Özet
Girifl: Çal›flmam›zda, t›p fakültesi ö¤rencilerinin ötanaziyle ilgili görüflleri de¤erlendirilmifltir. Gereç ve Yöntem: Çal›flmam›z Zonguldak Ka-raelmas Üniversitesi T›p Fakültesi 1., 2., 3., 4., 5. ve 6. s›n›f ö¤rencilerine uygulanm›flt›r. Çal›flma-m›za toplam 195 T›p Fakültesi ö¤rencisi al›nm›fl-t›r. Veriler bir anket formu ile toplanm›flal›nm›fl-t›r. Bulgular: Anket sonuçlar›na göre ö¤rencilerin %45.6’s› ötanazinin yasallaflmas› gerekti¤ini bil-dirmifllerdir. Ö¤rencilerin %39.5’i ötanaziye karfl› olduklar›n› bildirmifller ve bunun nedenleri ara-s›nda ilk s›rada dini inançlar› (%39.2) belirtmifl-lerdir. ‹kincil neden olarak ise, istismar riski (%34.2) belirtilmifltir. 139 ö¤renci (%71.3) ötana-zi uygulayan hekime ceza verilmemesi gerekti¤i-ni düflünmektedir. Ö¤rencilerin %82.6’s› ötanazi konusunun ülkemizde tart›fl›lmas›n› yararl› bul-maktad›r.
Tart›flma ve Sonuç: Ötanazinin ülkemizde hu-kuken yasak olmas›na ra¤men önemli ölçüde t›p fakültesi ö¤rencisinin ötanazi taraftar› oldu¤u gö-rülmektedir. Ötanazi hekimlerin ya da di¤er top-lumun kesimlerinin kolayca taraftar ya da karfl› olabilecekleri bir konu olmamal›d›r. Ülkemiz için ötanaziye en uygun yaklafl›m›n belirlenmesi amac›yla; ülkemiz koflullar›n›n ve bölgelere özgü farkl›l›klar›n yaln›zca hekimlerde de¤il toplumun
her kesiminde araflt›r›lmas› gereklidir.
Anahtar kelimeler: Ötanazi, T›p fakültesi ö¤ren-cileri
ZONGULDAK KARAELMAS UNIVERSITY MEDICAL STUDENTS’ OPINIONS ABOUT EUTHANASIA
Summary
Aim: In this study opinions of medical students about euthanasia were evaluated.
Materials and Methods: After approval from the ethics committee, Karaelmas University Faculty of Medicine 1stst, 2th, 3th, 4th, 5thand 6thclass stu-dents were administered in our study. Total of 195 students were taken our study. Datas were collected by a questionnaire.
Results: According to results of this questionnai-re 45.6 % of medical students thought that eut-hanasia must be legalized. 39.5 % of students were against the euthanasia and the was pri-mary cause of this opposition religious beliefs (39.2%). Secondary cause was determined as risk of misusing (34.2%). 139 students (71.3%) adduce not to punish the physician who performs euthanasia. 161 (82.6%) think that it’s appropria-te to discuss euthanasia in our country.
Conclusion: Although our country legally prohi-bited,significant medical students are seen as
ZONGULDAK KARAELMAS ÜN‹VERS‹TES‹ TIP FAKÜLTES‹
Ö⁄RENC‹LER‹N‹N ÖTANAZ‹YE BAKIfiI*
Volkan HANCI1, Serhan YURTLU1, Ferruh AYO⁄LU2, Okan YAVUZALP3, Ifl›l Özkoçak TURAN1
1: Zonguldak Karaelmas Üniversitesi T›p Fakültesi Anesteziyoloji ve Reanimasyon AD, 2: Zonguldak Karaelmas Üniversitesi T›p Fakültesi Halk Sa¤l›¤› AD,
3: Mardin Merkez Dara Sa¤l›k Oca¤›
*
* BBuu ççaall››flflmmaann››nn bbiirr kk››ssmm›› 66--99 MMaayy››ss 22000088 ttaarriihhlleerriinnddee ‹‹zzmmiirr’’ddee ddüüzzeennlleenneenn VV.. UUlluussaall TT››pp ee¤¤iittiimmii kkoonnggrreessiinnddee ppoosstteerr oollaarraakk ssuunnuullmmuuflflttuurr.. Y
supporters of euthanasia. Physician’s or other public sector could not be easily supporters or opposition of euthanasia. Most appropriate ap-proach for our country’s determination to eutha-nasia in order for our country and region-specific differences in terms not only of physicians in every segment of society is necessary to investi-gate.
Key words: Euthanasia, medical scholl students Girifl
“Euthanasia” eski Yunan dilinde iyi, rahat anlam›-na gelen “eu” ve ölüm anlam›anlam›-na thaanlam›-natos söz-cüklerinin birlefliminden “rahat ve kolay ölüm” an-lam›na gelmektedir. Günümüzde ötanazi iyilefl-meyece¤i ve duymakta oldu¤u dayan›lmaz ac›la-r›n yaflam›n sonuna kadar sürece¤i t›bben kesin olarak belirlenmifl hastalar›n yaflam›n›n kendi bi-linçli, özgür iradesi ve iste¤i ile hekimler taraf›n-dan ac› çektirilmeden sonland›r›lmas› olarak ta-n›mlanabilmektedir1,5.
Ötanazinin çeflitli formlar› tan›mlanmaktad›r. Pa-sif ötanazide hastan›n yaflam›n› sürdürmesini sa¤layan tedavi deste¤inin durdurulmas› tan›m-lanmaktad›r. Aktif ötanazide ise sa¤l›k personeli taraf›ndan hastaya ölümcül dozda ileç verilmesi tan›mlanmaktad›r. Ötanazi uygulamalar›n›n bilin-ci aç›k olan hastan›n özgür iradesi ile talebi so-nucu yap›labilmesinin yan›s›ra (volunter ötanazi) bilinci kapal› ya da r›zas› al›nmam›fl bir hastaya hekimin karar› sonucu yap›labilmesi de (non-vo-lunter ötanazi) söz konusudur. Doktor yard›ml› özk›y›mda ise, özk›y›m hasta taraf›ndan gerçek-lefltirilmekte, ancak doktor ya da sa¤l›k persone-li hastaya özk›y›m için gerekpersone-li bilgileri verip, ge-rekli materyalleri temin etmektedir1-9.
Ötanazi geçmiflten günümüze kadar her ça¤da tart›fl›lm›flt›r. Antik yunanda doktorlar›n, a¤r›l› ve ümitsiz hasta kiflilere ölüm ya da özk›y›m için yard›m etti¤i bilinmektedir. Bununla birlikte ‹slam ve Hristiyan dinine mensup filizoflar›n, inançlar› do¤rultusunda ötanaziye karfl› durduklar› bilin-mektedir. 18. yüzy›lda Prusyada ötanazi yasal olarak uygulanm›flt›r. Alman doktor Carl Marx “T›bbi Ötanazi” isimli bir kitap yazm›fl ve ötanazi-nin ayr› bir bilim olarak incelenmesi gerekti¤ini
belirtmifltir. Teknolojik geliflmelere paralel olarak insan ömrü de uzamaktad›r. Yaflam kalitesi dü-flüncesinin bir yans›mas› olarak, konforlu ve a¤-r›s›z bir ölüm de giderek daha önemli hale gel-mektedir4,10,11.
Günümüzde ötanazi Hollanda Avusturalya, Bel-çikada ABD’nin Oregon eyaletinde yasal olarak uygulanmaktad›r. ABD’de baz› eyaletlerde ise, aktif ötanazi suç say›lmakta, pasif ötanazi ise hastan›n tedaviyi reddetme hakk› kapsam›nda ele al›nmaktad›r4,5.
Ötanazi kavram› ve uygulamalar› hukuk aç›s›n-dan oldu¤u kadar ahlaki dini ve toplumsal de¤er-ler aç›s›ndan da tart›flmal›d›r. Çal›flmam›z, gele-ce¤in hekimleri olan t›p fakültesi ö¤rencilerinin ötanaziyle ilgili görüfllerinin ele al›nd›¤› bir anket çal›flmas›d›r.
Materyal ve Metod
Etik kurul onay› ve ankete onam› ile, araflt›rma-m›z 2008 y›l› Mart ve Nisan aylar›nda yürütülmüfl ve tamamlanm›flt›r. Araflt›rmam›z›n evrenini Zon-guldak iliKaraelmas Üniversitesi T›p Fakültesi 1., 2., 3., 4., 5. ve 6. s›n›f ö¤rencileri oluflturmufltur. Rastgele örnekleme yöntemi ile 30’u 1. s›n›f, 48’i 2. s›n›f, 35’i 3. s›n›f, 33’ü 4. s›n›f, 32’si 5. s›n›f, 17’si de 6. s›n›f olmak üzere 113’ü bayan, 82’si bay olan toplam 195 T›p Fakültesi ö¤rencisi araflt›rma kapsam›na al›nm›flt›r. Araflt›rma verile-ri konu ile ilgili kaynaklardan yararlan›larak haz›r-lanm›fl, anket formu ile bizzat araflt›r›c› taraf›n-dan ö¤rencilerle birebir görüflülerek toplanm›fl-t›r4,5. Sonuçlar; T›p Fakültesi ö¤rencilerinin cinsi-yetine, s›n›f›na, ötanazi karar›n›n kim taraf›ndan verilece¤ine, ötanazinin yasallaflmas›na, ötana-ziye karfl› olanlar›n karfl› olma sebeplerine ve ötanazinin tart›fl›lmas›na iliflkin görüfllerine yer verecek flekilde ortaya konmufltur. Ö¤rencilere 3. s›n›fta ötanazi ile ilgili 90 dakikal›k panel fleklinde bir sunum sunulmaktad›r. Çal›flmam›zda ötanazi konusunda panele kat›l›m durumuna göre ö¤ren-cilerin ötanazi hakk›ndaki düflünceleri de karfl›-laflt›r›lm›flt›r.
