Başlık: SURRE-NAME (1335/1916)Yazar(lar):ATALAR, MünirCilt: 28 Sayı: 1 DOI: 10.1501/Ilhfak_0000000719 Yayın Tarihi: 1987 PDF

(1)

SURRE-NAME (1335/1916)

Yrd. Doç. Dr. Münir ATALAR

31 Ağustos 1908'de Hicaz Demiryolu'nun yapılması üzerine, Surre artık, trenle gönderilmeye başlamıştır. Surre, herhangibir bir tüccar eşyası gibi, Haydarpaşa'dan, kurşunlu ve mühürlü bir furgona (yük vagonuna) bindiriliyor, şimendiferle (trenle) Medine'ye kadar gidiyor ve orada indiriliyordu. Furgonun kurşunlanması ve mühürlenmesi, yol-da açılmaması veya açılırsa, tespit edilebilmesi içindi.

Makalemizin konusu olan Surre-name, RumI 1335/1916 M. senesi Ağustosunun 11. Cuma günü, trenle İstanbul'dan Hicaz'a hareket eden Surre-i Hümayun Emini Memduh Bey'in, vaki olan seyahatını ve ziya-retlerini bildiren ve Sultan V. Mehmed'e (Reşad) takdim kılınan rapo-rudurl• Biz bu rapordan faydalanarak, tren yolu ile Surre gönderil-mesini ve güzergahı açıklamaya çalışacak ve bu Seyahat-name'yi yayınlamış olacağız. (Tam metin olarak). Bahis konusu Surre-name'nin metni aynen şöyledir:

Avatıf-ı celile-i hazret-i şehriyar-ı a'zamI, cüm1e-i mübeccelesinden olarak 335 senesi Surre-i HümayUn emanetine ta'yin buyuruldum. Zaman-ı hareket takarrüh itdi. Muamelat-ı resmiyyenin icrasını müte'-akih veliyy-i nİmet-i a'zam efendimiz hazretlerine 'arz-ı veda've 'uhu-diyyetle ve bi-havli'llahi te'ala 335/1916 senesi Ağustosunun onbirinci cum'a günü Haydarpaşa'dan trenle hareket olundu.

Her istasyona gidildikçe merasim-i istikhaliyye icra olunuyordu .. Konya'ya bin-i muvasa1atda vali ile me'murın-i askeriyye ve adliyye ve mülkiyye-i vilayetden ekseri tarafından resm-i istikhal ifa olundu. Ve rical-i feridUn-1 ciMt-1 ma'nevi, pir-i dest-gir Mevlana "Celaleddin

ı

Memduh Bey, Surre-na'me (Surre Emininin Seyahaı-narnesi) R. 1335/1916 M., Türkçe,

9 yk., işlek rik'a ile (21x14; II cm. uzunluğu, 19 satır). İstanbul, TSMK., M.R. 587. Bkz.: Fehmi Edhem Karaıay, TSMK., Türkçe Yazmalar Katalağu, c. I-II, İst., 1961, c. I, s. 603, no: 1857. Yazma 9 yk. 9 sayfadır. Çünkü yaprakların tek yüzünde yazı vardır. Defterin ilerideki sayfalan boştur.

(2)

420

i Mtl'N1R ATALAR

;

Rumi" kuddise sırruhu's-saminin türbe-i şerifelerine teveccüh idildi.

Çelebi Efendi Meram'da bulunduklbından

mülakat olunamayub

ser-tank efendi delaletiyle huzur-ı pire: dahil ve pir-i kudsiyyet-mir

efen-dimiz ile etraf-ı me'aı-i eltMında medfUninolan peder allieri

sultanü'l--ulema Muhammed Baha'üddin Belbı ve katib-i Mesnevi, Çelebi

Hü-same'ddin ve Cenab-ı Salahü'ddin Zerkuh Konevı ve neCı-inecib

haz-i

ret-i pir Sultan Veled vesa'ir erkan-ı tarikat-ı aliyye kaddesa'llahu

hazeratını ziyaret şerefine ail Old~

(2) ~\JJ\

ı.:.ı\S""

p.~

ol:.ıWJ

'Nazm

i

Tevekkül eyledim Hakk'a, olub fermamma takdir

Tevessül eyledim ruh-i revan-ı pakine ey pir

Meded-kar ol müdama sak-ı lütfün eyleyüb teşmir

Füyu.z-ı himmetinle kıl reh-i ~akası1dıml tenvir

Daire-i pirde biraz İstirahat o/Iedikten sonra şimendifer

mevki-fine gelindi. Aynı merasim tekrar edilerek trenimiz Konya'dan hareket

ndi.

