E. Tu¤ba ÖZEL KIZIL
Ankara Üniversitesi T›p Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dal›, Geriatrik Psikiyatri Birimi ANKARA
Tlf: 0312 595 69 34 e-posta: [email protected] Gelifl Tarihi: 26/07/2010 (Received) Kabul Tarihi: 13/09/2010 (Accepted) ‹letiflim (Correspondance)
1 Ankara Üniversitesi T›p Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dal›,
Geriatrik Psikiyatri Birimi ANKARA 2 Çankaya Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi E. Tu¤ba ÖZEL-KIZIL1
Gülbahar BAfiTU⁄2
Seyda ERDO⁄AN3
Direnç SAKARYA1
Nazl› DURMAZ3
PSYCHOMETRIC PROPERTIES OF THE TURKISH
VERSION OF COHEN- MANSFIELD AGITATION
INVENTORY IN PATIENTS WITH DEMENTIA
DEMANS HASTALARINDA COHEN-MANSF‹ELD
AJ‹TASYON ENVANTER‹’N‹N TÜRKÇE
UYARLAMASININ PS‹KOMETR‹K ÖZELL‹KLER‹
Ö
ZGirifl: Cohen-Mansfield Ajitasyon Envanteri (CMAE) demans hastalar›nda ajitasyon fliddetinin
de¤erlendirilmesinde yayg›n olarak kullan›lan bir araçt›r. Demansa efllik eden davran›flsal belirtile-rin fliddetinin ve tedaviye yan›t›n araflt›r›ld›¤› çal›flmalarda kullan›lmaktad›r. Bu çal›flmada, demans hastalar›nda (n=52) CMAE’nin Türkçe uyarlamas›n›n psikometrik özelliklerinin araflt›r›lmas› amaç-lanm›flt›r.
Gereç ve Yöntem: CMAE Geriatrik Psikiyatri poliklini¤ine yak›n› ile beraber baflvuran demans
hastalar›n›n bak›m veren yak›nlar›na yüz yüze görüflme ile uygulanm›flt›r. Ölçe¤in geçerli¤i için CMAE toplam puan› ile Nöropsikiyatri Envanteri (NPE) toplam puan› ve alt ölçek puanlar› aras›nda-ki korelasyon de¤erlendirilmifltir. Ölçe¤in iç tutarl›l›¤› için Cronbach alfa de¤eri hesaplanm›flt›r.
Bulgular: CMAE puan›n›n NPE puan› ile anlaml› düzeyde pozitif korelasyon gösterdi¤i ve
öl-çe¤in iç tutarl›l›¤›n›n yüksek (0.89) oldu¤u saptanm›flt›r.
Sonuç: CMAE’nin Türkçe uyarlamas› demans hastalar›nda ajitasyon davran›fllar›n›n s›kl›¤›n› ve
fliddetini belirlemede kullan›labilecek geçerli ve güvenilir bir araçt›r. ‹leride yap›lacak çal›flmalarda yatan demans hastalar›nda ölçe¤in de¤erlendiriciler-aras› güvenirli¤inin de¤erlendirilmesi öneril-mektedir.
Anahtar Sözcükler: Demans; Agresyon; Psikomotor Ajitasyon.
A
BSTRACTIntroduction: Cohen-Mansfield Agitation Inventory (CMAI) is frequently used in patients
with dementia for the assessment of agitation severity. This instrument is especially used in research investigating the severity of behavioral symptoms and their treatment responses. In this study, psychometric properties of the Turkish version of CMAI were investigated in patients with dementia (n=52).
Materials and Method: CMAI-Turkish version was applied by face-to-face interview to the
caregivers of dementia patients who were admitted to a geriatric psychiatry outpatient clinic. For validity, the correlations between CMAI total scores and Neuropsychiatry Inventory (NPI) total and subscale scores were evaluated. For internal consistency, Cronbach alpha value of the items was calculated.
Results: CMAI scores were significantly correlated with NPI scores and Cronbach alpha value
of the scale was high (0.89).
Conclusion: Turkish version of CMAI is a valid and reliable tool for the assessment of the
frequency and severity of agitation behavior. Further studies might evaluate inter-rater reliability of the scale in inpatients with dementia.
Key Words: Dementia; Aggression; Psychomotor Agitation.
G
‹R‹fiD
emans, yak›n bellek bozuklu¤u baflta olmak üzere çeflitlibiliflsel ifllevlerde bozulma, ajitasyon, duygudurum bo-zukluklar›, kiflilik de¤ifliklikleri, psikotik belirtiler ve günlük yaflam aktivitelerinde bozulma ile seyreden bir sendromdur (1). Ajitasyon, kiflinin ihtiyaçlar› ya da bilinç bulan›kl›¤› ile aç›klanamayacak, uygunsuz sözel, vokal ve motor aktiviteler olarak tan›mlanmaktad›r ve demans hastalar›nda s›k görül-mektedir (2-4). Yap›lan bir çal›flmada demans hastalar›nda ajitasyonun görülme s›kl›¤› %60 olarak belirlenmifltir (5). Demans hastalar›nda görülen ajitasyon davran›fllar› ya da psi-kolojik ve davran›flsal belirtiler bak›m verenlerin yükünü be-lirgin düzeyde artt›rmaktad›r (3,6). Ayr›ca, ajitasyon davra-n›fllar› demans hastalar›n›n yaralanmalar›na ve bak›mevlerine yat›r›lmalar›na yol açmaktad›r (7). Bu nedenle demans için kullan›lan tedavi giriflimleri biliflsel ifllevlerin korunmas›n›n yan› s›ra, ajitasyon davran›fllar›n›n yat›flt›r›lmas›n› da hedefle-mektedir (8).Demans hastalar›nda efllik eden davran›flsal ve psikolojik belirtilerin s›kl›¤›n› ve fliddetini de¤erlendirmeye yarayan çe-flitli ölçme araçlar› mevcuttur. Cohen-Mansfield Ajitasyon Envanteri (CMAE) demans hastalar›nda ajitasyon s›kl›¤›n› de-¤erlendirmede yayg›n olarak kullan›lan özgül bir ölçektir. Ajitasyon davran›fllar›n›n fliddetinin bu davran›fllar›n s›kl›¤› ile iliflkili oldu¤u gösterilmifltir (9). Bu sonuçtan yola ç›k›la-rak, CMAE’de ajitasyon davran›fllar›n›n fliddeti bu belirtilerin s›kl›¤› ile de¤erlendirilmektedir. CMAE’nin birçok farkl› dil-de ve kültürdil-de geçerlik ve güvenirlik çal›flmalar› yap›lm›flt›r (10-13). Yap›lan faktör analizlerinde ölçek maddelerinin 3 ya da 4 faktör alt›nda topland›¤› gösterilmifltir (2,12,13). Bun-lar: “sözel sald›r› içeren ve içermeyen ajitasyon” ile “fiziksel sald›r› içeren ve içermeyen ajitasyon”. Baz› çal›flmalarda ise “sözel sald›r› içermeyen ajitasyon” faktörü yerine “saklama/is-tifleme davran›fllar›” dördüncü faktör olarak elde edilmifltir (11,14).
Bu çal›flmada, demans hastalar›ndan oluflan bir klinik ör-neklemde CMAE’nin Türkçe uyarlamas›n›n psikometrik özel-liklerinin araflt›r›lmas› amaçlanm›flt›r. Böylece, ileride ülke-mizde yap›lacak çal›flmalarda ve klinik ortamlarda demans hastalar›nda tedavi yan›t›n›n de¤erlendirilmesinde ölçe¤in Türkçe uyarlamas›n›n kullan›labilmesi mümkün olacakt›r.
G
EREÇ VEY
ÖNTEMO
cak-Nisan 2010 tarihleri aras›nda Ankara ÜniversitesiT›p Fakültesi Geriyatrik Psikiyatri Poliklini¤i’neyak›-n›yla beraber baflvuran 65 yafl ve üzerindeki tüm demans has-talar› (n=52) çal›flmaya dahil edilmifltir. Standardize Mini Mental Test (SMMT) uygulanamayan, test almas›n› engelle-yecek ölçüde görsel veya fiziksel kusuru bulunan, baflka nöro-lojik ya da psikiyatrik hastal›¤› bulunan hastalar ile beraber baflvurdu¤u yak›n›n›n 10 y›ldan daha k›sa süredir tan›d›¤› ve bak›m vermedi¤i hastalar çal›flmaya al›nmam›flt›r. Demans tan›s› deneyimli bir psikiyatrist taraf›ndan DSM-IV-TR (15) demans tan› ölçütlerine göre konulmufltur. Hastalara biliflsel ifllevleri de¤erlendirmek için SMMT, bak›m veren yak›nlar›-na Biliflsel Kay›p için Bilgilendiriciye Uygulayak›nlar›-nan Anket-Türkçe versiyonu (B‹LKAN), Nöropsikiyatri Envanteri (NPE) ve ‹fllevsel Faaliyetler Anketi (‹FA) uygulanm›flt›r (16-19).
SMMT yönelim, anl›k bellek, dikkat, yak›n bellek ve li-san ifllevlerini de¤erlendirmeye yarayan, 30 maddeden oluflan bir ölçektir. K›sa zamanda uygulanabilen, pratik bir ölçek ol-mas› nedeniyle demans hastalar›nda ya da biliflsel bozuklu¤u olan baflka örneklemlerde tarama amaçl› olarak yayg›n biçim-de kullan›lmaktad›r. Türkçe geçerlik ve güvenirlik çal›flmas› Güngen ve arkadafllar› (16) taraf›ndan yap›lm›flt›r.
NPE, demansta görülen psikolojik ve davran›flsal belirti-lerin s›kl›¤›n› ve fliddetini de¤erlendirmeye yarayan bir ölçek olup, hasta yak›n› ile yap›lan görüflmeye dayan›r. Sanr›lar, varsan›lar, ajitasyon/sald›rganl›k, depresyon/disfori, anksiye-te, apati/kay›ts›zl›k, disinhibisyon, irritabilite/labilianksiye-te, anor-mal motor davran›fl, ifltah ve yeme de¤iflmeleri, elasyon(cofl-ku)- öfori(afl›r› neflelilik) ve uyku/gece davran›fllar› olmak üze-re 12 alt ölçekten oluflmaktad›r. Ölçe¤in Türkçe uyarlama ça-l›flmas› Akça-Kalem ve arkadafllar› taraf›ndan 2005 y›l›nda yap›lm›fl, ancak henüz yay›nlanmam›flt›r (17,18).
B‹LKAN, demansta ortaya ç›kan biliflsel ifllevlerdeki ve günlük yaflam aktivitelerindeki bozukluklar› de¤erlendirme-ye yarayan hasta yak›n› (bak›m veren) taraf›ndan doldurulan ve 26 maddeden oluflan bir ankettir. Hasta yak›n›ndan hasta-n›n flimdiki durumunu 10 y›l önceki durumu ile karfl›laflt›r-mas› istenmektedir, bu nedenle hasta yak›n›n›n en az 10 y›l-d›r hastay› tan›yor olmas› çal›flmaya dahil edilme ölçütleri aras›nda yer almaktad›r. B‹LKAN’›n Türkçe uyarlamas›n›n geçerlik ve güvenirlik çal›flmas› Özel-K›z›l ve arkadafllar› ta-raf›ndan yap›lm›flt›r (19).
‹FA, kiflinin günlük yaflam aktivitelerindeki ba¤›ms›zl›¤›-n› de¤erlendiren ve demans taramas›nda yayg›n olarak kulla-n›lan bir araçt›r. Uygulay›c› taraf›ndan hasta yak›n› ile yap›-lan görüflmede doldurulur. Ölçekten 0-30 aras›nda puan al›n-maktad›r. Türkçe uyarlama çal›flmas› Selekler ve arkadafllar› taraf›ndan yap›lm›flt›r (20).
CMAE çeflitli ajitasyon belirtilerinin s›kl›¤›n› de¤erlendi-ren toplam 29 maddeden oluflmaktad›r (Tablo 1). Hasta ya-k›nlar›na yüz yüze görüflme ile ya da hastalar› en az iki hafta gözlemleyen sa¤l›k personeli taraf›ndan doldurulmas› öneril-mektedir. Likert tipinde bir ölçek olup, her madde 1-hiçbir
zaman ile 7- bir saatte birkaç kez aras›nda bir puan almaktad›r.
De¤erlendirmede toplam puan esas al›nmaktad›r. Ölçekten
al›nabilecek toplam puan 29-181 aras›nda de¤iflmektedir. Öl-çe¤in özgün formunda dört tür ajitasyon oldu¤u belirlenmifl-tir: Fiziksel sald›r› içermeyen (volta atma ya da uygun olma-yan fleyleri elleme) ya da içeren (vurma, tekmeleme, ›s›rma) davran›fllar, sözel sald›r› içermeyen (sürekli ayn› cümleyi ya da iste¤i tekrarlama gibi) ya da içeren (sövme ya da hayk›rma) davran›fllar (2).
1. Volta atma, amaçs›zca gezinme
2. Uygunsuz biçimde giyinme ya da soyunma
3. Tükürme (sofrada da)
4. Küfürlü konuflma ya da sözel sald›rganl›k
5. Sürekli olarak, gereksiz yere yard›m ya da ilgi isteme
6. Tekrarlayan cümle ya da sorular
7. Vurma ( baflkas›na ya da kendine)
8. Tekme atma
9. ‹nsanlara yap›flma
10. ‹tme
11. Nesneleri f›rlatma
12. Tuhaf sesler ç›karma (acayip gülmeler ya da a¤lamalar)
13. Ba¤›rma
14. Is›rma
15. Kaz›ma, efleleme
16. Baflka bir yere gitmeye çal›flma (örne¤in odan›n ya da binan›n d›fl›na)
17. Kas›tl› olarak düflme
18. S›zlanma
19. Karfl› gelme e¤ilimi
20. Uygun olmayan maddeleri yeme, içme
21. Kendinin ya da baflkalar›n›n can›n› yakma (sigara ile, s›cak su ile vb.)
22. Nesneleri uygunsuz biçimde tutma
23. Nesneleri saklama
24. Nesneleri biriktirme/istifleme
25. Nesneleri y›rtma ya da eflyalara zarar verme
26. Tekrarlayan tav›r ve davran›fllarda bulunma
27. Sözel cinsel tacizde bulunma
28. Fiziksel cinsel tacizde bulunma
29. Genel huzursuzluk
TOPLAM
Son 2 hafta boyunca afla¤›daki davran›fllar›n hangi s›kl›kla görüldü¤ünü çizelgeye göre puanlay›n›z. 1= Hiçbir zaman
2= Haftada 1’den az 3=Haftada 1-2 kez 4=Haftada birkaç kez 5=Günde 1 ya da 2 kez 6=Günde birkaç kez 7=Bir saatte birkaç kez
CMAE’nin Türkçe uyarlamas› için öncelikle özgün for-mun yazar›ndan (Jiska Cohen-Mansfield) gerekli izin al›nm›fl-t›r. Ölçe¤in madde aç›klamalar›n› içeren formu ve puanlama-da kullan›lan formu iki yazar (GB ve SE) taraf›npuanlama-dan Türkçeye çevrilmifl ve baflka bir yazar taraf›ndan da tekrar çevirisi (ETÖK) yap›lm›flt›r. Ölçe¤in tekrar çevirisi orijinal formu ile uyum sa¤lam›flt›r. Yap›lan yüz yüze görüflmede demans has-talar›n›n bak›m veren yak›nlar›ndan maddede sözü edilen davran›fl›n son iki haftada görülme s›kl›¤›n› 7’li likert ölçek-te de¤erlendirmeleri isölçek-tenmifltir.
CMAE’nin geçerli¤ini de¤erlendirmek için CMAE ile NPE puanlar› aras›ndaki korelasyona Pearson testi ile bak›l-m›flt›r. Ayr›ca, CMAE puanlar›n›n demans›n di¤er belirtileri ile iliflkisini araflt›rmak amac›yla CMAE ve SMMT, B‹LKAN, ‹FA puanlar› aras›ndaki korelasyon da Pearson testi ile hesap-lanm›flt›r. Ölçe¤in iç tutarl›l›¤›n› de¤erlendirmek amac›yla tüm ölçek maddeleri için Cronbach alfa de¤eri hesaplanm›fl-t›r. Tüm istatistikler SPSS 13.0 paket program› ile yap›lm›fl-t›r.
B
ULGULARÇ
al›flmaya al›nan demans hastalar›n›n ortalama yafllar›76.5±5.7 olup, 27’si (%51.9) erkektir. Ortalama e¤itim süreleri 4.8±3.6 y›ld›r. Demans hastalar›na bak›m verenlerin ço¤u kad›n olup (n=39, %75) hepsi hastalar›n çocuklar›d›r. Bak›m verenlerin ortalama yafllar› 52.8± 12.1, toplam e¤itim süreleri ise 9.3±4.7 y›ld›r. Hastalar›n %75’i (n=39) Alzhei-mer Hastal›¤›’na ba¤l› demans tan›s› al›rken, %19.2’si (n=10) kar›fl›k tip demans tan›s› alm›flt›r. Tablo 2’de demans hastalar›n›n ortalama SMMT, NPE, B‹LKAN, ‹FA ve CMA-E puanlar› ve standart sapmalar› yer almaktad›r.CMAE ile NPE toplam puanlar› aras›nda anlaml› pozitif korelasyon bulunmufltur (r=0.84, p<0.001). Ayr›ca, NPE’nin alt ölçeklerinden sanr›lar, varsan›lar, ajitasyon/sald›rganl›k, depresyon/disfori, anksiyete, apati/kay›ts›zl›k, disinhibisyon,
irritabilite/labilite, anormal motor davran›fl ve ifltah ve yeme de¤iflmeleri ile CMAE toplam puan› aras›nda anlaml› pozitif iliflki saptanm›flt›r. NPE’nin elasyon /öfori ve uyku/gece dav-ran›fllar› alt ölçekleri ile CMAE puan› aras›nda anlaml› kore-lasyon saptanmam›flt›r (p>0.05). CMAE ve NPE alt ölçek ve toplam puanlar› aras›ndaki korelasyon katsay›lar› ve p de¤er-leri Tablo 3’de sunulmufltur.
Ölçe¤in Cronbach alfa de¤eri 0.896 olarak hesaplanm›fl-t›r. Bununla birlikte, CMAE toplam puan› ile SMMT puan› aras›nda anlaml› iliflki bulunmam›flt›r (p>0.05). CMAE ile B‹LKAN ve ‹FA aras›nda ise anlaml› iliflki saptanm›flt›r (s›ra-s›yla r=0.350, p=0.01; r=0.296, p=0.03).
CMAE ile de¤erlendirilen belirtilerden en s›k görülenleri s›ras›yla tekrarlayan cümle ve sorular (madde 6-%63.5), karfl› gelme e¤ilimi (madde 19-%57.7), s›zlanma (madde 18-%53.8), genel huzursuzluk (madde 29-%53.8) ve gereksiz ye-re yard›m ve ilgi isteme durumudur (madde 5-%51.9).
T
ARTIfiMAB
u çal›flmada elde edilen veriler CMAE’nin Türkçe uyarla-mas›n›n demans hastalar›nda ajitasyon belirtilerinin de-¤erlendirilmesinde kullan›labilecek geçerli ve güvenilir bir araç oldu¤unu desteklemektedir. Ayr›ca, bu çal›flmada de-mans hastalar›nda ajitasyon belirtilerinin di¤er dede-mans belir-tileri ile iliflkisi de de¤erlendirilmifltir. NPE ile de¤erlendiri-len ajitasyon davran›fllar› (ajitasyon/sald›rganl›k,disinhibis-Tablo 2— Hastalar›n Uygulanan Ölçeklerden Ald›klar› Puanlara ‹liflkin
Ortalama ve Standart Sapmalar.
Demans Hastalar› (n=52)
Ortalama SMMT puan› ve SS 15.1± 6.5
Ortalama B‹LKAN puan› ve SS 4.1± 0.7
Ortalama ‹FA puan› ve SS 16.4± 11.3
Ortalama NPE puan› ve SS 33.1± 29.6
Ortalama CMAE puan› ve SS 55.1 ±24.8
Tablo 3— Hastalar›n CMAE Puan› ve NPE Alt Ölçeklerinden Ald›klar›
Puanlar Aras›ndaki ‹liflkilerin Karfl›laflt›r›lmas›.
NPE Alt Ölçek Puanlar› CMAE Toplam Puan›
NPE-sanr›lar r=0.747, p<0.001** NPE-varsan›lar r=0.625, p<0.001** NPE-ajitasyon/sald›rganl›k r=0.751, p<0.001** NPE-depresyon/disfori r=0.643, p<0.001** NPE-anksiyete r=0.611, p<0.001** NPE-elasyon/öfori r=-0.23, p=0.87 NPE-apati/kay›ts›zl›k r=0.297, p=0.03* NPE-disinhibisyon r=0.549, p<0.001** NPE-irritabilite/labilite r=0.747, p<0.001**
NPE-anormal motor davran›fl r=0.560, p<0.001**
NPE-uyku/gece davran›fllar› r=0.264, p=0.06
NPE-ifltah ve yeme de¤iflmeleri r=0.326, p<0.001**
NPE-toplam puan› r=0.839, p<0.001**
yon, anormal motor davran›fl, irritabilite vb.) ile CMAE’nin iliflkili oldu¤u bulunmufltur.
Bu çal›flmadaki demans örnekleminde sözel ve fiziksel sal-d›r› içermeyen ajitasyon belirtilerinin daha s›k görüldü¤ü saptanm›flt›r. Bu sonuç daha genifl örneklemlerde yap›lan ön-ceki çal›flmalarla uyumlu olup ölçe¤in geçerli¤ini destekle-mektedir (2). Demans hastalar›nda en s›k görülen belirtilerin sözel ve fiziksel sald›r› içermeyen ajitasyon davran›fllar› oldu-¤u ve bu sonuçlar›n önceki çal›flmalarla örtüfltü¤ü bulunmufl-tur. Ölçe¤in özgün çal›flmalar›nda bak›mevi örneklemlerinde de en s›k görülen ajitasyon türünün fiziksel ya da sözel sald›-r› içermeyen ajitasyon oldu¤u gösterilmifltir (2,9). Choy ve ark.(10) toplumda yaflayan demans hastalar›nda da fiziksel ve sözel sald›r› içermeyen sald›r› davran›fllar›n›n daha fazla oldu-¤unu, klinikte yatan hastalarda ise fiziksel sald›r› içeren dav-ran›fllar›n daha fazla oldu¤unu bildirmifllerdir.
CMAE, hastalara bak›m veren yak›nlar› ile yüz yüze yap›-lan görüflme ile doldurulmufltur. Cohen-Mansfield ve Libin (21) genifl bir demans örnekleminde (n=175) yapt›klar› çal›fl-malar›nda do¤rudan gözlem ve bilgilendiriciye uygulanan CMAE ile de¤erlendirilen ajitasyon fliddetinin anlaml› pozitif korelasyon gösterdi¤ini bulgulam›fllard›r. Yine de, bak›m ve-renin hastas›n›n ajitasyon davran›fllar› konusunda yanl› olabi-lece¤i mutlaka göz önünde bulundurulmal›d›r.
Önceki çal›flmalarda ajitasyonun demans fliddeti ile bera-ber artt›¤› gösterilmifltir (2,4). Ancak bu çal›flmada CMAE ile SMMT puanlar› aras›nda anlaml› iliflki saptanmam›flt›r. Çal›fl-maya al›nan demans hastalar›n›n hafif-orta evre hastalardan oluflmas› bu sonucu etkilemifl olabilir. Bununla birlikte CMAE ile de¤erlendirilen ajitasyon belirtilerinin B‹LKAN ile de¤erlendirilen demans belirtileri ve ‹FA ile de¤erlendiri-len ifllevsellik ile anlaml› düzeyde iliflkili oldu¤u gösterilmifl-tir. Bu sonuçlar da ölçe¤in geçerlili¤ini desteklemektedir.
Çal›flmaya Geriyatrik Psikiyatri poliklini¤ine baflvuran, demans tan›s› alan ve tedavi bafllanan hastalar al›nm›flt›r. Bu nedenle, çal›flmada test-tekrar test güvenirli¤i de¤erlendirile-memifltir. CMAE uygulamas›nda bak›m verenlerden elde edi-len bilgi dikkate al›nd›¤›ndan ve hastalar›n ço¤unun birden fazla bak›m vereni bulunmad›¤›ndan de¤erlendiriciler-aras› güvenirlik de de¤erlendirilememifltir. Ölçe¤in yüksek düzey-de iç tutarl›l›¤›na sahip olmas› güvenirlik göstergesi olarak ka-bul edilebilir. Yine de, ileride yap›lacak çal›flmalarda CMA-E’nin Türkçe uyarlamas›n›n de¤erlendiriciler-aras› güvenirli-¤inin ve/veya test-tekrar test güvenirligüvenirli-¤inin de¤erlendirilmesi önerilmektedir. Ayr›ca, ölçe¤in özgün formu ile yap›lan baz› çal›flmalarda CMAE’nin huzurevinde ya da bak›mevinde kalan demans hastalar›nda görevli sa¤l›k personeli taraf›ndan doldu-ruldu¤u dikkate al›narak, huzurevi örneklemlerinde ya da ya-tan demans hastalar›nda ölçe¤in güvenilirli¤i s›nanabilir.
K
AYNAKLAR1. Gürvit ‹H. Demans sendromu, Alzheimer hastal›¤› ve Alzhei-mer d›fl› demanslar. In: Öge AE(Ed): Nöroloji. Nobel T›p Ki-tap Evleri Ltd.fiti., ‹stanbul, 2004, pp 367-415.
2. Cohen-Mansfield J. Conceptualization of agitation: results ba-sed on the Cohen-Mansfield Agitation Inventory and the Agi-tation Behavior Mapping Instrument. International Psychoge-riatrics 1996;8:309-15. (PMID: 9154580).
3. Testad I, Aasland AM, Aarsland D. Prevalence and correlates of disruptive behavior in patients in Norwegian nursing homes. International Journal of Geriatric Psychiatry 2007;22:916-21. (PMID: 17323402).
4. Gruber-Baldini AL, Boustani M, Sloane PD, Zimmerman S. Behavioral symptoms in residential care/assisted living faciliti-es: prevalence, risk factors, and medication management. Jour-nal of the American Geriatrics Society 2004;52:1610–7. (PMID: 15450035).
5. Mega MS, Cummings JL, Fiorello T, Gornbein J. The spectrum of behavioral changes in Alzheimer’s disease. Neurology 1996;46:130-5. (PMID: 8559361).
6. Devanand DP. Behavioral complications and their treatment in Alzheimer’s disease. Geriatrics 1997;52:37-9. (PMID: 9307585).
7. Kunik ME, Snow AL, Davila JA, et al. Consequences of aggres-sive behavior in patients with dementia. Journal of Neuropsy-chiatry and Clinical Neurosciences 2010;22:40-7. (PMID: 20160208).
8. Salzman C, Jeste DV, Meyer RE, et al. Elderly patients with de-mentia-related symptoms of severe agitation and aggression: consensus statement on treatment options, clinical trials metho-dology, and policy. Journal of Clinical Psychiatry 2008;69: 889-98. (PMID: 18494535).
9. Cohen-Mansfield J.Agitated behavior in persons with dementi-a: the relationship between type of behavior, its frequency, and its disruptiveness. Journal of Psychiatric Research 2008;43:64-9. (PMID: 18394647).
10. Choy CN, Lam LC, Chan WC, Li SW, Chiu HF. Agitation in Chinese elderly: validation of the Chinese version of the Cohen-Mansfield Agitation Inventory. International Psychogeriatrics 2001;13:325-35. (PMID: 11768379).
11. Suh GH. Agitated behaviours among the institutionalized el-derly with dementia: validation of the Korean version of the Co-hen-Mansfield Agitation Inventory. International Journal of Geriatric Psychiatry 2004;19:378-85. (PMID: 15065232). 12. Zuidema SU, de Jonghe JF, Verhey FR, Koopmans RT.
Agita-tion in Dutch instituAgita-tionalized patients with dementia: factor analysis of the Dutch version of the Cohen-Mansfield Agitation Inventory. Dementia and Geriatric Cognitive Disorders 2007;23:35-41. (PMID: 17077631).
13. Sommer OH, Kirkevold O, Cvancarova M, Engedal K. Factor analysis of the brief agitation rating scale in a large sample of
Norwegian nursing home patients. Dementia and Geriatric Cognitive Disorders 2010;29:55-60. (PMID: 20110701). 14. Rabinowitz J, Davidson M, De Deyn PP, Katz I, Brodaty H,
Cohen-Mansfield J. Factor analysis of the Cohen-Mansfield Agi-tation Inventory in three large samples of nursing home pati-ents with dementia and behavioral disturbance. American Jour-nal of Geriatric Psychiatry 2005;13:991-8. (PMID: 16286443). 15. Amerikan Psikiyatri Birli¤i.Demans. In: Köro¤lu E (Çev. Ed.): DSM-IV-R Tan› Ölçütleri Baflvuru Elkitab›. Yeniden Gözden Geçirilmifl Bask›. Amerikan Psikiyatri Birli¤i, Washington D.C 2000’den çev. Hekimler Yay›n Birli¤i, Ankara, 2001, pp 77-84.
16. Güngen C, Ertan T, Eker E, Yaflar R, Engin F. Reliability and validity of the standardized Mini Mental State Examination in the diagnosis of mild dementia in Turkish population.Turk Psi-kiyatri Dergisi 2002;13:273-81. (PMID: 12794644). 17. Cummings JL, Mega MS, Gray K, Rosemberg-Thompson S,
Gornbein T. The Neuropsychiatric Inventory: Comprehensive assessment of psychopathology in dementia. Neurology 1994;44:2308-14. (PMID: 7991117).
18. Gürvit ‹H, Baran B. Demanslar ve kognitif bozukluklarda öl-çekler. Nöropsikiyatri Arflivi 2007;44:58-65.
19. Ozel-Kizil ET, Turan ED, Yilmaz E, Cangoz B, Uluc S. Discri-minant validity and reliability of the Turkish version of Infor-mant Questionnaire on Cognitive Decline in the Elderly (IQ-CODE-T). Archieves Clinical Neuropsychology 2010;25:139-45. (PMID: 20064817).
20. Selekler K, Cangöz B, Karakoç E. Norm determination and adaptation study of Functional Activities Questionnaire on 50+ Turkish elderlys. Turkish Journal of Neurology 2004;10:102–7.
21. Cohen-Mansfield J, Libin A. Assessment of agitation in elderly patients with dementia: correlations between informant rating and direct observation. International Journal of Geriatric Psychiatry 2004;19:881-91. (PMID: 15352147).
