleri ise şöyle: “tik başta ‘je-
ep’i oyundaki yazar, tarihçi ve yönetmen tiplerinin, üzerine oturup bir şeyler tartıştıkları metal bir aksesuar olarak
Lozan / Yazan: Ataol Behramoğlu / Yönetmen: Metin Belgin / Oyuncular:
Babür Nutku, Ayton Sert, Murat Sarı, Necmi Çavdar,
Musa Uzunlar, Haluk Cömert, Sigrid Seberich, Onur Dağlı. Erdal Tosun, Teoman ö zer, Okan Çetinkaya, Mehmet Özgür,
Mehmet Gündüz, Mehmet Göker, Özlem Baykara, Ali
Çelik, Arzu Oş, Ebru Gönenç, Pınar Gülmez,
Bülent Patoğlu.
düşünmüştüm. Yani “jeep”e mutlaka sembolik bir anlam yüklemek gerekmi yordu. Ancak oyun ilerledikçe “jeep” fi gürüne başka birtakım duygusal ve siyasi anlamlar yüklemek mümkün olabildi. Ama bu, her seyircinin kendi yorumuna kalmış bir şey. Benim amacım, Ataol Behramoğlu’nun text’inden yola çıkıp belli sanatsal ve plastik öğelerle tiyatro nun sanatsal boyutu ve yorum adına belli bir doğruya ulaşmak.”
Provalar sırasında, oyunun sahneye konmasında ortaya çıkan her pürüzde yazar ile yönetmenin bakış açılarında tam bir uyum gözleniyordu. Ataol Beh ramoğlu’nun insana Türkçe’yi sevdiren replikleri, yönetmenin oyunun ironik dokusuna artıladığı yaklaşımları ve bahsettiğim uyum söz konusu olunca, hazır olduğunda keyif, ciddiyet ve yer yer kaygı ile izlenecek oldukça ilginç bir oyun çıkacağını düşündüm. Ancak po
tansiyel Lozan izleyicisine hatırlamak gerekir diye düşünüyorum ki, tarihsel bir kesitten yola çıkarak bir şeyleri ser gileyen ve sorgulayan yanı, kavramada belli bir altyapı gerektirdiği için belki de oyunun güçlüğünü oluşturuyor. Yani bilinçli, ciddi, zeki, espritüel bir izleyici grubuna hitap etmeye hazırlanan Lo zan, ciddi bir pazarlık aşamasındaki in san psikolojisinin ve hayata dair birçok unsurun teatral bir sentezi.
' L i l o - l
J
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi Taha Toros Arşivi
