B eslenm e v e D iyet D ergisi / J. N u tr. an d . Diet., 20: 117-135, 1992
İL G İN Ç YAYIN ÖZETLERİ
* T he A m eric an J o u rn a l O f Clinical N utrition Vol: 54,1992
1. G oran, I.M., B roem eling, L., H erndon, N.D., et al.: Estim ating Energy Requirem ents in B urned C hildren: A N ew A p p ro a ch D erived From M easurem ents of Resting Energy E xpenditure, p. 35.
2. M anore, M.M., Berry, T.E., Skinner, S.J., et al: Energy E xpenditure at Rest and D uring Exercise in N on O bese Fem ale Cyclical Dieters an d in N ondieting Control Subjects, p. 41.
3. C olditzs, A.G., G io v an n u ci, E., R im un, B.E., et al.: Alcohol Intake in Relation to Diet a n d O besity in W om en a n d Men, p. 49.
4. D onnelly, E. J., P ronk, P.N ., Jacobsen, J.D., et al: Effccts of a Very-Low Calorie Diet a n d Physical-T raining R egim ens on Body C om position and Resting M etabolic Rate in O bese Females, p. 56.
5. L au rin , D., Jacq u es, H., M oorjani, S., et al: Effects of a Soy-Protein B everage on P lasm a L ip o p ro tein s in C h ild re n W ith Fam ilial H ypercholesterolem ia, p. 98. 6. B ordrcau, D.M., C h a n m u g a n , S.P., H ar, B.S., et al: Lack of Dose Response by D ietary n-3 Fatty A cids at a C o n stan t Ratio at n-3 to n-6 Fatty Acids in S uppresing Eicosanoid B iosynthesis from A rachidonic Acid, p. 111.
7. Field, J.C., G ougeon, R., M arliss, B.E.: C hanges in Circulating Leucocytes an d M itogen R esponses D uring V ery-Low -Energy All-Protein Reducing Diets, p. 123.
8. F erkens, J.M.E., Bow ler, H.J., K rom hout, D.: C arb o h y d rate Intake a n d Body M ass Index in Relation to the Risk of Glucose Intolerance in Elderly Population, p. 136. 9. Je n k in s, J.A.D., W o lerer, M.S.T., Jenkins, A., et al: Specific T ypes of C olonic
F erm en tatio n M ay R aise L ow -D ensity-L ipoprotein-C holesterol C oncentrations, p. 141.
118 İLG İN Ç YAYIN ÖZETLERİ
A lcohol In tak e a n d Risk of F ractures of th e H ip a n d F o re arm in M id d le -A g e d W omen, p. 157.
11. M ertz, W., Tsui, C.J., Ju d d , T.J., et al: W hat are People R eally E ating? The R elation Between Energy Intake D erived From Estim ated Diet Records an d Intake D eterm ined to M aintain Body W eight, p. 291.
12. P rew itt, E.T., Schm eisser, D., Bowen, E.P., et al: C h a n g e s in B ody W eight, Body C om position an d Energy Intake in W omen Fed H igh-and Low -Fat Diets, p. 304. 13. Kwon, J.S., Snook, T.J., W ardlaw , M.G., et al: Effects of D iets H ig h in S a tu ra te d
Fatty A cids, C anola Oil or Sunflow er Oil on P latelet F u n ctio n , T h ro m b o x a n e B
2
Form ation and Fatty Acid C om position of Platelet P h o sp h o lip id s, p. 351.14. Burri, J.B. D ougherty, M.R., Kelley, S.D., et al: P latelet A g g re g atio n in H u m a n s is Affected by Replacem ent of Dietary Linoleic A cid W ith O leic A cid, p. 359.
15. H un ter, J.E., A pplew hife, H.T.: Reassessm ent of T ra n s F atty A cid A v ailab ility in the U.S Diet, p. 363.
16. Bresson, L.J., Bader, B., Rocchicili, F., et al: P ro te in , M e tab o lism , K inetics a n d Energy-Substrate U tilization in Infants Fed P a re n te ra l S o lu tio n s W ith D iffe re n t Glucose Fat Ratios, p. 370.
17. Jacsic, T., W agner, A.B., Burke, F.J., et al: Proline M etabolism in A d u lt M ale B urned Patients and Healthy Control Subjects, p. 408.
18. N ishim une, T., Y akushiji, T., Sum im oto, T., et al: G lycem ic R esp o n se a n d Fiber Content of Some Foods, p. 414.
19. Scntipal, M.J., W ardlaw , M.G., M ahan, et al: Influence of C alcium In tak e an d Growth Indexes on Vertebral Bone Mineral Density in Young Fem ales, p. 425.
20. Despres, J-P., P rudhom m e, D., Pouliot, XX-C., et al: E stim ation of D eep A bdom inal Adipose-Tissue A ccum ulation From Simple A nthropom etric M easurem ens in M en, p. 471.
21. Frisancho, A.R., Ryan, A.S.: D ecreased S tatu re A ssociated W ith M o d e ra te Blood Lead Concentration in M exican-American Children, p. 516.
22. M ahe, S., M essing, B., Thuiller, F., et al: D igestion of B ovine M ilk P ro te in s in Patients With a High Jejunostomy, p. 534.
23. L eichtm ann, G.A., Bcngog, J.M., Bolt, M .J.G., et al: In te stin a l A b so rp tio n of C h olecalcipherol. 1 a n d 2 5 -H y d ro x y ch o lecalcip h ero l in P a tie n ts W ith Both Crohn's Disease and Intestinal Resection, p. 548.
24. W isker, E.( N agel, R., Tanudjaja, T.K., et al: Calcium , M agnesium , Z inc a n d Iron Balances, Young Women: Effects of a Low-Phytate Barley-Fiber C oncentrate, p. 553. 25. Laine, L, Shulm an, R.J., Pitre, D., et al: C ysteine U sage In creases th e N eed For
Acetate in N eonates W ho Receive Total Parenteral N utrition, p. 565.
26. M arcus, M.S., Sendel, S.A., Farrell, P.M., et al: N u tritio n a l S tatus of In fan ts W ith Cystic Fibrosis Associated With Early Diagnosis and Intervention, p. 578.
27. S uperko, H.R., Borts, W., W illiam , P.T., et al: C a ffe in ate d a n d D ecaffein ated Coffee Effects on Plasm a L ipoprotein C holesterol, A p o lip o p ro te in s a n d L ipase Activity, p. 599.
28. Gray, D.S., Fujioka, K., Colletti, D.M., et al: M agnetic-Resonance Im aging U sed For D eterm ining Fat D istribution in Obesity and Diabetes, p. 623.
29. M aclure, M., Travis, L.B., Willet, W., et al: A Prospective C ohort Study of N u trie n t Intake a n d Age at Menarche, p. 649.
İLGİNÇ YAYIN ÖZETLERİ 119
30. A n d e r s o n , J.W ., G ilin s k y , N .H .:, D e a k in s, D .A ., e t al: L ip id R e sp o n se s of H y p e rc h o le ste ro le m ic M en to O at-B ran a n d W heat-B ran Intake, p. 678.
31. B h a th e m a, S.J., Berlin, E., J u d d , J.T., et al: Effects of O m ega F atty A cids an Vitam in E on H o rm o n e s Inv o lv ed in C a rb o h y d ra te a n d L ipid M etabolism in Men, p. 684. 32. R e a v e n , P., P a r th a s a r a th y , S., G ra sse , B.J., e t al: F e a sib ility of U sing an
O le a te -R ic h D ie t to R e d u ce th e S u s c e p tib ility of L o w -D en sity L ip o p ro tein to O x id a tiv e M o d ific atio n in H u m an s, p. 701.
33. Borel, M.J., S m ith , S.M., D err, J., et al: D ay to D ay V ariation in Iron S tatus Indices in H ea lth y M en a n d W om en, p. 729.
34. Tai, M .M ., C astillo , P., P i-S u n y er, F. X.: M eal S ize a n d Frequency: Effect on the T h erm ic Effect of Food, p. 7S3.
35. G o ld b erg , G.R., P rentice, A.M., C o w a rd , W .A., et al: L ongitudinal A ssessm ent of the C o m p o n e n ts of E nergy Balance in Well N o u rish e d Lactating W om en, p. 7SS. 36. D e rid d e r, C .M ., T h ijsscn , J.H .H ., V an -T v ee r, P., et al: D ietary H a b its Sexual
M a tu ra tio n a n d P lasm a H o rm o n es in P ubertal Girls: A L ongitudinal Study, p. 805. 37. S h e p p a rd , J., K rista], A.R., H uski, L.H., et al: W eight Loss in W om en Participating
in a R a n d o m iz ed Trial of Low Fat Diets, p. 821.
38. L ea d b etter, J., Ball, M.J., M ann, J.I., ct al: Effects o f Increasing Q uantities of O at Bran in H y p erch o leste ro lem ic People, p. 841.
39. S h e rm a n , W .M ., P e d en , M .C., W rig h t, D.A.: C a rb o h y d ra te Feedings O ne H o u r Before Exercise Im p ro v es Cycling P erform ance, p. 866.
40. C o u ts o u d is , A., B ro u g h to n , M., C o o ra d ig , H.M .: V itam in e A S u p p lem en tatio n R e d u ce s M e asle s M o rb id ity in Y oung A frican C h ildren: A R andom ized Placebo C o n tro lled D ouble-B lind Frial, p. 890.
41. K ra m e r, T.R., S ch o en e, N ., D o u g lass, L.W., et al: In creased V itam in E In tak e R e sto re s F ish -O il In d u c e d S u p p re s s e d B lostogenesis of M itogen S tim u la te d T L ym phocytes, p. 896.
42. A n d e r s o n , J.W ., Z c ig n le r, J.A ., D ea k in s, D.A. et al: M etabolic E ffects of H ig h -C o rb o h y d ra te , H igh-F iber D iets For In su lin -D ep en d en t Diabetic Individuals, p. 936.
43. C u n n in g h a m , J.J.: Body C om p o sitio n A s a D eterm in an t of Energy E xpenditure: A S ynthetic R eview a n d a Proposed G eneral Production, p. 963.
44. Lieber, C.S.: P erspectives: Do A lcohol C alories C ount, p. 976.
45. L ifshitz, F.L., F rie d m a n , S., Sm ith, M.M ., et al: N u tritio n a l D w arfing: A G row th A b n o rm a lity A ssociated W ith R cduced E rythrocyte N a +, K+ - ATP’ ase A ctivity, p. 997.
46. H allb erg , L., R o ssan d e r-H u lte n , L.: Iron R equirem ent in M e n stru atin g W om en, p. 1047.
47. A d le rc re u tz , I I., H onjo, H ., H igaski, A., et al: U rin ary Excretion of L ignans a n d Iso flav o n o id P h y to estro g e n s in Japanese M en an d W om en C onsum ing T ra d itio n al Ja p an e se Diet, p. 1095.
120 İLGİNÇ YAYIN ÖZETLERİ
1. Ya n ı kl ı Ço c u k l ar d a enerj i G e r e k s i n m e s i n i n H e s a p l a n m a s ı
Yanıklı çocuklarda, bazal enerji harcaması, beden alanı ve beden ağırlığı
arasında önemli korelasyon belirlenmiştir. Yanıkta normal dinlenme enerji
harcamasının 1.2 faktörü ile çarpımı sonucu bulunan değer bu çocuklar için
dinlenme enerji harcamasını göstermektedir. Buna göre yanıklı çocuklara
hesaplanan bazal enerji harcamasının iki katı sağlanabilirse gereksinme
karşılanmış olmaktadır. Ancak ileri derecede yanıklarda hastalar fazla enerjiyi
tolere edemezler. Bu nedenle hesaplananan bazal enerji harcamasının 1.55 le
çarpımı sonucu bulunan değer uygundur. Bu düzeyde enerji alımı çocukların
çoğunda enerji dengesi sağlamaktadır.
2. N o r m a l K i l o l u D ö n e m s e l D i y e t Y a p a n v e D i y e t Y a p m a y a n Kadınlarda D i n l e n m e v e İ d ma n Sı rasında Enerji H a r c a ma s ı
Yılda 4 kez dönemsel diyet yapan 11 kadın ve 12 normal (kontrol grubu) kadının
dinlenme ve idman sırasında enerji harcamaları beden ağırlıkları ve beden yağ
yüzdeleri ölçülmüştür. Diyet uygulayan kadınlarda ortalama enerji alımı 1000
kkal/gün düzeyindedir. Diyet uygulayanların kontrol grubundan daha kilolu
(66 kg a karşı 57 kg) ve daha yağlı (beden yağı %26 ya karşı %21) oldukları
görülmüştür. Yağsız doku oranı her iki grupta da benzerdir. Diyet
uygulayanların dinlenme enerji harcaması (DEH) kontrollerden düşük
bulunmuştur (p<0.002). Diyet uygulayanların dakikada O2 tüketimleri ortalama
2.8 mİ ve DEH 19 kkal/kg iken kontrollerin 3.1 mİ ve 22 kkal/kg bulunmuştur.
Fakat günlük DEH açısından gruplar arasında fark bulunmamıştır. Diyet
uygulayanların idman sırasında besin kullanım elverişliliğinin arttığı, fakat net
DEH'sının etkilenmediği sonucuna varılmıştır. Ayrıca aralıklarla diyet
yapmanan beden bileşimini değiştirdiği ve toplam enerji gereksinmesini
etkilediği vurgulanmıştır. Diyet yapılmayan dönemde bu kişiler kontroller
düzeyinde enerji almalarına karşın onlardan daha kilolu ve yağlıdırlar. Bu
kişilerde DEH sı da beklenenden düşüktür. Buna göre bireyin sık sık diyet
yaparak kilo alıp verme yerine uygun bir diyetle normal kilosunu bulup ona
yaşam boyu sürdürmesi daha yararlıdır.
3. Kadın ve Erkeklerde D i y e t ve Şişmanlıkla İlişkin Olarak A l k o l A l ı m ı
Bu çalışmada alkol alımı BKI ve diyet ilişkisi 89538 kadın ve 48493 erkek
üzerinde incelenmiştir. Alkol alımı ile toplam enerji artmıştır. Günlük 25.0 ile
49.9 g alkol alan kadınlarda karbonhidrat alımı 153 g/gün düzeyinde 131 g /gün
düzeyine düşmüştür. Karbonhidrat ahırımdaki düşüş alkol alımı arttıkça şeker
tüketiminin azalmasından kaynaklanmıştır. Erkeklerde alkol tüketimi ile
toplam enerji artmıştır(7575.6 dan 9821.5 kj/gün). Alkol alımı arttıkça sakkaroz
alımı azalmıştır. Buna göre alkolden alman enerji sakkaroz enerjisi ile yer
değiştirmiştir. Günlük 50 g a kadar alkol alan kadınların BKI, hiç
almayanlardan daha düşüktür. Erkeklerde böyle bir ilişki bulunmamıştır.
Erkeklerde sadece bira veya şarap içmek BKI'ni fazla etkilememiştir. Buna
karşı likör olarak günlük 50 g etanol alan erkeklerde içmeyenlere göre BKI'nde
çok az (0.4) artış gözlenmiştir. Alkolün kadınlarda kilo alimim arttırmaması ve
İLGİNÇ YAYIN ÖZETLERİ 121
hatta azaltması metabolizma sırasında etil alkolün asetata ve asetatın asetil
CoA ya dönüşüm ünde fazla ATP'nin harcanması şeklinde açıklanmıştır.
Böylece alkol alımı ile enerji kaybı olabileceği varsayımı ileri sürülmüştür.
Alkolün şişmanlıkla ilişkisi konusundaki bu görüşün daha başka araştırmalarla
kanıtlanması gerekmektedir.
4. Ş i ş m a n B a y a n l a r d a Ç o k D ü ş ü k K a l o r i l i D i y e t i n v e F i z i k s e l A k t i v i t e n i n B e d e n B i l e şi m i ve D i n l e n m e M e t a b o l i k Hı za Etkisi
Şişman bayanlar 90 gün süre ile günlük 2184 kj enerji sağlayan diyetle
beslenmişlerdir. Denekler yalnız diyet alan, diyetle birlikte dayanıklılık
ekzersizi yaptırılan, diyetle birlikte kilo eğitimi yaptırılan, diyetle birlikte kilo
eğitimi yaptırılan, diyetle birlikte kilo eğitimi ve dayanıklılık ekzersizi yaptırılan
olmak üzere gruplandırılmışlardır. Beden ağırlığı, yağ yüzdesi, yağ ağırlığı ve
yağsız kütle açısından gruplar arasında fark bulunmamıştır. Dinlenme
metabolik hızda başlangıç değerine göre %7 ile %12 arasında düşüş
gözlenmiştir. Dieyetle birlikte kilo denetimi ve dayanıklılık ekzersizi yapan
grubun iş yapma kapasitesinde %16 artış olmuştur. Yalnız diyet alan grupta güç
endeksi %6 düşmüştür. Bu çalışma uygulanan zayıflama yöntemlerinin kilo
kaybı beden bileşimi ve dinlenme metabolik hızda azalma yönünden farklı
olmadığı sonucuna varılmıştır. Ancak düşük kalorili diyetle birlikte ekzersiz
yapmanın iş yapm a yeteneğinde artışa neden olduğu vurgulanmıştır.
Araştırma kapsamındaki grupların günlük total aktivite düzeyleri dikkate
alınmadığından sonuçlar tartışılabilir. Belki de yalnız diyet alan grubun günlük
total aktivitesi fazla olabilir.
5. A i l e s e l H i p e r k o l e s t e r o l e m i l i Ç o c u k l a r d a S o y a Protei n İçeri ği ni n P l a z m a L i p o p r o t e i n l e r i n e Etkisi
Bu çalışma ailesel hiperkolesterolemisi olan çocuklara süt ,veya soya-içeceği
verilerek plazma lipitleri ölçülmüştür. Diyet enerjisini %20'si protein, %28'i yağ
(çoklu doymamış: tekli doymamış: doymuş yağ asitleri 1:3:3) kolesterol 200
m g /g ü n altında olacak şekilde ayarlanmıştır. Soya içeceği alınan dönemde
sadece trigliserit ve VLDL düzeyinde önemli düşüş (p<0.05), HDL-kolesterol ve
HDL3-kolesterolde artış gözlenmiştir. Sütün soya sütü olarak değiştirilmesinin
bu olgularda yarar sağlayacağı sonucuna varılmıştır.
6. A r a ş i d o n i k A s i t t e n Eicosanoi d S e n t e z i n i n İ n h i b i s y o n u n d a n-3 v e n-6 Y a ğ A s i t l e r i B e l i r l i Or a n d a T u t u l d u ğ u n d a n-3 Ya ğ A s i d i n i n Ar t tı rı l ma s ı Et k i s iz di r
Son 10-15 yıl içinde yapılan araştırmalar araşidonik asitten eicosanoid
sentezinin baskılanması belirli kardiyovasküler risk faktörlerini azalttığını
işaretlemektedir. Diyette n-3 yağ asitlerinin n-6 ile yer değiştirmesi araşidonik
asitten eicosanoid sentezinin baskılanmasında etkilidir. Bu çalışmada ratlar 3
ay süre ile değişik dozda n-3 veya n-6 yağ asitleri içeren diyetlerle
beslenmişlerdir. Diyette n-3 yağ asidi olan linolenik asit içeren menhaden yağı
122 İLGİNÇ YAYIN ÖZETLERİ
yer aldığında karaciğer, platelet ve akciğerlerdeki fosfolipit bileşimindeki
araşidonik asit ve bundan sentezlenen cicosanoidlerde önemli azalmalar
görülmüştür(p<0.05). Ancak bu etki doza bağımlı değildir. Diyetteki n-3 yağ
asidinin miktarından çok n-3: n-6 yağ asitleri oranının eicosanoid sentezinin
inhibisyonunda etkili olduğu sonucuna varılmıştır.
7. Y ü k s e k P r o t e i n l i Ç o k D ü ş ü k E n e r j i l i Z a y ı f l a m a D i y e t i n i n U y g u l a n m a s ı S ı r a s ı n d a D o l a ş ı m d a k i L ö k o s i t l e r v e M i t o j e n Y a n ı t l ar ı n d a D e ğ i ş m e
Sağlıklı şişman (BKI=33±1) bireyler uyum diyetinden sonra 6 hafta çok düşük
kalorili (1.7 MJ/gün) protein diyeti ile beslendiklerinde 13±1 kg zayıflamışlardır.
Diyet uygulaması toplam lökosit, nötrofil, lenfosit ve monosit sayılarında
önemli düşüşlere (p<0.05) neden olmuştur. Normal diyete geçişten sonra
sadece lenfosit sayıları normal düzeylerine yükselm iştir. D iğer
monoklonal-antikor belirleyici monoklear hücre populasyonunda değişme
gözlenmemiştir. Mononuklear hücre kültürünün timidin alımında önemli
düşüş (p<0.05). olmuştur. Çok düşük kalorili diyette, lökosit sayısı ve mitojene
karşı yanıtında azalma görülmüştür. Çok düşük enerjili diyetin özellikle duyarlı
gruplarda bağışıklık sistemini olumsuz yönde etkileyeceği sonucuna
varılmıştır.
8. Y a ş l ı N ü f u s t a G l i k o z Î ı ı t o l e r a n s R i s k i İ l e İ l i ş k i n O l a r a k Karbonhidrat Al ı mı ve Beden Kitle İ n d e ks i
Yaşları 64-87 yıl arasında değişen yaşlılarda 4 yıl süre ile karbonhidrat alımı,
BKI ve glikoz intoleransı durumu arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Başlangıçta
yaşlıların hepsi normoglisemiktirler. Yıllık glikoz tolerans testi uygulanmıştır.
BKI ve karbonhidratlı besinlerin tüketim sıklığı ile glikoz intolerans insidansı
arasında pozitif, kurubaklagillcrin tüketim sıklığı arasında ise negatif ilişki
bulunmuştur. Bu ilişki yaş, cinsiyet, alkol alımı ve'ilaç kullanımı gibi risk
faktörlerinden bağımsız bulunmuştur. Enerji dengesinin artı olmasının ve fazla
karbonhidrat (kurubaklagil dışındaki kaynaklardan) aliminin yaşlılarda glikoz
intoleransmı oluşturabileceği sonucuna varılmıştır.
9. B e l i r l i Ti p K o l o n i k F e r m e n t a s y o n D ü ş ü k - D a n s i t e l i - L i p o p r o t e i n K o n s a n t r a s y o n u n u Yü k s e l t e b i l i r
Bu araştırmada kolondaki fermentasyonun kan lipitlerine etkisi 8 sağlıklı
bireylerde 2 haftalık metabolik diyet uygulanması ile saptanmaya çalışılmıştır.
Deneklerin bir grubunun diyetine 18-25 g /gün düzeyinde laktuloz eklenmiş,
diğeri kontrol grubu olarak incelenmiştir. Laktuloz eklenenlerde kolonik
fermentasyonu belirleyen soluk hidrojeni ve serum glutamin düzeyi artmıştır
(pcO.OOl). Bununla birlikte serum total ve LDL-kolesterolü ve apolipoprotein B
de de artış gözlenmiştir. Laktuloz eklenen diyette ortalama serbest yağ asidi
konsantrasyonunda gün boyu % 19.5±5.9 azalma görülmüş, glikoz, insülin veya
C-peptid konsantrasyonu değişmemiştir. Hızlı fermente olan karbonhidratların
asetat düzeyini yükselttiği, bunun da lipit sentez hızını arttırdığı sonucuna
İLG İN Ç YAYIN ÖZETLERİ 123
varılmıştır. Posa öğelerinden fermentasyon sonucu asetattan çok propionat
oluşturanların (pektin ve sakızlar gibi) kan lipitlerini düşürmede daha etkili
olabileceği vurgulanmıştır.
10. Ort a Y a ş t a k i K a d ı n l a r d a K a f e i n ; Orta D ü z e y d e A l k o l A l ı m ı v e Kalça v e Ko l K ı r ı k l ığ ı Ri ski
Kafein aliminin idrarla kalsiyum atımını arttırarak eksi kalsiyum dengesine
neden olduğu ileri sürülmüştür. Bu çalışmada yaşlan 34-59 yıl arasında değişen
84484 kadından 6 yıl içinde 593'ünde kol 65'indc kalça kırıklığı görülmüştür.
Kafein alımı ile kalça kırığı arasında pozitif ilişki bulunmuştur. Risk faktörleri
kontrol edildikten sonra kafeinin kalça kemiği riskini arttırdığı saptanmıştır.
Alkol alımı kol ve kalça kırılma riski ile ilişkili bulunmuştur. Kafein ve alkol
aliminin orta-yaş grubu kadınlarda osteoporoz riskini arttırdığı sonucuna
varılmıştır. Kafeinin kalsiyum atımını arttırarak etki yaptığı belirtilmiştir.
Alkolün, doğrudan toksik ve kemik yapısını değiştirci etkisiyle osteoporosis riski
oluşturduğu vurgulanmıştır.
11. İ n s a n l a r G e r ç e k t e n N e Yi yor l ar ? B e s i n T ü k e t i m i Kayı t l ar ı ndan H e s a p l a n a n İ l e B e d e n A ğ ı r l ı ğ ı n ı K o r u y a c a k E n e r j i A l ı m ı A r a s ı n d a k i İ l i şki
Yaşlan 21-64 yıl arasında değişen 266 gönüllü 7-gün süre ile yedikleri besin ve
içecckleri kaydetme konusunda diyetisyen tarafından eğitilmişlerdir. Bu
kayıtlarda günlük ortalama enerji tüketimi saptanmıştır. Daha sonra 45-gün
süre ile beden ağırlıklarını koruyacak normal diyetle beslenmişlerdir. Besin
tüketim kayıtlarından elde edilen değerle beden ağırlığını koruyan standart
diyetin sağladığı enerji miktarı arasında farklılık bulunmuştur. Bireylerin % 8'i
tüketim kayıtlarını fazla, % 11'i doğru tahmin etmişlerdir. Bireylerin % 8'i besin
tüketim kayıtlarını beden ağırlıklarım koruyan enerji tüketiminin altında
göstermişlerdir. Tüketim kayıtlarından hesaplanan enerji miktarı ile beden
ağırlığını koruyan diyetin enerji miktarı arasında 555 ile 428 kalorilik bir fark
bulunm uştur. Deneklerin çoğunluğunun enerji alimim düşük düzeyde
kaydettikleri bu yöntemle tahmin edilen enerji tüketim verisi konusunda
dikkatli olunması gerektiği sonucuna varılmıştır.
12. Y ü k s e k v e D ü ş ü k Ya ğ l ı D i y e t l e r l e B e s l e n e n Ka d ı n l ar d a B e d e n A ğ ı r l ı ğ ı , B e d e n B i l e ş i m i v e Enerji Al ı m ı n d a D e ğ i ş m e l e r
Diyetteki yağ oranının beden ağırlığı ve bileşimine etkisini saptamak için
BKI'sı 18-44 arasında değişen kadınlar önce 20 hafta düşük yağlı (enerjinin %
20'si yağdan), sonra 4 hafta yüksek yağlı (% 37 yağ) diyetlerle beslenmişlerdir.
Diyetin enerji değeri sabit tutulmuştur. Düşük yağlı diyetin sonunda aynı
miktar enerji sağlayan yüksek yağlı diyete göre beden ağırlığında % 2.8, yağ
kütlesi ağırlığında % 11.3 azalma, yağsız kütle ağırlığında % 2.2 artış
gözlenmiştir. Şişman (BKI 30 ve yukarı) ve normal (BKI 30 altı) kadınlardaki
değerler benzer bulunmuştur. Düşük yağ diyeti sonunda, yüksek yağ diyetine
göre bireylerin enerji alımlarında artış gözlenmiştir. Beden ağırlığının kontrolü
124 İLGİNÇ YAYIN ÖZETLERİ
için gerekli enerji miktarında diyetin makro besin öğeleri yönünden bileşiminin
önemli olduğu, düşük yağlı diyetin uzun dönemde daha yararlı olabileceği
sonucuna varılmıştır. Termik etkinin hesaplanmasında 2 diyet arasında sadece
134 kj farklılık görülmüştür. Düşük yağlı diyetin karbonhidrat ve protein
oranının yüksekliği bu farklılığı yaratmaktadır.
13. D o y m u ş Yağ A s it le ri nd e n Ze ngi n v e K o n o l a Y a ğ ı n d a n v e y a Ç i ç ek Y a ğ ı n d a n Z e n g i n D i y e t l e r i n P l a t e l e t İ ş l e v i , T r o m b o x a n B2 O l u ş u m u v e Pl atel et F os f o l i p i tl er i n Yağ As i t l e r i B i l e ş i m i Ü z e r i n e Etkileri
Çiçek yağında % 1118:1 n-9, % 79 18:2 n-6, % 0.5 18:3 n-3 bulunur. Kanola yağında
sırasıyla % 60 18:1 n-9, % 21 18:2 n-6, % 10 18:3 n-3 bulunur. Bu yağların öncelikle
kullanıldığı diyetlerin platelet işlevi, bileşimi ve prostoglandinlere etkileri 3
sağlıklı kadında incelenmiştir. Kanola yağı alınan diyettecplatelet fosfolipitlerin
araşidonik asit içeriğinde % 35 azalma görülmüştür. Benzer düşüş platelet agre-
gasyonunda da gözlenmiştir. Çiçek yağı da platelet agregasyonunu geçici
düşürmüştür. 8 haftalık diyet uygulanmasında Thromboxan B
2konsant
rasyonunda farklılık görülmemiştir. Platelet işlevini etkileyen en önemli yağın
kanola yağı olduğunu, diyette bu yağın bulunmasının uzun dönemde platelet
işlevinde olumlu etki yapacağı sonucuna varılmıştır.
14. İnsanlarda Li nol e i k A s i d i n O l e i k A s i t l e D e ğ i ş t i r i l m e s i n i n Pl at el e t A g r e ga sy o n u n a Etkisi
Yağdan gelen enerjinin sabit tutulduğu diyet enerjinin % 11.5'i linoleik asit, %
7.4'ü oleik asit (oleik asitten düşük) enerjinin % 4.5'i linoleik, % 15.7'si oleik asit
(linoleik asitten düşük) olacak şekilde ayarlanarak 7 sağlıklı erkeğe verilmiştir.
ADP ve kollojenden oluşan platelet agregasyonu eşiği yüksek linoleik asitli
diyetle diğerine göre önemli derecede yükselmiştir. Bu farklılık uzun sürede (63
gün) önemlilik göstermiştir.
15. A m e r i k a n D i y e t i n d e Tr ans Ya ğ A s i d i M i k t a r ı n ı n Y e n i d e n D e ğ e r l e n d i r i l m e s i
Amerikan diyetinde 1984 yılı değerlendirmesine göre günlük trans yağ asidi
alımı 7.6 g /b ire y /g ü n düzeyinde imiş. Son yıllarda hidrojene yağların
tüketiminin artmasıyla bu değerin 1989’da 8.1 g birey/güne çıktığı görülmüştür.
Bazı araştırmalarda günlük 34 g/birey/gün trans yağ asidi aliminin total
kolesterol, LDL-kolesterolde artış, HDL-kolesterolde düşüşe neden olduğu
bildirilmiştir. Düşük düzeyde trans yağ asidi aliminin olumsuz etkisi
olmayacağı bildirilmekle birlikte, trans yağ asidi düşük (az hidrojelendirilmiş
palmiye yağ eklenmiş) margarin türlerinin tercihi doğru bir davranış olabilir.
16. G l i k o z v e Yağ İçeriği D e ğ i ş i k Protein Sabit Parenteral Ç ö z el ti le rl e B e s l e n e n B e b e k l e r d e P r o t ei n M e t a b o l i z m a K i n e t i ğ i v e Enerj i K a y n a ğ ı n ı n Ku l l a n ı mı
İLG İN Ç YAYIN ÖZETLERİ 125
beslenen bebeklerde protein yıkımı ve sentezi incelenmiştir. Glikoz kullanılan
çözeltide glikoz-lipit kullanılana göre protein değişimi 11.3, 9.8 g/kg; protein
yıkımı 8.4, 7.1 g/kg; amino asit oksidasyon hızı 2.7,1.4 g /k g yüksek bulunmuştur.
Bunun yanında protein sentez hızı değişiklik göstermemiştir. Buna göre
parenteral çözeltilerde sadece glikoz yerine glikoz-lipit karışımının kullanılması
daha yararlıdır.
17. Y e t i ş k i n Y a n ı k l ı ve Kont r ol E rk e kl e r de Prolin M e t a b o l i z ma s ı
Deri kollojeninin beşte birini prolin oluşturduğundan yanık durumunda bu
amino asit gereksinmesinin artabileceği ileri sürülmüştür. Bu çalışmada yanıklı
ve kontrol denekler işaretlenmiş ek prolin infuzyonunun plazma prolin ve
24-saat idrar hidroksi prolin düzeyleri ölçülmüştür. Kontrol deneklerle
kıyaslandığında yanıklı bireylerde prolin oksidasyonunda üç kat artış, buna
p a r a l e l,
p ro lin
s e n te z in d e
azalış
gözlenm iştir.
Plazma prolin
konsantrasyonunda da % 37 düşüş oluşmuştur. Ayrıca yanıklarda prolin
dengesi eksi b u lu nm u ştu r. Yanıklı hastalarda prolin yetersizliğinin
oluşabileceği, dışardan prolin eklenmesinin beden azotunun daha ekonomik
kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.
18. Bazı B e s i n l e r i n G l i s e m i k Yanı t ı ve Posa İçeriği
Besinlerin glisemik indeksi ile diyet posası arasında her zaman doğrusal ilişki
bulunmamaktadır. Bu çalışmada son yıllarda rapor edilen diyet posası ve
çözünür posa içerikleri ile glisemik indeks ilişkisi incelenmiştir. Yazıda 44
besinin toplam diyet posası ve çözünür posa içeriğinden hesaplanan glisemik
indeks değerleri verilmiştir. Bu değerler daha önceki yayınlarda verilen
glisemik indeks değerlerinden farklıdır. Örneğin önceden çavdar ekmeğinin
glisemik indeksi 42 olarak bildirilmesine karşın total diyet posasından
hesaplanan glisemik indeks 39 çözünür posadan hesaplanan 38'dir. Total diyet
posasına göre en düşük glisemik indeksi olan besinlerin başlıcaları; mantar
(14), kurubezelye (21), barbunya fasulyesi (25) çiğ havuç (24), en yüksek glisemik
indeksi olanlar; beyaz pirinç (89), beyaz ekmek (57) spagetti (57), üzüm (63).
Çözünür posaya göre hesaplanan glisemik değerler, total posadan farklıdır.
Örneğin, beyaz pirincin glisemik indeksi total posaya göre 89, çözünür posaya
göre 121 bulunmuştur. Mısır gevreğinin glisemik indeksi total posaya göre 58,
çözünür posaya göre 82'dir.
19. G e n ç K a d ı n l a r d a K a l s i y u m A l ı m ı v e B ü y ü m e E n d e k s l e r i n i n Ver t e br a K e m i k Mi ner al Y o ğ u n l u ğ u n a Etkisi
Yaşları 8-18 yıl arasında değişen kız adölesanlarda kalsiyum alımı vertebra
kemik mineral yoğunluğu (VKMY) ve ağırlık, boy olgunlaşma yaşı ve enerji
harcama düzeyi saptanmıştır. Kalsiyum alımı 4-günlük besin tüketimi, kemik
mineral yoğunluğu x-ray absorpsiyonmetre ile ölçülmüştür. İstatistiksel
analizler VKMY'undaki farklılıkların % 81'inin olgunlaşma yaşı, kronolojik yaş
kalsiyum alım düzeyi ile ilişkili bulunmuştur. Adölesan döneminde kalsiyum
yönünden iyi beslenmenin genetik sınırlar içinde kemik kütlesinin en üst
düzeye çıkmasında etkin olduğu sonucuna varılmıştır.
126 İLGİNÇ YAYIN ÖZETLERİ
20. E r k e kl e r de B a s i t A n t r o p o m e t r i k Ö l ç ü m l e r d e n K a r ı n d a A d i p o z D o k u Bi ri ki mi ni n T a hmi ni
Şişmanlığın hipertansiyon diabet ve hiperlipidemi ile ilişkisinin kabul
edilmesine karşın kardiyovasküler hastalıklarla ilişkisi konusunda çelişkili
veriler ortaya çıkmaktadır. Son yıllarda yapılan uzun süreli çalışmalar
şişmanlıkla kardiyovasküler hastalıklar arasında bağımsız ilişki bulunmasına
karşın bu ilişkinin bazı kişilerde önemli olduğu bildirilmiştir. Beden yağının
bedenin bölümlerine dağılımı kardiyovasküler hastalıklar için daha önemli risk
faktörü oluşturmaktadır. Bedenin alt kısımlarında yağ dokusunun artması
kardiyovasküler riski arttırmazken karın bölgesindeki yağ artışı koroner kalp
hastalığı insidansını arttırmaktadır. Son yıllarda bilgisayarlı tomografi ile
bedenin yüzey ve derin kısımlarındaki yağ birikimi do ğru olarak
ölçülebilmektedir. Ancak, bu teknik pahalıdır. Bu çalışmada bel ve kalça
çevresi ile deri kıvrım kalınlığı ölçümlerinden risk faktörü oluşturabilecek
beden yağlanma durumunun tahmini için denklemler geliştirilmiştir. Bel
çevresinin karın bölgesindeki yağlanma ile önemli korelasyon gösterdiği bel
çevresi ölçülerek hastalık riskinin tahmin edilebileceği sonucuna varılmıştır.
21. Me ks i ka K ö k e n l i A m e r i k a n Ç o c u k l ar ı n d a B ü y ü m e G e r i l i ğ i Kan Kurşun Dü z e y i İle İlgilidir
Kurşun zehirlenmesi belirtisi görülmemesine karşın orta derecede kan kurşun
düzeyi ile büyüme arasında ilişki olabileceği ileri sürülmüştür. Bu çalışmada
yaşlan 5-12 yıl arasında değişen Meksika kökenli 1454 Amerikan çocuğunun
kan kurşun düzeyi ile boy uzunluğu arasındaki ilişki incelenmiştir. Kan kurşun
düzeylerinin 0.14 ile 1.92 mikromol/litre olması ile boy uzunluğu arasında ters
ilişki bulunmuştur. Buna göre kan kurşun düzeyinin orta düzeyde (zehirlenme
göstermeyen) olması büyümeyi olumsuz etkilemektedir. Çocukların sağlıklı
büyüme ve gelişimlerinin sağlanması için kurşunla temaslarının önlenmesi
gerekmektedir.
22. Jejunostomili Hastalarda İnek Sütü Proteinlerinin S i n d i r i m i
Kısa-barsaklı hastalarda protein sindirimi hakkındaki bilgiler yetersizdir.
Normal bireylerde, sıvı yemekteki proteinlerden oluşan amino asitlerin emilimi
duodenumda başlar ve jejenumun ilk 100 cm'lik bölümünde büyük ölçüde
tamamlanır. Kısa-barsak sendromlu hastalarda ameliyatı izleyen 1-2 haftada
diyareyi önlemek için parenteral beslenme uygulanması gerekir. Daha sonraki
1-3 ay arasında ince barsaklarda uyum oluşmaya başlar. Bu dönemde
parenteral yanında enteral beslenmeye başlanır. Sonraki 13-24 ayda uyum
tümüyle gerçekleşir ve enteral beslenme yeterlidir. Bu çalışmada kısa-barsaklı
hastalarda süt proteinlerinin sindirimi araştırılmıştır. Jejenumun ilk
kısımlarında sindirim yetersiz bulunmuştur. Proteinlerin sindiriminin
tamamlanabilmesi için ileumun gerekli olduğu sonucuna varılmıştır.
İLGİNÇ YAYIN ÖZETLERİ 127
23. C r o h n H a s t a l ı ğ ı v e İ n c e B a r s a ğ ı K ı s a l t ı l m ı ş H a s t a l a r d a K o l e k a l s i f e r o l v e 25 O H Ko l e k a l s i f e ro l E m i l i m i
ince barsağın kısaltılmış durumuna göre hastalar 100 cm'den az, 100-300 cm ve
300 cm'den daha uzun kısalmış olarak 3 gruba ayrılmıştır. Hastalara ağızdan
işaretlenmiş kolekalsiferol ve 25 OH kolekalsiferol verilerek kana geçişleri
ölçülmüştür. D vitamininin her iki formunun emilimindc barsağın kısalığı ile
orantılı olarak azalma görülmesine karşın 25-OH kolekalsiferolün daha iyi
em ildiği g ö rü lm ü ştü r, ince barsaklarda kısa kesilmelerde ağızdan
kolekalsiferol aliminin yeterli olabileceği fakat barsağın uzun bir bölümünün
kesilme dururrtunda 25 OH kolekalsiferol verilmesinin gerektiği sonucuna
varılmıştır.
24. G e n ç K a d ı n l a r d a K a l s i y u m , Ç i n k o , M e g n e z y u m v e D e m i r D e n g e s i : D ü ş ü k Fitatlı Arpa P o s a s ı nı n Etkisi
Hcrbiri 22 günden oluşan 3 deneysel dönemde deneklere önce basal diyet
sonra 15 g arpa posası eklenmiş yüksek proteinli diyet daha sonra da 15 g arpa
posası eklenmiş düşük proteinli diyetler verilerek Ca, Mg, Zn ve Fe dengeleri
ölçülmüştür. Minerallerin ortalama günlük alımları diyet dönemlerine göre
24.4, 25.4, 22.9 mmol Ca; 10.4,10.1,10.0 mmol Mg; 165.2,166.5,119.3 mikromol Zn;
154.0, 156.2, 154.0 mikromol Fc düzeyindedir. Ortalama denge Ca için sırasıyla
0.2, 1.9,-0.8, Mg için 0.3, -0.2, -0.5, Zn için 3.0, -4.6, -18.4 mikromol bulunmuştur.
Ortalama görünür Fe emilimi sırasıyla 16.1, 5.4, -23.2 düzeyindedir. Diyette
proteinli besinler fazla yer aldığında bu minerallerin alım düzeyi de
artmaktadır. Alım düzeyleri arttığında bu mineraller üzerine fitatı azaltılmış
posanın olumsuz etkileri ortadan kalkmaktadır. Bu minerallerin alım düzeyleri
düşük olduğunda ise posanın etkisiyle negatif denge oluşmaktadır. Bu etkinin
uzun süreli olup olmadığının araştırılması gerektiği vurgulanmıştır.
25. T o t a l P a r e n t e r a l B e s l e n m e U y g u l a n a n Ye ni D o ğ a n l a r d a S i s t e in E k l e n m e s i A s e t a t G e r e k s i n m e s i n i Arttırır
Bebekler için hazırlanan parenteral beslenme (TPB) çözeltilerine sistein
eklenmesi önerilmiştir. Sistein pH yı düşürerek Ca ve P çözünürlüğünü arttırır.
Bu çalışmada TPB'ye sistein eklenmesinin bebeklerde asit-baz dengesine
etkisi incelenmiştir. Sistein eklenmemiş TPB uygulanması öncesi ve sonrası
asit-baz dengesi saptanmıştır. Sistein eklendiğinde serum CO
2düzeyi sistein
eklenmeyen gruptan önemli derecede düşük bulunmuştur. In vitro çalışmada
TPB çözeltisine sistein eklendiğinde pH 5.5'dan 5.1'e düşmüştür. TPB'ye sistein
eklenmesinin asit-baz dengesini bozacağı, bu durumun izlenmesi gerektiği
sonucuna varılmıştır.
26. K s ti k F i b r os i s li B e be kl e ri n Erken Tanı ve Te davi i l e İli şki l i Olarak B e s l e n m e D u r u m l a r ı
Hastalık erken tanınıp uygun diyetle tedavi edildiğinde optimum
gereksinmeler saptanmıştır. Bebeklerin normal büyümeleri için 6 ve 12 ayda
128 İLGİNÇ YAYIN ÖZETLERİ
o r t a l a m a e n e rji a lim in in sıra s ıy la 115 v e 102 k k a l / k g o l m a s ı g e r e k t i ğ i b u l u n m u ş t u r . Bebeklerin ç o ğ u n lu ğ u n u n E v ita m in i v e linoleik asit d ü z e y le r in in d ü ş ü k o ld u ğ u , üçte b irin d e protein b e sle n m e sin i b elirle y e n e n d e k s le r in n o r m a l o lm a d ığ ı belirlen m iştir. S in d irim d e n g eçirilm iş f o r m u l a v e d ü ş ü k d ü z e y l e r i b e l i r l e n e n b e s i n ö ğ e le rin in e k le n m e s i y l e b e s l e n m e d u r u m u n u b e l i r l e y e n b ü t ü n g ö s te r g e le r d e iyileşm e g ö r ü l m ü ş , b e b e k l e r i n ç o k a z ı n d a b e s l e n m e y etersizliği belirtisine rastlanm ıştır. Y e n id o ğ a n t a r a m a la rıy l a h a s ta lığ ın e r k e n tanısı v e u y g u n diyetle tedavisi norm al b ü y ü m e v e gelişim i sağ la y a b ilm e k te d ir. 2 7 . K a f e i n l i , K a f e i n i A y r ı lm ış K a h v e n i n P l a z m a L i p i t l e r i n e E t k i s i K a h v e alım ı ile se ru m kolesterol a r a s ın d a k i iliş k id e n d o la y ı k a fe in i a y r ılm ış k a h v e k u llan ım ı artm a k ta d ır. Bu ç a lış m a d a 180 kişi ö n c e 2 a y n o r m a l k a h v e , s o n r a kafeini a y rılm ış kah v e, d a h a s o n r a d a h iç k a h v e a l m a m ı ş l a r d ı r . H e r d ö n e m in b a ş ın d a ve s o n u n d a k a n lipitleri ö lç ü lm ü ş tü r . Kafeini a y rılm ış k a h v e a lım ın a g eçild ik te n so n ra L D L -k o le ste ro lu Ve a p o l i p o p r o t e i n B d ü z e y i n d e ö n e m li a rtış o l m u ş tu r . Kafeini a lın m ış k a h v e d ö n e m i n d e h e p a r i n s o n r a s ı l ip o p r o te in lip a z d a önem li d ü ş ü ş g ö z le n m iş tir . D i n l e n m e k a l p h ızı v e k a n b a s ın c ın d a d e ğ iş m e o lm am ıştır. L D L -k o le ste ro l, a p o l i p o p r o t e i n B v e l ip a z a ktivitesi ile ilgili d e ğ işm e le rin k a h v e d e k i k a f e i n d e n b a ş k a ö ğ e le rle ilişkili olabileceği s o n u c u n a varılmıştır.
28. Ş i ş m a n l ı k v e D i a b e t t e Y ağ D a ğ ı l ı m ı n ı n S a p t a n m a s ı n d a M a g n e t i k , R e z o n a n s G ö r ü n t ü l e m e T e k n i ğ i n i n K u l l a n ı m ı
Son yıllarda bilgisayarlı tomografi tekniği ile y a p ıla n ç alışm alar b e d e n d e k i y a ğ dağılım ının ve b u n u n yarattığı sağlık risk in in s a p t a n m a s ı n d a k a rın içi y a ğ ın ın önem li olabileceğini işaretlemektedir. Bu ç a lış m a d a bilgisayarlı to m o g ra fi (BT) v e m ag n e tik -re zo n a n s (MR) g ö r ü n tü le m e te k n ik le ri k u l l a n ı l a r a k k a r ın içi ve deri altı yağ birikimi s a p tan m ay a çalışılmıştır. Ç a lışm a n o r m a l ş iş m a n la rd a ve T ip 2 diab etlilerd e yapılm ıştır. N o r m a l ş iş m a n la r çok d ü ş ü k kalorili d iy e tle 10.6±3.8 kg zayıfladıktan sonra MR te k ra r u y g u la n m ış tır . N o r m a l ş iş m a n la rın k a rın içi y a ğ m iktarı diabetlilerden az, d e ri altı y a ğ m ik ta rı ise h e r iki g r u p t a b e n z e r b u l u n m u ş t u r . Bel-kalça çevresi o r a n ı ile k a r ı n içi v e d e r i altı y a ğ m ik tarları v e bun ların birbirine o ra m a r a s ın d a önem li b ir ilişki b u lu n m a m ış tır . O r t a l a m a 10.6+3.8 kg verildikten s o n ra k a r ın içi v e d e r i altı y a ğ m i k t a r ı n d a ö n e m li d ü ş ü ş o lm u ş t u r . K ilodaki d e ğ i ş m e ile k a r ı n içi y a ğ ı a r a s ı n d a k i k o re la sy o n , kilodaki d e ğ işm e ile d erialtı y ağ ı a r a s ın d a k i k o r e la s y o n d a n d a h a g ü ç l ü d ü r . Kilo v e r m e k a rın içi y a ğ ın ın a z a l m a s ı n d a d a h a e tk in d ir . B u n u n n ed e n i olarak karın içi yağında lipolitik aktivitenin d a h a y ü k se k olabileceği ileri s ü rü lm ü ş tü r .
İLG İN Ç YAYIN ÖZETLERİ 129
2 9 . B e s i n A l ı m ı v e M e n s t r u a s y o n G ö r m e Y a ş ı Ü z e r i n d e İ l e r i y e D ö n ü k A r a ş t ı r m a
Y a ş l a r ı 10 yıl ±9 a y o l a n 213 k ız ç o c u ğ u n b e s in t ü k e t i m d ü z e y l e r i ve m e n s t r u a s y o n u n b a ş l a m a z a m a n ı 4 y ıl s ü r e ile i n c e l e n m i ş t i r . E rk e n m e n s t r u a s y o n (12.5 y ı l d a n öncc) riski 2.0 b u l u n m u ş t u r . Şişm an kızlar, zayıf ve n o r m a l k i l o l u l a r d a n ö n c e m e n s t u r a s y o n g ö r m e y e b a ş l a m a k t a d ı r l a r . Erken m e n s t r u a s y o n u n m e m e k a n s e r i için r is k f a k tö r ü olabileceği d ü ş ü n ü l e r e k ç o c u k l u k t a k i ş iş m a n lık s o r u n u n a ö n e m v erilm esi gerektiği v u rg u la n m ış tır. 3 0 . Y u l a f K e p e ğ i v e B u ğ d a y K e p e ğ i A l i m i n i n E r k e k l e r d e K a n
L i p i t l e r i n e E t k i s i
K a n k o le s te r o l d ü z e y l e r i y ü k s e k 20 e r k e k iki g ru b a ayrılarak 7 - g ü n lü k kontrol d i y e t i n d e n s o n r a 21 g ü n s ü r e ile y u l a f kep eğ i v e y a b u ğ d a y k e p e ğ i e k len m iş d iy e t a lm ış la r d ır . K o n tro l d i y e t i n d e enerjinin
%
41'i y a ğ d a n , % 16'sı p ro tein d en , % 4 3 'ü k a r b o n h i d r a t t a n s a ğ l a n m a k t a , 450 m g kolesterol, 14 g d iy e t posası iç e r m e k t e d i r . P o s a n ın 3 g r a m ı ç ö z ü n ü r p o sad ır. Bu diyete 110 g y u la f eklenerek total d i y e t p o s a s ı 34 g, ç ö z ü n ü r p o s a 13.4 g a çıkarılmıştır. B uğday kep eğ i ile de d i y e t t e 34 g total d iy e t po sası, 7.8 ç ö z ü n ü r posa b u lu n m a k ta d ır. Yulaf diy etin d e ç ö z ü n ü r p o s a o r a n ı d a h a y ü k s e k t i r . Y u la f d i y e t i n d e k o le s te r o ld e % 12.8, L D L - k o l e s t e r o l ü n d e % 12.1 a z a l m a g ö r ü l m ü ş t ü r . B u ğ d a y kepeği d iy e tin d e ise ö n e m l i d e ğ i ş m e g ö z l e n m e m i ş t i r . H e r iki g r u p t a H D L - k o le s te r o lü n d e bir d e ğ i ş m e o lm a m ış tır . S e r u m trig liserit h e r iki g r u p ta d a % 10 azalm ıştır. Yulafın h i p o k o l c s t c r o l e m i k e tk is in in o l d u ğ u b u ğ d a y ın olm adığı so n u cu n a varılmıştır. 3 1 . E r k e k l e r d e O m e g a - 3 Y a ğ A s i t l e r i v e V i t a m i n E 'n i n K a r b o n h i d r a tv e L i p i t M e t a b o l i z m a s ı i l e İ l g i l i H o r m o n l a r Ü z e rin e E tk is i
Sağlıklı 40 e r k e k 28-nafta e n e rjin in % 40'ı y a ğ d a n gelen 25 mg E vitam ini içeren d i y e t l e b e s l e n m i ş l e r d i r . İlk 10 h a fta lık d ö n e m d e d e n e k le re 15 g y a ğ karışımı, ik in c i 10 h a f ta lık d ö n e m d e 15 g b alık yağı, kalan sekiz haftalık d ö n e m d e ise b a l ı k y a ğ ı + 200 m g / g ü n E v ita m in i verilm iştir. Balık yağı v erilen d ö n e m d e p l a z m a g l i k o z u n d a y ü k s e l m e , tr ia s ilg lis e ro l, in su lin , g l u k o g a n , b ü y ü m e h o r m o n u , s o m a t o m e d i n C d e a z a lm a gözlenm iştir. Plazma kolesterolü kortisol v e d e h i d r o e p i a n d r o s t e r o n s ü lf a t d ü z e y l e r i n d e ö n em li d e ğ iş m e o lm a m ış tır. Balık y a ğ ı ile b irlik te E v ita m in i a lın a n d ö n e m d e insulin, b ü y ü m e h o r m o n u ve d e h i d r o e p i a n d r o s t e r o n s ü lf a t t a k i d ü ş m e d e v a m etm iş, s o m a to m e d in C 'd eki d ü ş ü ş ise g e ri d ö n d ü r ü l m ü ş t ü r . Bu d ö n e m d e glikoz, g lu k o g a n v e kortizo l d ü z e y l e r i n d e d e ğ i ş m e o l m a m ı ş t ı r . Balık y ağ ı alımı ile p la z m a g lik o z ve l i p i d l e r i n d e k i d e ğ i ş m e n i n k a r b o n h i d r a t ve lipit m e ta b o liz m a la rı ile ilgili h o r m o n l a r d a k i d e ğ i ş m e d e n k a y n a k la n d ığ ı sonucuna varılmıştır.
130 İLGİNÇ YAYIN ÖZETLERİ 32. İ n s a n l a r d a D ü ş ü k Y o ğ u n l u k L i p o p r o t e i n i n O k s i d a s y o n l a D e ğ i ş i k l i ğ e U ğ r a m a s ı n ı n A z a l t ı l m a s ı İ ç in O l e i k A s i t K u l l a n ı m ı n ı n Y a r a r ı O k s i d e o l m u ş d ü ş ü k y o ğ u n l u k t a k i l i p o p r o t e i n i n (LDL) o k s i d e o l m a m ı ş L D L 'd e n d a h a ç o k a t c r o j e n i k o l d u ğ u ileri s ü r ü l m ü ş t ü r . D i y e t t e ç o k l u d o y m a m ı ş y a ğ a s i t l e r i n i n y e r a l m a s ı n ı n LD L o k s i d a s y o n u n u a r t t ı r d ı ğ ı b ild irilm iştir. B una g ö re d iy e tte çoklu d o y m a m ış y a ğ a s itle r in in m i k t a r ı n ı n a z a lm a s ı LD L'n in o k s id a s y o n a yatkınlığını d ü ş ü r e b i l m e k t e d i r . Bu ç a l ı ş m a d a oleik a s itte n z e n g i n d iy e t a la n k iş ile rd e LDL o k s i d a s y o n u , l i n o l e i k a s i t t e n y ü k se k diyet alanlara göre d a h a d ü ş ü k b u lu n m u ş tu r . O leik asitten z e n g in d iy e t a l a n l a r d a n t e m i n e d i l e n LDL m a k r o f a j l a r t a r a f ı n d a n d a h a a z y ı k ı m a u ğ ra m ış tır. O leik asitle linoleik asit eşit o r a n d a lip it d ü ş ü r ü c ü e t k i y e s a h ip o ld u k la r ın a göre, d iy e tte oleik asit o r a n ın ın a r t m a s ı LD L o k s i d a s y o n u n u n r i s k i n i n a z a l m a s ı n ı s a ğ l a y a c a ğ ı v u r g u l a n m ı ş t ı r . K a l p h a s t a l ı k l a r ı n ı n ö n l e n m e s i n d e d o y m u ş y a ğ l a r ı n ç o k lu d o y m a m ı ş l i n o l e i k a s i d i y ü k s e k y a ğ la rd a n çok tekli d o y m a m ış oleik asitten zen g in y a ğ la r la d e ğ iş t i r i l m e s i n i n y arar sağlayacağı söylenebilir.
33. E r k e k v e K a d ı n l a r d a D e m i r Y ö n ü n d e n B e s l e n m e D u r u m u n u B e lir le y e n G ö s t e r g e l e r d e G ü n l e r A r a s ı F a r k l ı l ı k l a r
Erkek ve k ad ın ların hem oglobin (Hb) hem otokrit (HCT), p la z m a ferritin (PF) vc p lazm a d e m ir (PD) d ü z e y le ri birbirini izleyen 30 g ü n s ü r e ile s a p ta n m ış tır . Bu göstergelerde k a d ın vc erk ek arasın d a g ü n lere göre farklılık PF d ı ş ı n d a ö n e m li b u lu n m am ıştır. PF d ü z e y i k a d ın lard a günlere göre önem li farklılık g ö ste rm iştir. Hb, HCT, PF v e PD d ü z e y in d e g ü n ler arası farklılık e r k e k le r d e sırasıyla % 4.6, 3.0, 15.2 ve 26.7; k a d ın la rd a % 4.4, 3.2, 26.8 vc 29.0 o la ra k b u l u n m u ş t u r . PF ve PD'ini d o ğ r u s a p ta m a k için 3 ile 10 kez ölçüm yapılm ası gerektiği b u l u n m u ş t u r . H b v c H C T d e ise b ir ö l ç ü m ü n y eterli o la b ileceğ i b e l i r t i l m i ş t i r . D e m i r y ö n ü n d e n b e sle n m e d u r u m u n u n s a p ta n m a s ın d a g ü n le r arası farklılığa d ik k a t edilm esi gerektiği so n u c u n a varılmıştır. D em ir d u r u m u n u n d iğ e r g ö ste rg e le ri olan se rb e s t e ritro s it p r o t o p o r f ir in ve s e r u m t r a n s f e r i n alıcısı gib i d i ğ e r göstergelere de bakılm ası gerektiği vurgulanm ıştır.
34. Y e m e k M i k t a r ı v e S ı k l ı ğ ı ; B e s i n i n O l u ş t u r d u ğ u T e r m i k E t k i y l e İ liş k is i
Yenen y e m e ğ in m ik ta rı ve y e m e sıklığının b e s in in t e r m i k e tk is iy le ilişkisi n o r m a l k ilo lu 7 k a d ı n d a in c e le n m iştir. D e n e k le r g e liş ig ü z e l s ı r a l a m a ile b irb irin e b e n z e r iki y e m e k te n birini tü k e tm işle rd ir. T e m e l y e m e k 750 kalori içerm ekte v e b u n u n % 54'5'i k a rb o n h id ra t, % 14 u p o rte in v e % 31.5'i y a ğ d a n g e lm e k te d ir. Y em eğ in biri 10 d a k ik a içinde h e p s i b i r d e n (fazla y cm ck-FY ) y e n m iş tir . D i ğ e r i n d e a y n ı y e m e k 125 k a lo r ilik 6 eşit b ö l ü m e a y r ı l a r a k 3 0 -d a k ik a lık a ra lık la rla 3 saat içinde tü k e tilm iş tir (az v e sık y e m e AVS). M etabolik hız b i r saat önce v c y em e k te n sonra h e r 30 d a k i k a d a 5 saat sü re ile
İLG İN Ç YAYIN ÖZETLERİ 131 ö l ç ü l m ü ş t ü r . Y e m e k ö n c e s i m e ta b o lik h ız y e m e k l e r e g ö r e farklı b u lu n m am ıştır. B e s l e n m e s a a t l e r i a r a s ı n d a k i s ü r e n i n b e s i n i n t e r m i k e t k i s i n e etkileri- i n c e l e n m i ş v e t e k y e m e k h a l i n d e t ü k e t i m d e sık v e a z y e m e ğ e g ö re y ü k s e k b u l u n m u ş t u r . A l ı n a n e n e r jin in t e r m i k etki o r a m t e k y e m e k t e % 7.68 sık ve az y e m e k t e % 5.6 o l a r a k b u l u n m u ş t u r . Y e m e k sonrası s o lu n u m indeksi (RQ) az ve s ık y e m e d e t e k v e ç o k y e m e d e n y ü k s e k b u l u n m u ş t u r (sırasıyla 0.8910.03, 0.86+0.03). B u d u r u m a etk i e d e n f a k t ö r l e r ş ö y le s ıra la n m ış tır; 1- Tek ve çok y e n d i ğ i n d e m i d e h a r e k e t i n i n a r t m a s ı y l a b o ş a l m a az az y e m e ğ e g ö re d a h a h ız lıd ır . S o n u ç t a d a h a ço k b esin öğesi e m i l m e k t e v e o k s id e o lm a k ta d ır. 2 - Tek v e ç o k y e m e d e d a h a ç o k b e s in ö ğ e s i n i n c m ilim i in s ü lin y a n ıtın ı a rttıra ra k d e p o l a m a y a n e d e n o l m a k t a d ı r . A z az y e n d i ğ i n d e in s ü lin k o n s a n t r a s y o n u n u d ü ş ü r m e k t e d o l a y ı s ı y l a t r i g l i s e r i t s e n t e z i a z a l m a k t a d ı r . 3- T ek v e ço k y e n d i ğ i n d e s e m p a t i k s i n i r s i s t e m i d a h a ç o k u y a r ı l m a k t a ve d e p o l a m a a r t m a k t a d ı r . R Q ' d c k i f a r k l ı l ı k b u n d a n k a y n a k l a n m a k t a d ı r . B u r a d a k a t c k o l a m i n l e r i n d c ilişkisi olabileceği belirtilm iştir. T ek ve çok y e m e ile az az a r a lık lı y e m e a r a s ı n d a 750 k alo rilik y e m e k için 16 kalorilik fark b u lu n m u ş tu r . Bu g ü n l ü k e n e rji a l ı m ı n a g ö r e d ü z e l t i l i r s e fark (5 sa a t y e m e k sonrasıX3) 48 k a l o r i y e y ü k s e l m e k t e d i r . B u n u n u z u d ö n e m d e enerji d en g esin i etkileyebileceği v u r g u l a n m ı ş t ı r .
