Anbra Üniv Vet Fak Derg, 49, 59-65. 2002
Bıldırcın besisinde enzim ve avoparsin kullanımı
Sakine YALÇIN
I,İlyas ONBAŞILAR
2,Berrin GÜÇLÜ
3,Ehru GÖNCÜO(;LU
4: Ankara Üniversitesi. Veteriner Fakültesi. Hayvan Besleme ve Beslenme Hastalıkları Anabilim Dalı. Ankara: 'Heıceııepe Ünıversitesi. Tıp Fakiiltesi. Cerrahi ve Tıbbi Bilimler Bölümü, Deney Hayvanları Yeti~tirme ve Ara~tırma Ünitesi. Ankara: .1Erciyes
ÜIl1\.ersit('si. Veteriner Fakiiltesi. Hayvan Besleme ve Beslenme Hastalıkları Anabilim Dalı, Kayseri: 4Akdeniz Ünivcrsitesi.
Veteriner Fakültesi. Hayvan Besleme ve Beslenme Hastalıkları Anabilim Dalı. Burdur
Özet: Bu ara~tırına, temelini arpa ve bugdayın oluştıırduğu bıldıreın rasyonlarında enzim ve avopar,iııin ayrı ayrı ya da ikilı kombınasyonhrı halinde kullaııımlarının Japon bıldıreııılarında besi performansı, karkas randımanı ve ban kan p:ır,uncıreleri üzerine etkılerını belirlemek amacıyla yapılml~tır. Ara~tırmada toplam 328 adet giinliik Japon bıldıreııı (COlUmit cotumi.\ j(/poıı/ca) civcivi kuılanılml~tır. ller birinde 82 eivciv bulunan ikontroL, 3 deneme olmak üzere 4 grup diizenlenmi~tir. Gruplar i,e 4ieivciviçercn ikı tekrar grubuna ayrııml~tır. Dencme grupları rasyon ları na roxazym-G (IO()O ppm) ve avoparsin (15 ppm) ayrı ayrı ya da ıkıli kombınasyonLırı ~eklinde katılml~tır. Ara~tırma be~ hafta sürdürüımü~tür. Araştırma sonunda gruplar arasında canlı ağırlık. karkas randımanı ve kan senımunda total protein ve total lipid değerleri bakımından istatistik açıdan bir farklılık görülmemi~tir. Ara~tırına siıresince bir kg canlı ağırlık artl~1 için Ilikeülen yem miktarı kontrol ile I .. 2. ve 3. deneme gruplarında sırasıyla 3.06. 3.i8. 3.09 ve 3.iil kg olarak hesaplanml~tlr. Sonuç olarak, rasyonlara roxazym-G ve/veya avaparsin ilavesinin bıldırcıııl<ml<ı besi perforınans!. karkas randım:.ını ve bn senıınu total protein ve total lipid değerleri üzerine önemli bir etkisinin olmadıgı kanısına varılml~lJr.
Anahtar kelimeler: Avaparsin, besi performansı, bıldıreın. enzim. kan parametreleri. karkas randımanı
The usage of enzyme and avoparcin in quail fattcning
Summal"Y: This study was carried out to determine the effeets of the usage of enzyme and avaparcin alone or ın combinaıion on pcrforınance. carcass yield and same blood parameters of quails. A total of 328 daily Japanese quail chicb (Coııırniı coıumi\ jupoııiCil) were used in this experiment. They \'oae divided into 4 groups (I control and 3 treatment groups) eaclı containıng 82 chıcb. Each group was divided into 2 replieate groups eontaining 41 ehieks. Experimental diets were suppleınented with roxazyme-G (I000 ppm) and avaparcin (I5 ppm) alone or in combination. The experimental period la,ted five weeks. Aı the end of the study there were no statistically differenees among the groups in live weight. earcass yield and total protein and total lipid value, of blood serıını. Feed consumption per one kg live weight gain of control group and i..2. and 3. treatment groups during trial \Verc determined as 3.06. 3.18. 3.09 and 3. i () kg, respectively. It is eoncluded that the supplementation of roxazyme-G with or wiıhout avaparcin to tlıe rations had no important effect on fattening performanee, earcass yield and total protein and total lipid valucs of blood senım of quai Ls.
Key word,: Avaparcin, blood parameters. carcass yield, enzyme, fattening performalice
Giriş
Kanatlı rasyonlarında buğday ve arpa yüksek dü-zeylerde kullanıldığında ince bağırsak içeriğinin vis-koziksi artmakta ve dolayısıyla besin maddelerinin sin-diriınİ ve emilimi azalmakta, altlık kalitesi ise olumsuz yönde etkilenmektedir. Yüksek düzeyde arpa veya çavdar kapsayan rasyonların civcivlerde besin madde emilimini azalttığı, huna karşılık antihiyotik ilavesinin bu olum-stilIuğu gidererek, civciv performansını iyileştirdiği bil-diriınıiştir (I L16JI). Nişasta tabiatında olmayan po-Jisakkaritleri parçalayan enzimler kanatlılarda sindirim içeriği viskoziıesini azaltarak besin madde değerlendiril-mesini arttırıl1aktadırlar. Bundan dolayı enzimler ba-ğırsak mikroflarasının bileşimini ve aktivitesini et-kilemektedirler (6,4I).
Karakuş (24), arpa-buğday ağırlıklı brayler ras-yonlanna roxazym-G (1000 ppm) ve/veya avaparsin (15
ppm) katılmasının kırk iki günlük araştırma süresince braylerlerin canlı ağırlık artışı, yemden yararlanma oraııı, karaciğer ağırlığı ve kan serun1tında total protein, total lipid ve total kolesterol değerlerini etkilemediğini hil-dirmiştir.
Vukic Vranjes ve Wenk (43) %40 arpa kapsayan rasyonlara raxazym-G (200 ppm) ve/veya avaparsin (i O ppm) ilavesinin 7 günlük brayler civcivlerde 35 günlük deneme süresince etkilerini araştırmışlardır. Roxazym-G'nin, canlı ağırlık artışı, yemden yararlanma araııı, ener-jinin metabolize olabilirliği, yağ ve azotun değerlendiril-mesi ve dışkının kuru madde miktarıııı olumlu yönde et-kilediği saptanmıştır. Ayrıca, enzim kullaııımının or-ganizmada yağ ve enerji birikimini arttırdığı fakat protein birikimi ile karkas randımanını etkilemediği kay-dedilmiştir. Rasyonlara avoparsin ilavesinin ise enerjinin metabolize olabilirliğini ve yağ değerlendirilmesini
art-60 Sakine Yalçın - ılyas Onbaşılar - Berrin Güçlii - Ebru Gôncüogıu
tırdığı fakat azot değerlendirilmesi, büyüme ve besin madde birikimi üzerine etkisinin olmadığı gözlenmiştir. Aynı araştırmada (43) enzim ve avaparsinin birlikte kul-lanılması durumunda ise civcivlerde büyüme, enerjinin metabolize olabilirliği ile yağ ve azot değerlendirilmesi-nin etkilenmediği kaydedilmiştir.
Bu araştırma, arpa-buğday ağırlıklı rasyonlarda ro-xazym-G ve avaparsinin ayrı ayrı ya da birlikte kul-lanımlarının bıldırcın besisinde besi performansı, karkas randımanı ve bazı kan parametreleri üzerine etkilerini be-lirlcmek amacıyla yapılmıştır.
Materyal ve Metot
Araştırmada toplam 328 Japon bıldırcın (Cotumix
coıl/mix japolZica) civcivi kullanılmıştır. Araştırma her
birinde 82 civciv bulunan i kontrol ve 3 deneme grubu olmak üzere 4 grup ile yürütülmüştür. Civcivler her bi-rinde 41 olacak şekilde 8 kafese rastgele dağıtılmış ve höylece her grup için iki tekerrür grubu oluşturulmuştur.
Rasyonlar protein ve enerji düzeyleri eşİt olacak şe-kilde hazırlanmıştır. Kontrol grubu rasyonuna enzim ve antihiyotik katılmamıştır. Araştırmada enzim olarak ro-xazym-G*, antibiyotik olarak da avaparsin (roparsin)* ti-cari olarak tavsiye edilen oranlarda kullanılmıştır. Ro-xazym-G ticari adlı preparat %22 düzeyinde ksilanaz, alfa amilaz, selülaz, glukanaz, pektinaz enzimlerini, %75 laktoz, %2.5 sitrik asit, %0.5 proteaz ve diğer enzimleri
Tablo i.Araştırma rasyonunun bilqimi.
Table i.The compasition of experimental ration.
ihtiva etmektedir. Roparsin ticari adlı avaparsin preparat.
Streptomyces cl//ıdid{{s adlı küfün yaptığı fermantasyon sonucu üretilen hir metabolizma artığından oluşmaktCldır Birinci, 2. ve 3. deneme grubu rasyonlarımı sırasıyla 15 ppm avaparsin, 1000 ppm roxazym-G ve 15 ppm avo-parsin+1000 ppm roxazym-G ilave edilmiştir. Araştırma rasyonunun bileşimi Tablo I'de gösterilmektedir.
Hayvanlara yem {{d [ihitiim verilmiştir.
tık
iki hafta kafeslerin ısıtıcıları çalıştırılmıştır. Her bir kafesteki hay-vanlar grup yemlemesine tabi tutulmuştur. Otomatik su luklar kullanılarak hayvanların önünde sürekUi su bu-lunması sağlanmıştır. Gün ışığı ile birlikte toplam 24 saat aydınlatma uygulanmıştır. Araştırma beş hafta sür-dürülmüştür.Araştırmada kullanılan yem maddelerinin ve ras-yanların besin madde miktarları AOAC (5)'de bildirilen analiz metotlarına göre belirlenmiştir. Metaholii?e olabilir enerji düzeylerinin hesaplanmasında ise TSE (42)'nin önerdiği formül kullanılmıştır.
Denemenin başlangıcında (O), 1,2.3,4 ve 5 haftalık yaşta hayvanlar tek tek tartılarak canlı ağırlık ve canlı ağırlık artışları bulunmuştur. Her bir kafesteki grubun yem tüketimi haftalık olarak yapılan tartımlarla be-lirlenmiştir. Haftalık yemden yararlanma değerleri ise bir kilogram canlı ağırlık artışı için tüketilen yem nıiktarı olarak hesaplanmıştır. Her bir gruptaki dişi ve erkek sa-yısı deneme sonunda tespit edilmiştir.
