Ortaköy'de eski bir yalı

(1)

¡

TARİ HÎ B A H İ S L E R

|

OrtakSy'de eski bir yal

I

r

1 mu“ Lr-urT_r y azan;

Halûk Y , Şehsüvaroğlu

Eskiden Ortaköy- den Arnavutköyü- ne kadar olan sa

hil kısmında sul

tan sarayları bulu nuyordu. Bugünkü

geniş yol açılmadan evvel burada daki diğer ahşap yalı ise V. Mu- yüksek 5 yalı ve köşk duvarları j radın büyük kerimesi Hatice Sul-

arasından geçen dar bir yol tana ait idi. Bu yalının da dağ ci

vardı •. Yahya Kemal bu yo-1 hetinde ve tepede nııl’inan Fıstık-

lu Sultanlar ve Şehzadeler yo- i lı köşk de Sultanın idi. Bu yalı lu diye anar, sonra da tek tek ge-J ve köşkün daha evvel Serasker A- çen saray arabalariyle geçmiş za-: li Saip Paşaya ait olduğunu zan-

manlardaki halini tasvir ederdi, j nediyorum.

Bu yola açılan ahşap büyük kapı-j Ali Saip Paşanın vefatından son

ların önünde daima sırmalı el ra II. Abdülhamit bu binaları

bi-1

i

seleriyle kapıcılara, kapılardan

kapılara gölge gibi sıyrılan harem ağilarına rastlanırdı.

Bu tarihî yolun üzerinde artık çoğu yıkılmış eski sarayların boş arsaları, kömür depoları ve bir i- ki de eski saray bulunmaktadır.

Ortaköyde camiin yakınında bu gün tütün deposu olarak kullanı lan dışı kârgir, içi ahşap bina, Sul tan Azizin kızlarından Esma Sul tanın sarayı idi.

Dıştan pek gösterişsiz bir hali olan binanın iç güzelliğinden, mer divenlerinin zarafetinden bahseder

ler. Ortaköyün yerlilerinden bir

hanımefendi bu binayı Serkis Bal yan kalfanın inşa ettiğini söyledi. Esma Sultan sarayından sonra sıra ile bugün Gazi Osman Paşa ortaokulu olan V. Murat kızların dan Fehime Sultanın büyük ahşap yalısı gelmektedir. Bu, yalının ye rinde eskiden deniz hamamları bu

lunuyormuş. II. .\bdülhamit ev

lendirmek üzere Cırağan sarayın dan çıkarttığı biraderi V. Muradın kızlarından Fehime Sultana bura da Hicrî 1317 senesinde' bugün mev cut olan yalıyı yaptırtmıştı. Yalı nın dağ tarafına da bir köşk inşa olunmuştu.

raderzadesine tahsis etmiş ve Ha

tice Sultanın düğünü bu valıda

yapılmıştı. Sultan, ıaneuanın yurt dışına ^‘karılmasından bir müd-l det evvel, hazinei hassaya ait olan bu yalı ve köşk karşılığında aldı-1 ğı para ile Göztepeye nakletmiş I ve orada büyük bir arazi içindeki köşkü satın almıştı.

Ortaköydeki Hatice Sultan sa

rayları uzun bir müddgt Darül-ey-

tam olarak kullanılmış, sonra

köşk bir ilkokul haline getiri’miş ve bundan bir kaç vıl evvel de gayet harap bir hale gelmiş oldu ğundan yıktırılmış ve yeri galiba bir banka tarafından satın alın mıştır.

Hatice Sultan yalısının altında ki iki katlı kârgir ampir yalı vine

Osmanlı hanedanı mensuplarına

ait bulunmaktaydı.

Bu yalının ilk sahibi hakkında Balıkhane Nazırı Ali Rıza Bey şu malûmatı vermektedir:

(Sultan Mahmudun son ikbali, son şehzadesi olup 1251 tarihinde tevellüt eden ve olvakit Mülkiye

Nazırı Pertev Paşa tarafından:

(Kadem bastı zemine pir ola Sul

tan Nizamettin) tarihi söylenen

Nizamettin Efendinin valdesi Leb-Fehime Sultan yalısının yanın- riz hanımefendi idi.

Şehzade 1253 ta rihinde vefat ey lediğinden 1255 ta

rihinde vuku bu

lan cülus Abdül-

mecit hanide mü- şarünileyha da diğer emsalleri veç hile saraydan çıkarılıp kendisi i- çin Ortaköyde tedarik olunan sa-

hilhaneye naklolunmuştu.) Yine Ali Rıza Beyin ilâve etti ğine göre (Bu misillü ikametgâh ları hükümdarlar dilediğine ver

mekte muhtar bulunduklarından

Lebriz hanımın 1281 tarihinde ve fatından sonra sahilhanesini Sul tan Abdülaziz, Münire Sultan zade Alâettin Beye vermiş. Sultan Ha- mid de Beşinci Murat kerimelerin den Fatma Sultanın ikametlerine tahsis eylemişti.)

On beş sene kadar evvel yaşlı bir saraylıdan, yaşadığı devirlere ait bazı notlar almıştım. II. Ab dülhamit Yıldız sarayında oturur ken kendisi bucak denilen Dolma-

bahçe sarayında bulunuyormuş,

bu itibarla Dolmabahçe sarayı hak kında geniş malûmatı vardı. Ay rıca arşivde bu saray 1 akkuıda ba zı vesikalar tetkik etmiş, ve bil hassa son devirlere ait sarav men suplarının yayınlanmış hâtırala rından da faydalanmış. Saraylar

Müdürü rahmetli Sezai Beyi de

dinlemiştim. Bütün bunlardan son ra o tarihlerde Akşam gazetesinde (Bir sarayın tarihi) haslığı altın da bir seri makale neşretmiştım. Daha sonra da bu sarayın mühim

vak’alara sahne olmuş odalarını

tarihî odalar serisi içinde yeni baş tan hikâye etmiştim.

O yaşlı saraylı Ortaköydeki ya lı hakkında da bilgi vermiş ve Sul tan Abdülmecit kızlarından Naile ve Behice Sultanların uurada ev

lendiklerini söylemişti. Yine an

lattığına göre teverrpm eden Mü nire Sultan Fındıklı yalısından Or taköy yalısına nakledilmiş ve bu yalıda vefat etmişti. Sonra bu yalı Sultanın oğlu Alâettin Beye veril mişti. Ayrıca tevsikine imkan bu lamadığım bu malumatı kaydı ih tiyat ile naklediyorum.

Yalının son sahibi Fatma Sultan II. Abdülhamide rica etmiş ve ya lının tapu senedini adına olarak almıştı.

Refik Beyin zevcesi olan Sultan,

îstanbuldan çıktıktan sonra yalı

satılmış, son zamanlarda da tü

tün deposu olarak kullanılmıştı.

Bir kaç sene evvel, eski eserler hakkında karar veren kurumlar- dan mütalâa alınmadan yalı İstan bul Belediyesi tarafından yıkılma ya başlanmıştı.

Şimdi yarısı yıkılmış bir halde bulunan yalı hakkında alâkalı ku

ruluların nihaî kararlan beklen

m e k t e d i r .

Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi