Manisa Devlet Hastanesi Sağlıklı Yaşam (Antiaging) ve Erişkin
Bağışıklama Polikliniğine Başvuran Kişilerin Hepatit B Virüsle
Karşılaşma Durumunun Araştırılması
Investigation of Exposure to Hepatitis B Virus in Subjects Presenting to the Manisa State Hospital Healthy Living (Antiaging) and Adult Vaccination Outpatient Clinic
Selma TOSUN*, Mehmet Semih AYHAN**, Kayhan GÖKTALAY***, Gürbüz BÜYÜKYAZI****
ÖZET
Enfeksiyon hastalıklarının yaşlanma sürecini hızlandırdığı bilinmektedir. Bu nedenle sağlıklı yaşam bakımından önemli bir parametre kişilerin enfeksiyon hastalıklarına yakalanma durumlarını ve önlenebilir hastalıklara karşı aşılanmalarını ortaya çıkarmaktadır. Bu çalışmanın amacı Manisa Devlet Hastanesi Sağlıklı
Yaşam (Antiaging) ve Erişken Bağışıklama
Polikliniğine başvuran hastalarda Hepatit B virüsüne (HBV) yakalanma ve bu hastalığa duyarlı olduğu saptanan bireylerin aşılanmasıdır. Kan örnekleri 28–75 yaşlarındaki toplam 214 kişiden alınmış ve HBV
göstergeleri, mikro-parçacık enzim immunoassay
(AXYSM–Almanya) yöntemiyle 20.02.2006 ve
30.06.2006 tarihleri arasında Manisa Devlet Hastanesi
Mikrobiyoloji Laboratuvarı’nda incelenmiştir.
Katılımcılar sosyo-ekonomik ve kültürel
durumlarına göre iki gruptan birine alınmışlar ve alt-orta sosyo-ekonomik-kültürel gruptan olanların HBV’ye
yakalanma olasılıklarının daha fazla olduğu
belirlenmiştir. Sağlıklı yaşam uygulamaları arasında, enfeksiyon hastalıklarından korunma iyi bilinmeli ve
önlenebilen hastalıklara karşı aşı yapılmalıdır.
Ülkemizde HBV enfeksiyon vakaları genç erişkin ve erişkinler arasında çok sık görülmektedir. HBV enfeksiyonunun görülme sıklığı sosyo-ekonomik ve kültürel durumla yakından ilgili ve ters ilişkilidir. Çalışmamızda değerlendirilen bireylerin alt-orta sosyo-ekonomik-kültürel seviyeden olan yaklaşık yarısının daha önceden HBV’ye yakalandıkları tespit edilmiştir. Yüksek sosyo-ekonomik seviyedeki grupta ise virüse yakalanma daha düşük bulunmuştur. Fakat HBV’ye duyarlı olanların sayısı her iki grupta da yüksek bulunmuş ve bu kişiler aşılama programına
alınmışlardır. Sonuç olarak, HBV testlerinin
uygulanması sağlıklı yaşam kliniklerinde göz ardı edilmemelidir.
Anahtar Sözcükler: hepatit B virüsü (HBV),
aşılama, sosyo-ekonomik seviye
C.Ü. Tıp Fakültesi Dergisi 29 (4): 137-140, 2007
ABSTRACT
It is known that infectious diseases
accelerate the aging process. Therefore, an important parameter in terms of healthy living is revealing subjects’ exposure to infectious diseases and vaccination against preventable diseases. The aim of this study was to investigate exposure to hepatitis B virus (HBV) in subjects presenting to the Manisa State
Hospital Healthy Living (Antiaging) and Adult
Vaccination Outpatient Clinic, and to vaccinate individuals susceptible to the disease. Blood samples were taken and tested for HBV markers by micro-particle enzyme immunoassay (AXYSM – Germany) in a total of 214 subjects between the ages of 28-75 presenting to the Manisa State Hospital Healthy Living (Antiaging) and Adult Vaccination Outpatient Clinic between 20.02.2006 and 30.06.2006. Participants were allocated to one of two groups according to socioeconomical and cultural status, and individuals from a low-intermediate socioeconomical-cultural level were found to be more likely to be exposed to HBV. Among practices for a healthy living, prevention from infectious diseases need to be well known and vaccination against preventable diseases performed. Our country is endemic to HBV infection, and acute HBV infection cases are predominantly young adults or adults. When the complications of acute HBV infection and difficulties of life-long surveillance and cost of treatment in patients developing chronic infections are taken into consideration, prevention of disease gains importance. The prevalence of HBV infection is closely
related to and in reverse correlation with
socioeconomical and cultural status. Of individuals tested during our study, approximately half of those
from a low-intermediate socioeconomical-cultural
status had previously been exposed to HBV. In the group with a high socioeconomical status, viral exposure was lower. However, the number of individuals susceptible to HBV was high in both groups, and these subjects were admitted to a vaccination program. In conclusion, the performance of HBV tests should not be neglected in healthy living outpatient clinics.
Key Words: hepatitis B virus (HBV),
vaccination, socio-economical status
* Doç.Dr., Manisa Devlet Hastanesi Sağlıklı Yaşam (Antiaging) ve Erişkin Bağışıklama Polikliniği, Enfeksiyon
Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji uzmanı, MANİSA.
** Uzm.Dr., Manisa Devlet Hastanesi Sağlıklı Yaşam (Antiaging) ve Erişkin Bağışıklama Polikliniği, Plastik ve
Rekonstrüktif Cerrahi & Fizyoloji uzmanı, MANİSA.
*** Uzm.Dr., Manisa Devlet Hastanesi Biyokimya, Biyokimya uzmanı, MANİSA. **** Doç.Dr., Celal Bayar Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu, MANİSA.
Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi
Manisa Devlet Hastanesi Sağlıklı Yaşam (Antıagıng) Ve Erişkin Bağışıklama Polikliniğine Başvuran Kişilerin Hepatit B Virüsle Karşılaşma Durumunun Araştırılması
GİRİŞ
Enfeksiyon hastalıklarının yaşlanma sürecini hızlandırdığı bilinmektedir. Bu nedenle sağlıklı yaşam için önemli parametrelerden biri, kişilerin enfeksiyon hastalıkları ile karşılaşma durumunun bilinmesi ve aşıyla korunabilir
hastalıklardan korunmak için aşı
uygulanmasıdır. Hepatit B virüsü (HBV) ile oluşan HBV enfeksiyonu sinsi seyirli bir hastalık olup genellikle asemptomatik olarak geçirilmekte ve bazı kişilerde taşıyıcılık gelişmekte ve bu taşıyıcıların bir kısmında zaman içinde kronik karaciğer hastalığı, siroz ve primer hepatosellüler karsinom gelişebilmektedir. HBV’nin bulaşma yolları başlıca kan yoluyla, cinsel ilişkiyle ve gebeden bebeğine bulaşma şeklinde olup hemen herkes için her yaş grubunda bulaşma riski söz konusu olabilmektedir (1-3). Özellikle ülkemiz gibi HBV taşıyıcılığı açısından, bölgelere göre değişmekle birlikte, orta derecede endemik olan bir ülkede bulaşma riskinin her zaman söz konusu olabileceği hatırdan çıkarılmamalıdır (4).
Bu çalışmada Manisa Devlet Hastanesi Sağlıklı Yaşam (Antiaging) ve Erişkin Bağışıklama Polikliniği’ne başvuran kişilerin hepatit B virüs (HBV) ile karşılaşma durumlarının araştırılması ve hastalığa duyarlı kişilerin aşılanması amaçlanmıştır.
