22
Araflt›rma
1)Baflkent Üniversitesi T›p Fakültesi Adana Hastanesi Ruh Sa¤l›¤› ve Hastal›klar› Anabilim Dal›, Psikiyatri Uzman›, Adana 2)Baflkent Üniversitesi T›p Fakültesi Adana Hastanesi Aile Hekimli¤i Anabilim Dal›, Aile Hekimli¤i Uzman›, Adana 3)Baflkent Üniversitesi T›p Fakültesi Adana Hastanesi Aile Hekimli¤i Anabilim Dal›, Aile Hekimli¤i Uzman›, Doç. Dr., Adana
D
iabetes mellitus (DM) kronik (fiziksel) bir hasta-l›k olman›n yan› s›ra, hasta aç›s›ndan ruhsal, sosyal, psikoseksüel bir dizi sorun ve çat›flman›n gündeme gelmesine yol açabilen bir durumdur.1Diyabet kronik bir hastal›kt›r ve hastalar yaflam tarzlar›n› de¤ifltir-mek zorunda kal›rlar. Bu durum hastalarda çeflitli uyum güçlüklerine yol açar. Hastal›k belirtilerinin yan› s›ra;
komplikasyonlar›n ve uygulanan tedavilerin yaratt›¤› s›-k›nt›, gelecek kayg›s›, hastan›n kendi bafl›na yaflama bece-risini kaybedece¤i, baflkalar›na ba¤›ml› hale gelece¤i en-diflesi, beden imaj›yla ilgili korkular› fiziksel, biliflsel ve sosyal yaflam›n› etkiler.2
Kan flekerindeki düzensizlikler beyni ve dolay›s›yla ruhsal durumu etkilemektedir. Tedaviye ra¤men kan
fle-Tip 2 diabetes mellitus ve obez hastalar›n
anksiyete ve depresif bozukluk aç›s›ndan
karfl›laflt›rmal› de¤erlendirilmesi
Araflt›rma | Research Article Türk Aile Hek Derg 2010; 14(1): 22-25 doi:10.2399/tahd.10.022
A comparative assessment of patients with type 2 diabetes and obesity for depression and anxiety
Ava fiirin Tav1, Yark›n Özenli1, Aydan Ünsal2, A. Kürflad Özflahin3
Özet
Amaç:Kronik bir hastal›k olmakla birlikte diyabet sosyal ve duy-gusal çat›flmalar ile baz› farkl› psikiyatrik sonuçlara neden olabilir. Obezite de psikosomatik bir hastal›k olarak de¤erlendirilmektedir. Bu çal›flmada Endokrinoloji Poliklini¤i’ne baflvuran diyabet ve obe-zite hastalar›nda psikiyatrik morbiditenin de¤erlendirilmesi amaç-land›.
Yöntem:Baflkent Üniversitesi Adana Hastanesi Endokrinoloji Po-liklini¤i’ne baflvuran 64 hasta (39 kad›n, 25 erkek) çal›flmaya al›nd›. Hastalardan anksiyete ve depresyona yönelik Hastane Anksiyete ve Depresyon (HAD) Ölçe¤i’nin sorular›n› cevaplamalar› istendi. Bulgular:Ortalama HAD depresyon skoru diyabet ve obezite için ard›fl›k olarak 8.2±3.18 ve 9.0±3.24 olup her iki grupta da eflik üs-tü iken, gruplar aras›nda anlaml› farka rastlanmam›flt›r. Ortalama HAD anksiyete skoru diyabet ve obezite için ard›fl›k olarak 9.4±2.63 ve 14.7±28.12 olup diyabetik grupta eflik alt› ve gruplar aras›nda anlaml› farka rastlanmam›flt›r.
Sonuç: Diyabet ve obezite depresyon ve anksiyete yükü içinde önemli bir paya sahip olup, polikliniklerde bu tür hastalara multi-disipliner bir yaklafl›m gerekebilir.
Anahtar sözcükler:Diyabet, obezite, depresyon, anksiyete.
Summary
Objective:Besides being a chronic disease, diabetes may lead to various psychiatric entities, together with social and emotional conflicts. Obesity is evaluated as a psychsomatic disease. In this study we aimed to assess the psychiatric morbidity in patients of diabetes and obesity attending to family practice outpatient clinic. Methods: 64 patients (39 female, 25 male), attending to endocrinology clinic of Baskent University Adana hospital for obe-sity and diabetes were recruited in the study. The participants were asked to fill a HAD scale for depression and anxiety. Results:Average HAD depression scores for diabetes and obesity were 8.2±3.18 and 9.0±3.24 respectively, both groups being over the threshold with no statistical difference between the 2 groups. Average HAD anxiety scores for diabetes and obesity were 9.4±2.63 and 14.7±28.12 respectively, with the diabetic group being under threshold with no statistical difference between the 2 groups.
Conclusions:Diabetes and obesity contribute to the burden of depression and anxiety and must be carefully evaluated in outpa-tient clinics for such entities.
Key words:Diabetes, obesity, depression, anxiety.
2010 © Yay›n haklar› Türkiye Aile Hekimli¤i Uzmanl›k Derne¤i (TAHUD)'a aittir. Her hakk› sakl›d›r. Deomed Medikal Yay›nc›l›k taraf›ndan yay›mlanmaktad›r. Copyright © 2010 Turkish Society of Family Practice. All rights reserved. Published by Deomed Medical Publishing, Istanbul.
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 14 | Say› 1 | 2010 23
Araflt›rma
keri düzenlenemeyen diyabet hastalar›nda stres ve kayg› önemli bir etken olarak bulunmufltur. Psikolojik giriflim-lerin ve psikiyatrik deste¤in bu hasta grubunda prognozu iyilefltirdi¤i, diyabete ba¤l› semptomlar› azaltt›¤› gözlen-mifltir.3
Obezite vücutta afl›r› ya¤ depolanmas› ile karakterize-dir. Beden Kitle ‹ndeksi (BK‹) 30 üzerinde olan bireyler obez olarak kabul edilmektedir.4
T›pk› DM gibi ciddi sa¤l›k sorunlar›na yol açabilen, gelifliminde hem genetik, hem çevresel, hem de psikolo-jik etmenlerin rolünün oldu¤u düflünülen bir di¤er du-rum da obezitedir.5
Obezite; hipertansiyon, hiperlipide-mi, diabetes mellitus, karaci¤er fonksiyon bozuklu¤u, uy-ku apne sendromu gibi çok de¤iflik fiziksel bozukluklar›n ortaya ç›kmas›na neden olabilmektedir.6
Tüm dünyadaki yayg›nl›¤› yaklafl›k %7 olan obezite7 bir halk sa¤l›¤› sorunu olarak da kabul edilmekte ve baz› araflt›rmac›lar taraf›ndan psikosomatik hastal›k olarak de-¤erlendirilmektedir. Tedavisinde çok boyutlu t›bbi yak-lafl›m gerekmektedir.8
Bu çal›flman›n amac› Endokrinoloji Poliklini¤i’ne ayaktan baflvuran Diabetes Mellitus ve obezite tan›s› al-m›fl hastalarda psikiyatrik morbiditenin araflt›r›lmas›d›r.
Gereç ve Yöntem
Çal›flmaya; Baflkent Üniversitesi Adana Uygulama Araflt›rma Hastanesi Endokrinoloji Poliklini¤i’nde dü-zenli olarak tedavi gören 64 Obezite veya Tip 2 DM ta-n›s› konmufl hasta rasgele olarak al›nm›flt›r. Diyabetik grup 36 hasta (16 kad›n 20 erkek), obezite grubu 28 has-tadan oluflmufl olup, 23’ü kad›n, 5’i erkektir. Diyabetik grubun yafl ortalamas› 42.9±11.5, obezite grubunun yafl ortalamas› 32.9±9.00 bulunmufltur. Çal›flma grubunun tümünün resmi sa¤l›k güvencesi bulunmaktad›r.
Her iki gruba da Sosyodemografik Veri Formu ve Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçe¤i (HAD) Formu doldurtulmufltur.9
Veri Toplama Araçlar›
Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçe¤i (HAD): Hastada anksiyete ve depresyon riski ve düzenini belirler. Ölçek kendini de¤erlendirme ölçe¤idir. 14 soru
içermek-tedir. 4’lü Likert ölçüm sa¤lamaktad›r. Anksiyete için kesme puan› 10/11, depresyon için kesme puan› 7/8 ola-rak kabul edilmifltir.9
‹statistiksel Analiz
Araflt›rma verilerinin analizi, bilgisayar ortam›nda SPSS 11.0 istatistik paket program kullan›larak yap›lm›fl-t›r. Çal›flma gruplar› say›ca yeterli ve de¤iflkenlerin da¤›-l›m› normal olmas› nedeniyle parametrik testler kullan›l-m›flt›r. Verilerin analizinde, sürekli de¤iflkenlerin karfl›lafl-t›r›lmas›nda student t testi uygulanm›flt›r. Verilerin do¤-rusal analizi Pearson korelasyon analizi ile araflt›r›lm›flt›r.
Bulgular
Çal›flmada toplam 64 hastan›n verileri de¤erlendiril-mifltir. Diyabetik hastalarda HAD-depresyon alt ölçe¤i ortalama puan› 8.2±3.18, obez hastalarda ayn› ölçek orta-lamas› 9.0±3.24 olup her iki grupta da eflik üstüdür. An-cak gruplar aras›nda depresyon alt ölçe¤i aç›s›ndan an-laml› istatistiksel fark yoktur (p>0.05). DM hastalar›nda HAD–anksiyete alt ölçe¤i ortalama puan› 9.4±2.63 sap-tanm›fl olup eflik alt›, obez hastalarda ise HAD-anksiyete 14.7±28.12 olup eflik üstü bulunmufltur. Ancak bu iki grup birbiriyle karfl›laflt›r›ld›¤›nda istatistiksel olarak an-laml› fark saptanmam›flt›r (p>0.05).
Tip 2 DM hastalar›nda HBA1c düzeyleri ile depres-yon ve anksiyete bozuklu¤u aras›nda korelasdepres-yon bulun-mam›flt›r. Yine DM hastalar›nda komorbid hastal›k öy-küsü depresyon ile iliflkili (p< 0.05) bulunurken, anksiye-te ile iliflkisiz bulunmufltur.
Tart›flma
Hem DM hem de obezite ciddi sa¤l›k sorunlar›na yol açan mortalite ve morbiditeyi artt›ran hastal›klard›r. Çal›fl-mam›z›n sonuçlar›na göre hem DM’da, hem de obez has-talarda depresyon eflik üstü saptanm›flt›r. Her iki hastal›kta da depresyon puanlar›n›n artmas› literatürle uyumlu-dur.10,11 Ülkemizde Bahar ve arkadafllar›n›n yapt›klar› bir çal›flmada bir diyabet merkezine baflvuran hastalarda hasta-lar›n %30.8’inde anksiyete, %51.1’inde ise depresyon sap-tanm›flt›r.12
Yine Okanovich ve arkadafllar›n›n yapt›klar› bir baflka çal›flmada diyabetlilerde depresif bozukluk oran›
Tav Afi ve ark. |Tip 2 diabetes mellitus ve obez hastalar›n anksiyete ve depresif bozukluk aç›s›ndan karfl›laflt›rmal› de¤erlendirilmesi
24
Araflt›rma
%33 olarak saptanm›flt›r.13
DM’lu hastalarda depresyon ve anksiyetenin yaflam kalitesini olumsuz yönde etkiledi¤i be-lirlenmifltir.14
T›bbi tedaviye ra¤men baz› diyabetik hasta-larda stres ve kayg› sebebiyle kan flekeri düzenlenememek-tedir. Böyle olgularda ilaç dozu artt›r›lmadan önce psiki-yatrik yard›m ve psikolojik destek önem kazanmaktad›r.2
DM gibi obezite de yaflam kalitesini etkileyen bir du-rumdur.15 Ülkemizde Eren ve arkadafllar›n›n yapt›klar› bir çal›flmada obez hastalarda %81.3 oran›nda depresyon saptanm›flt›r.16
Yine obez hastalarla yap›lan farkl› çal›fl-malarda yüksek oranda depresyon tespit edilmifltir.17,18
Üzüntü, öfke, depresyon, anksiyete, yaln›zl›k hissi gi-bi olumsuz durumlar›n emosyonel yeme davran›fl›n› or-taya ç›kard›¤› belirtilmektedir.19,20Özellikle tedavi aray›-fl›nda olan obez hastalarda psikopatolojik morbiditenin daha yüksek oldu¤u bildirilmektedir.21
Karfl›laflt›rma yapt›¤›m›z her iki grupta da depresyon puanlar› istatistiksel olarak anlaml› ç›km›fl, ancak bu iki grup aras›nda depresyon aç›s›ndan anlaml› bir farkl›l›k bulunmam›flt›r.
Bununla birlikte DM tan›s› alm›fl grupta anksiyete eflik alt› ç›karken, obezitede anksiyete puanlar›n›n yüksek ç›k-mas›, obezitenin morbidite ba¤lam›nda önemli bir sa¤l›k sorunu olmas› dolay›siyle anlaml› bulunmufltur.
Gülseren ve arkadafllar› 2001 y›l›nda yapt›klar› bir ça-l›flmada diyabetiklerde kad›n olman›n anksiyete ve dep-resyonun daha fazla görülmesine neden oldu¤unu tespit etmifllerdir.22Yine baflka bir çal›flmada; diyabetik hasta-larda kad›n olman›n anksiyete ve depresyon için risk et-keni oldu¤u saptanm›flt›r.23
Lloyd ve arkadafllar›n›n 2000 y›l›nda yapt›klar› çal›flmada ise diyabetik kad›nlarda ank-siyete düzeyinin erkeklerde ise depresyon düzeyinin yük-sek bulundu¤u belirtilmifltir.24 Çal›flmam›zda DM tan›s› alm›fl hasta grubunda anksiyetenin eflik alt› saptanmas› diyabet grubunda obez gruba göre kad›n hasta say›s›n›n daha az olmas›yla aç›klanabilir. Obezite ve cinsiyet iliflki-sini araflt›ran çal›flmalarda kad›n cinsiyetinde depresyon ve obezite iliflkisinin erkek hastalara göre daha güçlü ol-du¤u belirtilmektedir.25
Bu çal›flmada obezite grubunda diyabetik gruptan farkl› olarak anksiyetenin daha yüksek ç›kmas› kad›n olgu say›s›n›n daha fazla olmas› ve kad›n obezlerde beden imaj›yla ilgili kayg›lar›n daha yo¤un ya-flanmas›yla aç›klanabilir.
Yine diyabetli hastalarla ilgili 2001 y›l›nda Gülseren ve arkadafllar›n›n yapt›klar› bir çal›flmada, diyabet tan›s›-n›n ilk konuldu¤u dönemlerde anksiyete bozuklu¤u gö-rüldü¤ü, ancak hastal›k ilerleyip süre uzad›kça da diyabe-tin yol açt›¤› k›s›tlanmalara, yeti yitimi, kan flekerindeki kronik dalgalanmalar›n santral sinir sistemi üzerindeki etkilerine ba¤l› olarak depresif bozuklu¤un daha s›k gö-rüldü¤ü belirtilmektedir.22
Bizim çal›flmam›zdaki diyabe-tik grubun hastal›k süresi ortalama 6.2+5.46 y›l bulun-mufltur. Bu da hastal›¤›n kronik gidifli ile ilgili olarak ta-n› konuldu¤undaki ilk kayg›lar›n yerini yas sürecinin son basama¤› olan depresyon ve kabullenmenin alm›fl olma-s›yla aç›klanabilir.
Obez hastalarda anksiyetenin eflik üstünde saptanma-s› literatürle uyumludur. Ancak iki grup karfl›laflt›r›ld›-¤›nda istatistiki aç›dan anlaml› farkl›l›k bulunmam›flt›r.
HbA1c, diyabetik hastalarda uzun süreli kan flekerini kontrolünü de¤erlendirmede alt›n standart olarak kabul edilmifl bir göstergedir.26Yeterli metabolik kontrol sa¤la-namayan diyabetik hastalarda psikiyatrik bozukluklar›n yayg›nl›k oranlar›n›n daha yüksek oldu¤u belirtilmifltir. HbA1c düzeyine göre kan flekeri kontrol alt›nda olma-yanlarda anksiyete ve depresyonun daha yüksek oldu¤u saptanm›flt›r.26,27
Ancak bizim çal›flmam›zda bunun aksine HbA1c ile anksiyete depresyon düzeyleri aras›nda an-laml› bir iliflki bulunmam›flt›r. Bu sonuç yurdumuzda ve yurt d›fl›nda yap›lan baz› çal›flmalarla uyumludur.22,28
Çal›flmam›z›n bir baflka sonucu olarak, diyabetik has-talarda komorbid hastal›k ile depresyon aras›nda anlaml› bir iliflki saptanm›flt›r. Yurdumuzda yap›lan baflka bir ça-l›flmada da Eren ve arkadafllar› majör depresif bozukluk oran›n› diyabete ba¤l› komplikasyonu olan hastalarda %68, komplikasyonu olmayanlarda ise %38.9 olarak bul-mufltur.29
Bu karfl›laflt›rmal› çal›flman›n s›n›rl›l›¤› iki grupta kar-fl›laflt›r›lan olgular›n cinsiyet ve sosyodemografik de¤ifl-kenler aç›s›ndan standardize gruplar aras›nda yap›lmam›fl olmas›d›r.
Sonuç
Her iki hastal›kta da psikiyatrik tablolar hastal›¤a efllik etmekte, hastal›¤›n gidiflini, tedavi sürecini, tedavi ekibiyle
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 14 | Say› 1 | 2010 25
Araflt›rma
uyumunu, komplikasyon geliflme riskini, tedavi baflar›s›n› etkilemektedir. Bu hastal›klar kiflinin benlik sayg›s› ve kifli-leraras› iliflkilerini etkilemekte olup endokrinolojik tedavi kadar psikiyatrik deste¤i gerektirmektedir. ‹flbirli¤ini ge-lifltirici tedavi yaklafl›mlar› hastalarda tedavi flans›n› ve ya-flam kalitesini artt›racakt›r.
Kaynaklar
1. Özkan S. Psikiyatrik T›p: Konsültasyon-Liyezon Psikiyatrisi, 1. Bask›, ‹stanbul, Roche ‹laç Sanayi Afi Yay›nlar›, 1993; 94-9.
2. Akbay Pfi. Diyabette Depresyon ve Anksiyete Bozukluklar›. Dahiliye ve Psikiyatri V. 1. Bask›, ‹stanbul, Okuyan Us Yay›nlar›, 2003; 7-44. 3. Özmen M. Diyabette Psiko-Sosyal Problemler. Türk Diyabet Y›ll›¤›
2000-2001, ‹stanbul, Türk Diyabet Cemiyeti Y›ll›k Yay›n Organ›, 2001; 51-7. 4. Willett WC, Dietz WH, Colditz GA. Guidelines for healthy weight. N
Engl J Med 1999; 341: 427-34.
5. Comuzzie AG, Allison DB. The search for human obesity genes. Science 1998; 280: 1374-7.
6. Pi-Sunyer FX. Medical hazards of obesity. Ann Intern Med 1993; 119: 655-60. 7. Lee L, Shapiro CM. Psychological manifestations of obesity. J Psychosom
Res 2003; 55: 477-9.
8. Resch M, Haasz P, Sido Z. Obesity as psychosomatic disease. Eur
Psychiatry 1998; 13(4): 315.
9. Aydemir Ö, Güvenir T, Küey L, Kültür S. Hastane anksiyete ve depresyon Türkçe formunun geçerlilik ve güvenilirli¤i. Türk Psikiyatri Dergisi 1977; 8: 280-7.
10. Sullivan M, Karlsson J, Sjostrom L ve ark. Swedish obese subjects (SOS)-an intervention study of obesity. Baseline evaluation of health (SOS)-and psy-chosocial functioning in he first 1743 subjects examined. Int J Obes Relat
Metab Disord 1993; 17: 503-2.
11. Lloyd CE, Brown FJ. Depression and diabetes. Curr Women’s Health Rep 2002; 2: 188-93.
12. Bahar A, Sertbafl G, Sönmez A. Diabetes mellituslu hastalar›n depresyon ve anksiyete düzeylerinin belirlenmesi. Anadolu Psikiyatri Dergisi 2006; 7: 18-26.