~

Beşinci gice Halch'e, haftasındal da Şam-ı Şerif'e muvasalat eyledik.

Buraıarda da merasim tamamıyla jcra kılındı. Şam'da ilk evvel

meş-hUr-ı enam olan Cami-i Emeviyye'ie gidüb salat-ı zuhrı eda ve ba'dehu

i 11

T

'"

Cami-i Şerif'de medfım olan ve este'izü bi'Ilah (3)

i::-:-i

J

J~

J I~J

ayet-i kerimesi ile min-kıbeli'r-Rahn?-anKadr-i iili-i nübüvvet-penahtleri

bala-terin buyurulan enbiya-yı izaıiıdan Hazret-İ Yahya aleyhl'ssalatü

ve's-selamm ziyaret-i Beniyyelerinelmuvaffak olduk. Merkad-ı

müba-rekleri, cami-i şerif-i mezkfuun v~atında

ve gayet dilonişin bir

şekil-dedir.

.

Müte'akiben mü.'ezzin-icenab'llrisalet-penahi Hazret-i Bilal Habeşi

radiya'llahü anhü'l-barinin türbe-İ i mübarekelerini ziyaret itdik.

Nrtzm

i

Ey mü'ezzin, ey Bahabi-ihab~-i kibriya

Geldi bab-ı lutfuna bir aBI

YÜ

müznib-geda

i

Kıl delalet ki ziyaret-gahı ola ol mücrimin

R

_{avza-ı pa}

'

Ak'

-I

şe ıu -muzm Ln-ı mucte a

f"'1

"

'b"

i '

.•

b

A

i

2 Ye nefe'nilhu bi-berekati ervilhihim: "Onların ruhlan hürtnetine faydalandık" 3 Ye seyyiden ve hasılren ve nebiyyen. ,AI-i lmran Sılresi, ayet: 39: "(Yayha) kavminin

i

(3)

SURRE-NA.'I1:E (1335/1916) 421

Bu esnada Şam'da fazı ü İrfan ve kemalat-ı ma'neviyyesi ile müşarün bi'l-henfm olan muhaddis-i şehir Şeyh Bedrü'ddin Efendi ile mülakiit İdildi. Mükiilemede söz, ahval-İ hazıraya intikal itdi. Müşa-rünileyh Hakk sübhane ve te'iilanın gayet-i ilahiyyesi ile sulhün karılı olduğunu ve ehl-i İslamın nail-i ferah üç mcserret olacağını beyan buyur-dular. Beyanatı sahihada münbasit olduğum halde ziyaretime devam ve şeyh Ekber Muhyiddin Arabi Kuddise Sirruhu Hazretlerinin türbe-i şerifderine azimete ikdam olundu.

Nazm

Ey velayet bureunun mehr ü meh-tabanı şeyh .Asuman-ı ma'nevinin neem-i feyz-i efşanı şeyh Ey tasavvuf ilminin bir bahr-i bi-payanı şeyh Zairin ma'şıık-ı ruhu sevgili cananı şeyh

Zeyn-ı evrengin hilfıfet-i kenz-i şefkat.i şehriyar Hazret-i Sultan Mehmed-i Hamis takva-şi'ar Avn-i Hakk'Ia gör-şeref hir sulha eyler İntizar Sen de hi mmet eyIe bitsin şu eidal-i lııın-nisar

Şam-ı şerif'de bir tarafdan ber-vech-i ma'rıız ziyaretler tekrar ve diğer tarafdan dahi gündüzleri belediyece tahsis olunan mahalde erbab-ı istihkakın SUITetevzi'atına ibtidar olundu. Daire-i belediyede Medine-i Münevvere ahalisine müneer bir zat sUITesini aldığı zaman, Cenab-ı Hakk'ın halife-i a'zam padişahımız efendimiz hazretlerine mazarrat ve a'dasmı kahr ü tedmir itmesini pek mü'essir bir lisan ile tizkar eyledi.

