Meh met Ay dın, “Ka yıp Za ma nın İzin de” Ah met Ham di Tan pı nar, Do ğu Ba tı Ya yın la rı, An -ka ra 2010, 263 s.
Cum hu ri yet dev ri Türk ede bi ya tı nın ön de ge len şah si yet le rin den bi ri olan Ah met Ham di Tan pı -nar; şi ir, hi kâ ye, ro man, de ne me, eleş ti ri ve ede bi yat ta ri hi tür le rin de eser ver miş bir sa nat kâr ve fi kir ada mı dır. Sağ lı ğın da eser le ri dik ka -te alın ma yıp ih mal edil se de, ölü mün den son ra eser le ri nin bir bü tün ola rak ya yın lan ma sıy la Tan pı nar’ın, ede bi ya tı, sa na tı, ha ya tı na sıl al gı la dı ğı or ta ya çık mış ve bu du rum araş tır ma cı la rın dik ka ti ni çek miş tir. Hak kın da ya pı lan bir -çok ça lış ma da onun ha ya tı, sa nat çı yö nü, şi ir dün ya sı, hi kâ ye ve ro ma na ba kı şı, de ne me ve eleş ti ri ya zı la rı nın ver mek is te di ği me saj üze rin de du rul muş tur. Meh met Ay dın’ın Do ğu Ba tı Ya yın la rı’ndan çı kan “Ka yıp Za ma nın İzin -de” Ah met Ham di Tan pı nar ad lı ça lış ma sı da bun lar dan bi ri dir.
Araş tır ma cı, ki ta bın “Ön söz Ni ye ti ne” baş lık lı
bö lü mün de, dün ya ül ke le ri nin kü re sel leş me so nu cun da bir kül türme de ni yet ça tış -ma sı na gir di ği ni, bu nok ta da Tür ki ye’nin ve Türk top lu mu nun “mo dern leş me” ve “Ba tı lı laş ma” ko nu -sun da baş lan gıç tan
iti ba ren ne gi bi mer ha le ler den geç ti ği ni bir ede bi yat çı ve fi kir ada mı olan Ah met Ham di Tan pı nar’ın eser le rin den yo la çı ka rak or ta ya koy -mak is te di ği ni açık lar:
Yı kı lan Os man lı Dev le ti’nin as ke rî ve si vil elit le ri nin kur du ğu Türk ulus-dev le ti nin “garp lı laş ma” ma ce ra sı da ha da il gi çek mek te. Bu ra da sor gu la mak is te di ğim özel lik le şu: “Me lez” kim li ğiy le “Türk mo der niz mi” ve “Ba tı lı laş ma sı” der ken ne an lı -yo ruz ya da ne le ri tam an la ya mı -yo ruz? (…) İş te, Tür ki ye’de son yıl lar da bü yük bir il -* Dr., Ce lal Ba yar Üni ver si te si Fen-Ede bi yat Fa kül te si Türk Di li ve Ede bi ya tı Bö lü mü.
Yeni Türk Edebiyatı Dergisi, Sayı 3, Mart 2011, s. 277-281
H. Harika DURGUN
*“KAYIP ZAMANIN İZİNDE/IN SEARCH OF LOST TIME”
AHMET HAMDİ TANPINAR
1 Ah met Ham di Tan pı nar, Ya şa dı ğım Gi bi, Der gâh Ya yın la rı, İs tan bul, 2005, s. 351.
giy le ye ni den keş fe dil miş, da ha iyi ta nın -ma ya baş lan mış, Ba tı dil le ri nin ya nı sı ra Arap ça ya bi le çev ril miş bir Ah met Ham di Tan pı nar oku ma sı bu tar tış ma ya fe rah lık ve rir ka nım ca. Bu ra da ede bi ya tın öz gün bir ye ri var. Ro man la rı nı okur ken bi zi dü şün dür me ye yö nel ten tüm pa ra doks la rıy la Tan pı nar oku ma sı bu tar tış ma yı ede bi yat, fel -se fe, ta rih, sos yo lo ji, es te tik… gi bi da ha ge niş bir yel pa ze için de ye ni den de ğer len -dir me mi ze im kân sağ lar ve kat kı da bu lu nur di ye dü şün düm ve bu nu gös ter me ye ça lış -tım. Tan pı nar’ın ha ya tı bo yun ca üze rin de dü şün dü ğü “es ki” ko nu su Türk ay dı nı nı Os man lı geç mi şiy le ba rış tır mak gi bi önem -li bir iş lev de gö re bi -lir. (s. 13-14)
Ki ta bın bir üst baş lı ğı ola rak de ğer len di re bi le ce ği miz “Ka yıp Za ma nın İzin de” ifa de si ol duk -ça an lam lı dır. Her ne ka dar Meh met Ay dın bu ko nu da bir açık la ma yap ma dıy sa da, biz bu baş lı ğı iki yön den an lam lı bul mak ta yız: Bi rin -ci si, geç miş, yani Tan pı nar’ın de yi şiy le “ma zi” ile ge le cek ara sın da bir köp rü kur ma ya ça lı şan Tan pı nar’ın mü ca de le si ni ifa de et me si ba kı -mın dan önem li dir. İkin ci ola rak da Tan pı nar’ın “en sev di ğim ro man cı”1 ola rak ni te len dir di ği
ün lü Fran sız ya zar Mar cel Pro ust’un Ka yıp Za ma nın İzin de ad lı ye di cilt lik bü yük ro man kül -li ya tı nı ak la ge tir mek te dir.
Ça lış ma “Es ki-Ye ni, Ede bi yat ve İde o lo ji”, “‘Av ru pa İn san lı ğı nın Kri zi’, Ba tı Dı şı Ba tı lı -laş ma”, “Na sıl Bir Ba tı Oku ma sı?”, “İde o lo ji ve Ro man”, “Za man”, “Mü ze leş ti ril miş Bir Ma zi?”, “Me de ni yet Ter ci hi?”, “Ba tı ve Ba ba Fi gü rü”, “Tan pı nar’da Ego ti zim ve Se fa let” ve “Kay nak ça” ol mak üze re on bö lüm den oluş -mak ta dır.
“Es kiYe ni, Ede bi yat ve İde o lo ji” baş lık lı bö -lüm de araş tır ma cı, Tan pı nar’ı, “ma sa lı olan bir ya zar” (s. 15) ola rak ta nım lar. Çün kü Tan pı nar’ın Os man lı ile Cum hu ri yet Tür ki ye si ara sın da ye tiş me si, geç miş ile bağ la rı nı ko par ma
-yıp bu nu ge le ce ğe ak set tir mek is te me si ve bir “sü rek li lik”ten bah set me si onu çağ daş la rın dan fark lı de ğer len dir me mi ze yol aç mış tır. Tan pı nar için önem li bir hu sus olan “ge le nek ara yı şı”nın Ba tı dün ya sın da da sor gu lan dı ğı nı be lir ten Meh met Ay dın, “geç miş le bağ kur mak ar zu su, acı ma sız ve yı kı cı mo dern ya şam kar şı sın da kök süz le şen, ezi len za yıf bi re yin ken di si -ni ayak ta tu ta bi le cek ah lâ kî, di nî, fel se fî otan tik de ğer ler ara ma sı gi bi ih ti yaç lar”ı (s. 18) mo dern leş me sü re ci nin ge re ği ka bul eder. Cum hu -ri yet dev -ri Türk ro ma nın da ge le nek ile be ra ber “ide olo ji”nin de ön plan da ol ma sı nı Ba tı lı laş -ma nın bir te za hü rü ola rak gö ren araş tır -ma cı, dev rin bir özel li ği ola rak Tan pı nar’ın ro man la -rın da da kur gu ile ide olo ji nin iç içe ol du ğu nu be lir tir. Meh met Ay dın’a gö re “ba tı cıge le nek çimo dern sı fat la rıy la” ta nım la na bi len Tan pı -nar’ın es ki ile ye ni ara sın da kur du ğu bağ şöy le özet le ne bi lir:
Ma ziy le he sap la şır ken olum suz yak laş ma mak, ye ni yi arar ken ko lay cı bir sen tez ci lik ten ka çın mak, es kiye ni iliş ki si ni mo der ni -te için de dü şün mek. (s. 32)
Araş tır ma cı, Ah met Ham di Tan pı nar’ın ro man -la rın da, Tan zi mat son ra sın da Türk top lu mu nun ya şa dı ğı bü yük de ği şi mi me de ni yet, dev let yö -ne ti mi, top lum sal so run lar gi bi ana ko nu la rın ya nı sı ra aşk, mu si ki, din, kül tür gi bi ma ne vî de ğer ler le de es te tik leş ti re rek “Cum hu ri yet ide olo ji si nin iro nik bir eleş ti ri si ni” yap ma ya ça lış -tı ğı nı ifa de eder.
“Ba tı lı laş ma” ve “Ba tı dı şı mo dern leş me” kav -ram la rı nın açık lan dı ğı “‘Av ru pa İn san lı ğı nın Kri zi’, Ba tı Dı şı Ba tı lı laş ma” ad lı bö lüm de mo -der ni te için “ge le nek sel olan la ol ma ya nın uyum suz lu ğu ya da ça tış ma sı” şek lin de ge nel bir ta nım ya pı lır. Ba tı mo de lin den ha re ket le or ta ya çı kan ye ni leş me ha re ket le rin de her top lu mun ken di kül tü rü ne gö re “Ba tı dı şı mo dern
-leş me” ya şa dı ğı be lir ti lir. Ni te kim kül tür ler ve me de ni yet ler ara sın da ki fark lı lık lar bir “öte ki” kav ra mı nı or ta ya çı kar mış tır. Ya ni Ba tı dün ya -sı na gö re “öte ki”, Do ğu’dur. Do ğu top lu mu nu “öte ki” ola rak gö ren Ba tı’yı ta ma men ör nek al ma nın yan lış ol du ğu nu dü şü nen Tan pı nar, Au -gus te Com te’un “iş kav ra mı”ndan yo la çı ka rak, Türk top lu mu nun an cak ça lış ma şek liy le ya ni sa na yi leş me siy le mo dern bir hü vi ye te ka vu şa -bi le ce ği ne ina nır. Araş tır ma cı Meh met Ay dın, “Os man lı lık kim li ği al tın da bü yük coğ raf ya sı ile çök müş koz mo po lit bir im pa ra tor lu ğun üze ri ne in şa edil mek is te nen Tür ki ye’de, 19. yüz -yıl da ya şa nan bü yük kı rıl ma lar dan son ra Ye ni na sıl ger çek le şe cek tir?” (s. 91-92) so ru su nu Tan pı nar’ın Hu zur ro ma nın da ver mek is te di ği me saj ile açık lar:
Tan pı nar’ın bu ko nuy la il gi li tez le ri ni tar -tış tı ğı H’de, ye ni yi sa vu nur ken, red de di len es ki ile de vam lı bir he sap laş ma için de olan, bü yük bir ih ti yat la İh san, şöy le dü şün mek -te dir: “Ev ve lâ in sa nı bir leş tir mek. Var sın ara la rın da ha yat stan dar dı yi ne ay rı ol sun; fa kat ay nı ha ya tın ih ti yaç la rı nı duy sun lar… Bi ri si es ki me de ni ye tin en ka zı, öbü rü ye ni bir me de ni ye tin he nüz ta şın mış ki râ cı sı ol ma sın lar. İki si nin ara sın da bir kay naş ma la -zım. (s. 92)
Tan pı nar’ın, Hu zur ro ma nın da Tür ki ye’nin ge le ce ği ile il gi li ka ram sar bir gö rü şe sa hip ol du ğu nu be lir ten araş tır ma cı, da ha son ra ka le me al -dı ğı Sa at le ri Ayar la ma Ens ti tü sü’nde “ye ni”nin ken di ni ka bul et tir me ye baş la dı ğı nı, iş ah lâ kı nın ön pla na çı ka rak işza man iliş ki si nin in sa na mo -dern bir hü vi yet ka zan dır dı ğı nı ifa de eder. Ah met Ham di Tan pı nar ile be ra ber di ğer Cum -hu ri yet ay dın la rı nın Ba tı’yı na sıl al gı la dık la rı nı an lat tı ğı “Na sıl Bir Ba tı Oku ma sı?” baş lık lı bö -lüm de Meh met Ay dın; da ha baş lan gıç ta ya ni Tan zi mat yıl la rın da ör nek alın ma ya baş la nan Ba tı’nın bi ze tam ola rak ak ta rı la ma dı ğı nı, da ha doğ ru su bi ze mâl edi le me di ği ni, su nî bir mo del ola rak kal dı ğı nı be lir tir. Fran sız fi kir ha ya tı nı
ya kın dan ta nı ma fır sa tı bu lan Jön Türk le rin po zi ti vizm den “prag ma tik” bir şe kil de et ki len dik le ri ni, Cum hu ri yet dö ne mi ne ge lin di ğin de po -zi ti vist an la yış la be ra ber Türk mil li yet çi li ği nin de önem ka zan dı ğı nı an la tan araş tır ma cı, özel -lik le Durk he im’ın sos yo lo ji sin den fay da la nan Zi ya Gö kalp’ın Cum hu ri yet ay dın la rı na bir il -ham kay na ğı ol du ğu nu an la tır. Bu nun la be ra ber Mü ta re ke yıl la rın da Der gâh mec mua sı et ra fın da ge li şen Berg son fel se fe si nin de Cum hu ri yet’in ilk yıl la rın da et ki li ol du ğu nu be lir tir. Pe -ki bu nok ta da Tan pı nar’ın ye ri ne re si? Meh met Ay dın’a gö re Tan pı nar’ın Ba tı an la yı şın da, “ye -ni”nin ya nın da “ken di miz” de ol ma lı dır:
Ken di ne öz gü Ba tı cı lı ğı, yi ne ken di ne öz gü ge le nek dü şün ce siy le bir leş ti re bil mek ça ba sın da olan Tan pı nar Ba tı lı laş ma ya ka ri -ka tür leş ti ril miş bir po zi ti vizm den ba -kan dü şün ce nin ye ter siz li ği nin far kın da dır. Tan pı nar her şey den ön ce zen gin bir Ba tı oku ma sı yap mış, ev ren sel kül tü rü ta nı mış tır. Özel lik le de Fran sız ede bi ya tı nı ve dü -şün ce si ni iyi ta nı dı ğı nı bi li yo ruz. Fre ud, Berg son, Dos to yevs ki, Jung ve eg zis tan si -ya list ler gi bi, Av ru pa po zi ti vist akıl cı lı ğı na kar şı ka lı cı bir tep ki yi ifa de eden ya zar lar ve dü şün ce ler den fay da lan mış tır. (s. 94-95) “İde o lo ji ve Ro man” baş lık lı bir di ğer bö lüm de ise Re şat Nu ri, Ya kup Kad ri, Mem duh Şev ket, Pe ya mi Sa fa gi bi Cum hu ri yet dev ri ro man cı la rı -nın eser le rin de ki Ba tı lı laş ma ko nu su na ve bu nun ne ti ce sin de or ta ya çı kan top lum sal me se le le re kı sa ca de ği nil dik ten son ra, Tan pı nar’ın özel lik le, Hu zur ve Sa at le ri Ayar la ma Ens ti tü sü ro man la rı üze rin de du rul muş tur. Tan pı nar’ın ro man la rın da ki Do ğuBa tı sen tez ci li ği nin Ha li de Edip, Pe ya mi Sa fa gi bi ro man cı la ra gö re öz gün ol du ğu nu be lir ten araş tır ma cı, onun “tas fi ye edil mek is -te nen es ki yi eser le rin de mü ze leş tir di ği ni” (s. 111) ifa de eder. Tan pı nar’ın ro man cı lı ğı nı “ro -man-tez” açı sın dan de ğer len di re me ye ce ği mi zi, ro man la rı nı “pro pa gan da” ama cıy la yaz ma dı ğı nı an la tan Meh met Ay dın, “ro mantez” tar tış ma
sı na dâ hil ede bi le ce ği miz en ya kın ro ma nın Hu -zur ol du ğu nu ama bu nun da bi re yin iç dün ya sı nı an la tan bir ro man ol ma sı ba kı mın dan “ro man-tez” his si ni ver me di ği ni söy ler.
Tan pı nar’ın eser le rin de önem li bir ye ri olan “za man” kav ra mı, “Za man” baş lık lı bö lüm de ele alın mış tır. “Za man”ı, “es ki” ve “ye ni” ol -mak üze re iki şe kil de de ğer len di ren Tan pı nar’a gö re “es ki”, “yok olan bir me de ni ye tin bı rak tı ğı ba zı mi ras lar ol du ğu gi bi, baş ka la rı na ait za -ma nın aran -ma sı dır da”; “ye ni” ise “ye ni in san, ye ni ha yat ve olu şa cak ye ni kıy met de ğer le ri de mek tir.” (s. 121). 19. yüz yıl Fran sız ede bi ya tı nı iyi bi len Tan pı nar, Mar cel Pro ust oku yu cu su dur. Ni te kim Pro ust’un Ka yıp Za ma nın İzin -de ad lı ro man se ri sin -de “za man” kav ra mı önem li dir. Tan pı nar da Sah ne nin Dı şın da ki ler, Hu zur ve Sa at le ri Ayar la ma Ens ti tü sü ad lı ro man la rın da fark lı za man di lim le ri ni ele al mış tır: II. Meş ru ti yet ve Ab dül ha mit’in taht tan in di ri li şi, Mü ta re ke yıl la rı, II. Dün ya Sa va şı ön ce si ve son ra sı. Araş tır ma cı, Tan pı nar’ın, Pro -ust gi bi, ya şa dı ğı dö ne min “yük sek sos ye te” sa yı la bi le cek in san la rı nı an lat tı ğı nı ve eser le rin bu an la tı için de oto bi yog ra fik bir özel lik ta şı dı ğı nı be lir tir. Özel lik le Sa at le ri Ayar la ma Ens ti -tü sü’nde za man ve sa at me ta fo ru nun, bi re yin inanç ve ölüm lü lü ğü ara sın da bir köp rü va zi fe -si gör dü ğü nü ifa de eder. Hu zur ile Sa at le ri Ayar la ma Ens ti tü sü ara sın da bir kar şı laş tır ma ya pan Meh met Ay dın şu tes pit te bu lu nur:
Tan pı nar’ı Sa at le ri Ayar la ma Ens ti tü -sü’nde Hu zur’a gö re çok da ha de rin leş miş bu lu ruz. Sa at le ri Ayar la ma Ens ti tü sü’nde tas fi ye edil me ye baş la nan es ki ve he nüz de ğer le ri ni oluş tu ra ma mış ye ni ara sın da ki bo ca la yan iki lem çö zül me ye baş la mak la bir lik te Türk top lu mu Ba tı lı laş ma doğ rul tu -sun da ne tam Ba tı lı ne de Do ğu lu, “me lez kim lik” di ye bi le ce ği miz bir yer de dir. Bu ra da, Hu zur’da ol du ğu gi bi ro man kah ra man -la rı nı he ye can -lan dı ran es ki mü zik zev ki ve nos tal ji si ne rast la mı yo ruz. Mev le vî âyi nin ic ra edil di ği iç ki li top lan tı la rı Ba tı mü zi
ğiy le kar şı laş tı ran Di yo niz yak iç ki li ak şam lar yok tur. Mo dern ya şam mü kem mel -li ği ara maz. (s. 133)
Bir me de ni yet kar şı laş tı rıl ma sı nın ya pıl dı ğı “Mü ze leş ti ril miş Bir Ma zi?” baş lık lı bö lüm de Meh met Ay dın, “Es kiYe ni, Ede bi yat ve İde o -lo ji” baş lık lı ilk bö lüm de söy le dik le ri ni bi raz da ha ay rın tı lan dı ra rak an la tır. “Es ki olan la de vam lı bir he sap laş ma ih ti ya cıy la ya şa yan” Tan -pı nar’ın es ki yi da ha doğ ru su mu si ki, din gi bi ma ne vî de ğer le ri “es te ti ze” et me ye ça lış tı ğı üze rin de du rur. Hat ta araş tır ma cı, Tan pı nar’ın, es ki yi tek ba şı na tem sil ede bi le cek bir özel li ğe sa hip olan İs tan bul’u mü zik, aşk gi bi ko nu lar la es te tik leş tir me ye ça lış tı ğı nı be lirt tik ten son ra, Tan pı nar’a gö re, İs tan bul şeh ri nin bü tün olum suz luk lar dan kur tul du ğu tak dir de “ye ni” ola bi -le ce ği ne inan dı ğı nı ifa de eder. Bu ko nu da sö zü Ab dül hak Şi na si Hi sar’a ge ti ren araş tır ma cı, on da Tan pı nar gi bi “geç miş le he sap laş ma” id di ası nın ol ma dı ğı nı söy ler. Çün kü A. Şi na si Hi -sar, kur du ğu “Bo ğa zi çi me de ni ye ti” ile “ar tık yit miş za man lar”dan bah se der. Bu nun la be ra -ber İs tan bul’un iş gal yıl la rı na de ği nen Mit hat Ce mal, Ke mal Ta hir, Ya kup Kad ri gi bi Cum hu -ri yet dev -ri ya zar la rı nın ro man la rı nı Tan pı nar ile kar şı laş tı rır. Meh met Ay dın, bu ko nu da da Tan pı nar’da ki “sü rek li lik” fik ri ni bir kez da ha tek rar lar:
Tan pı nar’a gö re, olu şa cak ye ni de, ay nı za -man da folk lo rik renk le re de sa hip, es kiy le ol ma sı ar zu edi len bir de vam lı lık zin ci ri için -de biz zat ha yat için -de ya ra tı la cak tır. (s. 160) “Me de ni yet Ter ci hi?” baş lık lı bir di ğer bö lüm de ise Tan zi mat’ın ilk yıl la rın dan iti ba ren ya şa -nan “iki lik” üze rin de du ru lur ken Tan pı nar’ın ko nuy la il gi li gö rüş le ri ne de yer ve ri lir. Tan pı nar, ro man la rı nın ya nı sı ra de ne me, eleş ti ri tü -rün de yaz dı ğı ya zı lar da ve ede bi yat ta ri hin de “es ki” ile “ye ni” ara sın da ki he sap laş ma sı nı sür dür müş tür. Bu nok ta da Meh met Ay dın, Tan pı -nar için şu açık la ma yı ya par:
Ba zen nos tal jik duy gu lar için de gö rün se de es ki onun için bit me ye mah kûm dur. Tan pı nar, ro man tizm den uzak bir ki şi lik tir. Pa ra doks lar la da do lu ol ma sı onun en çe ki ci ya nı dır da. Mâ zî yi, ro man la rın da ki kah ra -man lar ara cı lı ğıy la nos tal jik ve pa te tik bir ruh hâ li için de ver se de, onu ye ni den (bu gü ne hük me den ha yat tar zın dan yo la çı ka rak, bu gü nü asıl bi le rek) kur gu lar ve es te tik leş ti rir. Ga yet Tan pı nar ca ya pı lan bu es te tik leş tir me de, mâ zî “as lî” olan dan fark lı -la şa cak tır. Mâ zî nin iz le ri, bun dan böy le, olu şa cak “ye ni”de, ha ya tı bi çim len di ren ve an lam lan dı ran ye ni ha yat de ğer le ri nin şe kil le ri olu şur ken an lam ka za na bi lir. Bu ay nı za man da sür priz ler le do lu bir bi lin me -yen dir de. (s. 191)