Ycm maddesi Arpa Bu~day Mısır
Tam yağlı soya Soya kOspesi Bitkisel yağ Balık unu Tavuk unu Et unu Mermer tozu Dikalsiyum fosfat Tuı Lizin Mctiyonin Ön karışım'" % 25.00 30.00 1.7 i 8.00 18.67 7.80 1.00 3.00 2.00 0.35 0.84 0.30 0.09 0.24 1.00 Kimyasal bileşim Kuru madde. % Ham protein. % Ham yağ. % Ham selüloz. % Ham küL,% Azotsuz öz madde. % Kalsiyum. % Fosfor, %
Metabolize olabilir enerji. kcal/kg
89.RO 21.36 SAO 496 5.70 493R O.SO 0.60 3057
Ankara Üniv Yet Fak Derg. 49, 2002 61
Karkas randımanının belirlenmesi için her grup-tan altı erkek, altı dişi (her kafesten üç erkek, üç dişi) olmak üzere on ikişer hayvan rastgele seçilerek tar-tılmıştır. Hayvanlar aç bırakılmadan kesime alınmış ve ıslak yolmaya tabi tutulmuştur. Ayaklar kesilip iç or-ganlar çıkartılarak karkaslar temizlenmiştir. Karkaslar +4 ~C' de i8 saat bekletildikten sonra tartılarak soğuk kar-kas ağırlıkları belirlenmiştir. Soğuk karkas ağırlığı kesim öncesi ağırlığa bölünerek soğuk karkas randımanı he-saplanmıştır.
Kesilen hayvanların kanları alınarak serumlarında biüret metodu ile total protein, Kunkcl metodu ile total lipid düzeyleri belirlenmiştir (I 8).
Canlı a!~ırlık, karkas ağırlığı, karkas randımanı ve kan serumunda total protein ile total lipid değerleri ba-kımından gruplara ait istatistik hesaplamalar ve grupların ortalanıa değerleri arasındaki farklılıkların önemliliği için variyans analiz metodu, gruplar arasındaki farkın
önem-Tablo 2. Gruplarda ortalama eanlı agırlıklar (g). Table 2. Mean ,iye weights of groups (g).
lilik kontrolü için de Duncan testi uygulanmıştır. Gruplar arasında ölüm oranı ve erkek-dişi bakınıından bir fark-lılığın olup olmadığının kontrolünde Ki-kare testi kul-lanılmıştır (40). İstatistik analizler SPSS
ı
0.00 (Ine., Chi-cago, IL, USA) programına göre yapılmıştır. Hayvanlar grup yemIemesine tabi tutulduğundan canlı ağırlık artışı, yem tüketimi ve yemden yararlanma oranı değerleri is-tatistik açıdan değerlendirilememiştir.Bulgular
Araştırma süresince gruplardan elde edilen ortalama canlı ağırlık değerleri Tablo 2'de gösterilmektedir. Beş haftalık araştırma sonunda gruplar arasında canlı ağırlık bakımından istatistik açıdan önemli bir farklılık göz-lenmemiştir. Gruplarda yem tüketimi, canlı ağırlık artışı ve yemden y,ırarlanma oranları Tablo 3'dc verilmektedir. Araştırma sonunda kesilen bıldırcınların karkas ağırlıkları ve karkas randımanları Tablo 4'de, kan sertıımında total
Deneme grupları
Yaş Kontrol grubu 2 3 F
(hafta) n x Sx n x Sx n x Sx n x Sx
Başlangıç 8:~ 716 0.06 82 7.12 0.07 82 7.19 0.07 82 7.09 0.07 O.4X
80 2251b 0,45 81 2 1.77b 0,40 80 25.26a 0,47 79 24.63a 0.50 13.47"'"
2 81 60.38ab
ı
.0i 81 58.25b 0.90 80 62.22a 0.94 79 58.83b 1.28 2.93'3 80 iOO.62ab 1.37 78 97.05b 1.26 78 101.65a 1.08 78 97.09b 1.29 3.59*
4 76 131.86a 1.66 77 125.37e 1.67 77 i29.92ab 1.29 77 i27,40be 1.39 3.53"
5 76 164.02 2.67 76 159.09 2.33 77 160.66 2.1
ı
76 157.81 1.93 1.39Aynı sırada farklı harf ta~ıyan ortalamahır arasındaki farklar önemlidir. *p<O.05, **pdl.OI.
Tablo 3. Gruplarda haftalık canlı agırıık arltşı, yem tüketimi ve yemden yararlanma oranına (kg yem/kg canlı agırlık arltşı) ail or-talama degerler.
Tabıı: 3. Mean weekly live weight gain, feed consumptian and feed efficieney (kg feedlkg Iive weight gain) values of groııps.
Hafta Kriterler Kontrol grubu D c n e m e g r II p i a i' i
2 3
Yem tüketimi, g/civciv 23.15 27.77 23.21 25.17
Cuılı agırıık artışı. g/eivciv 15.35 14.64 18.07 17.55
Y'cmden yararlanma oranı 1.53 1.90 1.29 ~,44
2 Y,:m tüketimi. g/eivciv 54.86 49.30 53.12 50.24
Canlı ağırlık artışı. g/eiveiv 37.84 36,46 3696 34.20
Yı:mden yararlanma oranı 1.45 1.35 1.44 1.47
3 Yem tüketimi. g/eiveiv 104.81 iiO.iO
ı
04.56 102.07Canlı ağırlık artışı. g/eiveiv 40.26 38.82 39.42 38.28
Yemden yararlanma oranı 2.60 2.84 2.65 2.67
4 Yem tüketimi. g/eiveiv 141.48 132.01 129.89 129.14
Cuılı ağırlık arltşı, g/civeiv 31.28 28.37 28.28 30.28
Ycmden yararlanma oranı 4.54 4.65 4.59 4.27
5 Yem tüketimi. g/eivciv 156.45 IM.20 162.84 15992
Canlı ağırlık arltşı, g/eiveiv 32.16 33.69 30.72 30,4~
Yenıden yararlanma oranı 4.86 4.91 5.30 527
0-5 Yenı lliketimi, g/eivciv 480.76 483.37 473.62 466.53
Canlı ağırlık arltşı. g/eiveiv 156.90 151.99 153,45 150.73
62 Sakine Yalçııı - ılyas Onba~ılar - Berrin Güçlü - Ebru Gönciio~lu
Tahlo 4. Grupların ortalama karkas a~ırlıkları ve randımanları. Tahlc 4. Mean careass wcight and yield of experimental grolips.
Deneme grııpları
Krıterler Kontrol grubu 2 3 F
x Sx x Sx x Sx x Sx
Canlı a~ırlık, g 162.55 3.23 167.33 6.16 165.39 610 160.96 4.70 (UO
Karkas agırlıgı. g ii1.30 1.40 115.52 2.75 116.n8 327 i i 1.6
ı
2.47 0.97Karkas randımanı, % 68.64 I.on 69.47 1.35 70.44 0.80 6953 O.R7 O.SI
Gruplar ,ırasındakı fark önemsizdir (p>O.n5).
Tahlo S. Kan serıımunda total protein ve total lipid de~erleri (gll). Tahle 5. Total protein and total lipid values of blood serum (gll).
D e n e m e grupları
Kriterler Kontrol gruhu
.,
..
3ı:
x Sx x Sx x Sx x Sx
Total protein 51.9S 3.05 50.22 3.1 i 46.36 2.83 47.78 1.67 O.S3
Total lipid 1271 0.33 12.42 n.37 11.47 0.42 i 1.83 O 3
ı
2.45Gruplar arasındaki fark önemsizdir (p>O.05).
protein ve total lipid değerleri ist: Tablo S'de gös-ıeriimektedir. Araştırma süresince kontrol grubunda 6 ('lo732). deneme gruplarında ise sırasıyla 6 (%7.32), S (%6.10) ve 6 (%7.32) olmak üzere toplam 23 hayvan öl-müştür. Ölüm oranı bakımından gruplar arasındaki farkın önemli olmadığı (xc=0.14; p>O.OS) gözlenmiştir. Grup-larda bulunan erkek ve dişi bıldırcın sayısında önemli bir farklılık olmadığı da (Xc =0.30; p>0.05) tespit edilmiştir.
Tartışma ve Sonuç
Arpa ve buğdayağırlıklı bıldırcın rasyonlarında enzim ve avoparsinin ayrı ayrı ya da birliklt: kullanılması. Japon bıldırcınlarında beş haftalık araştırma sonunda canlı ağırlık bakımından istatistik açıdan bir farklılık oluşturmamıştır. Araştırma sonuçları bazı araştırıcılann kanatlı rasyonlarına antibiyotik (17,20.27 ,43), enzim (38) \'c enzim+antibiyotik (43) ilavcsinden canlı ağırlığın et-kiknmediğini bildiren bulguları ile uyum göstermektedir. Buna karşılık. hrayler rasyonlannda Wiedmer ve Tho-mann (44) 7.5 ve LO ppm. Cengiz (l2) LOve IS ppm avo-parsin hulunmasının canlı ağırlığı istatistik açıdan önemli derecede arttırdığını (p<O.OS) bildirmişlerdir. Bu araş-lırnıa hulgul:.ırına zıt olarak Karakuş (24) roxazym-G ve roxazym-G+avoparsin tüketen grupların canlı ağırlığının kontrol grubundan istatistik açıdan önemli derecede yük-sck (p<O.O i) olduğunu gözlemiştir. Ayrıca. yapılan araş-tırmada elde edilen bulgular broyler rasyonlarına katılan enzimlerin canlı ağırlığı olumlu yönde etkilediğini bil-diren araştırma hulgularıyla (8.16,32,37,4S) benzerlik gösıcrmemektcdir.
Araştırma süresince rasyonunda avoparsin, enzim ve avoparsin+enzim bulunan grupların canlı ağırlık
ar-tışının kontrol grubunun ağırlık artışınd,ın sırasıyla %3.13, 2.20 ve 3.93 düzeyinde daha düşük olduğu gö-rülmektedir. Bazı çalışmalarda kanatlı rasyonlarımı enzim (7,23,24,33,45), antibiyotik (2.32,44) ve enzim+antibiyo-tik (2,14,24,43,46) ilavesinin canlı ağırlık artışı üzerine olumlu etkisi olduğu bildirilmiştir. Buna karşılık. bazı araştırıcılar broyler rasyonlarında kullanılan enzim (4. 13) ve antibiyotikierin (24,26,29,44) canlı ağırlık artışı üze-rinde önemli bir etkisinin olmadığını kaydetmişlerdir. Arpa-buğday ağırlıklı bıldırcın karına yt:mlcrinde enzim (38,46), antibiyotik (46), enzim+antibiyotiık (46) kul-lanımının canlı ağırlık artışında istatistik hakımından bir farklılık yaratmadığı bildirilmiştir.
Araştırmada bıldırcın rasyonlarına eıvim vt: avo-parsin+enzim ilavesi 35 günlük yem tüketimini kontrol grubuna göre sırasıyla %1.49 ve 2.96 dÜ7.eyinde azalt-mıştır. Rasyonunda sadece avoparsin bulunan grubun yem tüketimi ise kontrol grubuna göre r/r0.54 düzeyinde artmıştır. Bazı araştırıcılar rasyonlara antibiyotik (I O, i2. 16,43), enzim (7,9.21,25,36) enzim+antihivotik (16.46) ilavesinin yem tüketimini etkilemediğini bildirmişlerdir. Buna karşılık, bazı araştırıcılar da kanatlı rasyonlarında antibiyotik (19,32), enzim (8. 16.22.34) kullanılmasıııın yem tüketimini arttırdığını kaydetmişlerdir. Iki haftalık bıldırcınlarla yapılan bir araştırmada (32) rasyonlarda bu-lunan 20 ppm düzeyindeki avoparsinin yem tüketimini önemli derecede arttırdığı (p<O.OO i) gözlenmiştir. Başka bir araştırmada (24) ise brayler rasyonlanna avoparsin. roxal.ym-G. roxüzym-G+avoparsin ilavesİnin yem tü-ketimini sırasıyla %4.48. 6.S7 vt:
s.n
düzeyinde azalttığı kaydedilmiştir.Ankara Üniv Vel rak Derg. 49. 2(XL2 63
BıldırCinlarla yapılan araştırma süresince bir kg eanlı ağırlık artışı için tüketilen yem miktarı kontrol ve deneme gruplarında sırasıyla 1.06. 1.18. 1.09 ve 3.10 kg olarak hesaplanmıştır. Rasyonlara avoparsin. enzim ve avoparsin+eıızim ilavesi bir kg eanlı ağırlık artışı için tü-ketilen yenı miktarının kontrol gruhundan sırasıyla 'iH.92. 0.98 ve 1.11 düzeyinde daha fazla olmasına yol açmıştır. Buna karşılık. Karakuş (24). broylerler ile yap-tığı 42 günlük araştırmada rasyonlara avoparsin, ro-xa/ym-G. avoparsin+roxazym-G ilavesinin toplam yem tüketiminin kontrol grubuna göre sırasıyla bir kg canlı ağırlık artışı için %7.6, 17.4 ve 18.8 daha az olmasına yol açtığını kaydetmiştir. Aynı şekilde, yemiere enzim (21.22.10.14,36) veya antibiyotik (14.16,20,29,44) ka-tılmasının yemden yararlanma oranını olumlu yönde et-kilediği hildirilmiştir. Bazı araştırıcılar (2,3,12,17) ras-yanıma antibiyotik ilavesinin, kümes hijyenine dikkat edildiği yeti~;tirme koşullarında kanatlılarda besi per-forınansını etkilemediğini rapor etmişlerdir. Enzim ila-vesinin yemelen yararlanma oranını etkilemediğini hil-diren hulgular da (7,32) hulunmaktadır.
Bazı çal ışmalarda broyler rasyonlarında enzim ve anıihiyotiğin hirlikte kullanılmasının yemden yararlanma oranını olumlu yönde etkilediği (2,14) bildirilirken EI-winger ve Teglöf (16) uygulamanın yemden yararlanma oranında farklılık yaratmadığını kaydetmişlerdir.
Yapılan araştırmada bıldırcın rasyonlarına enzim vel veya antihiyotik ilavesi, soğuk karkas ağırlığı ve soğuk karkas randımanı hakımından İstatistik açıdan farklılığa neden olmamıştır.
Araştırma sonuçlarına benzer olarak Vukie- Vranjes ve Wenk (43) LO ppm. Cengiz (12) 10 ve 15 ppm avo-parsinin braylerlerde soğuk karkas randımanını, Alp ve ark. (3) 15 pp:n avoparsinin sıcak karkas randımanını et-kilemediğini kaydetmişlerdir. Çalışma hulguları arpa-buğdayağırlıklı rasyonlara enzim ilavesinin karkas ran-dımanı değerlerini etkilemediğini hildiren literatürlerle (I 5, i 6,25,45.46) uyum içerisindedir. Buna karşılık, bul-gular bazı araştırıcıların rasyonlara ilave edilen an-tibiyoıığin (16.28) ve enzimin (25) kanatlılarda karkas randımanını arttırdığı şeklindeki bildirişlerine uy-mamakt adır.
Gruplarda ölüm oranı sırasıyla %7.12. 7.32, 6.10 ve 7.32 olarak he;aplanıp gruplar arasındaki farkın istatistik açıdan önemli olmadığı gözlenmiştir. Araştırma sonuçları ölüm oranının antibiyotik (I 2.17.24,45), enzim (24) veya antibiyotik+eıvim (24) kullanımından etkilenmediğini bi Idiren hazı araştırıcıların hulguları ile uyum içe-risindedir.
Kan serur:1ll total protein ve totallipid düzeyleri, bıl-dıreınlarla yapılan bazı araştırmalarda (46,47) elde edilen
değerler arasında bulunmuştur. Bıldırcın rasyonlarında enzim ve avoparsinin ayrı ayrı ya da birlikte kullanılması kan senımu total protein ve total lipid hakımından is-tatistik açıdan bir farklılık oluşturmanııştır. Araşıırmada elde edilen değerler Karakuş (24) ve Cengiz (l2)"in hul-guları ilc benzerlik göstermektedir. Yapılan araştırma bulgularına zıt olarak Pettersson ve ark. (15). serum lipid düzeylerinin, Aidukonene ve Kiguolene (I) ile Sirvidis ve Mishhinene (39), serum total protein düzeylerinin ras-yonlara enzim ilavesi ile yükseldiğini hildirmişlerdir
Araştırnıa bulgularının hazı literaıür hildirişlerinden farklılık göstermesi. araştırmalardaki hijyen koşullarının farklı olmasına, hayvanların hulunduğu ortama. hay-vanların sağlık durumuna, rasyonun yapısı ve hesin nıadde hileşimi gibi faktörlere bağlı olabilir.
Sonuç olarak, hayvanlarda stresin yaratılmadığı ve kümeste hijyen koşullarının sağlandığı ortamlarda bıl-dırcın rasyonlarına enzinı ve/veya avaparsin ilavesinın besi performansı üzerinde önemli bir etki oluş-turmayacağı kanısına varılmıştır.
Kaynaklar
i. Aidukonene B, Kiguolene V (1988): Nlt-cl ofem.rl/le
pre-pamlioııs, Lrsozyıııl' G3.\ wıd Pmlosuhıiliıı G3x 011
p/ır.\ı-oloııical aııd hiochl'mical mlıws of hlood iıı hmiler
c/ıic-kt'/Is. Naueh Ir vuzo\' Liı SSR. Biologiya. 26. 39-44.
2. Alien CM, Hedrord MR, McCracken KJ (I<,)<,)5) A
syııaııislic respolise lo eıızyıııe aııd ml/ihioıic
supp-leml'lllaliolı of whl'll/-haSl'd die ıs .li)r hrnilers.
ı
ıılh
Eu-ropean Symposium on Pouııry Nutriıion. 15-19 Oc ıober 1995. Antalya. World's Pouııry Sci Assoc Proeeeding,. 369-370.
3. Alp M, Kahraman R, Kocabağlı N, Eren M, ~encl HS (ı993): uıcıijt-nn-L5 ve hmı aıııihimıı/.:leriıı hroı-/a per-ji)rmwısı, ahdoıııiııal ya~ ve iııce halfır.ıiI/.:ilifıril,ifı ilt' killi
kolnleroliilıe eıkileri. Istanbul Ünı\" Vet Fak Derg. 19.
145-157.
4. Annison G, Hughcs RJ, Choct M (1996): Ntt-cls ,~f
em-yme supplemellıalioıı miıhe Illl/riıil'l' value of delwl/ed
111-piııs. Briı Pouııry Sei. 37.157-172.
S, AOAC (1984) O./licial Methods of Aııa/nıs of ıhe As.
sociaıimı of Olticial Allalyıical Cheiilisıs. 14'h cd. Ine.
Ar-lingıon. Virginia.
6. Bedrord MR, Classen HL (I 992): Redııclioıı of ilılnıilı({1
I'iseosiıy l!ımuııh IIlwıiplılaliolı of d/(:I({ITrrt' ({ııd PI'Il-losaııase COlICl'lılmıioııs is e)jt-cIl'd ıhroui{/ı clWlli{1'Siıı
uır-hohydmle composilioıı of ıhe iıııesıiııal ({I/ueous phası, aııd
resulıs iıı improl'ed ıırowıh mIl' aııd .liıod COlıı'n.ÜOIIer
jicil'lIcy ofhroila chich J Nutr. 122. 56ll-569.
7. Broz
J,
Frigg M ( 1986): Ejjt-cıs otcel!ulo/rıic emrme prn-dııclS 011ıhe .leI'diııli ı'alue of v({rious hmill'r diels. ArclıGeflügclk. 50. i 04-
ı
iO.8. Broz
J,
Frigg M (1990): Illfllll'lICe of Tric/ıoderl17a viride eıızyml' complex 011ııulriıiı'e 1'({lul' of h({rle\" ({Ild (mIs .lorSakine Yalçın - ılyas Onba~ılar - Berrin Gliçlli - Ebru Gönciiogıu
9 Broz.l, Ordale P, Perrin-Voltz AH (I 994): Effecı of
Tric-/ıodama viride emyme complex ollpeıjormCllıce of hroiler
c/ıickeııs receiviııg pellnd diels. Arch Gefliigelk, 58,
182-185
iO. Burcsh RE, Miles RD, Harms RH (1985): Illfluelıce of
virgıııiamyciıı oll p/ıosp/ıorus ulilizaliOlı hy hroiler chich.
Poultry Sci, 64, 757-758.
ı
i. Cave ;'IlA, Wood P.l, Burrows VD (1990): The Iluıriıiveva!ıtt' otııaked oaıstôr hmiler chicks as atfecıed hy dieIW}'
addiıirJlls of oal gU/n, eıızyme, aıılihiolic, hile salt aııd
jııı-soluhle vi(({mill.~.Can J Anim Sci, 70, 623-633.
i2. Cengiz Ü (I 999) Bmyler Rasyoıılarl/ıda Avoparsiıı
Kul-laııımı. Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi Saglık Bilimleri
EnstitlisU, I-Iayvan Besleme ve Beslenme Hastalıkları Ana-bilim Dalı, Ankara.
13. Classen HL, Campbell GL, Grootwassink DW (I 988):
Improved j(:ediıı;; value of saskaıchewwı-;;rowıı harley jiır
I)miler c/ıickeııs wiı/ı dielw,' emwne supplemeıııalioıı. Can
J Anim Sci, 68,1253-1259.
14. Çalışkaner
ş,
Ceylan N, Günal M (i995): Çavdar içereııhrm'!er rasYOlılamw ilave edileıı anlihiyoıik ve eıızimiıı
hesi pI'T/imlıwlsl ve hım haifırsak paramelreleriııe eıkisi.
YUTA V 95 Uuslararası Tavukçuluk Fuarı ve Konferansı, 24-27 Mayıs i995, IstanbuL. Bildiriler, 145-16
ı.
15. Çiftçi İ, Yenice E, Gökçeyrek D, Öztürk E (1997): Arpa
ı'e hUKday iç'ereıı (({vuk yemleriııde eıızim kullaıııml.
YLTA V 97 Uluslararası Tavukçuluk Fuarı ve Konferansı, 14-17Mayıs 1997,IstanbuL. Bildiriler, 199-21
ı.
ı
6. Elwinger K, Teglöf H(I99ı):Performance of broiler c/ıickeııs ııs iııjlueııced hy a dieıaT}' eıızyme cOlnplex wiıhaııd wiı/ıou! wııihioıic slıpplemellWlioll. Arch Gef1ligelk,
55,69-73
17. Erdoğan Z (i999): Bmyler rasyoıılamıda uıııihiyoıik ve
prnhiyoıik kullwıtlması. Lalahan Hay Araşt Enst Derg, 39,
57-69
18. Ersoy E, Bayşu N (1981): Praıik Biyokimya. AÜ Vet Fak Yayınları: 372, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara. 19. Fairtey C, Chanter DO, MeAllister A, Roberts NL,
Smith H (1985): E/recl of avoparciıı iııleracıion wiıh
aıı-ııcoccidial compouııds oll ıhe growıh and carcasse
com-POSiliolı ofhmilers. Brit Poultry Sei, 26, 465-47
ı.
20. Fethiere R, Miles RD (i 987): Inlesıiııal Iracl wei;;hı of
chich fed WL wııihioıic aııd prohioıic. Nutr Rep Intern, 36,
1305-i309.
2I. Francesch M, Perez- Vendrell, AM, Esteve-Garcia E, Brufau .l (I 994): Effecı ıd cullivar, pelleıing and elZZ)'me
addilioıı oll llU/riıive value of harle}' in poulıry dieıs. Brİt
Poultry Sci, 35, 259-272.
22. Graham H, Pettersson D(ı992): A ıwle oll ıhe effecl (d'a
j3-;;lucwwse aııd mu!Ji-eıızyme oll producıion iıı hmiler
c/ıich fi!d a harley-hased diel. Swedish J Agric Res, 22,
39-42.
23 . .leroch H, Gruzauskas R, Volker L (1992): The ejfecl of
variely oll ıhe .leedili;; valu!! of barley jiır hroiler chickens
aııd elficil'llcy ol I'I/zyme prepal'{llioıı colltaiııiııg
{3-glucmwse. XiX, World's Poultry Congress. Amsterdam,
The Netherlands. 20-24 September 1992,Proceedings, 24. Karakuş E (1999): Broyler Rasyoıılarına Kaıılaıı Ellzim
ve Avoparsiııiıı Besi Pajimn(//ısıııa Eıkil!!ri, Doktora Tezi.
Ankara Üniversitesi Saglık Bilimleri Ensıııiisii. Hayvan Besleme ve Beslenme Hastalıkları Anabılım Dalı, Ankara. 25, Kardeş S (I 996): Arpa ve BUKday Aifıriıkiı Rasvmılal"{/
Kaıılim {3-gluCllııaz ve Arabiııoksilaııaz Eil7l17l/t'l"iııiııEtlik
Piliçleriıı PerjimnallSlal'l ile Bım K(//ı Paromeırelerilıe
Et-kileri. Doktora Tezi. Uludag Üniversitesi Sağlık Bilimlerı
Enstitiisii, Hayvan Besleme ve Beslenme H,ı';[alıkları Ana-bilim Dalı, Bursa.
26. Krinke AL, Jamroı D (i 996): I:/leet o/Jt:e.l wırıh/li/lc avoparciııe mi or;:(//ı morpholog.'" iıı hmiler c/w:keııs.
1'0-ultry Sci. 75, 705-7 LO.
27. Lee SJ, Kim SS, Suh OS, Na JC, Lee SH, Chung SB (I 993): Elfecı of diewry mııihimics aııd pmlnO/ics oll ıhl-' peı:t"omwııce olhroiler. JAgric Sci. 35, 539-54~.
28. Leeson S (I 984): Growıh aııd ccırCllS.Ic/wrııetensıics ol
broila chickl'lls jed virginiamycin. Nutr Rcp Inlerıı, 29,
i383-i389.
29. Lecson S, Summers JD, Ferguson AE (ILJ80): l:}/iclU..'"ol
avoparciıı as a ;;rowıh pmmoıerjiır hmiler chickms. Cm J
Anim Sci. 60, 275-279.
30. Marquardt RR, Boros D, Guenter W, Crow G (i994):
The Iluıriıive valu!! of harley, rye, whem (/ild com jfıı'
younE? chich as al(ecıed by use ol a Tnchodenna reesei
eıızyme preparaıioııs. Anim Feed Sci Tech, 45, 363-378.
31. Marquardt RR, Ward AT, Mısır R(I979) The rell-'lıliolı
of Ilulrieııls hr chich jed rre dieıs .Iupplemeıııed lVııh
amino acids aııd peııicilliıı. Poullry Sci. 58, 631-640.
32. Okan F, Kutlu HR, Canoğulları S, Baykal'I (i 995)
Er
fecI ol (//ııihioıics supplemelı/(lliOlI lo ıhe die"olljaııeııiııg
performaııee
0/
JaponesI' quail. 1()lh European Symposiumon Poullry Nutrition. 15-19 Oetoher 19'15. Antalya. World's Poullry Science Assoeiation Proceedings, 383-384.
33. Petterson D, Aman P (1988): Effixı of fIlZ\l/le
'1Upp-lemelltaıion oL dieıs based oll wheUl, rye or Iriıiwle 011
ıheir produetive value jfır hmiler dıickl'll.l. Anim Feeu Seı
Techn, 20,313-324.
34. Pettersson D, Graham H, Aman P ( 1990): bı?\,me
supp-lemelltaıiOlI
0/
hmiler chickl'll dieıs hased m7 cerea!.ı wiıhI'Ildosperm ce/I walls rich iııa/'{/hiııoxyl{//ıs or miXl-'d-lilıked .
{3-;;lucwıs.Anim Prod, 51,201-207.
35. Pettersson D, Graham H, Aman P(I992) F:myme
SUPfi-lemelltaıioıı
0/
low or high LTl/de pmıeııı COIICl'llımliolıdieıstiır hroiler chickeııs. Brit Poultry Sei. 33i. 399.404.
36, Rotter HA, Neskar M, Marquardt RR, Guenter W (1989): EJl"eetof dilj"ereııı I'nzyme prepal'{/lİrms 1111ıhe
Illl/-rilioııal value ol barley iııchickl'll dieıs. Nuir Rcp iıııerıı ,
39,107-120.
37, Salih ME, Cla~sen HL, Campbell GL (1991): Respmıse
of chickeııs ji!d mı hullless harley lo dieı(//~" j3-gluwfl(lse
al di/ferenı £1111'.1'. Anim Feed Sci Techn, 33, 139-149.
38. Sevgili H, Özen N, Ertürk MM (I 999): Arp,,-hu{jdu\"
axırltklt hlldırı;1ı1 karına yemleriııde eıızin; kul/alı/llıılıllı
pertimnallSa eıkileri. VIV Poullry YUlav 99. Uluslararası
Tavukçuluk Fuarı ve Konferansı. 3-6 Haziran 1,)99, I.s-tanbuL. Bildiriler. 617-625.
39. Sirvidis V, Mishkinene M (1988): Blood c/,ıemiwl value.l
Ankara Üniy Vet Fak Derg. 49. 2()D2 65
prepuruıiıııı Prolıısuhıiliıı G3x. Nauch tr YUZOY Lit SSR.
Biyologiya. 26. 3D-35.
4D. Sümbüloğlu K, Sümbüloğlu V (I 995): Riyoislalislik. 6.
Baskı. Ö/demir Yayıncılık, Ankara.
4
ı.
Tcitgc DA, Campbell GL, Classen HL, Thacker PA (I 99 I): Hew preıreuımeııı us u meali oL improvillK ıheres-polise /o dielary peııloswwse iıı chicks fed /}'e.Can JAninı
Sci. 71. 51)7-513.
42. TSE (I 9(1): Ha\'vuıı Yemleri-Meluholik (Çevrilehilir)
Ener-jıTO\'lIlI (Kıııımsal Meıol) TSE No: 96iD. Türk
Standart-ları Ensıit'.isii. Ankara.
43. Vukic-Vranjes MV, Wenk C (1995): bı/lU/ma ıifdieıarı,'
eıızrme Cfll/ıplex on ıhe perllJnlıwzce of hroilers fed 011
diels wiıh aııd wiıhlıU/ wııihiıııic supplnııenıalion. Brit
Po-1I1try Sci. :16.265-275.
44. Wiedmer H, Thomann W (ı978): A voparcin in. hroiler
lei'd Pouııry InternationaL. May. 17.22-24.
45. '''iedmer H, Völker L (ı989): Eıızrme slıppli'II1i'/l/UI/()1I
or a harley-hased diN fed lo hroiler clıickeııs lIIıdi'!'
pmc-ıical condiıioııs. Proccedings of the 7'iı European
Syınpo-siunı on Poultry Nutriıion. lLıne i 9-2
ı.
Girona. Spain. 322-323.46. Yalçın S, Önol AG, Şchu A, Onba~ılar İ(2()()().
BiI-dırcil! hesisinde enzim, prohimıik I'i' wl/ihi\,oıik
kııl-laııılması. Ankara Üniy Vct Fak Derg. 47. 35
ı
-36().47. Yalçın S, Şehu A, Kaya İ (1998): Bildırwı ms\'oıılurt/w
kaıılaıı adi Jii[in (Vicia saıi va L.) hü\'üme. k"rkııs
mn-dımallı vI' hazı kan pUr([lIleırelai iizniııi' i'ıkısi. Turk J V cı Aninı Sci. 22. 37-42.
Geli,~ /(Irihi: 11.4.2001/ Ka Imi/(Irilıi . 247.2001
Yazışma adresi:
Prof Dr. Sakine Yalı'In
Ankara Üniversilesi, Veıainer Fakiillesi
Hayvan Besleme ve Beslenme Hasıaltklal'l Aııuhiltm D"II, Dışkapı 06110, Aııkara
