27 AĞUSTOS 1998 PERŞEMBE CUMHURİYET
KÜLTÜR
Cumhurbaşkanı Demirel Akaretler Sıraevleri Restorasyonu’nun 1 .bölümünü bugün açıyor
AKARETLER
A karetler, B eşiktaş ve Maçka arasında, Şair Ne dim ve Spor caddelerinin çatalağzı biçiminde birleş tikleri bölgede, eğimli bir arazide kuruldu.
Akaretler, ‘sıraev’ olarak adlandırılan konut tipinin İstanbul’daki en önemli ve anıtsal örneğini teşkil edi yor. Yapımına 1875’te ira- de-i hümayunla başlanan Akaretler sıra evlerinin mi marı ise Sarkis Balyan.
Sıraevler kira konutu ola rak düşünülerek bunlardan elde edilecek gelirle Azizi ye C a m ii’nin y apılm ası planlanmış. Bunun yanı sı ra Akaretler’i, Abdülaziz’in Dolmabahçe Sarayı’ndaki ağalar için yaptırdığı da ri vayet edilir. Orta ve küçük kentsoylu sınıfın konutu olarak ortaya çıkan sıraev tipi, İstanbul’daki konumu ve mimari nitelikleri ile kent tarihi ve sosyolojisi açısın dan son derece önemli ve riler oluşturan Akaretlerde
133 konut birimi bulunuyor. Sıraev grubunun cephe dü zeni neoklasik olarak ta nımlanabilir.
Sıraevlerin restorasyon çalışması, 1987’den itibaren Net Holding tarafından yü rütülüyor. 1997 yılında baş layan ilk kısım inşaatı (A Blok) tamamlandı. 28 ba ğım sız bölüm den oluşan binalar, işyeri olarak kira ya verilmeye başlandı. Pro jenin tamamı ofis, dükkân,
lokanta, market, restoran, kafe, apart otel ve otopark olarak kiraya sunulacak. Akaretler, 66 parsel üze rinde 39 bin metrekarelik yapılar ve 18 bin metreka relik otopark binası ile top lam 57 bin metrekarelik bir alana yayılıyor. 2000 yılı nın sonunda bitirilm esi planlanan projenin tam a mının maliyeti 32 rnilkçin dolar. Bugüne dek Akaret ler için 10 milyon dolar har candı.
ESRA ALİÇAVUŞOĞLU___________
Bir kuşak, Atatürk’le yaşayarak büyü dü. O nun devrimlerini, ilkelerini kendi lerine yaşam a biçim i olarak seçti. Fo toğraflarım evlerinin baş köşelerine as tı. Öyle ki, ilerlemiş yaşlarına karşın m a nevi borçlarını ödem ek için hiçbir za man geç kalm adıklarını düşündü. Bura da öyküsünü anlatacağım ız Vahide Ay-
tun da bu portrelerden biri. Tarihin yap
tığı bir yanlışın canlı tanığı olmuş, artık görm eyi unuttuğum uz İstanbul hanım e fendilerinden. işte o da, A tatürk’e olan manevi borcunu, bu yanlışlığı düzelterek ödüyor.
A karetler’in öyküsü ise Vahide Ha- nım ’ınkinden daha eski. B eşiktaş’ın kal bi bu sıraevlerde kim ler yaşam adı, han gi aşklar filizlenm edi ki... Ya o koca yo kuşa ne dem eli? İstanbul’da yaşayıp da oradan geçmeyen var m ıdır acaba?
‘Odayı hiç badana ettirmedik’
Vakıflar Genel M üdürlüğü’nden 49 yıllığına yap- işlet-devret m odeliyle Net Holding tarafından kiralanan Akaretler S ıraevleri'nin restorasyonunun birinci bölüm ü tamam landı. Birçok tarihi yüze ev sahipliği yapm ış A karetler, ama bun lardan en önem lisi kuşkusuz ulu önder Atatürk. Net Holding. A tatürk’ün kaldı ğı 76 numaralı evi m üze haline getirm e yi planlıyordu, ta ki Vahide Hanım tara fından m üdahale edilene dek.
“ Seksen yaşımdayım” diye başlıyor
söze Vahide Hanım: “senelerini vatanı
na vermiş bir askerin kızıyım.” Ve baş
lıyor hikâyesini anlatm aya; “Yanlış ha
tırlamıyorsam, ilkokul üçüncü sınıftaydım. Akaretler 78 numaray a taşındık. Daha tam yerleşmiştik ki bir gün kapı çalındı, bir hanımefendi; ‘Ben M ustafa K em al’in
kardeşi Makbule, bu evde oturduk, çok hatıralarım ız var, gezebilir m iyim ?’ de
di. Memnuniyetle içeriye buyur ettik. Evi dolaştı. Orta katta, bahçeye bakan, du yarlan çivi delikleriyle kaplı oda için (he nüz badana dahi yaptırmamıştık) ‘işte’ dedi, ‘ağabeyim in çalışm a odası burası,
bu çivi delikleri de haritalarının açtığı çi vilerden kalm a.’ Odayı, orada oturdu
ğumuz 20 yıl boyunca hiç badana ettir medik. O oda, o günden sonra benim ya tak odam oldu. Çivi delikleriyle dolu oda ya bakarken onun neler hissettiğini, kim lerle neler konuştuğunu hep merak ettim. Bizim kuşak için ulaşılması zor, en büyük önderdi o. Ama ben, onun çalışma oda sında kalıyor, onun evinde yaşıyordum, bundan daha büyük mutluluk olabilir mi bir insan için.”
Bununla bitm ez onun öyküsü, o gün den sonra sık sık Makbule Hanımlarla gö rüşm eye başlarlar. Aradan yıllar geçer,
i^ak ıflar Genel Müdürlüğü’nden 49 yıllığına yap- işlet-devret
modeliyle Net Holding tarafından kiralanan Akaretler Sıraevleri’nin
restorasyonunun birinci bölümü tamamlandı. Atatürk’ün yaşadığı ev,
Cumhuriyet’in 75. yılı dolayısıyla 29 Ekim’de müze olarak açılacak.
Vahide Hanım 17 yaşında bir genç kızdır artık. Geçen yıllar, Akaretler’in de çeh resini değiştirmeye başlamıştır. Kent an layışının başlam asıyla 76 numaralı ev dispanser yapılır. Bir gün eve dönerken dispanserin önünde toplanm ış kalaba lıkla karşılaşır Vahide Hanım. Zam anın valisi. A tatü rk ’ün oturduğu ev olarak dispanserin bulunduğu yeri anlatm akta dır. Vahide Hanım müdahale etm ek is ter, bir anda gazeteciler sarar etrafını. A m a vali, konuşmasını tam am lam ış ve konu kapanmıştır. O günden sonra dis panserin önüne; “Atatürk burada otur
muştur” yazılı tabela asılır. (Yakın zam a
na kadar bu tabelayı görm ek m üm kün dü. Vahide H anım çok uğraşır bu yanlış lığı düzeltm ek için. Fakat bir sonuç ala maz. “Hiçbirzamaniçimesindiremedim
bunu. Bu kadar yakın bir tarih nasıl olur da insanlara yanlış intikal eder. Fakat bü tün çabalarımız boşa çıktı.”
Aytun, o günleri anlattıkça gözlerinin içi gülüyor, heyecanlanıyor, belli ki ilk gençliğinin hoş hatıraları geliyor akima.
Uyarısıyla yanlışlık düzeltildi
Y ıllar geçm ektedir birbiri ardına. Ö n ce babasının yaptırdığı apartm ana taşı nırlar Akaretlerden; sonra evlenir, çocuk ları olur, onları büyütür, torunlarına gö zü gibi bakar. Bugün 80 yaşındadır ar tık, tek başına oturduğu evinde gazete lerini okur, haberleri seyreder. İşte böy le bir günün sabahı gazetelerde: A karet ler’in onarılacağım , A tatürk’ün evinin m üze yapılacağını öğrenir. B ir gazete kupürü tekrar eski anılarına götürür onu. Bir kez daha şansını denemeye karar ve rir. Oturur, Net Holding’e ve Beşiktaş Be lediyesi’ne bir mektup yazar, “Çok he
yecanlandım yazıyı okuduğumda... He men kâğıda kaleme sarıldım. Yıllarca an latamadığım gerçekle bir kez daha yüz yü
ze geldim. Sonuç alacağımdan emin ol masam da bir kere daha denemeye ka rar verdim.”
Belediye cevap verm ez m ektubuna, ama Net Holding ilgilenir Vahide H a n ım d a ve randevu isterler. D oktor ve avukat nezaretinde her şeyi anlatır Vahi de Hanım... U zun sürm ez cavap alması;
“Geçen gün aradılar. Bütün işlemlerin tamamlandığını, aynntüann tespit edil diğini söylediler. Arşivden numaralar de ğiştirildiği için bir yanlışlık yapıldığını, 78 numaralı evin 76 olarak değiştirildiği ni belirttiler. O anki mutluluğumu anla tamam.”
Vahide Aytun, artık çok huzurlu... Ba- şucundaki A tatürk fotoğrafına bakarak yıllarca peşi sıra gelen bu yanlışın düzel- . tilmesiyle borcunu ödediğini düşünüyor.
A tatürk’ün  karetler’de yaşadığı ev, C um huriyet’in 75. yılı dolayısıyla 29 E kim ’de m üze olarak açılacak.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi
