476 Turkish Journal of Geriatrics
2012; 15 (4) 476-478
Hakan TURAN
Düzce Üniversitesi T›p Fakültesi Dermatoloji Anabilim Dal› DÜZCE
Tlf: 0380 542 13 90 e-posta: [email protected] Gelifl Tarihi: 15/11/2010 (Received) Kabul Tarihi: 09/02/2011 (Accepted) ‹letiflim (Correspondance)
1 Düzce Üniversitesi T›p Fakültesi
Dermatoloji Anabilim Dal› DÜZCE
2 Bitlis Devlet Hastanesi Plastik Cerrahi B‹TL‹S 3 Bitlis Devlet Hastanesi Dermatoloji B‹TL‹S
Hakan TURAN1
Murat SARICI2
Ayflegül TURAN3
IRRITANT PHYTOCONTACT DERMATITIS DUE
TO BUTTERCUP (RANUNCULACEAE) IN A
GERIATRIC PATIENT
YAfiLI B‹R HASTADA DÜ⁄ÜN Ç‹ÇE⁄‹NE BA⁄LI
GEL‹fiEN ‹RR‹TAN F‹TOKONTAKT DERMAT‹T
ÖZ
Ü
lkemizde özellikle yafll› nüfus olmak üzere halk aras›nda romatizmal hastal›klar için alternatifbitkisel tedaviler topikal olarak uygulanmaktad›r. Dü¤ün çiçe¤i (Ranunculus) so¤uk iklimlerde yetiflen bir bitki ailesidir. Ülkemizde özellikle Do¤u Anadolu bölgesinde yayg›n olarak yetiflmekte-dir. Bitki hasarland›¤› zaman bitkinin güçlü irritan yan etkilerden sorumlu olan protoanemonin aç›-¤a ç›kar. Bu toksin bitkinin en çok çiçek k›sm›nda bulunur ve deri ile temas› subepidermal ayr›fl-maya neden olur. Burada romatizmal rahats›zl›¤› için dü¤ün çiçe¤i bitkisinin yeni açm›fl çiçeklerin-den yapt›¤› kar›fl›m› uygulad›ktan sonra fliddetli irritan fitokontakt dermatit geliflen 81 yafl›nda bir bayan hasta sunuyoruz. Etki ve yan etkisi tam olarak bilinmeyen bitki ekstraktlar›n›n bilinçsiz kul-lan›m› ölüme kadar varabilen ciddi yan etkilere neden olabilir.Anahtar Sözcükler: Yafll›; ‹rritan Dermatit; Ranunculus.
ABSTRACT
P
eople in our country, especially the geriatric population, might use alternative phytotherapiestopically for their rheumatoid diseases. Buttercup (Ranunculus) is a plant family that grows in cold climates. It is especially prevalent in our country’s Eastern Anatolian region. When it is dam-aged, it secretes protoanemonin, which is responsible for the plant’s strong irritating side effects. This toxin exists mostly in the flowery part of the plant and its contact with the skin causes subepidermal splitting. Herein we present a case of severe irritant phytocontact dermatitis that began after an 81-year-old female used a mixture consisting of newly blossomed buttercup flow-ers for her rheumatoid disease. Unconscious use of plant extracts whose effects and side effects are not totally clear could cause serious side effects, and even death.Key Words: Aged; Dermatitis, Irritant; Ranunculus.
O
LGUS
UNUMUYAfiLI B‹R HASTADA DÜ⁄ÜN Ç‹ÇE⁄‹NE BA⁄LI GEL‹fiEN ‹RR‹TAN F‹TOKONTAKT DERMAT‹T
TÜRK GER‹ATR‹ DERG‹S‹ 2012; 15(4) 477
G‹R‹fi
Ü
lkemizde geleneksel bitkisel tedavilerin topikal veya sis-temik yoldan kullan›m› oldukça yayg›nd›r. Özellikle ge-riatrik yaflta bu tedavileri kullanma e¤ilimi daha s›kt›r. Bu yafl grubunda topikal kullan›m özellikle romatizmal eklem hastal›klar› için tercih edilmektedir (1). Bilinçsiz kullan›m ise irritan veya alerjik fitokontakt dermatit tablolar›na neden ola-bilir (2).Dü¤ün çiçe¤i ailesi (Ranunculaceae=Buttercup) so¤uk ve yüksek rak›ml› bölgeleri tercih eden bir bitki olup ülkemizde özellikle Do¤u Anadolu bölgesinde yetiflir (3). Y›lda bir veya iki kez belli mevsimlerde ortaya ç›kan türleri oldu¤u gibi y›l boyu canl› olan türleri de bulunur. Antiinflamatuvar özellik-leri nedeniyle genellikle lapa haline getirilerek kullan›m› ter-cih edilen bu bitki ayn› zamanda apse drenaj›, hemoroid teda-visi, kesik, yan›k ve abrazyonlarda da kullan›lmaktad›r (4). Dü¤ün çiçe¤i türleri DNA polimeraz inhibisyonu ve serbest oksijen radikallerinde art›fla yol açarak antimutajen ve antitü-moral etki de göstermektedir (5,6).
