A n k a r a Ecz. Fak. Der. 17, 18 (1987)
J. Fac. Pharm. A n k a r a 17, 18 (1987)
Kolesterol Diyetli Farelerde Submandibular Bez Ekstrelerinin Serum Çinko Düzeyine Etkileri
T h e Effects o f S u b m a n d i b u l a r G l a n d Extracts o n t h e S e r u m Z i n c Levels of Cholesterol F e d M i c e
D e n i z E R B A Ş * B i l g e G Ö N Ü L * G ü l i n G Ü V E N D İ K * *
Ö Z E T
Diyetteki Z n m i k t a r ı n ı n farklandırılması p l a z m a total v e H D L kolesterol düzeylerine etki eder. E G F prekürsör m o l e k ü l ü n ü n d ö n ü -ş ü m ü n d e e n z i m p r o t e i n i moleküle bağlı kaldığı için sabit, yüksek mo-lekül ağırlıklı bir kompleks oluşur. Zn iyonu bu kompleksi d a h a fazla stabilize edebilir. Bu n e d e n l e r l e kolesterol diyeti, s e r u m Zn iyonu ve E G F aktivitesi taşıyan s u b m a n d i b u l a r bez ( S M G ) ekstrelerinin etki-lerinin birbiri ile bağlantısını araştırdık. Bir ay % 1 g kolesterol + % 3 g mısır yağı eklenmiş diyeti ile beslenen erkek fareler kullanıldı. E G F aktivitesi k o n t r o l edilmiş erkek fare S M G ekstreleri deneklere 10 g ü n enjekte edildi. S e r u m Zn iyonu düzeyleri, kolesterol diyetli g r u p t a belirgin artış gösterdi. Ekstreli g r u p t a k i artış belirgin b u l u n m a d ı .
S U M M A R Y
P l a s m a total cholesterol a n d H D L - c h o l e s t e r o l levels a r e affected by v a r y i n g t h e a m o u n t of zinc in t h e diet. In t h e process of the con-version o f t h e E G F precursor molecule, t h e stable h i g h m o l e c u l a r weight c o m p l e x is formed since the b i n d i n g p r o t e i n (enzym) r e m a i n s a t t a c h e d . Z i n c ion m a y further stabilize t h e complex. T h a t is w h y we investigated t h e r e l a t i o n b e t w e e n cholesterol diet s e r u m zinc level a n d t h e effect o f s u b m a n d i b u l a r g l a n d ( S M G ) extract which h a d E G F activity.
R e d a k s i y o n a verildiği t a r i h : 8 . 1 . 1 9 8 7
* Fizyoloji A n a b i l i m Dalı, T ı p Fakültesi, G a z i Üniversitesi
K o l e s t e r o l Diyetli F a r e l e r d e S u b m a n d i b u l a r . . .
We used t h e m a l e mice w h i c h were fed -4- 1% g cholesterol + 3 % g c o r n oil for o n e m o n t h . We p r e p a r e d the s u b m a n d i b u l a r g l a n d extracts o f m a l e mice a n d controlled the E G F activity. T h e s e extracts were injected for 10 days to the m a l e mice.
T h e r e was a significant increase in the s e r u m zinc levels of cho-lesterol diet g r o u p . T h e increase of the s e r u m Zn levels of chocho-lesterol diet + S M G extract g r o u p were n o t significant.
Anahtar Kelimeler: Kolesterol diyeti, s u b m a n d i b u l a r b e z ekstresi, e p i d e r m a l b ü y ü m e faktörü ( E G F ) , s e r u m çinko düzeyi.
B u g ü n e k a d a r y a p ı l a n birçok a r a ş t ı r m a , çinko (Zn) diyeti total k a n kolesterolü ve HDLkolesterol düzeyleri arasındaki ilişkiyi v u r -g u l a m a k t a d ı r . H O O P E R v e çalışma arkadaşları, r a t l a r d a yüksek çink o d i y e t i n d e s e r u m çinkolesterol düzeylerinin a r t ı ş ı n d a n h a r e çink e t l e Z n ' -n u -n ateroje-nik etkisi-ni-n olabileceği-ni d ü ş ü -n m ü ş l e r ve i -n s a -n l a r d a oral çinko u y g u l a m a l a r ı n ı n lipoprotein değerlerine etkilerini saptamışlar-dır. S o n u ç t a da antiaterojenik l i p o p r o t e i n olarak nitelendirilen yüksek dansiteli lipoprotein ( H D L ) d ü z e y i n i n farmakolojik d o z l a r d a Zn uy-gulaması ile belirgin d ü ş m e gösterdiğini ve i n s a n d a ç i n k o n u n atero-rojenik olabileceğini o r t a y a a t m ı ş l a r d ı r ( l ) . F R E E L - A N D - G R A V E S ve çalışma a r k a d a ş l a r ı ise k a d ı n l a r d a farmakolojik d o z l a r d a çinko a l ı m ı n ı n HDL-kolesterol d ü z e y i n d e d ü ş m e y a r a t t ı ğ ı n ı ve bu etkinin d o z a bağlı o l a r a k değişmediğini göstermişlerdir(2).
C R O U S E v e çalışma a r k a d a ş l a r ı d a d ü ş ü k d o z d a Z n u y g u l a m a l a r ı n ı n k a n total v e HDLkolesterol d ü z e y l e r i n d e değişme y a p m a -dığını s a p t a m ı ş l a r d ı r ( 3 ) . C H A N D R A , çok yüksek d o z d a çinko a l ı m ı n ı n s e r u m yüksek dansiteli lipoprotein düzeyini az m i k t a r d a arttırdığını saptamıştır (4). L E F E V R E ve a r k a d a ş l a r ı ise çeşitli m i k t a r l a r d a diyet ç i n k o s u n u n p l a z m a total kolesterol, serbest kolesterol ve H D L k o l e s -terol d ü z e y l e r i n d e belirgin değişiklik y a p m a d ı ğ ı n ı a n c a k diyetteki çinko seviyesi a r t ı n c a H D L - A p o C k o n s a n t r a s y o n u n u n yükseldiğini gösterdiler (5).
G ö r ü l d ü ğ ü gibi çinko ve kolesterol düzeyleri a r a s ı n d a k i b a ğ ı n -t ı d a birbirine -ters sonuçlar b u l u n m a k -t a d ı r . B u a r a d a Z n iyonlarının o r g a n i z m a d a k i birçok ö n e m l i etkisinin y a n ı n d a e p i d e r m a l b ü y ü m e faktörü ( E G F ) ' n ü n o l u ş u m u n d a ö n e m taşıyan arjinin esteropeptidaz ekli öncül m o l e k ü l ü n o l u ş t u r d u ğ u kompleksi stabilize e t m e k görevi de v a r d ı r ( 6 ) . Dolayısı ile b e d e n d e k i çinko m i k t a r ı ve E G F a r a s ı n d a da ilişki olabilir(7).
20 D e n i z E R B A Ş , Bilge G Ö N Ü L , Gülin G Ü V E N D İ K
Kolesterol o r g a n i z m a d a sentez edilirse de k a n kolesterolü diyet-teki kolesterol a b s o r b s i y o n u n d a n da e t k i l e n m e k t e d i r ( 8 ) .
Bu verilere d a y a n ı l a r a k çalışmamızda, o r g a n i z m a d a kolesterol, Z n , E G F a r a s ı n d a b a ğ l a n t ı o l u p o l m a d ı ğ ı n ı araştırabilmek a m a c ı ile kolesterol diyeti y a p ı l a n deneklerde, E G F taşıyan s u b m a n d i b u l a r bez ekstresi u y g u l a m a l a r ı n ı n s e r u m Zn d ü z e y i n e etkisi araştırılmıştır.
DENEL KISIM Materyal ve Metod
D e n e y l e r d e 30-35 g ağırlığındaki yetişkin erkek fareler kullanıl-dı. D e n e k l e r havalandırılabilir, doğal ı ş ı k l a n d ı r m a n ş a r t l a r d a ayrı ka-feslerde beslendi.
D e n e k l e r 3 g r u b a a y r ı l d ı : Birinci g r u p diyeti, k o n t r o l a m a c ı ile hiç. işlem g ö r m e m i ş farelerden o l u ş t u r u l d u . Serbest su ve y e m ile bes-lendi. İkinci g r u p bir ay süre ile y e m l e r i n e % 1 g kolesterol + % 3 g mısır yağı eklenmiş diyet ile beslenen farelerden o l u ş t u r u l d u (8). Ü ç ü n -cü g r u p , ikinci g r u p t a o l d u ğ u gibi diyete alınmış ayrıca son 10 g ü n 0 . 0 0 5 m l / 1 . 5 g/24 h d o z u n d a i n t r a p e r i t o n e a l yolla s u b m a n d i b u l a r bez ekstresi u y g u l a n m ı ş farelerden (9) o l u ş t u r u l d u .
Bir ay s o n u n d a d e k a p i t e edilerek t o p l a n a n k a n l a r 12 saat buz-d o l a b ı n buz-d a bekletilbuz-di. S e r u m l a r ı ayrılbuz-dı. V a r i a n T e c h t r o n M o buz-d e l 1200 tipi a t o m i k absorbsiyon spektrofotometresi ile Zn tayinleri yapıldı (10).
S o n u ç l a r istatistik a ç ı d a n S t u d e n t " t " testi ile karşılaştırılarak de-ğerlendirildi.
SONUÇ VE TARTIŞMA
T a b l o 1 ve Şekil l ' d e g ö r ü l d ü ğ ü gibi kolesterol diyetli d e n e k -lerde s e r u m Zn düzeyi kontrollere o r a n l a belirgin artış göstermiştir. B u n a karşılık kolesterol diyetli deneklere s u b m a n d i b u l a r bez ekstresi u y g u l a n m a s ı s e r u m Z n d ü z e y i n d e önemsiz bir artışa n e d e n o l m u ş t u r .
Kolesterol diyetli d e n e k l e r d e p l a z m a total kolesterolünün a r t -tığı birçok araştırıcı t a r a f ı n d a n gösterilmiştir (8, 11). Aterosklerotik v a k a l a r d a ise s e r u m Zn d ü z e y i n i n azaldığına ilişkin b u l g u l a r v a r d ı r (12). M i y o k a r d i y a l h a s t a l ı k l a r d a s e r u m Z n d ü z e y i n d e a r t m a s a p t a n -mıştır (13). Bu a r a d a P E T E R S ve çalışma a r k a d a ş l a r ı iskemik miyo-k a r d d o miyo-k u s u n d a Zn miyo-k o n s a n t r a s y o n u n u n arttığını histolojimiyo-k olaramiyo-k
gös-Kolesterol Diyetli Farelerde Submandibular. 21
termişlcrdir (14). K a l b h a s t a l ı k l a r ı n d a ; H D L - k o l e s t e r o l d ü z e y i n i n düşmesi y a n ı n d a trigliserit, total k a n kolesterolü m i k t a r ı n ı n artışı ne-deni ile k o r o n e r kalb hastalıkları için risk faktörü olarak k a b u l edil-mişlerdir (15).
G ö r ü l d ü ğ ü gibi kolesterol ve çinko düzeyi a r a s ı n d a ö n e m l i bir b a ğ l a n t ı b u l u n m a k t a d ı r .
Z n i y o n l a r ı n ı n E G F ' n i n o l u ş u m u sırasında görev y a p a n kompleksi stabilize edebileceği y a y ı n l a n m ı ş t ı r ( 6 ) . S u b m a n d i b u l a r bez ekstre-lerinin ise E G F taşıdığı, erkeklerde bu faktörün bezdeki m i k t a r ı n ı n çok yüksek o l d u ğ u ve farelerde k a n d a k i E G F ' n i n k a y n a ğ ı n ı n kısmen t ü k r ü k bezleri o l d u ğ u gösterilmiştir (9,16). O h a l d e kolesterol diyeti uyguladığımız d e n e k l e r d e s e r u m Z n d ü z e y i n i n total kolesterol düzeyi y a n ı n d a artmış b u l u n m a s ı (17) beklenilen bir s o n u ç t u r . Bu sonuç di-yetli d e n e k l e r d e l ü m e n d e k i Z n m i k t a r ı n ı n bağıl o l a r a k a z a l m a s ı n a veya diyete k a t ı l a n kolesterol ve mısır yağı n e d e n i ile intestinal ve p a n k r e a t i k salgılarda artış olması ile Zn a b s o r b s i y o n u n u n a r t m a s ı n a bağlı olabilir.
T a b l o 1. Kolesterol diyesi ve S M G ekstresinin s e r u m Zn düzeyine etkisi. G r u p l a r N o r m a l (N) Kolesterol Diyetli ( K D Kolesterol Diyeti
( K D ) + S M G Ekstreli ( K D + S M G ) 100.5 123.5 85 S e r u m Z n 1 0 7 . 8 120 54 89 110.5 8 9 . 6 Düzeyleri 7 2 . 5 120.8 6 4 . 6 8 1 . 9 124.5 129 ( g/dl) 9 0 . 7 122.6 108 9 0 . 7 9 1 . 7 124.5 7 7 . 6 104 131 9 3 . 8 n = 7 = 9 0 . 4 4 + 10.68 n = 8 = 111.4 + 1 6 . 3 n = 10 = 9 8 . 3 5 + 2 4 . 9 İstatistik Analiz S o n u ç l a n : N o r m a l - K o l e s t e r o l Diyetli : t = 2 . 8 5 P < 0 . 0 2 Kolesterol (Kolesterol
Diyetli-+ Ekstreli) : t = 1.28 n.s. N o r m a l - ( K o l e s t e r o l Diyetli + Eks- :
22
Deniz ERBAŞ, Bilge GÖNÜL, Gülin GÜVENDİK
50
N 90 KD+SMGE
Şekil 1. Kolesterol diyeti ve s u b m a n d i b u l a r bez ekstresi u y g u l a m a l a r ı n ı n serum Zn d ü z e y i n e etkisinin n o r m a l deneklerle karşılaştırılması.
N : K o n t r o l G r u b u K D : K o l e s t e r o l D i y e t l i G r u p K D + S M G E : K o l e s t e r o l D i y e t i + S u b m a n d i b u l a r bez ekstresi v e r i l e n G r u p
SERU
M
Z
nDÜZEY
I
0 1 0 0 9 0 110K o l e s t e r o l Diyetli F a r e l e r d e S u b m a n d i b u l a r . . . 2 3
L İ T E R A T Ü R
1- H o o p e r , P.L., V i s c o n t i , L., G a r r y , P.J., J o h n s o n , G.E., Z i n c lowers high density lipoprotein cholesterol levels, JAMA, 244, 1960, (1980).
2 - F r e e l a n d - G r a v e s , J . H . , F r i e d m a n , B.J., W u - H s i n H a n , R.D. , S h o r e y , R.L., Y o u n g R., Effect of zinc s u p p l e m e n t a t i o n on p l a s m a high density lipoprotein
cho-lestrerol a n d zinc. Am. J. Clin. Nutr., 35, 988, (1982).
3- G r o u s e , S.F., H o o p e r , P.L., A t t e r b o o m , H.A., P a p e n f u s s , R.L., Z i n c ingestion on a n d lipoprotein values in sedentary a n d e n d u r a n c e t r a i n e d m a n , JAMA, 252 (6), 785, (1984).
4- C h a n d r a , R.K., Excessive intake of zinc impairs i m m u n e responses, JAMA, 252 (11), 1443, (1984).
5. L e f e v r e , M.. M e e n , C.L., L ö n n e r d a l , B., H u r l e y , L.S., S c h e e m a c h , B.O., Diffe-r e n t effects of p l a s m a high density lipopDiffe-roteins in Diffe-rats, J. NutDiffe-r., 115, 359, (1985). 6- B a r k a , T., Biologically active polypeptides in s u b m a n d i b u l a r glands, J. Histochem.
Cytochem., 28 (8), 836, (1980).
7- E r b a ş , D., G ö n ü l , B., G ü v e n d i k , G., E G F ' n i n lipid m e t a b o l i z m a s ı ile ilişkisini araş-tırılması, Biyokimya Dergisi, 11 (1), 102, (1986).
8- O z a n s o y , G., G ö n ü l , B., T h e relation b e t w e e n cholesterol diet a n d 6- aminonicoti-n a m i d e iaminonicoti-nhibitioaminonicoti-n of cholesterol metabolism, Biol, Chem. Hoppe Seyler, 367, 362, (1986). 9 C o h e n , S., Isolation of a m o u s e submaxillary g l a n d p r o t e i n accelearating incisor e r u p
-tion a n d eyelid openig in the new-born animals J. Biol. Chem., 207 (5), 1555, (1962). 1 0 - Cin, Ş., Ç a v d a r , A., A r c a s o y , A., İz elementlerin incelenmesi, N u r a y M a t b a a s ı
An-k a r a , (1972).
1 1 - Ö n e r , G., B o r , N . M . , Ş e r m e t , A., A ğ a r , A., T a n a l p , R., Ç i n k o n u n aterojenezise etkisi, Türk Klin. Tıp. Bil. Araştırma Dergisi, 3 (1), 25, (1985).
12. K a r c ı o ğ l u , Z., S a r p e r , R., Z i n c a n d c o p p e r in m e d i c i n e , 378, Charles C. T h o m a s Publisher, Illinois, U S A , (1980).
1 3 - G ö n ü l , B., S ö y l e m e z o ğ l u , T . , G ü v e n d i k , G., Ç e h i z , N., K a l b - d a m a r h a s t a l ı k l a r ı n d a total k a n kolesterol, HDL—kolesterol, çinko düzeyleri, Biyokimya Dergisi, 11 (1), 38, (1986).
14- P e t e r s , P.D., Y a r o m , R., D o r m a n n , A., X - r a y microanalysis of intracellüler z i n c : E M M A - 4 e x a m i n a t i o n s of n o r m a l a n d injured muscle a n d m y o c a r d i u m J. Ul-frastructure Res. 57, 121, (1976).
1 5 - K e n n o n , T.F., H D L - c h o l e s t e r o l a n d c o r o n a r y h e a r t disease, Southern Medical Journal, 73 (2), 169, (1980).
1 6 - M u r p h y , R.A., W a t s o n , A.Y., M e t z , J., F o r s m a n , W.G., T h e m o u s e s u b m a n d i b u l a r g l a n d : An exocrine o r g a n for g r o w t h factors, J. Histochem. Cytochem., 28 (8), 890, (1980). 1 7 - E r b a ş , D., G ö n ü l , B., G ü v e n d i k , G., T h e r e l a t i o n b e t w e e n E G F a n d lipid m e t a b o l i s m