GEREÇ VE YÖNTEM
Manisa Devlet Hastanesi Sağlıklı Yaşam (Antiaging) ve Erişkin Bağışıklama Polikliniği’ne 20.02.2006 ile 30.06.2006 tarihleri arasında başvuran yaşları 28-75 arasında değişen toplam 214 kişi konu hakkında bilgilendirilip sözlü onayları alındıktan sonra diğer tetkiklerinin yanı sıra kan örnekleri alınmış ve mikro partikül enzim immünassay yöntemiyle (AXYSM, Almanya) HBV göstergeleri (HBsAg, total antiHBc ve antiHBs) çalışılmıştır. Tetkikler sonucunda HBsAg pozitifliği saptanan olgularda
ayrıca karaciğer enzimleri, total bilirubin düzeyi, HBeAg ve antiHBe bakılmıştır.
HBV enfeksiyonu ile sosyoekonomik ve kültürel düzey arasında negatif yönde bir ilişki olduğu için çalışmaya katılan kişiler
sosyoekonomik durumlarına göre
sosyoekonomik düzeyi düşük ve yüksek olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. Kişilerin sosyal sınıfı Korkut Boratav’ın İstanbul ve Anadolu’dan sınıf profilleri adlı çalışmasına göre belirlenmiş; gelir düzeylerini belirlemek için de oturdukları evin kime ait olduğu, oda sayısı, evde yaşayan kişi sayısı, hane reisinin işi sorulmuş; eve giren aylık gelir ile ilgili olarak da “geliri giderinden az; geliri giderine eşit; geliri giderinden fazla” şeklinde sorular sorulmuştur (5). Elde edilen verilerin istatistiksel analizinde betimsel istatistikler (ortalama, standart sapma, yüzde değer) tekniklerine başvurulmuştur. Verilerin analizi SPSS paket programının 10.0 versiyonu ile gerçekleştirilmiştir.
BULGULAR
Çalışma sonunda her iki gruba ait saptanan sonuçlar Tablo 1 ve Tablo 2’de gösterilmiştir.
Tablo 1. Sosyoekonomik düzeyi yüksek olan
kişilerin HBV ile karşılaşma durumu
30 yaş altı (n=14) 31-40 yaş (n=35) 41-50 yaş (n=51) 51-75 yaş (n=46) TOPLA M (n=146) HBsAg pozitif Taşıyıcı 1 1 - - 2 (%1.3) HBV’ye bağışık 8 7 17 15 (%32.2) 47 HBV’ye duyarlı 5 27 34 31 (%66.5) 97 Toplam 14 35 51 46 146
Sosyoekonomik düzeyi yüksek olan kişilerde HBV’ye duyarlı kişilerin oranı % 66.5; HBV’ye bağışık olanların oranı ise % 32.2 olarak
Tosun ve Ark. saptanmıştır. Bağışık olarak saptanan kişilerden
beş kişinin önceden hepatit B aşısı yaptırmış oldukları diğerlerinin ise doğal yolla enfeksiyonu geçirerek bağışıklık kazandıkları belirlenmiştir.
Tablo 2. Sosyoekonomik düzeyi düşük olan
kişilerin HBV ile karşılaşma durumu
31-40 yaş (n= 11) 41-50 yaş (n= 34) 51-75 yaş (n= 23) TOPLAM (n= 68) HBsAg pozitif (Taşıyıcı) - 1 - 1 (%1.5) HBV’ye bağışık 4 17 12 33 (%48.5) HBV’ye duyarlı 7 16 11 (%50) 34 Toplam 11 34 23 68
Sosyoekonomik düzeyi düşük olan kişilerde ise HBV’ye duyarlı kişilerin oranı % 50; HBV’ye bağışık olanların oranı % 48 olarak saptanmıştır. Bu grupta sadece 1 kişinin önceden aşılanmış olduğu, diğerlerinin dopal yolla enfeksiyonu geçirerek bağışıklık kazandığı belirlenmiştir. Sosyoekonomik düzeyi yüksek kişilerin yer aldığı gruptan 2 kişi, diğer gruptan ise 1 kişide hepatit B taşıyıcılığı saptanmıştır.