Burada romatizmal flikayetleri nedeniyle dü¤ün çiçe¤ini topikal olarak kullanan yafll› bir hastada geliflen irritan fito-kontakt dermatit tablosu sunulmaktad›r.
OLGU SUNUMU
81 yafl›nda kad›n hasta sa¤ baca¤›nda yan›k görünümlü yara nedeniyle acil servise baflvurdu. Yaran›n ilk olarak ayak bile-¤inden bafllad›¤›n› ve daha sonra tüm bacakta ç›kt›¤›n› ifade eden hasta herhangi bir maddeyle temas öyküsü olmad›¤›n› belirtti. Dermatolojik muayenesinde sa¤ ayak bile¤inden di-zine kadar olan bölgeyi kaplayan, morumsu eritemli, keskin s›n›rl›, a¤r›l›, çok yayg›n, çeflitli ebatlarda seröz içerikli gev-flek büller ve bül art›¤› erode alanlar içeren plak mevcuttu (fiekil 1). Subfebril atefli olan hastan›n laboratuvar tetkiklerin-de kan say›m› ve biyokimya tetkiklerin-de¤erleri normal olmakla birlik-te hafif CRP yüksekli¤i saptand›. Anamnez, muayene ve labo-ratuvar bulgular› do¤rultusunda büllöz erizipel ön tan›s›yla klini¤e yat›r›ld›. Topikal yara bak›m tedavileri ile birlikte hastaya Amoksisilin/Klavulonat 4x1 gram intravenöz olarak baflland›. Tedavinin 48. saatinde lezyonlarda anlaml› bir geri-leme olmad›¤› ve yeni bül ç›k›fllar›n›n devam etti¤i gözlendi. Ayr›ca yat›fl› s›ras›nda bül s›v›s› ile temas eden sol bacak arka yüzünde de benzer lezyonlar ortaya ç›kt›. Bu nedenle hastadan tekrar anamnez al›nd›. Hastan›n uzun y›llard›r romatizmal fli-kayetleri oldu¤u ve medikal tedavilerden anlaml› fayda göre-medi¤i için, doktor önerisi d›fl›nda, dü¤ün çiçe¤i bitkisinin
özellikle yeni açan çiçeklerini ezerek bir kar›fl›m yap›p bunu sa¤ diz ve bacak ön yüzüne sard›¤› ve rahats›zl›¤›n›n bunu ta-kiben bafllad›¤› ö¤renildi. Bunun üzerine hastaya irritan fito-kontakt dermatit tan›s› konularak antibiyoterapi sonland›r›l-d›, tek doz Betametazon dipropiyonat ampul intramuskuler olarak uyguland›. Antihistaminik tedavisi ve topikal olarak da epitelizan/topikal steroid/vazelin kar›fl›m› baflland›. Hasta-n›n lezyonlar› bu tedavi sonras›nda postinflamatuvar hiper-pigmentasyonla tamamen iyileflti.
TARTIfiMA
D
ü¤ün çiçe¤i glikozid ranunculin içeren bir bitki türüolup, hasarland›¤› zaman ranunculin satüre olmam›fl lak-ton protoanemonine dönüflür. Protoanemonin antimikotik ve antimikrobiyal gibi farmakolojik özelliklere sahip olmas›n›n yan› s›ra güçlü irritan bir ya¤d›r ve lokal yan etkilerden so-rumludur (7,8). Deri ile temas› sülfür ba¤lar›n› k›rarak sube-pidermal ayr›flmaya ve dolay›s›yla bül oluflumuna neden olur (9). Protoanemoninler en çok bitkinin çiçek k›sm›nda bulun-maktad›r, bunlar h›zl› bir flekilde polimerize olarak irritan ol-mayan anemoninlere dönüflür. Bu nedenle irritan etki taze ezilmifl çiçek yapraklar›nda daha fazlad›r. Olgumuzda bül s›-v›s› ile temas eden alanlarda bile yeni lezyon ç›k›fl›n›n olmas› bize irritan etkinin ne derece güçlü olabilece¤i konusunda fi-kir vermifltir. Anemoninlerin ise antipiretik özellikleri nede-niyle bitkinin rahatlat›c› etkisinde pay› oldu¤u bilinmektedir (7,8).Fitodermatitler irritan fitokontakt dermatit, alerjik fito-kontakt dermatit ve fitofotofito-kontakt dermatit fleklinde ortaya
fiekil 1— Sa¤ bacakta morumsu eritemli, keskin s›n›rl›, a¤r›l›, çok yayg›n,
IRRITANT PHYTOCONTACT DERMATITIS DUE TO BUTTERCUP (RANUNCULACEAE) IN A GERIATRIC PATIENT
TURKISH JOURNAL OF GERIATRICS 2012; 15(4) 478
ç›kabilir. Hastam›z›n daha önce bu bitkiyle temas öyküsü ol-mamas› ve temas sonras› lezyonlar›n k›sa sürede ortaya ç›k›fl› nedeniyle tablo irritan fitokontakt dermatit olarak de¤erlen-dirilmifltir.
Ülkemizden de dü¤ün çiçe¤inin lokal yan etkilerinin gö-rüldü¤ü olgular bildirilmifltir (1,10-13). Bunlar›n ortak özel-likleri; hastalar›n ‹ç Anadolu ve özellikle Do¤u Anadolu Böl-gesi’nden olmalar›, ileri yaflta olmalar› ve bitkiyi romatizmal flikayetleri nedeniyle kullanm›fl olmalar›d›r. Yine ülkemizde Emsen (13) taraf›ndan dü¤ün çiçe¤ine ba¤l› dermatit sonras› geliflen sepsis nedeniyle ölümle sonuçlanan bir olgu da bildi-rilmifltir. Biz ülkemizin özellikle do¤u bölgelerinde bitkinin tedavi amaçl› olarak tahmin edilenden çok daha fazla kullan›l-d›¤›n› düflünüyoruz. Her kullanan hastada yan etkinin görül-müyor olmas›n›n nedeni bitkinin çok taze olarak kullan›lma-m›fl olmas› ve irritan etkinin ayn› tür bitkilerde bile farkl›l›k göstermesi olabilir.
Bitki ekstraktlar›n›n deri ve deri hastal›klar› üzerinde bi-limsel olarak ortaya tam konamam›fl olumlu etkileri olsa bile, iyi araflt›r›lmam›fl ve yan etkileri tam olarak kestirilemeyen bitkilerin kullan›m› zaman zaman beklenmeyen ciddi komp-likasyonlara yol açabilmektedir. Fitokontakt dermatitler ül-kemizde özellikle yafll› popülasyonda halen önemli bir sa¤l›k problemidir. Hastalardan hikaye almakta yaflanan zorluklar ve hastal›¤›n di¤er dermatolojik hastal›klar› taklit edebilme özelli¤i tablonun önemini art›rmaktad›r.
KAYNAKLAR
1. Polat M, Oztas P, Yalcin B, Tamer E, Gur G, Alli N. Contact
dermatitis due to Allivum sativum and Ranunculus illyricus: two cases. Contact Dermatitis 2007;57(4):279–80. (PMID:17868226).
2. Mantle D, Gok MA, Lennard TW. Adverse and beneficial
ef-fects of plant extracts on skin and skin disorders. Adverse Drug React Toxicol Rev 2001;20(2):89-103. (PMID:11482001).
3. Davis PH. Flora of Turkey and the East Aegean Islands.
Edin-burgh University Pres, 1965, pp 172–4.
4. Metin A, Calka O, Akdeniz N, Behçet L. Phytodermatitis from
Ceratocephalus falcatus. Contact Dermatitis 2005;52(6):314-6. (PMID:15932581).
5. Li RZ, Pei HP, Ji XJ. Antimutagenic activity and metabolic
transformation of ranunculin by rat liver microsomes. Yao Xu-e XuXu-e Bao 1993;28(7):481-5. (PMID:8285045).
6. Li RZ, Ji XJ. The cytotoxicity and action mechanism of
ranun-culin in vitro. Yao Xue Xue Bao 1993;28(5):326-31. (PMID:8237375).
7. Tocan V, Baron O. Antibiotic effect of protoanemonine isolated
from Ranunculus oxyspermus M.B. Boll Chim Farm 1969;108(12):789-91. (PMID:5374885).
8. Misra SB, Dixit SN. Antifungal properties of leaf extract of
Ra-nunculus sceleratus L. Experientia 1978;34(11):1442-3. (PMID:720465).
9. Burbach J. The blistering effect of buttercups. Ned T Geneesk
1963;107:1128-30. (PMID:14016875).
10. Metin A, Calka O, Behçet L, Yildirim E. Phytodermatitis from
Ranunculus damascenus. Contact Dermatitis 2001;44(3):183. (PMID:11217994).
11. Köse R, Okur MI, Bingöl I, Cetin H. Phytocontact dermatitis
mimicking a burn injury due to Ranunculus constantinopolita-nus. Contact Dermatitis 2008;59(4):249-50. (PMID:18844703).
12. Oztas P, Gur G, Senlik B, et al. Phytocontact dermatitis due to
Ranunculus illyricus: two cases. J Eur Acad Dermatol Venereol 2006;20(10):1372-3. (PMID:17062085).
13. Emsen M‹. ‹lginç ve öldürücü bitki kökenli olan buttercup
(Ra-nunculus: Dü¤ün Çiçe¤i) yan›¤›. Türk Plastik Rekonstr Est Cer Derg 2006;14(2):142-3.