‹statistik analiz: Çal›flmada toplanan veriler SPSS 11.5 paket program› kullan›larak analiz edildi. ‹statistik analizinde ki-kare testi kullan›ld›.
p<0.05 de¤eri istatistiksel anlaml›l›k olarak kabul edildi.
Bulgular
Anket uygulanan 195 ö¤rencinin 113 (%57.9)?ü bayan, 82 (%42.1)?si erkek ö¤rencilerden olufl-maktayd›. Ö¤rencilerin 30(%15,4)?u 1. s›n›f, 48 (%24.6)’i 2. s›n›f, 35 (%17.9)’i 3. s›n›f, 33 (%16.9)?ü 4. s›n›f, 32 (%16.4)’si 5. s›n›f ve 17 (%8.7)?si 6. s›n›fta e¤itim görmekteydi. Ö¤renci-lerin 114 (%58.5)’i ötanazi paneline kat›lmam›fl, 81 (%41.5)’i ise ötanazi paneline kat›lm›flt›r. Çal›flmaya kat›lan ö¤rencilerin 89 (%45.6)’u öta-nazinin yasallaflmas›n› uygun gördüklerini, 79 (%40.5)’u ise ötanazinin yasallaflmas›n› uygun görmediklerini belirtmifltir. Çal›flmaya kat›lanlar›n 23 (%11.8)’ü ötanazinin yasallaflmas› hakk›nda fikri olmad›¤›n›, 4 (%2.1)’ü ise, konuyla ilgili ka-rars›z olduklar›n› belirtmifllerdir. Ötanaziye karfl› olan kat›l›mc›lar›n, ötanaziye karfl› olma sebeple-rini incelendi¤inde, 31 (%39.2) kat›l›mc› dini inançlar› nedeniyle ötanaziye karfl› oldu¤unu be-lirtmifltir. 27 (%34.2) kat›l›mc› istismar riski nede-niyle, 21 (%26.6) kat›l›mc› ise etik nedenlerle ötanaziye karfl› oldu¤unu bildirmifltir. Ankete ka-t›lan ö¤rencilerin 139 (%71.3)’u ötanazinin ceza-land›r›lmamas› gerekti¤ini belirtirken, 56 (%28.7) kat›l›mc› ötanazinin cezaland›r›lmas› gerekti¤ini belirtmifllerdir. Ötanazinin cezaland›r›lmas› gere-ken bir uygulama oldu¤unu savunan ö¤rencilerin 27 (%48.2)’si intihara yard›m suçunun cezas›n›n uygulanmas› gerekti¤ini, 18 (%32.1)’i hafif bir ce-za uygulanmas›n›n gerekti¤ini, 11 (%19.6)’s› ise adam öldürme suçunun cezas›n›n uygulanmas› gerekti¤ini bildirmifllerdir. Ankete kat›lan ö¤renci-lere “ölümcül, ac› verici hastal›¤› olan, bilinci kay-bolmufl yetiflkin bir kiflide ötanazi karar›n›n kim veya kimler taraf›ndan verilece¤i” soruldu¤unda, kat›l›mc›lar›n 103 (%52.8)’i bu karar›n kiflinin kendi iradesi d›fl›nda verilemeyece¤ini, 66 (%33.8)’i ailesi ve hekimi taraf›ndan verilebilece-¤ini, 19 (%9.7) kat›l›mc› aile, 7 (%3.6) kat›l›mc› ise hekimi taraf›ndan verilebilece¤ini belirtmifltir. Ötanazi konusunun ülkemizde tart›fl›lmas›n› ya-rarl› bulan ö¤rencilerin oran›n›n %82.6 oldu¤u ve ötanazi paneline kat›lanlar›n %87.3’ünün paneli
yararl› buldu¤u tespit edilmifltir.
Kat›l›mc›lar›n okuduklar› s›n›flar› ötanaziye karfl› tutumlar›n› (p=0.052) ve ötanaziye karfl› olanla-r›n karfl› olma nedenlerini (p=0.291) de¤ifltirme-mektedir. Ötanazi paneline kat›lmayan ö¤rencile-rin ötanaziye karfl› olma oranlar›n›n %44.7 pane-le kat›lanlarda ise %34.6 oldu¤u, konuya karar-s›z kalanlar›n oran›nda da panel kat›l›m› ile art›fl görüldü¤ü, ancak her iki grup aras›nda ötanaziye yaklafl›m aç›s›ndan istatistiksel fark olmad›¤› gö-rülmektedir (p=0.319). Panele kat›lan ve kat›lma-yan grup aras›nda, ötanaziye karfl› olanlar›n kar-fl› olma nedenleri aras›nda farkl›l›k bulunmamak-tad›r (p=0.965). Kat›l›mc›lar› cinsiyetleri ile öta-nazi hakk›ndaki düflüncelerinin de¤ifliklikleri in-celendi¤inde, erkek ö¤rencilerin %35.4’ünün öta-naziye karfl› oldu¤u belirlenirken, bayan ö¤renci-ler aras›nda bu oran›n %44.2 oldu¤u görüldü. Bununla birlikte, cinsiyetin ötanazi hakk›ndaki düflünceyi anlaml› olarak de¤ifltirmedi¤i görüldü (p=0.231). Ancak, ilginç olarak ötanaziye karfl› olan ö¤rencilerin cevaplar› incelendi¤inde, erkek ö¤rencilerin ötanaziye karfl› olma nedenleri ara-s›nda dini inançlar %62.1 ile ilk s›rada yer al›r-ken, bayan ö¤rencilerde istismar riski %44 ile ilk s›rada yer almakta ve ötanaziye karfl› olma ne-denleri cinsiyet ile anlaml› olarak de¤iflmektedir (p=0.005).
Tart›flma
Ötanazi tart›flmalar›n›n geçmifli çok eski olmakla birlikte ortalama insan ömrünün uzamas› ile kro-nik hastal›klar›n önem kazanmas› terminal vaka-larda yaflam deste¤i sa¤lay›c› teknolojilerin gelifl-mifl olmas› daha da önemlisi birey haklar›n›n gi-derek daha önem kazan›yor olmas› son on y›lda ötanazi tart›flmalar›n›n sürekli gündemde olmas› sonucunu do¤urmufltur. Halen Hollanda Avustu-ralya ve ABD’nin baz› eyaletinde yasal olan öta-nazinin de¤iflik türleri konusunda hekimlerin ve kamuoyunun çok de¤iflken bir yaklafl›m içerisin-de oldu¤u dikkati çekmektedi4,5.
T›p fakültesi ö¤rencilerinin ötanaziye yaklafl›mla-r›, soru gelece¤in doktorlar›na yöneltilmifl oldu¤u için, oldukça önemli bir etik sorudur12. Ancak ül-kemizde bu konuda yap›lm›fl çal›flmalar k›s›tl›d›r.
Boz ve ark.4Pamukkale üniversitesi t›p fakültesi ö¤rencilerinin ötanaziye yaklafl›mlar›n› de¤erlen-dirdikleri çal›flmalar›nda ö¤rencilerin %45.79’unun ötanazinin yasallaflmas›n› uygun görmedi¤i, %42.99’unun ise ötanazinin yasallafl-mas› gerekti¤ini düflündü¤ü bildirilmifltir4.Yine ül-kemizde, ege üniversitesi t›p fakültesinde yap›-lan bir di¤er çal›flmada t›p fakültesi ö¤rencilerinin %59 4’u ötenaz›n›n uygulanabilmesini öngör-mektedir13. Çal›flmam›za kat›lan ö¤rencilerin so-nuçlar› geçmifl çal›flmalarla uyumludur ve ö¤ren-cilerin %45.6’s› ötanazinin yasallaflmas›n› uygun gördüklerini, %40.5’i ise ötanazinin yasallaflma-s›n› uygun görmediklerini belirtmifltir.
De¤iflik ülkelerde t›p fakültesi ö¤rencilerinin öta-naziye karfl› tutumlar› incelendi¤i pek çok çal›fl-mada ise farkl› sonuçlar al›nm›flt›r. 65 polonyal›, 71 alman ve 97 isviçreli t›p fakültesi ö¤rencisi üzerinde yap›lan bir çal›flmada Alman ö¤rencile-rin %82’si, ‹sviçreli ö¤rencileö¤rencile-rin %61’i, Polonyal› ö¤rencilerin ise %48’i ötanaziyi kabul ettiklerini bildirmifltir. Alman ö¤rencilerde ötanaziye karfl› olma oran› %3, ‹sviçreli ö¤rencilerde %12, Po-lonyal› ö¤rencilerde ise %29 olarak bulunmufltur. Çal›flmac›lar de¤iflik ülkelerin t›p fakültesi ö¤ren-cileri aras›nda belirlenen farkl› sonuçlar›n dini inanç farkl›l›klar› ve farkl› kültürel yarg›lara ba¤l› olabilece¤ini bildirmifllerdir12.
Sudan’da yap›lan bir çal›flmada ise, t›p fakültesi ¤rencilerinin %76.6’s›n›n ötanaziye karfl› oldukla-r›, sadece %23.4’ünün ötanaziyi destekledikleri belirlenmifltir. Ö¤rencilerin %95.4’ü ötanaziye karfl› olma nedenlerini dini inan›fllar olarak belir-lemifllerdir14. Malezyada yap›lan benzer bir çal›fl-mada ise, t›p ö¤rencilerinin %52’si terminal dö-nemdeki bir hastada aktif tedavinin kesilebilece-¤ini düflündü¤ünü bildirmifllerdi. Bununla birlikte kat›l›mc›lar›n %71’i aktif ötanaziye, %67’si ise ötanazinin yasallaflmas›na karfl› olduklar›n› bil-dirmifllerdir. Ayn› çal›flmada t›p fakültesi ö¤renci-lerinin %61’i ötanazi yasal olsa bile ötanaziyi uy-gulamayacaklar›n› belirtmifllerdir15. Norveçte ya-p›lan bir çal›flmada ise, terminal dönemdeki has-talarda ötanazi uygulamas›n› hukuk fakültesi ö¤-rencilerinin %61’inin, psikoloji bölümü ö¤rencile-rinin %59’unun, t›p fakültesi ö¤rencileö¤rencile-rinin ise
sa-dece %24’ünün destekledi¤i ortaya konulmufltur. Hristiyan inanc›na sahip oldu¤unu belirten ö¤-rencilerin sadece %30’u ötanaziyi destekledikle-rini belirtmifllerdir16. Porto-Riko’da yap›lan ben-zer bir çal›flmada da, çal›flmam›za benben-zer flekil-de, t›p fakültesi ö¤rencilerinin %40’›n›n ötanaziyi destekledi¤i bildirilmifltir17. Ötanazinin yasal ol-du¤u Amerika birleflik devletlerinin Oregon eya-letinde ise t›p fakültesi ö¤rencileri aras›nda öta-naziyi destekleme oran› %66 olarak bildirilmifl-tir18.
Anket çal›flmam›zda ötanazi karar›n›n kiflinin kendi iradesi ile verilebilece¤i görüflü a¤›rl›ktad›r. Bu durum ülkemizde yap›lm›fl benzeri çal›flma-larla uyumludur 4,6-9,18.
Çal›flmam›zda ötanazi uygulamas›n›n yasallafl-mas›na karfl› olma sebeplerinin bafl›nda dini inançlar gelmektedir. Ülkemizde ve farkl› ülkeler-de yap›lan çal›flmalarda da dini inaçlar›n ötanazi-ye karfl› olma nedenleri aras›nda ilk s›ralarda geldi¤i belirtilmifltir12,14,16,19. Dini inan›fllara ba¤l› olan kimseler özellikle kaderci görüfle sahip ol-duklar›ndan ve Tanr›n›n verdi¤i can› yine Tanr›-n›n alaca¤›na inand›klar›ndan dini inançlar öta-naziye karfl› olan görüfller içersinde karfl›m›za ç›kmaktad›r 2,4. Ötanazi tek tanr›c› dinlerde ve büyük gelenek ahlaklar›nda (Budizm gibi) ahla-ken tasvib edilemez. Tektannc› dinlerde ötanazi, hayat› veren ve alan Tann’n›n iradesine karfl› ç›k-mak oldu¤u için, intihar ve cinayetle eflde¤er tu-tulmufltur. ‹ntihar ya da masum bir insan›n haya-t›na son verme, Tann’n›n hayat verme ve alma hakk›n› inkar anlam›na getir. Roman Katolik Kile-sesi, yay›nlad›¤› deklerasyonla, “ölüme sebeb olan ifllemi yapmak, ölümü önleyebilecek olan ifl-lemi yapmamak” olarak tan›mlad›¤› ötanazi kar-fl›s›nda yeralmaktad›r. Budizm ise, ac›n›n insan ruhunu olgunlaflt›rd›¤›ndan hareketle ötanaziye karfl›d›r4,20.
Geçmifl çal›flmalarla benzer flekilde ötanazinin istismar riski de çal›flmam›zda ötanaziye karfl› ol-ma nedenleri aras›nda üst s›ralarda yer alm›fl-t›r2,4,21,22. ‹deal bir toplum için gerekli görülen öta-nazi, bazen bir diktatörün elinde soyk›r›m arac›-na dönüflebilmektedir. Ötaarac›-naziye karfl› olanlar›n, nazi Almanyas›’nda görüldü¤ü gibi bu durumun
istismar edilerek baz› sakatlara, tedavisi müm-kün olabilecek hastal›klara ötanazi uygulanmas›-na kadar yay›labilece¤i ya da ötauygulanmas›-nazinin yasal-laflmas› durumunda hastalara tan›nacak ölme hakk›n›n ölme görevine de kolayca dönüflebile-ce¤i kayg›s›n› tafl›d›klar› düflünülmüfltür2,4,21,22. ‹lginç olarak çal›flmam›zda erkek cinsiyetteki ka-t›l›mc›lar›n ço¤unlukla dini sebepler nedeniyle, bayan cinsiyetteki kat›l›mc›lar›m›z›n ise ço¤un-lukla istismar riski nedeniyle ötanaziye karfl› ol-malar›d›r. Çal›flmam›zda cinsiyetlere göre ötana-ziye karfl› olma nedenleri aras›nda anlaml› bir farkl›l›k oldu¤u belirlenmifltir.
Çal›flmam›zda kiflinin kendi iradesi ve iste¤i do¤-rultusunda ötanazi uygulayan hekime ceza veril-memesi görüflüne sahip olanlar ço¤unlukta olup yap›lan di¤er çal›flmalarla da uyumludur4,8,9,21. Çal›flmam›zda ötanazi uygulayan hekimin ceza-land›r›lmas›n› isteyenler a¤›rl›kl› olarak intihara yard›m suçunun cezas›n›n uygulanmas›n› belirt-mifllerdir. Bu veri de geçmifl çal›flmalara benzer-dir4. Ülkemizde aktif ötanazi cinayet kapsam›nda olup 5237 say›l› Türk Ceza Kanunun 81. ve 82. maddesine göre ifllem görür. Hekim yard›ml› inti-har ise 84. maddeye göre intiinti-hara ikna ve yard›m suçu kapsam›na girmektedir23.
Baz› çal›flmalarda t›p ö¤rencilerinin e¤itimleri bo-yunca ötanaziye bak›fl aç›lar›nda de¤ifliklik oldu-¤unu bildirmektedir24. Gruber ve arkadafllar› yap-t›klar› bir çal›flmada t›p fakültesi ö¤rencilerinin e¤itim süreleri artt›kça ötanaziye desteklerinin azald›¤›n› belirtmifllerdir24. Çal›flmam›zda ise ötanazi konusundaki görüfllerinin ö¤rencilerin e¤itim gördükleri dönemden etkilenmedi¤i görül-müfltür.
Jorgenson ve Neubecker25 1525 yetiflkinin öta-naziye karfl› tutumlar›n› sorgulad›klar› çal›flma-da; erkeklerin kad›nlara oranla ötanaziye daha olumlu bakt›klar›n› saptam›fllard›r. Çal›flmam›z-da Çal›flmam›z-da benzer flekilde kat›l›mc›lar› cinsiyetleri ile ötanazi hakk›ndaki düflünceleri incelendi¤inde, erkek ö¤rencilerin %35.4’ünün ötanaziye karfl› oldu¤u belirlenirken, bayan ö¤renciler aras›nda bu oran›n %44.2 oldu¤u görüldü. Bununla birlik-te, cinsiyetin ötanazi hakk›ndaki düflünceyi ista-tistiksel aç›dan anlaml› olarak de¤ifltirmedi¤i
gö-rüldü.
Çal›flmam›zda ayr›ca ötanazi paneline kat›lma-n›n, ötanazi hakk›ndaki görüfl üzerine etkisi de araflt›r›lm›flt›r. Ötanazi hakk›ndaki panale, ders, seminer gibi bilimsel bilgi aktar›mlar›n›n, ötanazi hakk›ndaki görüfl üzerine etkilerinin incelendi¤i yay›nlar s›n›rl›d›r26,27. Özkara ve ark.26yapt›klar› çal›flmalar›nda, etik de¤erler ve ötanazi hakk›n-da düzenlenen e¤itim sonras›nhakk›n-da ötanazi hak-k›ndaki görüfllerinin anlaml› olarak de¤iflti¤ini bil-dirmifllerdir. Sorta-Bilajac ve ark.27da bioetik ko-nusunda verilen e¤itim sonras›nda t›p fakültesi ö¤rencilerinin ötanaziye bak›fl›n›n de¤iflti¤ini ve ötanaziye olumlu bak›fl›n artt›¤›n› bildirmifller-dir28. Çal›flmam›zda da ötanazi paneline kat›lma-yan ö¤rencilerin ötanaziye karfl› olma oranlar›n›n %44.7 panele kat›lanlarda ise %34.6 oldu¤u, ko-nuya karars›z kalanlar›n oran›nda da panel kat›-l›m› ile art›fl görülmüfltür. Ancak her iki grup ara-s›nda ötanaziye yaklafl›m aç›ara-s›ndan istatistiksel fark olmad›¤› belirlenmifltir.
Ötanazi konusundaki tutumlar, toplumlar›n kültü-rel özelliklerine, eldeki t›bbi olanaklar›n ve yasal durumun yeterlili¤ine, bireylerin dinsel inançlar›-na ve sürekli de¤iflmekte olan etik de¤erlere gö-re önemli de¤ifliklikler göstermektedir. Ayn› arafl-t›rma grubundan farkl› zamanlarda elde edilen verilerin bile farkl›l›k gösterebilmektedir. Kanserli hastalar hekimler ve halktan seçilen örnek grup-lar üzerinde yap›lan bir izlem araflt›rmas›nda araflt›rmaya kat›lanlar›n üçte birinin ötanazi ko-nusundaki tutumlar›n› zaman içerisinde de¤ifltir-dikleri aktif ötanazi ve yard›ml› intihara bafllan-g›çta taraftar olan hekimlerin zaman içerisinde karfl› olduklar› ortaya ç›km›flt›r28.
Ötanazinin, ülkemizin sosyokültürel yap›s› göz önüne al›narak her boyutu ile tart›fl›lmas› gerek-mektedir. Ötanazi hekimlerin ya da di¤er toplu-mun kesimlerinin kolayca taraftar ya da karfl› ola-bilecekleri bir konu olmamal›d›r. Öncelikle bu ko-nuda detayl› bilgi edinilmesi, kavramlar aras›nda-ki kar›fl›kl›klar›n sonland›r›lmas› gerekmektedir. T›p fakültesi ö¤rencilerimizin kat›l›m› ile düzenle-nen panel sayesinde, ö¤rencilerimizin ötanazi konusundaki t›bbi bilgileri artt›r›lmakta ve ötana-zi gibi güncel ve tart›flmal› bir konuyu tüm
boyut-lar› ile tart›flmaboyut-lar› sa¤lanmaktad›r. Bu konudaki tutum ve uygulamalar›n sürekli yenilenen araflt›r-malarla netlefltirilmesi gerekmektedir. Ülkemiz için ötanaziye en uygun yaklafl›m›n belirlenmesi amac›yla; ülkemiz koflullar›n›n ve bölgelere özgü farkl›l›klar›n yaln›zca hekimlerde de¤il toplumun her kesiminde araflt›r›lmas› gereklidir.
Kaynaklar
1. Soysal Z. Adli T›p. In Soysal Z. Çakal›r C editor. Adli T›p. 4. Bask›. ‹stanbul, Cerrahpasa t›p fak yay›nevi; 1999.p.105-106. 2. Acar K, Ayaz M, Cengiz H. Ötanazi. PAÜTFÖ¤renci Bülteni 2000;1:64-8.
3. Özkara E. Ötanazide Temel Kavramlar ve Güncel Tart›flmalar. In Özkara E. Ötanazide Temel Kavramlar ve Güncel Tart›flmalar. 1. Bask›. Ankara, Seçkin yay›nc›l›k 2001.p.8-55.
4. Boz B, Kurtulus A, Acar K. Pamukkale üniversitesi t›p fakülte-si ö¤rencilerinin ötanazi hakk›ndaki görüflleri. 3. Ulusal t›bbi Etik kongresi bildiri kitab›. 2003;1:958-63
5. Boz B, Acar K, Ergin A, Kurtulus A, Ergin N, Oguzhanoglu N. Effect of locus of control on acceptability of euthanasia among medical students and residents in Denizli, Turkey. J Palliat Care 2007;23:286-90.
6. Özkara E, Yemiflçigil A, Dalg›ç M. Hukuk Fakültesi Ö¤rencile-rinin Ötanaziye Bak›fl›. Adli T›p Dergisi 2001;15:46-52. 7. Sözen fi, Ar›can N, ‹nce N, Fincanc› fi.K. Ötanazi: Bir Etik So-run. I. Adli Bilimler Kongre Kitab› 1994;61-65
8. Ege B, Yemiflçigil A, Aktafl E.Ö. Ötanazi Konusuna Toplumun Bak›fl ›(Bir Anket Çal›flmas›). 8. Ulusal Adli T›p Günleri Poster Sunular› Kitab› 1995; 183-189
9. Gündüz T, Öner S, Ç›nar T, Din H. Hekimler Ötanaziyi Savu-nuyorlar m›? Adli T›p Bülteni 1996;1:82-88
10. Beauchamp T, Childress J. Principles of Biomedical Ethics. In Beauchamp T, Childress J. Principles of Biomedical Ethics. Fourth Edition. Oxford, Oxford University Press; 1994.p.189-249.