TARTIŞMA
Sağlıklı yaşam için yapılacak
uygulamalar arasında enfeksiyon
hastalıklarından korunma yöntemlerinin iyi bilinmesi ve aşıyla korunabilir hastalıklardan korunmak için aşı yapılması da yer almalıdır. Ülkemiz HBV enfeksiyonu açısından orta derecede endemik ülkeler arasında yer almakta olup, HBV olguları çoğunlukla genç erişkin ve erişkin dönemde görülmektedir (4,6-9). Akut
HBV enfeksiyonu sırasında oluşan
komplikasyonların yanı sıra kronikleşen vakaların yaşam boyu izlemi ile ilgili sıkıntılar ve tedavi gerektiren olguların mali boyutu göz
önüne alındığında bu hastalıktan korunmanın önemi belirginleşmektedir (1,10). HBV enfeksiyonu prevalansı sosyoekonomik ve kültürel düzeyle de yakın ilişkilidir ve ters orantılıdır. Sosyoekonomik düzeyi düşük olan kişiler çoğunlukla kalabalık ve hijyenik koşulların yetersiz olduğu aile ortamlarında yaşamakta; bu grupta gerek vertikal gerekse horizontal bulaşma sık görülmektedir (2,3,11).
HBV ile karşılaştıktan sonra 6 aydan fazla süreyle HBsAg pozitifliğinin devam etmesi durumunda, kronik HBV taşıyıcılığı söz konusu olmaktadır. Tek başına antiHBcIgG pozitifliği de virüsle daha önce doğal yolla karşılaşıldığının göstergesidir. Bu kişilerde genellikle virüsle karşılaşılıp doğal yolla enfeksiyon geçirildikten sonra oluşmuş olan antiHBs yanıtı zaman içinde kaybolmakta veya kişilerde gizli HBsAg pozitifliği bulunabilmektedir. Enfeksiyonu doğal yolla geçirip bağışıklık kazanan kişilerde de hem antiHBcIgG hem de antiHBs pozitifliği saptanmaktadır. Buna göre çalışmamızda tetkikleri yapılan kişilerden sosyoekonomik düzeyi düşük olan kesimin yarısının (%50) HBV ile önceden karşılaştığı ve bu gruptaki kişilerin % 1.5’inin hepatit B taşıyıcı, % 2.9’unun (2 kişi) tek başına antiHBcIgG pozitif, bir kişinin (%1.5) önceden aşılı, diğerlerinin ise doğal yolla enfeksiyonu geçirerek bağışıklık kazanmış olduğu saptanmıştır. HBV ile daha önce hiç karşılaşmamış yani HBV’ye duyarlı kişilerin oranı % 50 olup önceden hepatit B aşı yaptırmış olan kişi sayısı sadece 1’dir (%1.5).
Sosyoekonomik düzeyi yüksek olan kesimde ise virüsle karşılaşma oranı daha düşük saptanmıştır. Bu grupta taşıyıcı kişi oranı %1.3 (2 kişi), tek başına antiHBcIgG pozitifliği %1.3 (2 kişi), aşıyla bağışıklık kazanma oranı % 3.4 (5 kişi) ; doğal yolla enfeksiyonu geçirerek bağışıklık kazanma oranı ise % 26.2 olarak saptanmıştır. Bu grupta HBV’ye duyarlı kişilerin oranı %66.5 olup 5 kişinin önceden hepatit B aşısı yaptırmış olduğu öğrenilmiştir.
Manisa Devlet Hastanesi Sağlıklı Yaşam (Antıagıng) Ve Erişkin Bağışıklama Polikliniğine Başvuran Kişilerin Hepatit B Virüsle Karşılaşma Durumunun Araştırılması
Her iki grupta da HBV’ye duyarlı kişilerin sayısı yüksek bulunmuştur ve bu kişiler HBV enfeksiyonu ile komplikasyonları hakkında bilgilendirildikten sonra aşı programına alınmıştır.
Sonuç olarak; HBV enfeksiyonu ülkemizde halen endemiktir ve bulaşma yollarının çeşitliliği nedeniyle toplumdaki herkes bu virüsle karşılaşma açısından risk altındadır. Kronik hepatit olgularının yaşam boyu izlemleri sırasında hem manevi olarak yaşanan sıkıntılar, hem de ekonomik kayıplar göz önüne alındığında özellikle hastalığın endemik olduğu yerler başta olmak üzere erişkin yaş grubundaki kişilerin de hepatit B açısından tetkik edilmesi ve duyarlı kişilerin aşılanması önerilmektedir. (12,13)
Bu yüzden gerek Antiaging
polikliniklerine başvuran kişilerin gerekse toplumun diğer kesimlerindeki kişilerin yapılan rutin tetkiklerin yanı sıra hepatit B yönünden de tetkik edilmesi; taşıyıcılık saptananların ileri tetkiklerinin ve gerekirse tedavilerinin yapılması; hastalığa duyarlı kişilere bilgilendirmenin yanı sıra aşılama önerilmesi ülkemiz koşullarında anlamlı olacaktır.
KAYNAKLAR
1. McMahon BJ. Epidemiology and natural
history of hepatitis B. Semin Liver Dis. 2005; 25 (suppl 1): 3-8.
2. World Health Organization, Department of
Communicable Diseases Surveillance and Response. Hepatitis B, 2002.
3 Robinson WS. Hepadnaviridae. Hepatitis B
virus and Hepatitis D virus. In Mandell GL, Bennett JE, Dolin R, Editors: Principles and Practices of Infectious Diseases. New York: Churchill Livingstone; 2000. p: 1652-85.
4. Mıstık R. Türkiye’de Viral Hepatit
Epidemiyolojisi. Yayınların İrdelenmesi. In: Tabak F, Balık İ, Tekeli E, Editors:
Viral Hepatit 2007. Viral Hepatitle Savaşım Derneği; 2006, p: 8-53.
5. Boratav K. İstanbul ve Anadolu’dan Sınıf
Profilleri. İstanbul: Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayını,1995. s.7-9.
6. Emekdaş G, Çavuşlu Ş,Öncül O, Artuk C,
Aksoy A. Türkiye’de 16 yıllık HBV ve 10 yıllık HCV trendi. Kan donör verileri. KLİMİK 2005; 18: 312-3.
7. Hepatit-B kontrol programı, T.C. Sağlık
Bakanlığı, www.saglik.gov.tr.
8. Tosun S, Kasırga E, Buran T. Yaş gruplarına
göre HBV taşıyıcılığının değerlendirilmesi ve HBV enfeksiyonu ile savaşımda adolesan ve genç erişkin yaş grubunun aşılanmasının önemi. VIII. Ulusal Viral Hepatit Kongresi. 2-5 Eylül 2006, Antalya, s. 210.
9. Leblebicioğlu H, Eroğlu C, and Members of
the Hepatitis Study Group. Acute hepatitis B virus infection in Turkey: epidemiology and genotype distrubution. Clin Microbiol Infect 2004; 10: 537-41.
10. Tosun S, Ayhan MS, İsbir B. Hepatit B virüs
enfeksiyonu ile savaşımda ülke
kaynaklarının ekonomik kullanımı. VIII. Ulusal Viral Hepatit Kongresi. 2-5 Eylül 2006, Antalya, s. 211.
11. Tosun YS, Bilge B, Önder U, Gündüz Tetkik
yapılmadı, Ertekin E. HBV ile karşılaşma olasılığının sosyoekonomik koşullarla ilişkisi. V. Ulusal Viral Hepatit Kongresi Kongre Kitabı, Viral Hepatitle Savaşım Derneği, 2000:P-B18.
12. Alter, MJ, Bell, BP, Fiore, AE, Mast, EE,
Weinbaum, CM. Comprehensive
immunization strategy to eliminate
transmission of Hepatitis B virus infection in the United States: Recommendations of the
Advisory Committee on immunization
practices (ACIP). Part II. Immunization of Adults. Morbidity and Mortality Weekly Report, Vol. 55, No. RR-16, December 8, 2007. http://hdl.handle.net/123456789/8336
13. Lok, ASF, McMahon, BJ. Chronic Hepatitis