3 5 . İ y i B e s l e n m i ş E m z i k l i K a d ı n l a r d a E n e r j i D e n g e s i n i n U n s u r l a r ı n ı n U z u n l a m a s ı n a D e ğ e r l e n d i r i l m e s i
E nerji a lım ı, b a z a l m e ta b o lik hız (BMH) v e to p la m enerji h arcam ası (TEH), fiziksel a k tiv ite , term o jen esis, b e d e n y a ğ d e p o s u n d a d e ğ işm e emzikliliğin 4,8 ve 12. a y l a r ı n d a g e b e lik öncesi ve e m z ir m e so n ra s ın d a ölçülm üştür.Emzikliliğin 4,8 v e 12. a y l a r ı n d a s ü t e enerji transferi, sırasıyla 2245, 2225 ve 2217 K j/g ü n olarak b u l u n m u ş t u r . A y rıc a s e n te z için d e 445 K j / g ü n h a rc a n d ığ ı h e sap lan m ıştır. E n erji a lım ı, e m z ik li o l m a y a n l a r a g ö r e sırasıyla 1360, 1740 v e 1275 K j / g ü n y ü k s e k b u l u n m u ş t u r . B u n a g ö re a lın a n en e rjin in süt enerjisine d ö n ü ş ü m ü
%
5 6 'd ır. K a la n % 4 4 ’l ü k enerji m aliy eti to p la m enerji h a rc a m a sın d ak i sırasıyla -945, -688 v e -826 K j / g ü n ile k a rş ıla n m a k ta d ır. D en ey d e BM H'da fazla değişm e g ö r ü l m e d i ğ i n d e n enerji h a r c a m a s ın d a k i a z a lm a fiziksel aktivitedeki azalm aya b a ğ l a n m ı ş t ı r . Enerji d e n g e s in d e bireysel farklılıklar o ld u ğ u belirtilmiştir. Enerji a l ı m ı s ı n ır lı k a l ı r fiziksel a k tiv ite a r t a r s a y a ğ d e p o l a r ı n ı n sü t enerjisini k a r ş ı l a m a k için yıkılacağı v u rg u la n m ıştır.3 6 . E r g e n K ı z l a r d a D i y e t A l ı ş k a n l ı ğ ı , S e k s u a l O l g u n l a ş m a v e P la z m a H o r m o n l a r ı ; U z u n l a m a s ı n a B ir Ç a l ı ş m a
Bitkisel p r o t e i n v e p o sa alım ı m e m e gelişimi ve m e n s tr u a s y o n u n başlaması ile ilişkili b u l u n m u ş t u r . S eksual o l g u n l a ş m a d a en önem li fak tö rü n diy et posası o l d u ğ u b e l ir tilm iş tir . S a fla ş tırılm a m ış ta h ılla rı a z t ü k e te n kızların p la z m a g o n a d t r o p i n v e e s tra d io l dü zey leri d a h a y ü k s e k b u l u n m u ş t u r . Sebze, özellikle p o s a s ı y ü k s e k b e s i n l e r i n tü k e t i m i n i n h i p o t a l a m u s h ip o f i z g o n a d sistem ine ilişkin fiziksel ve h o r m o n a l seksual o l g u n l a ş m a hızını d ü ş ü r d ü ğ ü so n u c u n a varılm ıştır.
132 İLGİNÇ YAYIN ÖZETLERİ
3 7 . D ü ş ü k Y a ğ lı D i y e t P r o g r a m ı n a D e v a m E d e n K a d ı n l a r d a K i l o K a y b ı
D ü ş ü k yağlı diy et p r o g r a m ı n a d e v m e e d e n k a d ın la rın kilo v e r m e d u r u m l a r ı n o rm a l diyet alanlarla karşılaştırm alı olarak bir ve iki yıl izlenmiştir. K adınlar iki g r u b a ay rılm ış b ir g r u p 1 yıl s ü r e ile d ü ş ü k yağlı diy et a lm a la rı k o n u s u n d a eğ itilm iştir. Bir yıl s o n u n d a eğitilen g r u p y a ğ alım larını 45.3 g (en erjin in % 3 9.2'den,
%
21.6'ya) a z a ltm ış la r v e 3.1 kg z ay ıflam ışlard ır. K o n tro l g r u b u ise a n c a k y a ğ alim im 8.8 g (enerjinin%
38.9 'u n d an % 37.3'ü) a z a lta b ilm işle r ve 0.4 k g zayıflam ışlardır, lstatistiki a n a liz le r y a ğ d a n gelen enerjinin a z a ltılm a s ın ın to tal enerji a z a ltılm a s ın d a n d a h a etkin zayıflatacağını g ö sterm iştir. B una g ö r e b e d e n yağı, enerji d en g esi k a d a r y a ğ d a n gelen enerji oranı ile d e ilişkilidir. 3 8 . H i p e r k o l e s t e r o l e m i k K i ş i l e r d e Y u l a f K e p e k M i k t a r ı n ı nA r t t ı r ı l m a s ı n ı n E t k i s i
Enerjinin % 36.6'sı y a ğ d a n , % 13.5'i d o y m u ş y a ğ d a n ,
%
45.3'ü k a r b o n h i d r a t t a n g elen diyetle beslenen kişilere ek 30, 60, 90 g / g ü n y u la f kep eğ i y e d i r i l d i ğ i n d e b e d e n ağırlığında, total ve L D L -k o le s te ro lü n d e bir d e ğ iş m e g ö z le n m e m iş tir . Yağlı ve d o y m u ş yağlı diyete tek b aşın a k e p e k eklem enin kolesterol d ü ş ü r ü c ü etkisinin önem siz o ld u ğ u , yağlı v e d o y m u ş yağlı besinler a z a ltıla r a k p o sa sı yüksek doğal besinlerin arttırılm asının etkili olabileceği v u rg u la n m ış tır.39. E g z e r s i z d e n B ir S a a t Ö n c e K a r b o n h i d r a t A l ı m ı P e r f o r m a n s ı İ y i l e ş t i r i r
D eneklere ekzersize b a ş l a m a d a n bir saat ö n c e 1.19 ve 2.2 g k a r b o n h i d r a t / k g v eya plasebo v e rile re k m a k s i m u m oksijen tü k e tim in in % 70 d e r e c e s i n d e 90 d a k i k a ç e v irm e h a r e k e t i y a p t ı r ı l m ı ş t ı r . T o ta l k a r b o n h i d r a t o k s i d a s y o n u p la se b o y a kıyasla k a r b o n h i d r a t a lın d ığ ın d a a rtm ıştır. A y n ı ş e k ild e z a m a n a bağlı p e rfo rm a n s k a r b o n h i d r a t a l ı n d ı ğ ı n d a iy ileşm e g ö s te r m iş tir . E g z e r s iz başlangıcında ve sırasında insülin d ü z e y in in y ü k selm esin e ve glikoz d ü z e y i n i n d ü ş m e s in e karşın 1.1 ve 2.2 g / k g sıvı k a r b o n h id r a t aliminin, ağ ır u z u n s ü re li eg zersizde perform ansı arttırdığı so n u c u n a varılmıştır.
40. G e n ç A f r i k a l ı Ç o c u k l a r d a E k V i t a m i n A V e r i l m e s i K ı z a m ı k M o r b i d i t e s i n i D ü ş ü r ü r
Yaşları 4-24 ay olan 60 çocuk iki g ru b a ayrılarak birine W H O 'n u n ö n e rd iğ i 12 ay a ltındakilere 54.5 mg, ü s tü n d e k ile re 109 m g retinil plam itat h a s ta n e y e girişte, 2. v e 8. g ü n le r d e v erilm iş d iğ e r g r u p ay n ı şekilde plasebo alm ıştır. B aşlan g ıçta v ita m in A y ö n ü n d e n b e s le n m e d u r u m u v e d iğ e r y ö n le rd e n g r u p l a r a r a s ı n d a fark yok tu r. M orbidité p u a n ı (diyare, s o lu n u m yolu e nfkesiyonu vb. ini içeren) v ita m in A alan g r u p ta 8. gü n , 6. hafta ve 6. aylıkta sırasıyla % 82, % 61 v e % 85 d ü ş m ü ş t ü r . Ayrıca v itam in A alan g r u p ta ölüm o lm am ış ve kilo alımları d iğ e r g r u p t a n y ü k se k b u l u n m u ş t u r . K ız a m ık k o m p lik a sy o n la rın ın ö n l e n m e s i n d e A v itam in i eklem esinin yararlı olacağı so n u c u n a varılmıştır.
İLGİN Ç YAYIN ÖZETLERİ 133
4 1 . V i t a m i n E A l i m i n i n A r t t ı r ı l m a s ı B a l ı k Y a ğ ı n ı n O l u ş t u r d u ğ u M i t o j e n U y a r ı l m ı ş T L e n f o s i t l e r i n B l a s t o g e n e s i s i n d e k i B a s k ı l a n m a y ı Ö n l e r
S o n y ı l l a r d a b a lık y a ğ ı n ı n k u lla n ım ı a rtm a k ta d ır. Balık y ağ ı ile çoklu d o y m a m ış y a ğ a s i t l e r i n i n a l i m i n i n b a ğ ı ş ı k l ı k s i s t e m i n d e d e ğ i ş i k e t k i l e r e y o l açtığı b i l d i r i l m e k t e d i r . B u ç a l ı ş m a d a b a lık y a ğ m n p e r if e r ik k a n d a k i m o n o n u k l e a r h ü c r e l e r d e b l a s t o g c n e s i z i b a s k ı l a y ı p b a s k ı l a m a d ı ğ ı v e E v i t a m i n i n etkisi in c e le n m iş tir . N o r m a l b a tı d iy e ti a la n kişilere ö nce 15 g / g ü n b a lık yağ ı, sonra b a l ı k y a ğ ı + E v i t a m i n i , d a h a s o n r a p la s e b o v erilm iştir. Balık y a ğ ı v e plasebo d ö n e m l e r i 10 h a fta , b a lık y a ğ ı +200 m g E vitam ini alım ı Shafta s ü r m ü ş t ü r . Balık y a ğ ı a l ı n a n d ö n e m d e p e r i f e r i k k a n m o n o n u k l e a r h ü c r e l e r d e m ito je n yanıtı b a s k ı l a n m ı ş , b a l ı k y a ğ m a E v i t a m i n i e k l e n d i ğ i n d e b u b a s k ı o r t a d a n k a ld ırılm ış tır. T le n fo sitlerin y a n ıtı ile p la z m a E vitam in i d ü z e y i a r a s ın d a önemli p o z itif k o r e l a s y o n b u l u n m u ş t u r .
4 2 . T i p 2 D i a b e t l i l e r d e Y ü k s e k K a r b o n h i d r a t Y ü k s e k P o s a l ı D i y e t i n M e t a b o l i k E t k i s i
T ip 2 d ia b e ti o la n k iş ile r d e y ü k s e k k a r b o n h id r a t (enerjinin % 70'i) y ü k s e k posa (70 g) v e d ü ş ü k k a r b o n h i d r a t ( e n e r jin in % 3 9 'u ) d ü ş ü k p o s a (10 g) k a r ş ıla ş tırılm ış tır. Y ü k s e k k a r b o n h i d r a t ve posalı diy et alındığı d ö n e m d e basal i n s ü l i n g e r e k s i n m e s i a z a l m ı ş , in s ü lin ün itesi b a ş ın a k a r b o n h i d r a t kullanım ı a r t m ı ş total v e H D L -k o le s tc ro l d ü z e y le ri d ü ş m ü ş t ü r . G lisem ik k o n tro l v e diğer l i p i t l e r d e d e ğ i ş m e o lm a m ış tır . T ip 2 d ia b e tte y ü k s e k k a r b o n h i d r a t ve y ü k se k posalı d i y e tin yararlılığı v u rg u la n m ış tır.
4 3 . E n e r j i H a r c a n m a s ı n ı n B e l i r l e y i c i s i O l a r a k B e d e n B i l e ş i m i ; A n a l i t i k B ir D e r l e m e v e K u l l a n ı l m a s ı Ö n e r i l e n D e n k l e m
E r k e k v e k a d ı n d a e n e r ji h a r c a m a s ı n ı n ö l ç ü m ü n e ilişk in b e d e n bileşim i farklılıkları in c e le n m iştir. B e d e n bileşim i, yağsız k ü tle v e y a ğ k ü tle si o la ra k iki b ö l ü m d e i n c e l e n i r . Ç e şitli a r a ş t ı r m a s o n u ç la rı d e ğ i ş i k b e d e n ağ ırlık la rı o l a n l a r d a d i n l e n m e enerji h a r c a m a s ı (DEH) ile y a ğ sız k ü tle a r a s ı n d a önem li k o r e la s y o n o l d u ğ u n u g ö ste rm iştir. DEH'sını b u lm a k için teklif e d ile n d e n k le m D E H = 3 7 0 + 2 1 .6 x y a ğ s ı z k ü t l e ş e k l i n d e d i r . Bu d e n k l e m D E H 's ı n d a k i farklılıkların
%
60-90’ın m ı açıklayabilm ektedir. Birçok a ra ştırm a yağsız kütlenin to p la m enerji h a r c a m a s ın ın t a h m i n i n d e de kullanılabileceğini g ö s te rm e k te d ir. Y a ğ k ü t l e s i D E H v e y a t o t a l e n e r ji h a r c a m a s ı n ı n t a h m i n i n d e y a r a r l ı o l m a m a k t a d ı r . A n c a k ş iş m a n k a d ı n la r d a yağ k ü tle sin in D E H v e y a to ta l enerji h a r c a m a s ın a katk ısı o l d u ğ u belirtilm iştir.4 4 . A l k o l K a l o r i s i H e s a b a K a t ı l ı r m ı?
Bu d e r le m e y a z ıd a alkol alımı ile b eden ağırlığında d e ğ iş m e a ra sın d a k i ilişkiler i r d e le n m iş tir. Besinlerle a lm a n kalori m iktarı v e enerji h a rc a m a s ı d e ğ iş m e d iğ i s ü r e c e k r o n i k alk o l tü k e t i m i n i n b e d e n ağırlığını d e ğ iş tir m e d iğ i g ö z le n m iştir. D e n e y s e l ç a l ı ş m a l a r d a k a l o r i d e ğ e r l e r i a y n ı k a l m a k k o ş u l u y l a e te n o l
134 İLGİNÇ YAYIN ÖZETLERİ
k a r b o n h id r a tla y e r d eğ iştird iğ in d e kilo kaybı g özlenm iştir. A y n ı şekilde n o rm a l d iy e te alkol e k le n d iğ in d e kilo alımı g ö z le n m e m iştir. Bu b u lg u l a r ı n n e d e n in in a lk o lü n e m ilim b o z u k l u ğ u n a n e d e n o l m a s ı n d a n ço k m i k r o z o m l a r d a eten o l o k s id a s y o n sistem iyle ilgili o l d u ğ u bildirilm iştir. Ç a lı ş m a l a r d a alkol a lim in in o k s ije n t ü k e t i m i n i a r t t ı r d ı ğ ı a l k o l ü n k a r b o n h i d r a t l a y e r d e ğ i ş t i r m e s i n d e m e t a b o l i k h ız ın , t e r m o g e n e s iz in arttığı, o k s i d a s y o n a f o s f o rila s y o n u n eşlik e t m e m e s i n e d e n iy le ATP sentezi y e r in e enerji k a y b ı o l d u ğ u b ild irilm iş tir. M ik ro z o m a l etenol o k sid a sy o n s is te m in d e k i enerji o l u ş t u r a n te p k im e n in ilaç o k s i d a s y o n u n a b en zed iğ i belirtilm iştir. Bu sistem şu ş e k ild e g ö s te rilm e k te d ir (R H + N A D P H + H + O2 —» R O H + N A D P + H2O). K ronik ço k alkol alan alkoliklerde
a l k o l ü n n e d e n o l d u ğ u k a r a c i ğ e r y e t e r s i z l e r i b e s i n ö ğ e l e r i n i n b iyoyararlılığındaki b o z u k lu k la r v e m ik ro z o m a l siste m d e k i A T P o l u ş tu r m a y a n o k s id a s y o n sistem in d en dolayı alkol enerjisi (1 g =7 kalori) d ü ş ü n ü lm e y e b ilir. A ncak yeterli besin alıp z a m a n z a m a n sosyal am açlı alk o l a lım la rın d a b u n u n söz k o n u s u olm ayacağı g ü n lü k d iy ette alkol k alorisinin h e s a p la n m a s ı gerektiği sav u n u lm u ştu r.
45. B e s l e n m e d e n K a y n a k l a n a n C ü c e l i k : E r i t r o s i t N a , K , A T P a z A k t i v i t e s i n d e D ü ş ü k l ü k l e İ l g i l i B ü y ü m e A n o m a l i s i
Bu ç a lışm a d a 27 b o y ve ağırlık y ö n ü n d e n b ü y e m e geriliği g ö ste re n (a), 20 b ü y ü m e geriliği beslenm e rehabilitasyonu ile d ü z e ltile n (b) 32 n o rm al b ü y ü m e g ö steren ailesi kısa b o y lu olan (c) ç o cu k ların e ritr o s itle r in in Na, K-ATP az d ü z e y le r i ö lç ü lm ü ş tü r . Birinci g r u p t a k i (a) ç o c u k la r ın e r itr o s itle r in d e N a, K-ATP az aktivitesi (b) g r u b u n a gö re d ü ş ü k b u l u n m u ş t u r . Kilo alım ı ile b u p a r a m e t r e l e r a r a s ı n d a po zitif k o r e la s y o n b u l u n m u ş t u r . Bu p a r a m e t r e l e r l e cinsiyet, kronolojik yaş, kem ik yaşı v e erg en lik d u r u m u ilişkili b u lu n m a m ış tır. M a ln ü tr is y o n u n d iğ e r biyokim yasal belirtileri g ö r ü l m e d e n b ü y ü m e geriliği ile eritr o s it Na, K-ATP az ak tiv iteleri a r a s ı n d a ilişkiler o labileceği s o n u c u n a varılm ıştır. Bu göstergelerle b ü y ü m e geriliğinin saptanabileceği belirtilmiştir. 4 6 . D o ğ u r g a n l ı k D ö n e m i K a d ı n l a r ı n D e m i r G e r e k s i n m e s i
D o ğ u r g a n l ı k d ö n e m i k a d ı n l a r l a e r g e n k ı z l a r ı n d e m i r g e r e k s i n m e s i , m e n s tr u a s y o n la kan kaybı, a n e m ik o lm a y a n k a d ın la r d a h em o g lo b in dağılım ı, z o r u n lu d e m ir kaybı, ergenlikte b ü y ü m e gereksinm esi k o n u la r ın d a elde edilen b u lg u la r ışığında tekrar değerlendirilm iştir. Buna gö re g ü n l ü k emilm esi gerekli d e m i r m ik ta rla rı k a d ı n la r d a 2.84, k ız la rd a 3,21 m g d ü z e y i n d e d i r . D iyetteki d e m ir in biyo y ararlılığ ı d e m ir d e p o s u o lm a y a n k a d ı n l a r d a İsveç diyeti % 14, F ransız diyeti % 16, A m e rik a n diyeti % 16.6 o la ra k h e sa p la n m ıştır. O rta la m a d iy e tin d e m i r b iyoyararlılığı