11. Harris J. The Value of Life: An Introduction to Medical Ethics. In Harris J. The Value of Life: An Introduction to Medical Ethics Fourth Edition. London, Routledge&Kegan Paul Press;1998.p.101-129
12. Mierzecki A, Rekawek K, Swiatkowski J, Hoelscher M, Yelva L, WiÊniewska M, Boczar T, Chojnicki M, Montnémery P, Han-nich HJ. Evaluation of attitude towards euthanasia expressed by first year medical students from Szczecin, Greifswald and Lund medical faculties. Ann Acad Med Stetin 2008;54:164-9. 13. Mand›rac›o¤lu A, Özsoy S. Ege Üniversitesi T›p Fakültesi ve Hemflirelik Yüksek Okulu son s›n›f ö¤rencilerinin ötanazi konu-suna yaklafl›mlar›. Kriz dergisi 1995;3:270-3.
14. Ahmed AM, Kheir MM. Attitudes towards euthanasia among final-year Khartoum University medical students. East Mediterr Health J 2006;12:391-7.
15. Adchalingam K, Kong WH, Zakiah MA, Zaini M, Wong YL, Lang CC. Attitudes of medical students towards euthanasia in a multicultural setting. Med J Malaysia 2005;60:46-9.
16. Schioldborg P. Students’ attitudes toward active euthanasia, assisted suicide and proposed amendments to the penal code. Tidsskr Nor Laegeforen 2000;120:2283-8.
17. Ramirez Rivera J, Rodríguez R, Otero Igaravidez Y. Attitu-des toward euthanasia, assisted suicide and termination of life-sustaining treatment of Puerto Rican medical students, medical residents, and faculty. Bol Asoc Med P R 2000;92:18-21. 18. Mangus RS, Dipiero A, Hawkins CE. Medical students’ atti-tudes toward physician-assisted suicide. JAMA 1999;282:2080-1.
19. Siaw LK, Tan SY. How Hawaii’s doctors feel about physici-an-assisted suicide and euthanasia: an overview. Hawai-i Med J 1996;55:296-8.
20. Poyraz H. Etik Sorunlar Aç›s›ndan Euthanasia. Felsefe Dün-yas› 1994;14:41-48
21. Erdemir Demirhan A. T›bbi Deontoloji ve Genel T›p Tarihi In Erdemir Demirhan A. editor. T›bbi Deontoloji ve Genel T›p Tari-hi. 1. Bask›. Günefl-Nobel T›p yay›nlar›, Bursa 1996.p.91-98 22. Mitchell CB. Of euphemisms and euthanasia: the language games of the Nazi doctors and some implications for the modern euthanasia movement Omega (Westport) 1999-2000; 40:255-65.
23. Özmen R. Notlu-gerekçeli-karfl›laflt›rmal› 5237 say›l› türk ce-za kanunu. Ozmen R (ed), 1. bask›, Seçkin Yay›nc›l›k, Ankara, 2004.p.48-210.
24. Gruber PC, Gomersall CD, Joynt GM, Lee A, Tang PY, Yo-ung AS, Yu NY, Yu OT. Changes in medical students’ attitudes towards end-of-life decisions across different years of medical training. J Gen Intern Med 2008;23:1608-14.
25. Jorgenson DE, Neubecker RC. Euthanasia: a national sur-vey of attitudes toward voluntary termination of life. Omega (Westport) 1980;11:281-91
26. Ozkara E, Civaner M, O¤lak S, Mayda AS. Euthanasia edu-cation for health professionals in Turkey: students change their opinions. Nurs Ethics 2004;11:290-7.
27. Sorta-Bilajac I, Brkanac D, Brozoviç B, Bazdariç K, Brkljaciç M, Pelciç G, Goluboviç V, Segota I. Influence of the “Rijeka mo-del” of bioethics education on attitudes of medical students to-wards death and dying—a cross sectional study. Coll Antropol 2007;31:1151-7.
28. Wolfe J Fairlough DL Clarridge BR Daniels ER Emanuel EJ. Stability of attitudes regarding physician-assisted suicide and euthanasia among oncology patients physicians and the gene-ral public. J Clin Oncol 1999;17:1274.