13. Okanovic MP, Peros K, Szabo S, Begict D, Metelko Z. Depression in Croation Type 2 diabetic patients: prevalence and risk factors. A Croation Survey from the European Depression in Diabetes Research Consortium.
Diabet Med 2005; 22: 942-5.
14. Kohen D, Burgens AP, Catalan J, Lant A. The role of anxiety and depres-sion in quality of life and symptom reporting in people with diabetes mel-litus. Qual Life Res 1998; 7: 197-204.
15. Sertöz ÖÖ, Elbi H. Obezite tedavisinde biliflsel davran›flç› grup ter-apisinin kilo verme, yaflam kalitesi ve psikopatolojiye etkileri: Sekiz haf-tal›k izlem çal›flmas›. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 2005; 15: 119-26. 16. Eren ‹, Erdi Ö. Obez hastalarda psikiyatrik bozukluklar›n s›kl›¤›. Klinik
Psikiyatri 2003; 6:152-7.
17. Black DW, Goldstein RB, Mason EE. Prevalence of mental disorder in 88 morbidly obese bariatric clinic patients. Am J Psychiatry 1992; 149: 227-34.
18. Britz B, Siegfried W, Ziegler A ve ark. Rates of psychiatric disorders in a clinical study group of adolescents with extreme obesity and in obese ado-lescents ascertained via a population based study. Int J Obes Relat Metab
Disord 2000; 2: 1707-14.
19. Ganley RM. Emotion and eating in obesity: a review of the literature. Int
J Eat Disord 1989; 8: 343-1.
20. Macht M. Characteristics of eating in anger, fear, sadness and joy. Appetite 1999; 33: 129-39.
21. Fabricatore AN, Wadden TA. Psychological aspects of obesity. Clin
Dermatol 2004; 22: 332-7.
22. Gülseren L, Hekimsoy Z, Gülseren fi, Bodur Z, Kültür S. Diabetes mel-lituslu hastalarda depresyon, anksiyete, yaflam kalitesi ve yeti yitimi. Türk
Psikiyatri Dergisi 2001;12: 89-98.
23. Hermanns N, Kulzer B, Krichbaumt M, Kubiak T, Haak T. Affective and anxiety disorders in a German sample of diabetic patients: prevalence, comorbidity and risk factors. Diabet Med 2005; 22: 293-300.
24. Lloyd CE, Dyer PH, Barnett AH. Prevalence of symptoms of depression and anxiety in a diabetes clinic population. Diabet Med 2000; 17: 198-202. 25. Istvan J, Zavela K, Weidner G. Body weight and psychological distress in
NHANES I. Int J Obes Relat Metab Disord 1992; 16: 999-1003. 26. Kulo¤lu M, Karao¤lu A, Atmaca M ve ark. Tip 2 diyabetik hastalarda
psikiyatrik belirtiler ve kan flekeri kontrolü. Düflünen Adam 2000; 13: 19-23. 27. Lustman PJ, Griffith LS, Clouse RE ve ark. Psychiatric illness in diabetes mellitus. Relationship to symptoms and glucose control. J Nerv Ment Dis 1986; 174: 736-42.
28. Fisher L, Skaff MM, Mullan JT, Arean P, Glasgow R, Masharani U. A longitudinal study of affective and anxiety disorders , depressive affect and diabetes distress in adults with Type 2 diabetes. Diabet Med 2008; 25: 1096-101.
29. Eren ‹, Erdi Ö. Tip 2 Diabetes mellitusta komplikasyonlar›n psikiyatrik komorbiditeye etkisi. 3P Dergisi 2004; 12: 209-16.
Gelifl tarihi: 18.11.2009 Kabul tarihi: 25.01.2010 Çıkar çakıflması:
Çıkar çakıflması bildirilmemifltir. ‹letiflim adresi:
Doç. Dr. A. Kürflad Özflahin
Baflkent Üniversitesi T›p Fakültesi Adana Hastanesi Aile Hekimli¤i Anabilim Dal›
Adana
Tel: (0322) 327 27 27 / 2280 e-posta: [email protected]