Ba tı lı laş ma sü re ci için de Türk ay dı nı nın kim lik ara yı şın da “ba ba sız” kal dı ğı, “Ba tı ve Ba ba Fi -gü rü” baş lık lı bö lüm de an la tı lır ken Tan pı nar’ın Sa at le ri Ayar la ma Ens ti tü sü’nde ki “ba ba komp lek si”nden bah se di lir. Tan pı nar bu ra dan yo la çı ka rak iro nik bir şe kil de es ki ile ye ni ara -sın da ki zıt lı ğın, ça tış ma nın so nuç la rı nı or ta ya koy ma ya ça lış mış tır. Na mık Ke mal, Ah met Mid hat, Re ca iza de Ek rem gi bi Tan zi mat ya zar la rı nın ve Oğuz Atay gi bi bir Cum hu ri yet ay dı nı nın eser le rin de ki “ba ba fi gü rü”nün ek sik li ği nin ne gi bi ne ti ce le re se be bi yet ver di ği üze rin -de du rul muş tur. Tan pı nar’ın sa nat çı ki şi li ği üze rin de Yah ya Ke mal’in et ki sin den de ay rın tı lı bir şe kil de bah se dil miş tir. “Tan pı nar’da Ego tizm ve Se fa let” baş lık lı son bö lüm de ise ya za
-rın bir “oto bi yog ra fik ro man” özel li ği gös te ren Hu zur ro ma nın dan yo la çı ka rak Müm taz’ın, do la yı sıy la Tan pı nar’ın ruh ve dü şün ce dün ya -sı na yer ve ril miş tir.
So nuç ola rak Meh met Ay dın’ın “Ka yıp Za ma nın İzin de” Ah met Ham di Tan pı nar ad lı ça lış -ma sı, fay da lan dı ğı yer li ve ya ban cı kay nak eser ler yö nün den ol duk ça zen gin dir. Araş tır ma cı nın ya ban cı kay nak la rı ilk el den oku yup yo rum la ma sı ve bu bil gi le ri il gi li yer ler de de ğer -len dir me si ça lış ma nın öne mi ne kat kı sağ la sa da, bun la rın ba zı du rum lar da aşı rı ya kaç ma sı, ko nu dan uzak la şıl ma sı na se be bi yet ver miş tir. Bu du ru mun far kın da olan araş tır ma cı, “Tan pı nar’a dö ner sek” (s. 42), “Esas ko nu muz Tan pı nar’a tek rar dö ner sek” (s. 111, 142) gi bi ifa de -ler le bu nu te la fi et me ye ça lış mış tır, di ye bi li riz. Ba tı lı laş ma kar şı sın da Tan pı nar’ın al dı ğı ta vır üze rin de du ran araş tır ma cı, yu ka rı da da bah se dil di ği gi bi, ko nu yu on baş lık al tın da de ğer len -dir miş tir. Bu baş lık lar tek tek ele alın dı ğın da bun la rın ben zer me se le le ri iş le di ği gö rü lür. Ör ne ğin “Es kiYe ni, Ede bi yat ve İde o lo ji”, “‘Av -ru pa İn san lı ğı nın Kri zi’, Ba tı Dı şı Ba tı lı laş ma”, “Na sıl Bir Ba tı Oku ma sı?”, “Mü ze leş ti ril miş Bir Ma zi?”, “Me de ni yet Ter ci hi?” gi bi baş lık -lar al tın da ele alı nan ko nu -lar da he men he men ay nı me se le ler üze rin de du rul mak ta dır. Ne ti ce iti ba rıy le “Ka yıp Za ma nın İzin de” Ah met Ham di Tan pı nar, Tan pı nar hak kın da ça lış ma ya pa cak araş tır ma cı la ra kay nak va zi fe si gör -me si ba kı mın dan önem li dir.