Nazm Surresin aldı ele bir Arabi Didi:

(4)~)

~l:.j\kl....

Hem tutub başına koydu öperek Didi:

(5)

LJ)

>.)

~I..l&-\

Diğer surre alanlar dahi da'vat-ı hayriyye-i Şehinşahi'yi tekrar itmekde idiler. Bu vechile tevzi'ata devam ve vaktin takarrübi

hase-4 SulHinena yensur Rabbi: hase-4;Ey Rnbbim SuItnnımız~ ynrdım et, onu üstün kılhase-4; 5 A'daehu demerre Rnbbi: "Rnbbim, sultanınun düşmnnlnnm kahrets;n"

(4)

422 MÜNİR ATALAR

biyle Şam'da icrası mu'tad olan Şem'a ve Sancak ve Mahmil-i Şerif Alaylarının istihiaratına vali-i vilayet ilc ihtimam olundu. İş bu üç alay, eyyam-ı mp'ayyenesinde vali-i vilayet ve me'murin-i surre ve as-keriyye ve mülkiyye ve müfti ve nak.ib-i belde ve ulemil-yı mahalliye-nin ve asakir-i şilhiin.e ve polis ve jandarma efradının iştirakı ve teh-illat ve' tekbirat ilc yek-diğerini müte'akiben nam-İ nami-i Cenab-ı Şehriyari'yi icra ve her birinde ed'iyye-i mafruza-i hilafet-penahi edii kılındı.

Mahmil.İ Şerif Alayı'nın İcrasından sonra Eylül'ün

19.

perşembe günü ahşam ezanını müte'ilkih Medine-i Münevvere'ye müteveccihen Şam-ı Şerif'in Kanevat İstasyonundan me'murİn-i mahalliyye tarafın-dan teşyi idilerek trenle hareket olundu.

i

Nazm

Teveccüh e~ledi yüzler mukaddes arz-) Batha'ya Ta'allük eyledi gözler muazzez suy IIenhaya

İder her hatve-i mahmil visali iişıka tebşir

i

Mualla Ravza-i pak' e mübarek İyd-i edhaya

12

Eylül 33fde Dir'a'ya mavasalat ve kuvve-İ askeriyye tarafından merasim-i istikbilliyye icra idildi. Burada bir saat kadar tavakkuf

i

olunduğu sırada nezd-i aciziye getürilen hutut-ı hadidiyye muhafaza jandarma ikmal efddından Şeyh Ali Kürdi namında. bir neferin okudığı medhiyyc-i Resfr1-i S.A.V.S. cümlemizi gaşy haline getürdi. Bu zatın sesİ gayet ilatif ve usule olan nisbeti de sadası derecesinde idi. Mumaileyh'in, her biri makam-ı uşşak ve hicaz ve suz-nak ve hicaz kar'dan okudığı medhiyye, ber-veeh.i ati aynen zabt idildi.

i

~\j

~~i

~ ~ ~~

4 t

J~ ~ ~

(b

i

.J:,ol? ~~

.ill~ _~:LII

LsJ:r-)

~~:j

(a

(I)

1:--4 ~

~i

_4~

00:'"1

"t.)'1

;i

J

(d

"c.

~';;'j

;k~

o~A'i;''~~

~

(c

~b

J~~

jıı

J (;~

.Lt:£.

J

\.:ı'.ur

J

;S-.lll

ö~".£;.

J

ı

J

-.4-r \~

i

(II

- ,'" i -,- _

~Ü

_u •.

:;..L.W\

_.ı.:,;)ı '~~

J_\

r:/.

J>

_Yi-

J~\

;.;/1

Ls;

____ i

i a) Aııah'ın takvasıyla ve zikriyle kalpler ma'ınurdur. b) Yüzler, O'na yakın olmakla müjdeleyici ve sevinçlidir. e) Mevl.ılalartndıın sonsuz bir huşu ile kurtuluş isterler d) Onlann niırları hak, sevinci parlaktır.

II a,~.c,d: Mek'adi's-Sıdk (Hz. Peygamber'in kabri, türbesi) olan yerde, karanlıkta ve zikir Iıalvetindc toplandıkl~nndıı, .ışıklann, o mukaddes yüze sevgi ile yöneldiğin; görürsiinüz.

(5)

SURRE-NAME (1335/1916) 423

"11. • " ~ J

<:"~~.

~

~ ~

~!Y;

~0L-ı~

0 ~

0 \

Ls-~

1:>-Q..

J

ıpo:; Ci~

ilı

Jw:..Ji ::.,~..(~

6(,)8.)I~)\.,~~~~

TJ~(~

~0\S"

o;'A jL; "~A

CI.J: ...•

i

~ı:.\i

~~~:U4

~'-:'c~.J\S"

of

tJ_cJı)

(6)

T.J,)ç.

"2

_Js

°w:

A ~O.J:~

JL~

~ ~IJ

_

i~\

:';J:::"

A

\~.lA~

4\:-:£i ~

~\J:~

J ~J

o;'A~J.t.~'u.;;';'~;

"~c..

J

Lı?

J!J0

.;ll)

!i~\~

"J .",~.

~

...r.:

.J~ ~ ) J

"Jf.,:::'

"..LAW "{.~.J

J

.,j~

o

.J~)

~\~J~

-::!J\' ••

~c

::;..LA~;ü

~i.,~0--i.';'CJı

_.~

~,)ı.,j~'\j

~..(;

~

(III

(IV

(V

Diri'danhareket ve esna-yı rahda İbn er-Reşid ve kumandan Basri Paşa ilc mülakat olunarak arefe-i ıyd-ı edhada Belde-i Tahire'ye takarrüb idildi ve Kubbe-i Mukaddese-i Hama görünmeğe başladı:

Girye vü zar ile çokdan ben bu lutfu gözlerim Hamd li'llah Kubbe-i Hadra'yı gördi gözlerim

Bir müddetcik sonra da Belde-i Mübarek~ kal'esinden toplar atılarak Medine-i Münevvere'ye vusul müyesser oldı. Şimendifer mev-kifinden Medine'ye muhafız vekili ve Hicaz kuvve-i askeriyyesi kuman-'dam Fahri Paşa ve erkan-ı askeriyye ve mülkiyye ve ahaıi-i kiram, Medine tarafına bir suret-i mükemmelede - istikbal idilerek tehiyye olunan diiire-i mahsusaya götürüldük. Biraz sonra Fahri Paşa ile bera-ber Harem-i Şerifi me'ii!i-i redif Hazret-i Risiilet-penahi eihet-i yeminin-deki Babü's-Seliim'a kadar maşiyen azimet obndı. Müşiirün-ileyh cümleınizi Biibü's-Selam'dan Harem-i Şerife idhiil ve muvaeehe-i nübüvvet-peniihi'ye isaı eylediler dü-çeşm-i tahassürle müştiik oldu-ğumuz hak-pay-ı mu'allii-yı risaıet-peniihi'ye cebin-sii-yı niyaz olarak

nı

a) Ey nefs! Bu, kavmin şarabıdır, haydi iç. b) Olaki ihsanda zafer buluculardan olursun c) Ve onun güzel cemalini görme şansına sahip olursun d) Onların dilleri onu öğmekle kıvanç duyar

IV a) Hz. Peygamber'in gelmesiyle, şirk zayıfladı Ve helak oldu b) Doğnıluk meş'alesi böylece yüceIdi ve yayıldı

c) O, hem RaUf, hem Rahim, hem Şahid, hem Mütevekkil'dir. d) Parlayan bir ıŞıktır. Onu ziyaret eden mutlaka kazanır. V a) Senin gözlerin, onun mezannı ziyaret edenleri görürse

b) Buluttan damlareasına, onlann gözyaşı döktüklerin; göriirsiin

(6)

424 ~IUNtR ATALAR i

tertil-i teslim at ve tahiyyat ve halife-i ru-yi zemin efendimizin ve asa-kir-i nusret-measir-i cenab-ı padişahllerinin muvaffakiyyatı du 'ası tekrar idildi.

Nazm Ey mafhar-ı alem şeh-i evreng-i risalet Ey bais-i tJkviu-i cihat-ı kenz-i fesahat Ey mehdi-i' Aksfl-yı sühÜı-i rah-ı selamet Ma'sum1arı kıl mazhar-ı imdad ü inayet Şu badire-i Iha'iJe-i Harb-i çihar-sal Kdmakda me'aliyi harab tesellide pa-mal Bir şan ü şeref bir zafer-i nuhbe-i amal

• i

Itmekde halifen senin ey hadi-i ikbiil , Hallak-ı alim eylesün amaline na'il

Bir kuvvet .anın satvetine almaya ha'il Düşmanları; haksızları; Hakk, eyleye za'il Bir sulh-i zafer eyleye netice ola hasıl

Diğer

Nigah dide~i aşkı mutahhar ravza ki ma'tM Biz aciz ümmetin oldu dürr-i ihsanına mevkfıf Siyeh-rfı asi ve müznib serapa cürmle me'IM Aman ey F:ahr-İ Alem kıl ana alıMını masrfıf Rehik-i aşk ü şevkinle dil-i mcsti müdiim eyle Şemim-i kuy-i yaslınla anı şirin-i meşam eyle Hemişe za'ir-i Habü'l-Eman-ı ve'ş-Selam eyle Kulun Memdfıh'ı in'am-ı şefa'atle hekam eyle

i

Medine-i Münevvere'de dahi Surre-i Hümayfın alayı mevkif civa-rındaki Surre Karargahı'na bir sfıret-i' mükemmelede kumandan ve zabitan ve lbn-er-Reşid ve ulema ve bi'l-cümle me'mfırin-i mahalli-yenin iştirakiyle; icra ve sancak ve Mahmil-i Şerif Ravza-İ Mutahhara'ya ve şem'ler dah~ mahall-i mahsusuna vaz ve ilkii edildi. Müte'akiben belde-i mübarekedc mücavereten mukim oluh ulfım-ı zalıire ve tasav-vufiyyede sahib-İ ycd-İ tula ve kuvve-İ ma'neviyyece de yekta oldığı haber virilen Ş~yh Ahmed-i Şems-i mağribinin mülakatıyla teşerrüf olundu. Şeyh-i rpüşarün-ileyh, ilfiyyet-i hümayunu istifsar itmekle lehü'

(7)

SURRE-Nı\ME (1335/1916) 425

l-hamd sıhhat ve afiyet-i şfıhanenin ber-kemal oldığını söyledim. Du'a-yı temadi-i sıhhat-ı seniyyeyi tekrardan sonra (İnşailah, kariben Harb-i Umumi'nİn muzafferiyyet-i kfımile ilc netice-pezir olacağını) bi'l-beyan bir ifadesinin hak-pay-ı hümuyun-ı cerlabı hilafet-penahi;ye arz ve ib-lfığını tezkfır eyledi. Tebşir-i vaki bir istizuh-i kalbi'nin cevfıb-ı sarih ve şafisi olmağla bais-i inbisat-ı azim aldı.

Belde-i ıahirede Harem-i' Şerif-i Nebevi'ye mülfızemet ve kanfıdil-i Ravza'yı ikad misillı1 veza'if-i mukaddeseye müdavemet suretleriyle 10 gün ikfımet olunarak Ravza~i Mutahhara'da. 40 vakit namazı kıl-mağa da muvaff~kiyyet hasıl oldı.

Nazm

Eylernişdim çok bu in'ilmi Rabb'iniden n~yfız Şükr lillah Havza'da ben' kırk vakt kıldım namaz

Zaman-ı avdet takarrüb eyledi. Harem.i şerif'de beyne'l-ışa':.-yn Mevlid-i Şerif kıra' et olundı. Yakt-i mu'ayyenden bir gün evvel Sancak ve Mahmil-i şerifler bulundukları mevki'lerden çıkarılub aynı mera-sim ilc dfıire-i askeriyyeye isal kılındı. Gicesi de Fahri Paşa tarafından Şeref.i ubeydfınerne bir ziyafet tertib olundı.

6 Teşrlnsani 1333/1917 Sabahleyin Harem-i Şerif'de ifa-yı salat ve müte'fıkiben kabr-i şerife girilerek kandiller tebdili ve mahfazalar silinmesi vazifesi ber-sabık ifa olunduktan sonra huzur-ı Hazret-i Peygamberl'de eşk-rlz-i melal olarak vcda idildi.

Nazm

Pek mü'essir levha teşkil eyliyor bu iftirak Elveda ey Fahr-i Alem elveda ve'l-firak

Yasati sa'at 8 raddelerinde otomobil ile şimendifer mevkifi civarın-daki karargahımıza gelinerek Fahri Paşa ile mülfıkat olundu. Beraberce trenİn bulunduğu meydana azimet ile tcşyi içün hazır olan me'murin.i askeriyye vesitirc ve muzika aralarından geçilüb trenin yamnda duruldu. Fahrİ Paşa (kendüsiyle bütün arkadaşlarının son katre-i hunini ısar iderek Medine-i Müncvyere'de ilel.ebed raiyct-i Osmi'ıninün temcvvüc-nümu olacağını ve kariben Mekke-i Mükerreme'ye gideceklerini hak-pay-i illi-İ cenab-ı müİukuncyc arz itmekliğimi) beyan eyledi. Taraf-ı t:ibeyda-nemdcn dahi (gerek kendüsünün ve gerek Gazanfcr kazasımn bu belde-i tayyibe ve tahireyi muhafaza emrinde son dcrece şevk ü gayrctleri

(8)

4.26 MÜNİR ATALAR

müşahed olub, keyfiyyeti ber-vech-i ma'ruz ve meşhftd Südde.i Ulyii-yı Hilafet-penahi'yc arz ideceğim) cevaben beyan kılındı. Bu nutuklarmı te'atisi sırasında hüzzarun kaffesi ağlıyorlar idi. Trenimiz de hareket iderek belde-i tahire-i Medine ve Kubbe.i Hadra nihan oldı ki bu levha-i mufarakat dahi be-gayet hüzün ..aver idi.

Yolumuza devam ve üç gün ba'zı arıza-İ tarik sebebiyle Tebük'de kalınarak 9. günü Şam'a ve tarih-İ hareketimİzin 3. mahı nihayetinde dahi Der-Sa'adet'e muvasalat olundı.

Ümmetliği şerefiyle dünya ve ahiretde müftehir' ve şefa'at-i ne-cat-gayet risaletpenahileriııe her an ve ımman müftekir bulundığımız sahib-i din.i mübin kaidü'l - ~;eferİ'I-muhaccelin Hatemü'n-Nebiyyin ve'I.MUlselin Muhammedü'I.Mustafa alcyhi ekmelü't-Tehaya efendimiz hazretlerinin ravza-i pakoi ıtımakine yüz sürmeğe ve tevdi buyurulan vazife-i emaneti ifaya muvamıkiyyet gibi bais-i fahr ü mübahiit olan ehaf-ı ilahiyyenün iktiham-ı müşkülat ve mahzurat ile abd-ı acize nasib olması, mahza cenab-ı Hak.k ve Feyy;iz-ı Mutlak'un avn ü inayeti ve Resftl-i Ekrem Saııa'llahü aleyhi ve sellem efendimizin imdad-ı ruha-niyyeti ve imamü'l-müslimin ve halife-i ruy,i zemin efendimizin tevee-cüh-i hümayilnlan bereketiyle şeref vaki oldığına zanu be-zemm-i şükran olarak bar-g.llı-1 ehadiyyete la-yü'ad lıamd ü sena ve resul-i zi-şanına tehiyyat-ı bi-intiha ider ve halife-i seyyidi'l-murselin padişa-hımız efendimiz hazreticrünün du'a-yı devam-ı afiyet ü muvaffakiyet-i humayılnlarını tekrar eylerim.

ii

i i i ,